Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 89:12

Επειδή η ζωή μας είναι σαν νεκρή και ευτελής, και δεν γνωρίζουμε τι πρόκειται να μας συμβεί στο μέλλον από την εξουσία σου· για τον λόγο αυτόν, λέει, παιδαγώγησέ μας με πραότητα. Διότι χρησιμοποιεί το «ἐπῆλθεν» αντί του «ἐπέλθοι». Ζητούν δε να μετάσχουν στη διά του Χριστού παιδεία, ο οποίος είναι η δεξιά του Πατρός· γι' αυτό λέει: «Έτσι γνώρισέ μου τη δεξιά σου». Το «γνώρισον» λαμβάνεται από κοινού, ώστε το νόημα να είναι: Και γνώρισέ μας τη δεξιά σου, δηλαδή τον Χριστό· και γνώρισέ μας εκείνους που έχουν τη σοφία στην καρδιά τους. Αυτοί δε θα ήταν οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, μέσω των οποίων μάθαμε και τους τρόπους της επιστροφής.

Αν ο θεομάχος ισχυρίζεται ότι ο Υιός, ο οποίος είναι κατά φύσιν φως, συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα ως δημιούργημα, φωτίζοντας όσα έχουν ανάγκη από φως: πρώτον μεν θα πρέπει να νοηθεί ότι υπάρχει μέσα στον ίδιο τον εαυτό του, έπειτα επιπλέον, θα είναι και ο ίδιος μέτοχος του εαυτού του, και το φως, εφόσον συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, θα θεωρηθεί ότι είναι ένα και το αυτό προερχόμενο από αυτά. Αλλά ασφαλώς βλέπει εκείνος που έχει εκπαιδευθεί «στην καρδιά με σοφία», όπως έχει γραφτεί, πόσο μεγάλο παραλογισμό ενέχει το να σκέφτεται κανείς έτσι. Επομένως, αν ο Λόγος που τα φωτίζει βρίσκεται στα δημιουργήματα κατά μετοχή, δεν θα ανήκει και ο ίδιος σε αυτά που μετέχουν και φωτίζονται, αλλά προφανώς θα είναι κάτι διαφορετικό από εκείνα. Αν όμως ισχύει αυτό, άρα δεν είναι δημιούργημα, αλλά υπάρχει ως κατά φύσιν φως και Θεός ανάμεσα σε όσα έχουν ανάγκη από φως. Άλλο. Αν ο Υιός δεν προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατέρα, αλλά, σύμφωνα με αυτούς, τον έφερε στην ύπαρξη από τα έξω, τότε άρα είναι δημιούργημα και κατασκεύασμα. Πώς λοιπόν βρίσκεται μέσα στα δημιουργήματα φωτίζοντάς τα; Και τι το ξεχωριστό θα βρούμε πλέον στη θεία φύση; Ή πώς ο σοφότατος ψαλμωδός λέει, ως κάτι το αξιοθαύμαστο, για τον κατά φύσιν Θεό: «Εν τω φωτί σου οψόμεθα φως»; Διότι, αν ο Υιός, όντας δημιούργημα, φωτίζει τα πάντα, τότε η κτίση θα φωτίζει τον εαυτό της, χωρίς να έχει καμία απολύτως ανάγκη γι' αυτό από τον Θεό που την δημιούργησε.

Όταν επήλθε πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε. Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και από τον φόβο σου να εξαριθμήσει τον θυμό σου; Τη δεξιά σου έτσι κάνε γνωστή, και εκείνους που έχουν παιδαγωγηθεί στην καρδιά με σοφία. Αντί του, Επειδή επήλθε πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε, ο Σύμμαχος λέει: Διότι, αφού αποκοπούμε ξαφνικά, πετάμε μακριά. Και ο παρών λόγος συνδέεται με την προαναφερθείσα έννοια.

Διότι τα έτη μας, λέει, τα έτη της πρόσκαιρης ζωής φτάνουν στον αριθμό των εβδομήντα και ογδόντα ετών· και αυτή είναι η ελπίδα μας, μετά την οποία καμία άλλη δεν θα μας ακολουθήσει. Διότι, αφού αποκοπούμε ξαφνικά κατά το τέλος της ζωής, πετάμε μακριά· μετά όμως από αυτά, τι άραγε θα μας ακολουθήσει, ποιος το ξέρει; Διότι ποιος μπορεί να ερμηνεύσει, ή και να γνωρίσει με ακρίβεια και να εκφράσει, τι είδους είναι η οργή που θα καταλάβει τους αμαρτωλούς μετά από αυτά; Γι' αυτό λέει: «Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου, και από τον φόβο σου τον θυμό σου;». Και ποιος είναι ικανός να απαριθμήσει τη δεξιά σου; Αλλά εσύ, Θεέ, γνώρισέ μας από τώρα κιόλας τη δεξιά σου, ώστε να μπορέσουμε και να την κατανοήσουμε και να απαριθμήσουμε τις δυνάμεις της. Ως δεξιά του Θεού, τα ιερά λόγια έχουν πολλές φορές διδάξει ότι είναι ο Χριστός Του. Παιδαγωγούνται λοιπόν αυτοί που υπονοούνται μετά την εξομολόγηση να εύχονται να αξιωθούν, πρώτον μεν της πραότητας του Θεού, ώστε να παιδαγωγηθούν μέσα από αυτήν· έπειτα της δεξιάς Του, δηλαδή της γνώσης του Χριστού Του και των παράδοξων δυνάμεών Του, ώστε να γίνουν καλύτεροι μέσα από τη γνώση αυτών, και ώστε, αφού παιδαγωγηθούν στη διάνοια, να συμμετάσχουν στη σοφία του Θεού· ο Χριστός δε είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού.

Εάν, λοιπόν, η οργή είναι ανυπόστατη, ενώ η κατ' ενέργεια φιλανθρωπία μπορεί να γίνει χωρητή, κάνε μας έτσι γνωστή τη δεξιά σου, ώστε να μπορέσουμε να τη χωρέσουμε με σοφία και όχι με τιμωρία, καθώς η παιδαγωγία μας ενεργείται από εσένα. Εφόσον, επομένως, έχουμε ήδη αναπτύξει το νόημα, θα ήταν ακόλουθο να παραθέσουμε και τα ίδια τα θεόπνευστα λόγια που έχουν ως εξής: «Διότι ήλθε επάνω μας πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε. Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου και μπορεί να υπολογίσει τον θυμό σου από τον φόβο σου; Κάνε μου έτσι γνωστή τη δεξιά σου, και επίστρεψε με σοφία αυτούς που έχουν παιδαγωγηθεί στην καρδιά»· είναι δε ωραία η φράση που προστίθεται ακολούθως στα όσα ελέχθησαν. Διότι λέγει ότι εξαιτίας της ασθένειας της φύσεώς μας δεν μπορούμε να αντέξουμε το μέγεθος της οργής, το οποίο προκαλεί εναντίον μας η αμαρτία, αλλά έχουμε ανάγκη να παιδαγωγηθούμε. Ας μας παιδαγωγήσει, λοιπόν, μάλλον η σωτηρία διά της επιστροφής, παρά η τιμωρία για τα αμαρτήματά μας. Επομένως, επίστρεψέ μας, Κύριε, χωρίς να αναβάλλεις καθόλου τη χάρη σου. Διότι το «Έως πότε» σημαίνει την επίσπευση της χάριτος. «Και παρακλήθητι», λέγει, «για τους δούλους σου». Διότι δεν θα συμφιλιωθείς με ξένους, λέγει, αλλά με τους δικούς σου δούλους.

Τη δεξιά: Διότι ο άνθρωπος, αφού σώθηκε από την αγαθότητα του Θεού, μπορεί να απαριθμήσει τα έργα του Θεού. Και τους πεπαιδευμένους: Διότι όσοι με τον φόβο του Θεού και με πολλή σοφία ασφάλισαν την καρδιά τους, αυτοί γνωρίζουν την αγαθότητα του Θεού. Επίστρεψε: Ως φιλάνθρωπος και συμπαθής, λέει ο προφήτης, συγκράτησες την οργή σου. Και παρακλήσου: Ο λόγος αναφέρεται στα έθνη· επίστρεψε, λέει, και δέξου τα έθνη προς σωτηρία. Χορτάσαμε: Διότι όταν έγινε η ανάσταση τα ξημερώματα, γέμισε όλη η γη από το έλεος του Κυρίου (του Χριστού). Και αγαλλιάσαμε: Διότι, στο εξής, οι πιστοί όταν μεταλαμβάνουν τα μυστήρια, γεμίζουν από χαρά και ευφροσύνη, επειδή ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς. Σε όλες τις ημέρες: Διότι δεν είναι πλέον δυνατόν να αφαιρεθεί αυτή η χαρά από τους πιστούς. Αντί αυτών: Διότι αντί για τις ημέρες εκείνες κατά τις οποίες μας ταπείνωσες, αφήνοντάς μας να κυριευθούμε από τους δαίμονες, μας έδωσες τη χαρά (τη χάρη) της αναστάσεως. Ετών: Διότι αντί για τα έτη εκείνα κατά τα οποία μας έθλιψαν οι δαίμονες, μας έδωσες την αιώνια χαρά, λένε τα έθνη. Και κοίταξε: Διότι δεν έχεις άλλο τέτοιο κτήμα όπως τον άνθρωπο· γι' αυτό μην παραβλέψεις τα έργα σου. Και οδήγησε: Διότι έτσι οδηγούσε (δηλαδή ο ίδιος ο Θεός οδηγεί) σε κάθε γενεά αυτούς που γεννιούνται στον δρόμο της σωτηρίας. Και ας είναι: Το αληθινό φως είναι ο Χριστός· διότι κατοικεί μέσα σε όλους τους πιστούς.

γ΄. Εδώ το «Ποιος», ο προφήτης δεν το χρησιμοποίησε με την έννοια του αδύνατου, αλλά του σπάνιου· όπως το «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Θεού;» και «Ποιος είναι ο άνθρωπος που θέλει ζωή;». Διότι, εκφράζοντας απορία γι' αυτούς, τους παρουσιάζει συγχρόνως σπάνιους και μακάριους. Όπως ακριβώς και εδώ· διότι το να γνωρίζει κανείς τη δύναμη της οργής του Θεού, και από τον φόβο Του, δηλαδή εξαιτίας του φόβου Του, να υπολογίζει τον θυμό Του, δηλαδή να ερευνά και να αναλογίζεται, έχει ως αποτέλεσμα την αποχή από τα αμαρτήματα και την κατόρθωση των αρετών. «Έτσι γνώρισέ μου το δεξί σου χέρι, και αυτούς που είναι εκπαιδευμένοι στην καρδιά με σοφία». Δεξί χέρι του Θεού ονομάζει τον Χριστό· εκπαιδευμένους στην καρδιά με σοφία, δηλαδή, εν Χριστώ (επειδή ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού), εννοεί τους αποστόλους· διότι δεν είπε «εκπαιδευμένους στη γλώσσα», αλλά «στην καρδιά», πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των αποστόλων ως θεοφόρων, οι οποίοι έχουν και νου Χριστού, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος. Ζητά να γνωριστεί λοιπόν, δηλαδή, να αποκαλυφθεί ο Χριστός και οι απόστολοι, ώστε από εκεί να πρεσβεύεται η σωτηρία ημών των αμαρτανόντων. Αλλά εφόσον είπε «Έτσι γνώρισε», και έπειτα δεν πρόσθεσε το πώς, είναι φανερό ότι θέλησε μεν να πει τον τρόπο με τον οποίο προσεύχεται να αποκαλυφθεί ο Χριστός, είτε ίσως μέσα σε δόξα, είτε σε ταπείνωση, αλλά βρέθηκε σε απορία για το ποιον έπρεπε να επιλέξει.

Διότι παρομοιάζονται με το χορτάρι που παρέρχεται. «Το βράδυ ας πέσει, ας σκληρύνει και ας ξεραθεί»· καθετί που εκπίπτει από τη ζωτική του κατάσταση, είτε έμψυχο είτε άψυχο, γίνεται σκληρό και ξηρό και άχρηστο σαν νεκρό. «Διότι εκλείψαμε μέσα στην οργή σου» εξαιτίας των αμαρτιών μας, «και μέσα στον θυμό σου ταραχθήκαμε». «Οι ημέρες των ετών μας» περνούν γρήγορα σαν τον ιστό της αράχνης, και εάν τυχόν παραταθούν, «φθάνουν μέχρι τα εβδομήντα ή και ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος», καθώς τα όργανα του σώματος ασθενούν και η δύναμή του καταλύεται. «Διότι ήλθε επάνω μας πραότητα και θα παιδευτούμε», δηλαδή, δια της πραότητος θα κατανοήσουμε «τη δύναμη της οργής σου και με φόβο θα αναλογιστούμε τον θυμό σου, ώστε με τη δεξιά σου να μας γνωρίσεις εκείνα που σου είναι ευάρεστα, καθιστώντας μας εκπαιδευμένους στην καρδιά με σοφία. Επίστρεψε, Κύριε· έως πότε» μας παραβλέπεις δικαίως; «Παρηγορήσου για τους δούλους σου και γέμισέ μας με το έλεός σου και θα αγαλλιάσουμε και θα ευφρανθούμε σε όλες τις ημέρες μας· σε αντάλλαγμα των ημερών κατά τις οποίες μας ταπείνωσες· των ετών, κατά τα οποία είδαμε κακά» μετάβαλε προς το καλύτερο τα δεινά, «και επίβλεψε στους δούλους σου και στα έργα σου, και οδήγησε τους υιούς τους» προς τα ευάρεστα σε εσένα. «Και ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας», φωτίζοντας και κατευθύνοντάς μας προς έργα θεάρεστα. «