Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 89:9

Διότι όλες οι ημέρες μας εξέλιπαν, και μέσα στην οργή σου χαθήκαμε. Η αμαρτία, λέγει, κίνησε την οργή σου εναντίον μας· η δε οργή επέφερε την τιμωρία· και η τιμωρία προκάλεσε τις οδύνες. Διότι μέσα σε οδύνες διέλθαμε τον σύντομο βίο μας. Τα έτη μας λογίζονταν όμοια με ιστό αράχνης. Τίποτε το βέβαιο, λέγει, ούτε το σταθερό δεν έχει η ανθρώπινη φύση· όπως ο ιστός της αράχνης διασπάται εύκολα.

Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου· και πάλι: Οι ημέρες μας εξέλιπαν στην οργή σου· και πάλι: Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και από τον φόβο σου τον θυμό σου; Αλλά το ότι αυτά δεν θα μπορούσαν να αναφέρονται στον Μωυσή είναι φανερό, όχι μόνο από το ότι όλα έχουν ειπωθεί για την οργή του Θεού, αλλά και από το ότι τα λεγόμενα διατυπώθηκαν στον πληθυντικό αριθμό. Είναι φυσικό, λοιπόν, κάποιος να τα αποδώσει στον λαό που βρισκόταν μαζί του στην έρημο. Αλλά ούτε και αυτό επιτρέπει ο λόγος να εννοήσουμε.

Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου· ο αιώνας μας βρίσκεται στο φως του προσώπου σου. Διότι όλες οι ημέρες μας εξέλιπαν, και μέσα στην οργή σου χαθήκαμε. Ο Σύμμαχος λέει: Έβαλες τις ανομίες μας απέναντί σου, ώστε οι αμέλειές μας να φαίνονται στο πρόσωπό σου. Διότι όλες οι ημέρες μας διέρρευσαν, μέσα στον θυμό σου αναλωθήκαμε.

Και αυτά αρμόζει να λέγονται για την παρούσα κατάσταση του λαού της περιτομής. Διότι τώρα, αληθινά, όλες οι προηγούμενες ημέρες τους εξέλιπαν, όταν τους κατέλαβε η εσπέρα, και όταν εξέλιπαν μέσα στην οργή του Θεού. Επειδή, ενώ παλαιά παρέβλεπε και προσπερνούσε τις ανομίες τους, μετά όμως από την επιβουλή κατά του Σωτήρος εκπληρώθηκε σε αυτούς το εξής: «Δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας»· γι' αυτό λέει: «Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου, και ο αιώνας (ο βίος) μας στο φως του προσώπου σου». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος απέδωσε με μεγαλύτερη σαφήνεια λέγοντας: «Τις αμέλειές μας να φαίνονται στο πρόσωπό σου. Τα έτη μας τα περνούσαμε σαν την αράχνη». Οι ημέρες των ετών μας φθάνουν στα εβδομήντα έτη. Εάν όμως υπάρχει ευρωστία, ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος. Εδώ είναι επίκαιρο να παραθέσουμε την προφητεία του Ησαΐα, διά της οποίας λέει: «Αυγά ασπίδων έσπασαν και ιστό αράχνης υφαίνουν». Αυτά δε τα προφήτευε ο Προφήτης, ανάγοντας τον λόγο στην κατάσταση του λαού μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, κατά την οποία οι άρχοντές τους, δίκην πτηνού που τίκτει, προβάλλουν τα δικά τους αποκυήματα σε τέτοιο βαθμό, ώστε να παρομοιάζονται με γεννήματα ασπίδας, εξαιτίας του ιού (δηλητηρίου) της βλασφημίας κατά του Σωτήρος ημών που εκχέεται από αυτούς, καθώς και της λοιπής απιστίας τους προς Αυτόν.

Και ο παρών ψαλμός, που περιέχει την εξομολόγηση εκ μέρους τους, αναφέρει: «Τα έτη μας τα περάσαμε μελετώντας σαν την αράχνη». Διότι ξεκάθαρα παρομοίασε με έργα αράχνης τις μελέτες των Γραφών στις οποίες αναλώνονται, καθώς και τις δευτερώσεις, μέσω των οποίων νομίζουν ότι κατασκευάζουν κάποια υφάσματα διδασκαλίας. Αλλά ισχυρίζονται επίσης ότι η μόνη τους ζωή είναι η πρόσκαιρη, η οποία ολοκληρώνεται στα εβδομήντα και ογδόντα έτη. Και το λένε αυτό επειδή έχουν χάσει την ελπίδα τους για την αιώνια και μέλλουσα ζωή, η οποία έχει υποσχεθεί στους θεοφιλείς.

Σαν να προσέθετε κάποιος το «γιατί» προκειμένου να καταστήσει τον λόγο σαφέστερο, ώστε η έννοια της φράσης να είναι η εξής: Ότι σε Εσένα αρμόζει να έχεις προ οφθαλμών τα καλά, ενώ το άνομο είναι ανάξιο να θεάται από Εσένα. Κάνε, λοιπόν, την ανθρώπινη φύση τέτοια, ώστε να μην είναι ανάξια της δικής Σου επίβλεψης, αλλά ο χρόνος της ζωής μας να καταστεί άξιος να εμφανίζεται ενώπιόν Σου· διότι, όπως έχουν τώρα τα πράγματα, όλες οι ημέρες μας εξέλιπαν. Επειδή το να μην υπάρχει κανείς εντός Σου, σημαίνει πως δεν υπάρχει καθόλου· διότι σε όσους θα επικρατήσει η δυναστεία της οργής, η ζωή τους είναι ανυπόστατη και σκιώδης, καθ' ομοίωσιν του ιστού της αράχνης. Διότι, όπως εκείνος φαίνεται μεν, εφόσον τυγχάνει να διατηρείται ακέραιος, εάν όμως κάποιος απλώσει το χέρι, αμέσως με την επαφή των δακτύλων διαλύεται και εξαφανίζεται· έτσι και ο ανθρώπινος βίος, διαρκώς περιπλεκόμενος με ανυπόστατες μέριμνες σαν σε κάποια εναέρια νήματα, υφαίνει μάταια για τον εαυτό του μια ανύπαρκτη ύφανση.

«Ὅτι ἐξελίπομεν» (Διότι εκλείψαμε): Όταν ταράχτηκαν τα στοιχεία της φύσης και ο ήλιος και η ημέρα, και κάθε ψυχή διασκορπιζόταν (σκοτεινιαζόταν), τότε κάθε ελπίδα των Ιουδαίων εξέλιπε. «Καὶ ἐν τῷ θυμῷ» (Και μέσα στον θυμό): Καθώς συγκλονιζόταν η γη και σχίζονταν οι πέτρες, οι Ιουδαίοι έτρεμαν ταραγμένοι. «Ἔθου» (Έθεσες): Διότι τότε κατάλαβαν οι Ιουδαίοι ότι κάθε ανομία τους μνημονεύθηκε ενώπιον του Θεού. «Ὁ αἰών» (Ο αιώνας): Διότι όσο ζήσαμε στο φως <του προσώπου> σου, εκείνες οι ημέρες ήταν αγαθές· όταν όμως αμαρτήσαμε, απορριφθήκαμε εις τον αιώνα. «Ὅτι πᾶσαι» (Διότι όλες): Διότι εκείνες οι ημέρες, κατά τις οποίες ήμασταν μαζί με τον Θεό, εξέλιπαν εξαιτίας των αμαρτιών μας. «Καὶ ἐν τῇ ὀργῇ» (Και μέσα στην οργή): Διότι προκαλέσαμε την οργή του και μας εγκατέλειψε. «Τὰ ἔτη ἡμῶν» (Τα έτη μας): Διότι διασπάστηκαν σαν ιστός αράχνης και έγιναν ανυπόστατα. «Αἱ ἡμέραι» (Οι ημέρες): Αναφέρεται στη βραχύτητα του ανθρώπινου βίου, ότι δηλαδή η ζωή μας είναι μηδαμινή, σαν μια πνοή στα ρουθούνια μας. «Ἐὰν δὲ ἐν δυναστείαις» (Και εάν σε δυναστείες/δυνάμεις): Είναι το ίδιο· διότι όταν ζήσει ο άνθρωπος ακόμη και ογδόντα χρόνια, βρίσκεται σε μεγάλη αδυναμία. «Καὶ τὸ πλεῖον» (Και το περισσότερο): Και εάν, λέει, τύχει να ζήσει και περισσότερα από αυτά, ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα σε οδύνη και πόνους. «Ὅτι ἐπῆλθεν» (Διότι επήλθε): Επειδή, εξαιτίας του γήρατος, ξεστομίζουν πλέον παιδαριώδη λόγια και τίποτα το ουσιαστικό. «Τίς γινώσκει» (Ποιος γνωρίζει): Ποιος, λέει; Κανένας· ούτε άγγελοι, ούτε αρχάγγελοι, ούτε κάποια άλλη δύναμη. «Καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου» (Και από τον φόβο): Διότι ο φόβος του Θεού συγκλονίζει τον άνθρωπο έστω και μόνο στο άκουσμά του· καθώς κανείς δεν μπορεί να αντέξει τον θυμό του.

Ο αιώνας μας βρίσκεται στον φωτισμό του προσώπου σου. Διότι τίποτα από όσα υπάρχουν σε αυτόν δεν διαφεύγει της προσοχής του Θεού, και γι' αυτό λέγεται ότι βρίσκεται στον φωτισμό του, δηλαδή ότι έχει φανερωθεί στο πρόσωπό του. Και βρίσκεται στον φωτισμό του προσώπου του Θεού, δηλαδή του Χριστού, έχοντας ανάγκη να φωτιστεί από αυτόν. Διότι όλες οι ημέρες μας εξέλιπαν.

Πώς; Μάθε το από αυτά που ακολουθούν. «Μέσα στην οργή σου εκλείψαμε». Διότι, όταν ο Θεός οργίστηκε, τότε που ο Αδάμ παρήκουσε στον παράδεισο, και εμείς οι ίδιοι εκλείψαμε, και όλες οι ημέρες μας, δηλαδή ολόκληρη η ζωή μας, εξέλιπε, επειδή ο Κριτής μάς καταδίκασε σε θάνατο.

Τα χρόνια μας τα αναλογιζόμουν σαν τον ιστό της αράχνης. Διότι έπρεπε ο προφήτης να μελετά και να φιλοσοφεί τέτοια πράγματα, και να θεωρεί τον ανθρώπινο βίο σαν ιστό αράχνης, σκεπτόμενος συνεχώς αυτό για τον εαυτό του. Διότι από αυτό επρόκειτο και τα λυπηρά να υπομένει με καρτερία, και να περιφρονεί εκείνα που φαίνονται ότι είναι καλά, εφόσον έχουν σαθρή υπόσταση.

ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. —Περί της ασταθούς και αβέβαιης κατάστασης των ανθρώπινων πραγμάτων· και με τι μοιάζει ο άνθρωπος και ο βίος του· και ότι τα παρόντα είναι μάταια και πιο αδύναμα από σκιά. «Προσήλυτοι και πάροικοι είστε ενώπιόν μου.» «Πάροικοι είμαστε ενώπιόν σου και προσωρινοί κάτοικοι, όπως όλοι οι πατέρες μας. Σαν σκιά είναι οι ημέρες μας πάνω στη γη.» «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί. Ο βίος μου είναι πιο ελαφρύς και από τον λόγο.» «Σκιά είναι ο βίος μας πάνω στη γη.» «Ο θνητός που γεννιέται από γυναίκα είναι ολιγόβιος και γεμάτος οργή. Ή σαν το άνθος που αφού άνθισε έπεσε· χάθηκε σαν σκιά και δεν πρόκειται να σταθεί.» «Ο άνθρωπος είναι σήψη, και ο υιός του ανθρώπου σκουλήκι.» «Θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη.» «Εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος.» «Ιδού, σαν σπιθαμές όρισες τις ημέρες μου. Πάροικος είμαι κοντά σου και παρεπίδημος.» «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα.» «Θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνοή που φεύγει και δεν επιστρέφει.» «Τα χρόνια μας τα περνούσαμε σαν ιστό αράχνης.» «Χάθηκαν σαν καπνός οι ημέρες μου.» «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι.» «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, οι ημέρες μου περνούν σαν σκιά.» «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης.» «