Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 89:4

ΛΟΓΟΣ Α΄. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε ο Θεός, για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν σύντομα. Αποκάλυψη είναι η φανέρωση των κρυφών μυστηρίων, όταν το ηγεμονικό της ψυχής καταυγάζεται είτε μέσω θείων ονείρων είτε κατά την εγρήγορση από θεία έλλαμψη. Το ότι αυτή δόθηκε στον Χριστό το αναφέρει διατυπώνοντας τον λόγο γι' αυτόν με τρόπο μάλλον πιο ανθρώπινο, δεδομένου ότι στο Ευαγγέλιο ασχολήθηκε περισσότερο από όλους με τα υψηλά και θεοπρεπή. Και εδώ επίσης, μέσω του αγγέλου που διακονεί και της ονομασίας ως δούλων αυτών που διδάσκονται, καταφαίνεται το μεγαλείο της θεότητας του Χριστού· διότι τα σύμπαντα είναι δούλα του. Το «να γίνουν σύντομα» σημαίνει ότι κάποια μεν από αυτά πρόκειται να συμβούν αμέσως μετά την πρόρρηση γι' αυτά, αλλά και ότι εκείνα που αφορούν τη συντέλεια δεν πρόκειται να καθυστερήσουν· διότι χίλια χρόνια ενώπιον του Θεού λογίζονται σαν η χθεσινή ημέρα που πέρασε.

«Διότι χίλια έτη στα μάτια σου, Κύριε». Αναφέρεται, λέει, στην περίοδο της λατρείας σύμφωνα με τον Νόμο, κατά την οποία αυτή άνθησε, ιδιαίτερα μετά την αποπεράτωση του θείου ναού. Επειδή από τον Σολομώντα, ο οποίος ανήγειρε τον οίκο, μέχρι την πολιορκία που συνέβη μετά τον Τίμιο Σταυρό, στο διάστημα αυτό συμπληρώνονται χίλια έτη. Αλλά αυτά τα χίλια έτη, λέει, θα μπορούσαν να λογαριαστούν ως μία ημέρα ενώπιόν σου· ή μάλλον, ως ένα μικρό τμήμα της ημέρας. Εύλογα εξάλλου παρομοιάζει με νύχτα την περίοδο πριν από την έλευση του Σωτήρος, δεδομένου ότι όλοι οι άνθρωποι βρίσκονταν σαν σε βαθιά νύχτα και σύγχυση, εξαιτίας του ότι δεν είχε ανατείλει ακόμη σε αυτούς ο Ήλιος της Δικαιοσύνης.

Λοιπόν· διότι θα ανακεφαλαιώσω το νόημα του λόγου· οι μεν εραστές των κακών του κόσμου θα καταβούν στον άδη και θα απομακρυνθούν από το πρόσωπο του Χριστού· αντίθετα, οι εραστές της αρετής, οι οποίοι διατήρησαν αβλαβή τον αρραβώνα του Πνεύματος, θα είναι μαζί του και θα συμβιώνουν παντοτινά. Και όντας προφανώς μαζί του, θα βλέπουν ανεμπόδιστα και το θεοπρεπές κάλλος του· «Διότι ο Κύριος», λέει, «θα είναι για σένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου»· και είναι επόμενο να θέλει να δηλώσει αυτό ο Κύριος, όταν τον ακούμε να λέει: «Ακόμη λίγο, και ο κόσμος δεν με βλέπει πλέον, εσείς όμως με βλέπετε, διότι εγώ ζω και εσείς θα ζήσετε». Και βέβαια διόλου δεν διαψεύδεται, λέγοντας ότι είναι μικρός ο ενδιάμεσος χρόνος μέχρι την, τρόπον τινά, αποκάλυψή του. Διότι για τον Θεό, ο οποίος υπάρχει αιώνια, ακόμη και ο μακρύς για εμάς χρόνος λογίζεται εντελώς ως μηδέν· και αυτό το μαρτυρεί ο μελωδός λέγοντας: «Διότι χίλια έτη στα μάτια σου, Κύριε, είναι σαν τη χθεσινή ημέρα που παρήλθε, και σαν νυχτερινή βάρδια». <Εκείνη την ημέρα εσείς θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι στον Πατέρα μου και εσείς σε μένα και εγώ σε εσάς.> Είναι βέβαια δυσπρόσιτο το νόημα στα προκείμενα, και απαιτεί για τον εαυτό του θα λέγαμε μια αυστηρή εξέταση, προκαλώντας και αρκετό δισταγμό στον λόγο, πιστεύουμε ωστόσο ότι ο Χριστός θα μας κατευθύνει και πάλι στην αλήθεια.

Και τέτοιο είναι σαφώς αυτό που λέγεται: «Κάνε μου γνωστό, Κύριε, τον αριθμό των ημερών μου», δηλαδή τον υπόλοιπο χρόνο της παρούσας ζωής μου, ώστε, ερευνώντας κι εγώ τη δική μου συνείδηση, να γνωρίσω πόσο υπολείπομαι από την κατά αρετήν τελειότητα, όπως ακριβώς εσύ γνωρίζεις από πολύ πριν, επειδή έθεσες μετρημένες τις ημέρες μου, και γνωρίζεις καλά όλη τη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής μου.] <Και η υπόστασή μου είναι σαν ένα τίποτα ενώπιόν σου.> (I f. 194 b, L f. 107) Ή και ως εξής: Η υπόστασή μου είναι σαν ένα τίποτα ενώπιόν σου, διότι χίλια χρόνια στα μάτια σου είναι σαν τη χθεσινή ημέρα που παρήλθε, ή σαν μία νυχτερινή σκοπιά, δηλαδή τρεις ή τέσσερις ώρες.

Επειδή δε σε πολλούς ερημικούς τόπους βόσκουν 〈ποιμένες〉, κατασκευάζοντας μέσα σε αυτούς μάντρες για τα ζώα τους, προλέγει ότι σε κανέναν δεν πρόκειται να είναι αυτό εφικτό στη Βαβυλώνα, λέγοντας: 〈ούτε ποιμένες θα αναπαυθούν σε αυτήν〉. ⌜Προφητεύει, λοιπόν, ότι κανένα από τα ήμερα και λογικά όντα δεν πρόκειται να κατοικήσει τη Βαβυλώνα, καθώς θα έχει καταστεί εντελώς έρημη. Λέει δε ότι θα υπάρξουν σε αυτήν κάποια 〈θηρία〉, ασαφή και άγνωστα σε εμάς, καθώς και δαίμονες και κάποια πνεύματα σκληρά και ανήμερα. Γι' αυτό, αντί για 〈θηρία〉, οι υπόλοιποι ερμηνευτές έχουν αποδώσει 〈σιείμ〉, και αντί για 〈σειρήνες〉 έχουν πει 〈στρουθοκαμήλους〉, και αντί για 〈ονοκένταυροι〉 κατέγραψαν 〈ιίμ〉, χρησιμοποιώντας την ίδια την εβραϊκή λέξη εξαιτίας της ασάφειας της ερμηνείας. Αλλά και αντί για 〈εχίνων〉, ομοίως οι τρεις ερμηνευτές απέδωσαν 〈σειρήνες〉, ίσως λόγω του απατηλού χαρακτήρα τέτοιων δαιμόνων, επειδή στους Έλληνες μνημονεύεται ότι αυτές υπήρξαν γλυκόφωνες και απατηλές.⌝ Όλα αυτά λοιπόν λέει ότι 〈έρχονται γρήγορα και δεν θα καθυστερήσουν〉· ⌜διότι κάθε χρόνος, ακόμη και αυτός που θεωρείται από τους ανθρώπους ως ο πιο μακρύς, λογίζεται ως πολύ βραχύς από τον Θεό τον κριτή· γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «χίλια έτη ενώπιόν του είναι ως η χθεσινή ημέρα» και «ως φυλακή μέσα στη νύχτα».⌝

Διότι είναι προτιμότερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες. Τη μία ημέρα της παρουσίας του Θεού, την ημέρα της εκ νεκρών αναστάσεως, αυτός που εκφωνεί τον παρόντα ψαλμό τη θεωρεί πολύ ανώτερη και προτιμότερη από τις χιλιάδες. Θεωρώ δε ότι με τις χιλιάδες υπονοείται ο χρόνος της συστάσεως της Ιερουσαλήμ. Διότι επί χίλια ολόκληρα έτη διατηρήθηκε ο ναός μέσα σε αυτήν· διότι τόσα ήταν τα έτη από την κατασκευή του ναού από τον Σολομώντα μέχρι την παρουσία του Σωτήρος μας, τα οποία θεωρώ ότι δηλώνονται και πάλι μέσα από τον 89ο ψαλμό, ο οποίος αφενός επιγράφεται «Προσευχή του Μωυσή», αφετέρου αναφέρει στη συνέχεια: «Διότι χίλια έτη ενώπιόν σου είναι σαν τη χθεσινή ημέρα που πέρασε, και σαν μια νυχτερινή σκοπιά». Συνεπώς, έναντι εκείνης της χιλιετίας, η μία ημέρα της εκ νεκρών αναστάσεως του Σωτήρος μας καθίσταται προτιμότερη και ανώτερη για εκείνον που την έχει επιθυμήσει. Γι' αυτό προσεύχεται να επισπευσθεί η παρουσία του, λέγοντας: «Κοίταξε, Θεέ, και επίβλεψε στο πρόσωπο του Χριστού σου, διότι είναι προτιμότερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες».

Εάν λοιπόν η φιλανθρωπία σου έχει προσκαλέσει όλα τα έθνη και όλους τους υιούς των ανθρώπων, και εάν προστάζεις να επιστρέψουν σε εσένα εκείνοι που παλαιότερα σε είχαν αποστραφεί και είχαν υποδουλωθεί σε δαίμονες και πονηρά πνεύματα, μην αποστραφείς ούτε εμάς, και μην αφήσεις να περιέλθουν σε παντελή ερήμωση εκείνοι που στο παρελθόν υπήρξαν οικείοι σου, οι οποίοι, αφού ανθίσαμε για λίγο, περάσαμε σαν τον χείμαρρο. Άλλωστε, τα δικά μας χίλια έτη, κατά τα οποία ακμάσαμε, παρήλθαν σαν τη χθεσινή ημέρα η οποία πέρασε. Φθάνοντας δε σε αυτό το σημείο, εφιστώ την προσοχή στο πώς έχουν ειπωθεί αυτά τα χίλια έτη. Διότι, εάν μεν αναφέρονται χάριν της δοξολογίας του Θεού και για την παράσταση της αΐδιας ζωής του Θεού, νομίζω ότι ο λόγος δεν περιέχει τίποτα το μεγαλοπρεπές. Επειδή ούτε ολόκληρο τον αιώνα, ούτε τον χρόνο που εκτείνεται από την αρχική κτίση του κόσμου μέχρι τη συντέλεια, θεωρώ ότι αποτελεί έστω και το ελάχιστο κλάσμα, όχι απλώς μιας ημέρας, αλλά ούτε καν της πιο σύντομης ώρας, εν συγκρίσει με την άναρχη και αγέννητη ζωή του Θεού, ο οποίος υπάρχει προ όλων των αιώνων, και προ κάθε σκέψης που επινοείται και εκτείνεται στο άπειρο, και ο οποίος διαρκεί πάνω από τους μετέπειτα απέραντους και ατελεύτητους αιώνες. Γι' αυτόν τον λόγο, θεωρώ ότι η παρούσα προσευχή υποβάλλει κάποιο διαφορετικό νόημα, διδάσκοντας τον λαό να λέει: «Διότι χίλια έτη στα μάτια σου είναι σαν τη χθεσινή ημέρα η οποία πέρασε, και σαν νυχτερινή φρουρά».

Αυτά λοιπόν ήταν τα χίλια έτη για τα οποία έχει ειπωθεί: «Σαν τη χθεσινή ημέρα η οποία παρήλθε». Διότι αυτά, αφού παρήλθαν και δεν υπάρχουν πλέον, τα θρηνούν εκείνοι που εξευμενίζουν τον Θεό μέσω της προσευχής· αλλά λένε επίσης ότι αυτά τα χίλια έτη έχουν παρέλθει σαν νυκτερινή φυλακή. Διότι ο νόμος του Μωυσή ήταν λύχνος που έφεγγε σε αυτούς μέσα στη νύχτα· αλλά και οι προφήτες, οι οποίοι ήλθαν μετά τον Μωυσή, ήταν λύχνοι ή και αστέρες που έλαμπαν μέσα στη νύχτα, εφόσον δεν είχε ακόμη αναλάμψει σε όλα τα έθνη το ηλιακό φως, δηλαδή ο σωτήριος Λόγος, φέρνοντας τη δική του ημέρα και μεσημβρία. Ως νυκτερινή δε φυλακή έχει ονομαστεί ένα χρονικό διάστημα της νύχτας· και αυτό θα το κατανοήσεις από το Ευαγγέλιο, στο οποίο αναφέρεται: «Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας ήλθε ο Ιησούς, περπατώντας πάνω στη θάλασσα»· και πάλι: «Αν γνώριζε ο οικοδεσπότης σε ποια φυλακή έρχεται ο κλέφτης». Δηλώνεται λοιπόν ότι τα χίλια έτη δεν νοούνται μόνο ως μια ημέρα που έχει παρέλθει και δεν υπάρχει πλέον, αλλά και ως ένα μικρό τμήμα της νύχτας, ώστε να μην θεωρούνται ούτε καν ως ολόκληρη νύχτα, αλλά ως κάποιο μέρος της, κατά το οποίο τηρούσαν τη φυλακή της σωματικής λατρείας του νόμου.

Διότι, λέγει, επειδή, όντας τρεπτοί, εκπέσατε από το αγαθό, χρησιμοποιήστε πάλι τη δυνατότητα μεταβολής σας προς το καλό· και εκεί από όπου έχετε εκπέσει, στο ίδιο σημείο πάλι να επιστρέψετε· καθώς έγκειται στην προαίρεση των ανθρώπων το να απονέμουν στους εαυτούς τους εξουσιαστικά όσα επιθυμούν, είτε το αγαθό είτε το φαύλο. Το δε επόμενο αποτελεί διαφορετικό δόγμα· διότι λέγει: «Διότι χίλια έτη ενώπιόν σου, Κύριε, είναι ως η χθεσινή ημέρα η οποία παρήλθε, ενώ τα εξουδενώματά τους θα γίνουν έτη». Τι λοιπόν διδασκόμαστε δογματικά μέσα από αυτά; Ότι για εκείνον που μέσω της επιστροφής επανήλθε πάλι προς το αγαθό, ακόμη και αν ο βίος του έχει στιγματιστεί με μύρια σφάλματα, ώστε το άθροισμα των κακών να φαίνεται ότι αντιστοιχεί σε χίλια έτη, αυτό δεν λογίζεται ως τίποτα για τον Θεό στην περίπτωση εκείνου που επέστρεψε· διότι ο θείος οφθαλμός βλέπει πάντοτε το παρόν, ενώ το παρελθόν δεν το υπολογίζει, αλλά κρίνεται από τον Θεό ως αντίστοιχο με μία ημέρα ή με τμήμα της νύκτας, η οποία παρήλθε και διέδραμε. Αντιθέτως, το παρόν που διάγεται μέσα στην κακία, ακόμη και αν υποτιμάται ως μηδέν από εκείνους που αμαρτάνουν, θεωρείται από τον Θεό ως πλήθος ετών. Διότι λέγει: «Τα εξουδενώματά τους θα γίνουν έτη».

Προσευχή του Μωυσή, του ανθρώπου του Θεού. Ο Μωυσής προσεύχεται υπέρ του λαού· διότι, ως προφήτης, προέβλεπε τις προθέσεις τους. «Κύριε, καταφυγή». Διότι σε κάθε γενεά ο Θεός καθοδηγούσε τον λαό των Ιουδαίων. «Πριν τα όρη». Διότι πριν από όλα αυτά, ως προγνώστης, είχε προετοιμάσει τον λαό. Αναφέρεται επίσης και στο άχρονο του Χριστού. «Και από του αιώνος». Διότι είναι γραμμένο: «πριν δε από όλα τα βουνά με γεννά». Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. «Μη αποστρέψεις». Διότι αφότου ανέλαβε την ανθρώπινη φύση, είναι αδύνατον να χωριστεί από αυτήν. «Και είπες». Μέσω των προφητών και των πατριαρχών προτρέποντας τον άνθρωπο να επιστρέψει. «Ότι χίλια έτη». Διότι όλος ο κόσμος λογίζεται [για τον Θεό] σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και όλοι οι αιώνες σαν μία ημέρα και σαν μια νυχτερινή ώρα, έτσι ώστε ο Θεός ζητά τη σωτηρία του ανθρώπου, για να σωθεί· διότι ο Θεός είναι ανενδεής. «Τα εξουδενώματα». Διότι όσα έκαναν οι Ιουδαίοι για να εξουθενώσουν τον Χριστό, διαφυλάσσονται εναντίον τους για πολλά έτη. «Το πρωί». Διότι, όταν έγινε η ανάσταση κατά τον όρθρο, οι Ιουδαίοι μαράθηκαν σαν το χόρτο [και έπεσαν] και παρήλθαν. «Το πρωί να ανθίσει». Διότι μέχρι εκείνη την πρωινή ώρα, κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος, οι Ιουδαίοι άνθιζαν. Και παρήλθαν σαν το άνθος του χόρτου. «Το εσπέρας». Διότι μετά την ανάσταση ήλθε για εκείνους το εσπέρας, δηλαδή το τέλος· διότι ξεράθηκαν και έπεσαν.

Και είπες, Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων. Διότι, εάν επιστρέψουμε, δεν καταλήγουμε στην ταπείνωση, όπως εκείνος που πάσχει από αμετανόητη κακία. Διότι χίλια έτη ενώπιόν σου, Κύριε, είναι σαν τη χθεσινή ημέρα που πέρασε, και σαν μια νυχτερινή σκοπιά. Σαφώς εκθέτει τη μακροθυμία του Θεού· εξαιτίας της οποίας διέταξε τους ανθρώπους να επιστρέψουν, λογαριάζοντας τα χίλια έτη ως μία ημέρα, την ώρα που ήδη παρήλθε· και ούτε καν ως μία ημέρα, αλλά και ως μια νυχτερινή σκοπιά· χρόνο πολύ πιο σύντομο από την ημέρα· διότι χωρίζουν τη νύχτα σε τέσσερις σκοπιές. Επομένως, ο Θεός δεν κουράζεται να μακροθυμεί καθ' όλη τη διάρκεια του βίου του καθενός· διότι λογαριάζει τα χίλια έτη ως ελάχιστο χρόνο, και όχι ως παρόντα, αλλά ως ήδη παρελθόντα. Οι εξουδενώσεις τους θα διαρκέσουν έτη. Τίνων; Των αμαρτωλών· διότι γι' αυτούς ομιλεί και στα επόμενα· οι οποίοι, αν και υφίστανται πολυετείς και μακροχρόνιες εξουδενώσεις, εντούτοις δεν είναι αιώνιες.

Εσείς μεν λέτε: «Μην αποστρέψεις τον άνθρωπο σε ταπείνωση», και εγώ λέω: «Επιστρέψτε σε εμένα, υιοί των ανθρώπων. Διότι χίλια χρόνια στα μάτια σου, Κύριε, είναι σαν τη χθεσινή ημέρα». Και αυτό είναι γνώρισμα της θείας φύσεως, το απεριόριστο και αιώνιο. «Οι δε εξουδενώσεις των εναντίων θα είναι χρόνια».

Έτσι λοιπόν, αποτελεί και το όριο των πάντων και δεν αφήνει τίποτα από όσα υπάρχουν με οποιονδήποτε τρόπο έξω από τα όριά του. Καθορίζει, δηλαδή, τα διαστατά και μεριστά σώματα με την αδιάστατη και αμέριστη υπερείδηση, και γνωρίζει κάθε φύση με τρόπο υπερφυή, και κάθε ουσία με τρόπο υπερούσιο: τα σύνολα, τα μέρη, τα ενωμένα, τα πεπληθυσμένα, τα πεπερασμένα, τα άπειρα, τα παρόντα, τα παρελθόντα, τα μέλλοντα, τα ορισμένα, τα αόριστα, τα ονομασμένα, τα ανώνυμα, όσα είναι ρητά, όσα είναι άρρητα, τα πάντα, σύμφωνα με μία ορισμένη και εξίσου πάνω από όλα θεμελιωμένη πρόγνωση· έτσι λέγεται ότι μπροστά του τα πάντα παρίστανται γυμνά και ακάλυπτα· έτσι τα χίλια χρόνια, που για εμάς αποτελούν τον πλέον τέλειο και πλήρη αριθμό, είναι σαν μία ημέρα στα μάτια του· έτσι κανείς, πηγαίνοντας οπουδήποτε, δεν θα διαφύγει από το πρόσωπό του· έτσι ενώπιόν του έχουν μετρηθεί ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής μας, και ούτε το πιο ασήμαντο σπουργίτι δεν παγιδεύεται χωρίς αυτόν· έτσι απαριθμεί και το πλήθος των άστρων και την άμμο της παραλίας, και μετρά τη θάλασσα σταγόνα σταγόνα, και ζυγίζει τα όρη με σταθμά και τις κοιλάδες με ζυγαριά· έτσι η ενδόμυχη σκέψη του ανθρώπου τον εξομολογείται, και το υπόλειμμα της σκέψης τον εορτάζει.

Διότι για εμένα μεν είκοσι τέσσερις ώρες μετρούν το διάστημα της ημέρας, στα μάτια όμως του Θεού χίλια έτη είναι σαν μία ημέρα, και όχι η σημερινή, αλλά η χθεσινή που παρήλθε, όπως λέει ο Προφήτης, ώστε να μην υποθέσεις ότι η θεία πρόγνωση συγκροτείται με χρονική παράταση και σταδιακά· αλλά εάν δεχθείς ότι αυτή υφίσταται ως τετελεσμένη γνώση, η οποία δεν συγκεντρώνει (τώρα), αλλά έχει ήδη συγκεντρώσει τα γεγονότα χιλίων ετών, ή, για να πούμε το αληθέστερο, τα όντα και τα γιγνόμενα καθ’ όλη την αιωνιότητα, συμβαίνει όπως ακριβώς αν κάποιος, προσέχοντας με ακρίβεια τα όσα του συνέβησαν χθες και όχι παλαιότερα, ώστε να μην περιπέσει σε λήθη, τα έχει ήδη περιλάβει στην υπάρχουσα γνώση του.

Ότι ο Ωριγένης, αφού μυθολόγησε πολλά περί της αιωνιότητας του σύμπαντος, προσθέτει και τούτο: ούτε λοιπόν από τον Αδάμ, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ο άνθρωπος, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχε, τότε πλάστηκε για πρώτη φορά και ήρθε στον κόσμο, ούτε πάλι ο κόσμος άρχισε να δημιουργείται έξι ημέρες πριν από τη γένεση του Αδάμ. Αν κάποιος επιθυμεί να διαφωνήσει με αυτά, ας πει πρώτα αν ο χρόνος από τη δημιουργία του κόσμου, σύμφωνα με το βιβλίο του Μωυσή για όσους το ερμηνεύουν έτσι, δεν θα είναι ευκολομέτρητος, κατά την προφητική φωνή που βοά και εδώ: «Από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ υπάρχεις· διότι χίλια έτη στα μάτια σου είναι σαν η χθεσινή ημέρα που πέρασε, και σαν μια σκοπιά της νύχτας». Διότι, εφόσον χίλια έτη περιορίζονται σε μία ημέρα στα μάτια του Θεού, από τη δημιουργία του κόσμου μέχρι εμάς, όπως ισχυρίζονται οι δεινοί περί την αριθμητική, συμπληρώνονται έξι ημέρες. Επομένως, λένε ότι συμπληρώνεται το εξακισχιλιοστό έτος από τον Αδάμ μέχρι τώρα· διότι λένε ότι κατά την έβδομη ημέρα, στο επτακισχιλιοστό έτος, θα έρθει η κρίση.