Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:10

Έπειτα, για τρίτο λόγο, γι' αυτό ο Θεός αναβάλλει προς το παρόν τη δωρεά και την ικανοποίηση του αιτήματος, αναμένοντας τον κατάλληλο καιρό για να τα δώσει. Διότι, εάν αυτός που έχει πυρετό και ζητά τροφή ή ποτό, δεν τα λαμβάνει όποτε ο ίδιος το θέλει, αλλά όποτε ο ιατρός κρίνει ότι είναι ο κατάλληλος καιρός, πολύ περισσότερο ο Θεός δίνει τα αιτούμενα τότε που συμφέρει σε αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι είναι βοηθός στους κατάλληλους καιρούς και στις θλίψεις. Μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λέγει σε αυτόν που προσεύχεται: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ, όταν προσευχόταν και δεν εισακουόταν πάραυτα, παρακαλούσε να μάθει την αιτία της αναβολής λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;» Ο Θεός όμως «λησμονεί» όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη του, ούτε επειδή υπόκειται σε ανθρώπινα πάθη, αλλά επειδή προσαρμόζεται καταλλήλως σε αυτούς που του υπόκεινται. Έτσι, λησμονώντας οικειοθελώς εκείνους που λησμονούν τον νόμο του, έλεγε: «Και εσύ λησμόνησες τον νόμο του Θεού σου, και εγώ θα λησμονήσω τα τέκνα σου». Και μέσω του Ιερεμία έλεγε στη συναγωγή: «Εσύ με λησμόνησες, λέγει ο Κύριος, προς τα πίσω θα πορευτείς». Και πάλι: «Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της ώστε να μην ελεήσει τα γεννήματα της κοιλίας της; Και αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, είπε ο Κύριος».

Και έγινε ο Κύριος καταφύγιο στον πένητα. [Συνεχώς αποκαλεί τον εαυτό του πένητα και φτωχό, παρόλο που βρισκόταν σε ανάκτορα. Διότι γνώριζε ότι όλα τα ανθρώπινα είναι πιο ανίσχυρα και από τη σκιά. «Ευκαιρία» ονομάζει τον καιρό της θλίψεως· διότι πάντοτε μεν έχουμε ανάγκη της θείας βοήθειας, ακόμη και στην ευημερία, αλλά περισσότερο αντιλαμβανόμαστε τη συμμαχία Του εν καιρώ θλίψεως.] Στον φτωχό, λέγει, δηλαδή στον πνευματικό λαό. Βοηθός στους κατάλληλους καιρούς, στις θλίψεις. Όπως λέγει: Σε καιρό ευπρόσδεκτο σε εισάκουσα.

Αν, όμως, επιμένουν να φιλονικούν, θα ήταν λογικό, απέναντι στην παράλογη θρασύτητά τους, να αναμετρηθούμε ευθέως μαζί τους και να τους αντιπαραθέσουμε τα παρόμοια ρητά που έχουν ειπωθεί για τον ίδιο τον Πατέρα, ώστε είτε από ντροπή να συγκρατήσουν τη γλώσσα τους από τα κακολογίες, είτε να συνειδητοποιήσουν σε πόσο μεγάλο βάθος ανοησίας βρίσκονται. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Γίνε για εμένα Θεός υπερασπιστής και οίκος καταφυγής, για να με σώσεις»· και πάλι: «Έγινε ο Κύριος καταφυγή για τον φτωχό»· και όσα παρόμοια βρίσκονται στις θείες Γραφές. Αν, λοιπόν, υποστηρίζουν ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Υιό, πράγμα που πιθανότατα να είναι και το πιο αληθινό, ας αναγνωρίσουν ότι οι άγιοι παρακαλούν να γίνει βοηθός τους και οίκος καταφυγής Εκείνος που δεν είναι γενητός· και, επομένως, το «έγινε», το «εποίησε» και το «έκτισε», ας τα αποδίδουν στην ένσαρκη παρουσία Του.

Διότι, όπως ακριβώς εκεί παραθέταμε τα ρητά «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής» και «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο στον πένητα», και ο λόγος αποδείκνυε ότι αυτά δεν παρουσιάζουν τον Θεό ως γενητό, αλλά φανερώνουν την ευεργεσία που παρέχεται από αυτόν στον καθένα, έτσι και το ρητό του Πέτρου έχει το ίδιο νόημα.

Εάν, επομένως, εξακολουθούν να φιλονικούν, θα ήταν λογικό να αντιμετωπίσουμε ευθέως την παράλογη θρασύτητά τους και να τους αντιπαραθέσουμε παρόμοια ρητά που έχουν ειπωθεί για τον ίδιο τον Πατέρα, ώστε είτε, νιώθοντας ντροπή, «να παύσουν τη γλώσσα τους από το κακό», είτε να αντιληφθούν σε πόσο βάθος ανοησίας βρίσκονται. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και οίκος καταφυγής για να με σώσεις», και πάλι: «Έγινε ο Κύριος καταφυγή για τον πένητα», και όσα παρόμοια βρίσκονται στις Γραφές. Εάν, λοιπόν, λένε ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Υιό, πράγμα που μάλλον είναι και το αληθέστερο, ας κατανοήσουν ότι οι άγιοι Τον παρακαλούν να γίνει βοηθός τους και οίκος καταφυγής, χωρίς Αυτός να είναι γενητός· και συνεπώς, το «έγινε» και το «εποίησε» και το «έκτισε», ας τα εκλάβουν ως αναφερόμενα στην ένσαρκη παρουσία Του. Διότι τότε «έγινε» βοηθός και οίκος καταφυγής, όταν «ανέλαβε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα πάνω στο ξύλο» και έλεγε: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Διότι εκείνος που γίνεται κύριος κάποιων, αποκτά υπό την εξουσία του αυτούς που ήδη υπάρχουν· εάν δε ο Κύριος είναι δημιουργός των πάντων και αιώνιος βασιλιάς, όταν δε έγινε άνθρωπος, τότε απέκτησε και εμάς, θα ήταν φανερό και από αυτό ότι τα λόγια του Πέτρου ούτε έτσι υποδηλώνουν ότι η ουσία του Λόγου είναι δημιούργημα, αλλά φανερώνουν τη μετέπειτα υποταγή των πάντων και την κυριότητα του Σωτήρα που εκτάθηκε σε όλους. Και αυτό είναι παρόμοιο με τα προηγούμενα· διότι, όπως ακριβώς εκεί παραθέταμε τα χωρία «γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής» και «έγινε ο Κύριος καταφύγιο στον φτωχό», και η επιχειρηματολογία απέδειχνε ότι αυτά δεν παρουσιάζουν τον Θεό ως γενητό, αλλά φανερώνουν την ευεργεσία που παρέχεται από αυτόν στον καθένα, έτσι και το ρητό του Πέτρου έχει το ίδιο ακριβώς νόημα.

Διότι αυτό σημαίνει το να ετοιμάσει τον θρόνο του για κρίση, και να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα. <Και αυτός θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, θα κρίνει λαούς με ευθύτητα.> (A f. 62 b) Επειδή όμως συνηθίζεται στη θεόπνευστη Γραφή το ρήμα κρίνω να λαμβάνεται αντί του δικάζω, ή αντί του καθοδηγώ και προΐσταμαι πόλεων ή χωρών, σύμφωνα με το «Νουθετηθείτε όλοι οι κρίνοντες της γης», πρέπει να λεχθεί ότι, αφού εξαλειφθεί για πάντα το όνομα των εθνών, και αφού αναιρεθεί εντελώς κάθε αρχή και διαβολική εξουσία με δικαιοσύνη, θα άρξει και θα κυριαρχήσει ο Χριστός. Διότι ο θρόνος υποδηλώνει τη βασιλεία, η οποία, εφόσον κανείς δεν θα ανθίσταται, θα είναι πανέτοιμη, δηλαδή θα εκλάμψει ανεμπόδιστα και θα επικρατήσει επί των πάντων. Διότι ο Χριστός θα δικάσει με δικαιοσύνη, και θα εξουσιάσει τους λαούς σε όλη την οικουμένη· διότι εβασίλευσε σε όλη την υπ' ουρανόν. Θα κατανοήσεις δε τους στίχους και ως εξής: ότι εκείνος που κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου, και απάλλαξε ολόκληρη την υπ' ουρανόν από τη δική του σκαιότητα, αυτός θα έλθει εν καιρώ μέσα στη δόξα του Πατρός, για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Διότι ο Πατέρας έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, και πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού. <Και έγινε ο Κύριος καταφύγιο για τον πένητα, βοηθός σε κατάλληλους καιρούς, σε θλίψεις.> (C f. 16 b) Σε ποιον πένητα, λέγει;

Άλλως, το αυτό. Ψάλλει κάπου και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής»· και πάλι: «Και έγινε ο Κύριος καταφύγιο για τον φτωχό». Αλλά σε αυτά, κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι τότε ο Θεός κλήθηκε στην ουσία, όταν δηλαδή έγινε καταφύγιο για τον φτωχό. Διότι, όντας πάντοτε αυτό το ίδιο και σώζοντας τους αδικουμένους, έγινε για τον μεν Δαβίδ Θεός υπερασπιστής, για τον δε φτωχό καταφύγιο.

«Και έγινε ο Κύριος καταφυγή για τον πένητα, βοηθός σε κατάλληρους καιρούς, μέσα στη θλίψη. Και ας ελπίζουν σε Σένα όσοι γνωρίζουν το όνομά Σου, διότι δεν εγκατέλειψες όσους Σε εκζητούν, Κύριε». Σε ποιον λοιπόν πένητα έγινε καταφυγή ο Κριτής, παρά σε εκείνον που κατά τον πρώτο βίο βάδισε τη στενή και τεθλιμμένη οδό, και στον μακαριζόμενο πτωχό, δηλαδή φανερά στον πτωχό κατά το πνεύμα; Αφού λοιπόν το έμαθαν αυτό όσοι γνωρίζουν το όνομά Σου, και έμαθαν ακόμη ότι, κατά τον καιρό της δίκαιης κρίσεως, δεν θα εγκαταλείψεις όσους τώρα Σε εκζητούν, από εδώ ας ελπίζουν σε Σένα, υπομένοντας τα πάντα για χάρη των ανταμοιβών.

«Χάθηκε»: Του θανάτου προφανώς και του διαβόλου· διότι έγινε μέγας ήχος και θόρυβος όταν συντρίφθηκαν οι χάλκινες πύλες και οι σιδερένιοι μοχλοί και γκρεμίστηκαν τα αδαμάντινα τείχη. «Και ο Κύριος»: Ως ατελεύτητος και αδιάδοχος βασιλιάς. «Ετοίμασε»: Κατά τη συντέλεια προφανώς, όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη. «Και αυτός θα κρίνει»: Διότι υπάρχει σε αυτόν δικαιοσύνη και ευθύτητα· διότι απροσωπόληπτα θα κρίνει τότε ο Θεός. «Και έγινε»: Καταφυγή και βοήθεια των δικαίων τότε ο Θεός γίνεται, εκείνων που έζησαν εδώ με υπομονή μέσα στην πενία και τη φτώχεια. Και αυτό το γνωρίσαμε από τον Λάζαρο και τον πλούσιο. «Και ας ελπίσουν»: Διότι για όσους έχουν γνωρίσει αληθινά το όνομα του Κυρίου, ο Θεός είναι αληθινά αψευδής ελπίδα και καταφυγή. «Ψάλατε στον Κύριο»: Δηλαδή, με ψαλμούς δοξάστε τον Θεό μέσα στην Εκκλησία· διότι σε αυτήν κατοικεί ο Θεός. «Αναγγείλατε»: Πείτε, λέει, στα έθνη τα έργα του και κηρύξτε σε αυτά τα θαυμάσιά του, ότι ήλθε αυτός που αναζητά το χαμένο και σώζει το πλανεμένο, ώστε να προτραπούν προς την κλήση της πίστεως. «Διότι εκζητώντας»: Διότι ο Θεός θα πάρει εκδίκηση από αυτούς που αιματοκύλισαν τα χέρια των εθνών στις ειδωλολατρικές θυσίες. «Δεν λησμόνησε»: Διότι δεν παραμέλησε όσους στερούνταν την πίστη, προφανώς τα έθνη, αλλά επιστρέφοντάς τους, τους έσωσε πλουτίζοντάς τους με τη χάρη. «Ελέησόν με»: Αυτά φωνάζει η Εκκλησία, διότι την ταπείνωσαν πολύ οι δαίμονες.

ε΄. Παρατήρησε δε μαζί μου και την ευγνωμοσύνη του, αλλά και τη φιλόσοφη ψυχή του. Διότι, αν και διέθετε ίππους και στρατεύματα και αναρίθμητα άλλα αγαθά, εγκαταλείποντας όλα εκείνα, ελκύει την άνωθεν βοήθεια και σε Αυτόν αναθέτει τη σωτηρία του. Δεν είπε, δηλαδή: «Έγιναν τα στρατεύματα καταφυγή μου», ούτε τα χρήματα, ούτε τα τείχη· αλλά: «Έγινε ο Κύριος καταφυγή για τον πένητα». Αυτός, λέγει, με κατέστησε ασφαλή· διότι τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτήν την καταφυγή, τόσο από πλευράς ευκολίας όσο και ασφάλειας. Διότι, ενώ τις άλλες καταφυγές είναι δυνατόν και να τις επιβουλευθεί κανείς, και δεν είναι εύκολο να τις βρει αμέσως και έτοιμες, αλλά εμποδίζονται και από τον χρόνο και από τον τόπο και από αμέτρητες περιστάσεις· αυτήν, αντιθέτως, επειδή βρίσκεται πλησίον, μπορείς να τη βρεις, αρκεί μόνο να την αναζητήσεις με επιμέλεια. Διότι, λέγει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Και: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά». Δεν χρειαζόμαστε, λοιπόν, ούτε να τρέξουμε, ούτε να ταξιδέψουμε μακριά, αλλά είναι δυνατόν, ακόμη και καθισμένοι στο σπίτι μας, να προσελκύσουμε αυτήν την καταφυγή.

Και άλλοτε μεν απαλλάσσει από τους κινδύνους· άλλοτε πάλι τους καθιστά λαμπρότερους και ισχυρότερους από τους εχθρούς, και αμφότερα τα πράττει στον κατάλληλο καιρό. Διότι, όταν εκείνοι που απολαμβάνουν αυτές τις δωρεές δείχνουν μετριοφροσύνη, χορηγεί και τα δύο. Εάν όμως δεν διαθέτουν σε μεγάλο βαθμό το κατόρθωμα αυτό, περιορίζεται στο ένα, ώστε με την προσθήκη του δεύτερου να μην περιπέσουν σε αλαζονεία. Και για να μάθεις ότι πολλές φορές αυτό οδηγεί στην αλαζονεία, ο Εζεκίας εξαιτίας αυτού υπερηφανεύθηκε· αλλά όμως ούτε και έτσι τον παραμέλησε, αλλά, επειδή η ευημερία της νίκης έκανε υπερήφανο το φρόνημά του, του επέφερε ως διόρθωση την αρρώστια· «Βοηθός στις ευκαιρίες, στις θλίψεις». Τι σημαίνει «στις ευκαιρίες»; Πάνω στον σωστό καιρό, λέγει, επίκαιρα.

Συνεχώς αυτό πράττει ο Προφήτης, μετατρέποντας τον λόγο από προσευχή σε παραίνεση, όντας κοινός διδάσκαλος της οικουμένης και θέτοντας στο μέσον τον θησαυρό της φιλοσοφίας. Ορθώς είπε: «Ας ελπίζουν σε σένα όσοι γνωρίζουν το όνομά σου». Διότι όσοι γνωρίζουν εσένα, λέει, καθώς και την προστασία και τη συμπαράστασή σου, έχουν την ελπίδα σε εσένα ως ισχυρή άγκυρα, ως ικανή συμμαχία και ως άρρηκτο πύργο, ο οποίος όχι μόνο υπόσχεται τη λύτρωση από τα δεινά, αλλά ούτε καν επιτρέπει την ταραχή όταν τα δεινά είναι παρόντα. Διότι εκείνος που έχει αποδεσμευτεί από τα ανθρώπινα και έχει εξαρτήσει τον εαυτό του από την άνωθεν ελπίδα, όχι μόνο προσελκύει ταχύτατα την απαλλαγή από τα δεινά, αλλά ούτε καν θορυβείται και ταράσσεται μέσα στα ίδια τα δεινά, αφού βοηθείται από την ελπίδα εκείνης της άγκυρας. Έτσι, εξάλλου, και οι τρεις παίδες όχι μόνο διασώθηκαν από την κάμινο, αλλά ούτε καν ταράσσονταν την ώρα που βρίσκονταν μέσα σε αυτήν. Διότι γνώριζαν καλά τη συμπαράσταση του Θεού. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ένας άλλος λέει: «Και θα έχουν πεποίθηση», αντί του «θα αναθαρρήσουν». Διότι η ασφάλεια που πηγάζει από την ελπίδα στον Θεό είναι κατά πολύ ανώτερη από την όποια εξουσία απέναντι στους θορύβους. Διότι τα μεν πρώτα είναι ανθρώπινα, ενώ η δεύτερη είναι θεϊκή και ακαταμάχητη. Επειδή, λοιπόν, ανέφερε ότι ο Θεός έγινε βοηθός και ότι έγινε καταφύγιο, υποδεικνύει και το πώς γίνεται αυτό. Πώς, λοιπόν, γίνεται; Όταν παραμένουμε αδιάκοπα ελπίζοντας σε Αυτόν. Και εάν δεν αναιρεί αμέσως τα δεινά, και αυτό συμβαίνει για τη δική σου δοκιμασία.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

«Το όνομά του εξάλειψας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος», επειδή υπερηφανεύθηκε πέρα από την αξία του και αποτόλμησε να στραφεί εναντίον του πλάσματός σου· του οποίου και «οι ρομφαίες εξέλιπαν τελειωτικά», επειδή συντρίφτηκαν από εσένα, «και τις πόλεις του κατέστρεψες», ανεγείροντας την ορθοδοξία. «Χάθηκε η μνήμη του με πάταγο» δια του σταυρού και του εκούσιου θανάτου του Χριστού, «και ο Κύριος μένει στον αιώνα», αν και γεύτηκε τον θάνατο. «Ετοίμασε για κρίση τον θρόνο του, και αυτός θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη», ζωντανούς και νεκρούς, «θα κρίνει λαούς με ευθύτητα», αποδίδοντας στον καθένα τα όσα του αξίζουν. «Και έγινε ο Κύριος καταφύγιο για τον φτωχό» Αδάμ, «βοηθός στους κατάλληλους καιρούς», κατεβαίνοντας στον άδη για όσους κρατούνταν εκεί σε θλίψεις. «Και ας ελπίζουν σε σένα όσοι γνωρίζουν το όνομά σου», το διπλό, δηλαδή Θεό και άνθρωπο, «διότι δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε», με αγαθά έργα. «Ψάλτε στον Κύριο, που κατοικεί στη Σιών» σωματικά· διότι η θεότητά του δεν βρίσκεται μόνο στη Σιών, αλλά παντού γεμίζει τα πάντα. «