Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:13

«Διότι εκείνος που εκζητεί τα αίματά τους, τους θυμήθηκε». Τα αίματα, λέει, τα οποία χύθηκαν για χάρη του, θα τα εκζητήσει προκειμένου να τα αξιώσει εκδικήσεως. [«Δεν λησμόνησε τη δέηση των πενήτων». Πένητες πάλι αποκαλεί εκείνους που πτώχευσαν για χάρη του, οι οποίοι διαρκώς απευθύνουν προς αυτόν ικεσίες, ζητώντας εκδίκηση για τις αδικίες που υπέστησαν από τους δαίμονες.] «Αυτός που με υψώνει από τις πύλες του θανάτου». Γι' αυτό με εγείρεις από τη γη της ταπεινώσεως, ώστε να συμμετάσχω στη χορεία της επουράνιας Σιών. [«Στις πύλες της θυγατέρας Σιών». Στην επουράνια Ιερουσαλήμ. Το «επαγγελώ» τίθεται αντί του «θα υμνώ διαρκώς».] «Γίνεται γνωστός ο Κύριος εκτελώντας κρίσεις». Διότι αποτελεί αληθινά δίκαιη κρίση το να παγιδευτούν μέσα σε αυτόν οι ίδιοι που κατασκεύασαν τον θάνατο για τον άνθρωπο. Ίσως επειδή και εκείνοι στους οποίους επιβάλλεται η κρίση, θα γνωρίσουν τον κριτή κατά τον καιρό της κρίσεως.

Πλην όμως, μέσα σε αυτά φαίνεται ότι ο προφητικός λόγος μάς υποδεικνύει μια κρυμμένη οικονομία, την οποία εκπλήρωσε ο Μονογενής όταν έγινε άνθρωπος. Διότι η θεία Γραφή συνηθίζει πάντοτε να παρομοιάζει με τους ακραίους ειδωλολάτρες, και με όσους ρέπουν υπερβολικά προς αυτό, τόσο τα στίφη των δαιμόνων όσο και αυτούς που πάντοτε αντιστέκονται στους αγίους. Λέει, λοιπόν, ότι κάθε εχθρός, που παρομοιάζεται με τους Αιγυπτίους και τους Ιδουμαίους, θα καταστραφεί. Διότι είναι ασφαλής η υπόσχεση του Χριστού, ο οποίος λέει για την Εκκλησία ότι «πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής». Το ότι, βέβαια, επρόκειτο οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να απαιτηθεί τιμωρία για τα παραπτώματα εις βάρος των ανθρώπων τόσο από τις πονηρές δυνάμεις όσο και από όσους τολμούν να πράττουν παρόμοια με αυτές, είτε παρασύροντας κάποιους στην ελληνική πλάνη είτε παραδίδοντάς τους σε αδόκιμο νου, σπεύδοντας να διδάσκουν τα διεστραμμένα, το καθιστά σαφές, λέγοντας ότι για αυτήν την αιτία θα αφανιστούν όσοι πολέμησαν τη Σιών, επειδή έχυσαν αθώο αίμα και αδίκησαν αβάσταχτα τους υιούς του Ιούδα, δηλαδή τους αγίους, που είναι τέκνα της εξομολόγησης. Διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Είπε άλλωστε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ για όσους θανατώθηκαν ανόσια: «Ότι ο εκζητών τα αίματα αυτών εμνήσθη· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων».

Σε αυτούς βέβαια που κατοικούν σε αυτήν τη Σιών, δηλαδή σε όσους έχουν ελεηθεί και σωθεί μέσω της πίστης, παραγγέλλεται να μην προσφέρουν πλέον θυσίες ζώων· αλλά, επειδή όσα προέβλεπε ο νόμος μεταβλήθηκαν σε πνευματική λατρεία, να αναπέμπουν ωδές στον Θεό, και να του ψάλλουν προσφέροντας θυσίες αινέσεως· να ψάλλουν δε εξιστορώντας μόνο τα δικά του μεγαλεία και κατορθώματα. <Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του.> (A f. 64 b) Και ονομάζουμε έργα του Χριστού, είτε τα θεία σημεία, είτε την πάνσοφη τέχνη της ένσαρκης οικονομίας. Διότι είναι πολύ βαθύς ο λόγος του μυστηρίου, και μπορεί να κατανοηθεί εν μέρει με λεπτές έρευνες, όμως γίνεται δεκτός με την πίστη· διότι σε αυτό είναι μεγάλο το θαύμα. <Διότι αυτός που εκζητεί τα αίματά τους, τα θυμήθηκε.> (A f. 64 b) Και με ποιον τρόπο; Διότι ενανθρώπησε, και αφού έλαβε την καθ' ημάς ομοίωση, υπέμεινε σταυρό, ώστε να εξαγοράσει τους πάντες με το δικό του αίμα, και να αρπάξει από τις παγίδες του διαβόλου όσους είχαν αιχμαλωτιστεί σε αυτές. <Δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων.> (A f. 65) Κατά αναγωγή, με τον όρο πένητες εδώ εννοεί είτε εκείνους που προέρχονται από τα έθνη, είτε τους αγίους που πολλές φορές παρακαλούν υπέρ αυτών· τους μεν πρώτους, επειδή στερούνται τον νοητό πλούτο (διότι όσοι δεν γνωρίζουν καθόλου τον κατά φύση Θεό, ποια νοητή λαμπρότητα θα μπορούσαν να έχουν;)· τους δε δεύτερους, επειδή έχουν ταπεινό και συνεσταλμένο φρόνημα.

Εάν λοιπόν θεωρήσουμε ότι οι φτωχοί είναι οι άγιοι, δεν λησμόνησε την κραυγή τους, την οποία εξέφεραν, παρακαλώντας πάρα πολλές φορές τον Θεό, τον Σωτήρα των πάντων, να επιβλέψει την οικουμένη και να βοηθήσει αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι έλεγαν: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβείμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις»· και πάλι: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Εάν όμως εννοούμε ως φτωχούς τα έθνη, επειδή δεν θα μπορούσε κανείς να αποδείξει ότι αυτά ύψωσαν ποτέ φωνές υπέρ του εαυτού τους (διότι πώς θα μπορούσαν να επικαλεστούν έναν Θεό που δεν γνώριζαν;), λέμε ότι η φωνή τους προήλθε περισσότερο μέσω των πραγμάτων παρά μέσω των λόγων. Διότι κάθε αδικία τρόπον τινά σχεδόν κραυγάζει εναντίον εκείνου που την διαπράττει, και προσφέρει ικεσία υπέρ των αδικουμένων, καταγγέλλοντας τη σκληρότητα εκείνου που αμαρτάνει, και κινητοποιώντας για βοήθεια εκείνον που μπορεί να προστατεύσει.

Καταβόησε λοιπόν εναντίον του Κάιν το αίμα εκείνου που φονεύθηκε από αυτόν. «Διότι η φωνή», λέει, «του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Απέδωσε δε και ο θείος Παύλος φωνή στο τίμιο αίμα του Χριστού· διότι είπε ότι αυτό λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ· διότι το μεν κατέκρινε τον φονιά και εξέπεμπε κατά κάποιον τρόπο φωνή κατηγορίας, το δε έγινε σωτήριο για τον κόσμο και εξασφάλισε σε αυτόν την άφεση των παραπτωμάτων. Διότι το αίμα του Χριστού μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία, καθώς έχει γραφτεί. Επομένως η απώλεια των εθνών, δηλαδή τα αίματά τους που αναζητήθηκαν από τον Θεό, απέκτησε δύναμη κραυγής και προκάλεσε τον Δημιουργό των πάντων σε οργή εναντίον εκείνων που τους φόνευσαν. Διότι όπως το αίμα του Άβελ λέγεται ότι βόησε προς τον Θεό, όχι επειδή βεβαίως το ίδιο είχε δική του φωνή, αλλά διότι ο Θεός αποστράφηκε την ατοπία της πράξης· έτσι θα το κατανοήσει κανείς και για εκείνους που προσκυνούν τους δαίμονες. Διότι, αν και δεν γνωρίζουν τον Θεό των πάντων και εξαιτίας αυτού δεν βόησαν προς αυτόν, ωστόσο, επειδή αδικήθηκαν από τον Σατανά, μέσω της ίδιας της κατάστασης κατά κάποιον τρόπο αναφώνησαν, ζητώντας οπωσδήποτε βοήθεια για τους εαυτούς τους. <Ελέησόν με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου.> (A f. 66) Αναγωγικά δε, αφού ο Ψαλμωδός μνημόνευσε την κραυγή των πενήτων την οποία δεν λησμόνησε ο Θεός, παρουσίασε αμέσως ποια ήταν η κραυγή εκ μέρους των πενήτων εθνών.

Πρέπει λοιπόν να καταβιβάζονται ως αγέλη στον Άδη. Διότι έτσι έχει γραφτεί για αυτούς και για τον Σατανά: «Εκείνος που εκζητεί τα αίματά τους τα θυμήθηκε», και το: «Σαν πρόβατα κλείστηκαν στον Άδη· ο θάνατος θα τους ποιμάνει». Διότι αυτός ήταν ο θάνατος, δηλαδή ο πρόξενος του θανάτου, ο Σατανάς, που τους ποίμαινε και τους έκλεινε σαν σε μαντριά στα μύχια του Άδη. Επειδή, λοιπόν, λέγει, τα αίματά τους έγιναν πολλά, και επειδή έσπευσαν προς την πίστη, δεν θα ήταν εύλογο να τους ελεήσω και να συγκεντρώσω τις συνάξεις τους; (A f. 89.) Ο θείος Κύριλλος, πάντως, επιθυμεί να διαβάζονται οι στίχοι ως ερώτηση. Διότι, εφόσον, λέγει, οι κληθέντες από τα έθνη έσπευσαν προς την πίστη, άραγε δεν θα συγκεντρώσω τις συνάξεις τους;

Και, «Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός μου, ας υψωθεί το χέρι σου· μη λησμονήσεις τους πένητες». Ας απευχηθούμε μια τέτοια ανύψωση, και ας μη θελήσουμε να δούμε να σηκώνεται το χέρι εναντίον των απειθούντων, και πολύ περισσότερο να εξαπολύεται στους σκληρότερους. Και, «Δεν λησμόνησε την κραυγή των πενήτων»· Και, «Δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος ο φτωχός»· και, «Οι μεν οφθαλμοί του επιβλέπουν τον πένητα» (πράγμα που είναι ανώτερο και κυριότερο του βλεφάρου), «τα δε βλέφαρά του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων»· μια μικρότερη, όπως θα έλεγε κανείς, επίβλεψη και δευτερεύουσα.

«Χάθηκε»: Του θανάτου προφανώς και του διαβόλου· διότι έγινε μέγας ήχος και θόρυβος όταν συντρίφθηκαν οι χάλκινες πύλες και οι σιδερένιοι μοχλοί και γκρεμίστηκαν τα αδαμάντινα τείχη. «Και ο Κύριος»: Ως ατελεύτητος και αδιάδοχος βασιλιάς. «Ετοίμασε»: Κατά τη συντέλεια προφανώς, όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη. «Και αυτός θα κρίνει»: Διότι υπάρχει σε αυτόν δικαιοσύνη και ευθύτητα· διότι απροσωπόληπτα θα κρίνει τότε ο Θεός. «Και έγινε»: Καταφυγή και βοήθεια των δικαίων τότε ο Θεός γίνεται, εκείνων που έζησαν εδώ με υπομονή μέσα στην πενία και τη φτώχεια. Και αυτό το γνωρίσαμε από τον Λάζαρο και τον πλούσιο. «Και ας ελπίσουν»: Διότι για όσους έχουν γνωρίσει αληθινά το όνομα του Κυρίου, ο Θεός είναι αληθινά αψευδής ελπίδα και καταφυγή. «Ψάλατε στον Κύριο»: Δηλαδή, με ψαλμούς δοξάστε τον Θεό μέσα στην Εκκλησία· διότι σε αυτήν κατοικεί ο Θεός. «Αναγγείλατε»: Πείτε, λέει, στα έθνη τα έργα του και κηρύξτε σε αυτά τα θαυμάσιά του, ότι ήλθε αυτός που αναζητά το χαμένο και σώζει το πλανεμένο, ώστε να προτραπούν προς την κλήση της πίστεως. «Διότι εκζητώντας»: Διότι ο Θεός θα πάρει εκδίκηση από αυτούς που αιματοκύλισαν τα χέρια των εθνών στις ειδωλολατρικές θυσίες. «Δεν λησμόνησε»: Διότι δεν παραμέλησε όσους στερούνταν την πίστη, προφανώς τα έθνη, αλλά επιστρέφοντάς τους, τους έσωσε πλουτίζοντάς τους με τη χάρη. «Ελέησόν με»: Αυτά φωνάζει η Εκκλησία, διότι την ταπείνωσαν πολύ οι δαίμονες.

«Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Κάποιος άλλος λέει: «Ανάμεσα στους λαούς τα σχέδιά του». Τι λες; Αυτός για τον οποίο ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο, Αυτός που στο χέρι του κρατά τα πέρατα της γης, Αυτός κατοικεί στη Σιών; Ναι· διότι με τον όρο κατοικία εδώ δεν εννοεί τον περιορισμό του (αφού η μεγαλωσύνη του είναι απέραντη), αλλά την οικειότητα προς τον τόπο και τη στενή σχέση μαζί του, ώστε μέσα από αυτήν τη συγκατάβαση να ελκύσει τους Ιουδαίους προς τον εαυτό του· εξάλλου, και στην περίπτωσή μας η οικία ονομάζεται έτσι, ακριβώς επειδή έχουμε οικειότητα με αυτήν. Λέγεται επίσης ότι κατοικεί μέσα μας, όχι επειδή εμπεριέχεται από εμάς, αλλά επειδή έχει οικειότητα προς εμάς. Κατά αναγωγή, Σιών ονομάζεται η Εκκλησία. «Διότι έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων». Και δικαίως η Εκκλησία ονομάζεται όρος, εξαιτίας του βέβαιου, του σταθερού και του άσειστου χαρακτήρα της. Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να σαλευτεί ένα όρος, έτσι είναι αδύνατον να σαλευτεί και η Εκκλησία του Θεού. «Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Θέλει να γινόμαστε κήρυκες των ευεργεσιών του Θεού και να μην αποκρύπτουμε ποτέ τις ευεργεσίες του. Και αυτό το ζητά παντού, τόσο για χάρη εκείνων που τα λέγουν όσο και για εκείνους που τα ακούν. Επειδή το κέρδος υπάρχει και για τους μεν και για τους δε, εάν δείχνουν προσοχή. «Διότι εκείνος που εκζητεί τα αίματά τους τα θυμήθηκε». Είδες ποια εννοεί ως έργα του; Τις ευεργεσίες.

Δεν λησμόνησε την κραυγή των πενήτων. Παρατήρησε πάλι τους πένητες να ευδοκιμούν. Και δεν εννοεί απλώς τους πένητες, αλλά εκείνους που είναι πτωχοί τω πνεύματι, όπως ακριβώς λέει ο Χριστός. Διότι αυτοί προπάντων εισακούονται όταν προσεύχονται, οι ταπεινοί στην καρδιά και συντετριμμένοι.

Εδώ λοιπόν παραθέτει δύο πράγματα, και την προσευχή και την ταπεινοφροσύνη. «Διότι σε ποιον θα επιβλέψω», λέγει, «παρά στον ταπεινό, στον ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τα λόγια μου;» Και παντού η ταπεινοφροσύνη αποδεικνύεται όχημα της προσευχής. Διότι ο Κύριος είναι κοντά στους συντετριμμένους στην καρδιά. Επομένως, εκείνος που προσεύχεται πρέπει να έχει απαλλαγεί προπαντός από την εσωτερική έξαψη, πράγμα που ζητεί και ο Παύλος, λέγοντας: «Χωρίς οργή και διαλογισμό». Πολύ σωστά είπε, «Της κραυγής των πενήτων», ονομάζοντας κραυγή τη διάθεση της διανοίας, και όχι την ένταση της φωνής· με το να πει δε «Δεν λησμόνησε», φανέρωσε ότι εκείνοι τον επικαλούνταν συνεχώς, και δεν εισακούονταν από την πρώτη στιγμή. Τι είναι λοιπόν αυτό που λέγει; Μη νομίσετε ότι ο Θεός λησμόνησε, και γι' αυτό δεν επενέβη· διότι είναι δικό Του γνώρισμα να επιλαμβάνεται τέτοιων πραγμάτων, ακόμη και όταν κανείς δεν Τον παρακαλεί· όταν όμως παρακαλούν, και αυτοί που παρακαλούν είναι ταπεινοί, το πράττει πολύ περισσότερο. «Ελέησέ με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου από τους εχθρούς μου. Εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου, για να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών». Άλλος μεταφραστής αναφέρει, «Τις υμνήσεις σου». Άλλος, «Τους επαίνους σου». Δες τον να είναι συνεχώς προσηλωμένος στην προσευχή. Διότι, ενώ απαλλάχθηκε από τα δεινά και βρέθηκε σε ασφάλεια, δεν παύει να προσεύχεται πάλι, λέγοντας «Ελέησέ με», και να Τον παρακαλεί για τα μελλοντικά. Διότι πάντοτε έχουμε ανάγκη από την πρόνοια του Θεού, προπαντός όμως κατά την απαλλαγή από τα κακά.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

«Αναγγείλατε στα έθνη» οι μύστες του «τα επιτηδεύματα» των θεοσημιών του, «διότι αυτός που εκζητεί τα αίματά τους», αυτών που θανατώθηκαν για χάρη του, «τους θυμήθηκε, δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων» που δέονταν σε αυτόν με πίστη: «Ελέησέ με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου από τους εχθρούς μου, εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου», και γλίτωσέ με από τη μανία τους, «ώστε να εξαγγείλω όλους τους αίνους σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών». «Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου» όσοι είναι πιστοί σου. «Παγιδεύτηκαν δε τα έθνη» των Ρωμαίων και των Ιουδαίων «στη διαφθορά, την οποία» εναντίον σου «έπραξαν· σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν» για να πιάσουν τον αχείρωτο, «πιάστηκε το πόδι τους» προς αιώνια απώλεια. Και από αυτό «γνωρίζεται ο Κύριος ότι πράττει κρίσεις», ώστε να μην περάσει απαρατήρητο ότι «στα έργα των χεριών του πιάστηκε ο αμαρτωλός» εκείνος λαός. «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη», από όπου και ανασύρθηκαν, «όλα τα έθνη που ξεχνούν τον Θεό» εκεί θα καταλύσουν, στον Άδη, επειδή αγνόησαν τον Θεό και λάτρεψαν τον διάβολο. «Διότι δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος ο φτωχός» και ταπεινός στην καρδιά. «Η υπομονή των πενήτων», αυτή που είναι κατά Θεόν και για τον Θεό, «δεν θα χαθεί για πάντα», αλλά μάλλον θα τους παρουσιάσει στεφανωμένους στον αγωνοθέτη Θεό. «