Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 89:14

Χορτασθήκαμε το πρωί από το έλεός σου. Λένε αυτά τα λόγια, σαν να έχουν ήδη βρει την εκπλήρωση της προσευχής τους. Διότι θα ανατείλει και σε αυτούς ο Ήλιος της δικαιοσύνης κατά τη συντέλεια αυτού του αιώνα. Και επίβλεψε στους δούλους σου, και στα έργα σου. Το «επίβλεψε» (ίδε) χρησιμοποιείται πάλι αντί του «επέβλεψες» (είδες), δηλαδή επισκέφθηκες τους δούλους σου και τα έργα των χεριών σου. Μέσω αυτής της επισκοπής, αφού αντικρίσαμε τη λαμπρότητα και το φως του Θεού μας, και αφού επιστρέψαμε, είθε να κατευθυνθούμε σε εκείνα με τα οποία εκπληρώνουμε την πράξη της επιστροφής μας.

Επίστρεψε, Κύριε, έως πότε; Και σπλαγχνίσου τους δούλους σου. Χορτάσαμε το πρωί από το έλεός σου, και αγαλλιάσαμε και ευφρανθήκαμε όλες τις ημέρες της ζωής μας. Ευφρανθήκαμε σε αντάλλαγμα των ημερών που μας ταπείνωσες, των ετών κατά τα οποία είδαμε συμφορές. Και επίβλεψε στους δούλους σου και στα έργα σου, και οδήγησε τους υιούς τους· και ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας, και τα έργα των χεριών μας κατεύθυνε επάνω μας, και το έργο των χεριών μας κατεύθυνε. Ακολούθως, μετά την εξομολόγηση που παραδόθηκε μέσω των προηγουμένων, ο Μωυσής διδάσκει περαιτέρω την προσευχή σε εκείνους από τον Ισραήλ που εξέπεσαν μετά την παρουσία του Σωτήρα μας, ώστε να προσεύχονται λέγοντας, μαζί με όσα παρατέθηκαν προηγουμένως, και τα προκείμενα. Το νόημα αυτών εξήγησε με μεγαλύτερη σαφήνεια ο Σύμμαχος, αποδίδοντάς το με τον εξής τρόπο: «Επίστρεψε, Κύριε, έως πότε; Σπλαγχνίσου τους δούλους σου. Χόρτασέ μας με το πρωινό σου έλεος, ώστε να αναπαυθούμε και να ευφρανθούμε όλες τις ημέρες μας. Εύφρανέ μας για όλες τις ημέρες που μας κατέθλιψες, για τα έτη κατά τα οποία είδαμε συμφορές. Ας φανερωθούν στους δούλους σου τα έργα σου, και η μεγαλοπρέπεια στα τέκνα μας· και ας είναι η ωραιότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας, και τα έργα των χεριών μας κάνε τα στερεά για εμάς, και την πράξη των χεριών μας ολοκλήρωσε».

Έπειτα, σαν να έχει ήδη λάβει τη χάρη και έχοντας δει εκείνο το φως, μέσω του οποίου καταυγάζεται το σκοτάδι όσων πλανώνται στη ζωή, και από όπου αρχίζει η ημέρα της αρετής, λέγει: «Χορτάσαμε το πρωί από το έλεός σου, και αγαλλιάσαμε και ευφρανθήκαμε· σε όλες τις ημέρες μας ευφρανθήκαμε». Διότι η χαρά που βρίσκεται σε εσένα διαδέχθηκε τον χρόνο της ταπείνωσης της αμαρτίας, και παρήλθαν τα έτη της κακίας. Διότι έτσι κατανοούμε το: «Αντί των ημερών που μας ταπείνωσες, των ετών που είδαμε κακά». Και έτσι λαμβάνει θάρρος, ονομάζοντας τέκνα των έργων του Θεού εκείνους που φωτίστηκαν μέσω της επιστροφής στον Θεό. «Επίβλεψε», λέγει, «στους δούλους σου και στα έργα σου»· υποδεικνύοντας τους πατριάρχες της χορείας του Αβραάμ. Διότι αυτοί είναι αληθινά έργα του Θεού. «Και οδήγησε τους υιούς τους». Διότι όσοι πράττουν τα έργα του Αβραάμ γίνονται τέκνα των πατριαρχών, εντασσόμενοι στη συγγένειά τους μέσω της αρετής. Έπειτα, στο τέλος, ενώνει το ανθρώπινο στοιχείο με τον Θεό μέσω της καθαρότητας, ευχόμενος να εκλάμψει η λαμπρότητα του Θεού και στον δικό μας βίο μέσω της καθαρής ζωής: «Ας είναι», λέγει, «η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας», έτσι ώστε όλες οι ενασχολήσεις της ζωής μας να φέρουν σωτήριο καρπό και όλα όσα πράττουμε να αποβλέπουν σε έναν σκοπό.

Τη δεξιά: Διότι ο άνθρωπος, αφού σώθηκε από την αγαθότητα του Θεού, μπορεί να απαριθμήσει τα έργα του Θεού. Και τους πεπαιδευμένους: Διότι όσοι με τον φόβο του Θεού και με πολλή σοφία ασφάλισαν την καρδιά τους, αυτοί γνωρίζουν την αγαθότητα του Θεού. Επίστρεψε: Ως φιλάνθρωπος και συμπαθής, λέει ο προφήτης, συγκράτησες την οργή σου. Και παρακλήσου: Ο λόγος αναφέρεται στα έθνη· επίστρεψε, λέει, και δέξου τα έθνη προς σωτηρία. Χορτάσαμε: Διότι όταν έγινε η ανάσταση τα ξημερώματα, γέμισε όλη η γη από το έλεος του Κυρίου (του Χριστού). Και αγαλλιάσαμε: Διότι, στο εξής, οι πιστοί όταν μεταλαμβάνουν τα μυστήρια, γεμίζουν από χαρά και ευφροσύνη, επειδή ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς. Σε όλες τις ημέρες: Διότι δεν είναι πλέον δυνατόν να αφαιρεθεί αυτή η χαρά από τους πιστούς. Αντί αυτών: Διότι αντί για τις ημέρες εκείνες κατά τις οποίες μας ταπείνωσες, αφήνοντάς μας να κυριευθούμε από τους δαίμονες, μας έδωσες τη χαρά (τη χάρη) της αναστάσεως. Ετών: Διότι αντί για τα έτη εκείνα κατά τα οποία μας έθλιψαν οι δαίμονες, μας έδωσες την αιώνια χαρά, λένε τα έθνη. Και κοίταξε: Διότι δεν έχεις άλλο τέτοιο κτήμα όπως τον άνθρωπο· γι' αυτό μην παραβλέψεις τα έργα σου. Και οδήγησε: Διότι έτσι οδηγούσε (δηλαδή ο ίδιος ο Θεός οδηγεί) σε κάθε γενεά αυτούς που γεννιούνται στον δρόμο της σωτηρίας. Και ας είναι: Το αληθινό φως είναι ο Χριστός· διότι κατοικεί μέσα σε όλους τους πιστούς.

Ή επιθυμεί να επιστρέψει και ο Θεός, ώστε αφού επιστρέψει ως ποιμένας, να επιβλέψει τα περιπλανώμενα πρόβατα, για τα οποία και επιθυμεί να δείξει ευσπλαχνία ο Ίδιος εξαιτίας της πλάνης τους. Το δε «έως πότε;» το λέγει όχι για να εγκαλέσει, αλλά θρηνώντας σφοδρά για την αναβολή του Θεού, και επειδή θέλει να δείξει ότι η κατάστασή μας χρειάζεται ταχεία συνδρομή. «Χορτάσαμε το πρωί από το έλεός σου, Κύριε, και αγαλλιάσαμε και ευφρανθήκαμε σε όλες τις ημέρες μας». Ο προφήτης δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την προσευχή του· διότι την συνεχίζει και στους επόμενους στίχους· και όμως εξέφρασε αυτά τα λόγια ωσάν να είχε ήδη εισακουστεί, με τα οποία σεμνύνεται ότι χόρτασε από το έλεος του Θεού, δηλαδή ότι το απόλαυσε πλουσιοπάροχα. Το δε ότι χόρτασε «το πρωί», εννοεί τον καιρό της αναστάσεως του Σωτήρος, η οποία έγινε «λίαν πρωί», όπως λέγει ο Μάρκος. Ή εννοεί και τον παρόντα βίο, κατά τον οποίο ο Χριστός επεδήμησε ως έλεος του Θεού προς τους ανθρώπους· του Οποίου τα πολλά αγαθά απολαύσαμε σε αφθονία. Για αυτά αγαλλιάσαμε και ευφρανθήκαμε όλες τις ημέρες, πράγμα που συνέβαινε κάποτε στον λαό των Ιουδαίων, ο οποίος για κάποιο διάστημα κυριαρχούσε και έπειτα πάλι έπεφτε στα χέρια των εχθρών και υποδουλωνόταν· διότι αυτό θα το βρεις να εξιστορείται συνεχώς στο βιβλίο των Κριτών. «Ευφρανθήκαμε σε αντάλλαγμα των ημερών κατά τις οποίες μας ταπείνωσες, των ετών κατά τα οποία είδαμε κακά».