Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:16

Διότι και ο ίδιος ο αποστάτης δράκοντας, ο εφευρέτης κάθε φαυλότητας, και οι πονηρές δυνάμεις μαζί του, θα μπορούσαν δικαιολογημένα να ονομαστούν πύλες του θανάτου· διότι κατακρημνίζουν στο βάραθρο του άδη και στον πυθμένα του θανάτου όσους έχουν υποταχθεί σε αυτούς. Θα μπορούσαν επίσης να νοηθούν ως πύλες του θανάτου και οι πολυειδείς αμαρτίες, όπως βέβαια και οι σοφοί των Ελλήνων, οι οποίοι συντάσσονται με την πλάνη και σπουδάζουν με την ευγλωττία τους να εξωραΐζουν την ασχήμια της ειδωλολατρίας.] <Θα αγαλλιάσουμε για το σωτήριό σου.> Κατά δε αναγωγή, αποδέχονται με χαρά οι προερχόμενοι από τα έθνη την οικονομία, την οποία ο Θεός και Πατέρας επιτέλεσε εν Χριστώ, αναδεικνύοντάς Τον Σωτήρα και Λυτρωτή σε ολόκληρο τον κόσμο· διότι ευδόκησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό Του, τόσο αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη. Επομένως, προσέρχονται στην πίστη, επειδή αυτή έχει τη δύναμη να τους εισαγάγει στις πύλες της θυγατέρας Σιών. Και σωτήριο ονομάζει παντού η Γραφή τον Χριστό. Ψάλλεται λοιπόν σαν από το πρόσωπο κάποιων που διψούν να δουν την επιφάνειά Του: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός Σου και δώσε μας το σωτήριό Σου.» <Σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν.> Κατά δε αναγωγή, ως έθνη πρέπει να εννοούμε το ακάθαρτο πλήθος των δαιμόνων, οι οποίοι, όπως νόμισαν, προετοίμασαν για τον Σωτήρα τη φθορά του θανάτου.

Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου· τα έθνη καταβυθίστηκαν στη φθορά που τα ίδια δημιούργησαν. Στην παγίδα αυτή που έκρυψαν, πιάστηκε το πόδι τους. Ο Κύριος γίνεται γνωστός εκτελώντας κρίσεις. Μέσα στα ίδια τα έργα των χεριών του πιάστηκε ο αμαρτωλός. Ωδή διαψάλματος. Διότι, μολονότι επιβουλεύτηκαν τους ευσεβείς, οι ίδιοι βύθισαν τον εαυτό τους στην απώλεια. Τότε θα καταστεί γνωστό ότι ο Θεός ασκεί δίκαιη κρίση. Η δε έκφραση «Ωδή διαψάλματος» τίθεται σαν να συντελέστηκε κάποια μεταβολή, είτε του μουσικού μέλους σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα, είτε της μελωδίας, είτε ακόμη και της ίδιας της διανοίας των όσων λέγονται, μεταφέροντας τον λόγο σε άλλο νόημα.

Έτσι, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «έγινε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο», ωστόσο οδεύοντας και ο ίδιος ρίχνει τον εαυτό του στις θηλιές που ο ίδιος έστησε και τον τυλίγει στο δίχτυ της κοινής απώλειας, και δικαίως· διότι «θα πέσουν στο δίχτυ τους οι αμαρτωλοί», λέει ένας άλλος προφήτης, και «στην παγίδα που έκρυψαν πιάστηκε το πόδι τους». Αυτός δε πιάνεται σε αυτές με πολλούς τρόπους· διότι και από τις δύο πλευρές, ή μάλλον από παντού, καθίσταται υπόδικος σε αυτά τα έγγραφα επιτίμια εξαιτίας των αντιφάσεων που ο ίδιος έθεσε, και η προσθήκη του μαζί με τους καταδικασθέντες, όλων εκείνων που συνελήφθησαν αργότερα, ως εμπερικλειόμενοι μόνο από αυτόν, προκαλεί τη δίκαιη άρση της άκριτης καταδίκης και τους απαλλάσσει δικαίως από τα άδικα δεσμά. Έτσι, είναι καιρός να ψάλλουμε με χαρά εκείνο το ψαλμικό: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς λυτρωθήκαμε».

«Εσύ που με υψώνεις» Διότι η εκκλησία βρισκόταν πολύ κοντά στις πύλες του θανάτου, όντας υποδουλωμένη στα είδωλα. Όταν όμως φανερώθηκε ο Χριστός, αφού επέστρεψε, δοξάστηκε και υψώθηκε. «Για να εξαγγείλω» Διότι μέσω της εκκλησίας προσφέρονται στον Χριστό όλες οι αινέσεις και οι ομολογίες. Διότι θυγατέρα της Σιών είναι η εκκλησία, και η λέξη Σιών ερμηνεύεται ως οίκος άρτου, ο οποίος είναι ο Χριστός. Πύλες δε της εκκλησίας είναι η δικαιοσύνη και η ειρήνη και η αλήθεια. «Θα αγαλλιάσω» Για τον σταυρό. Διότι ο σταυρός έγινε η σωτηρία της εκκλησίας και όλων των πιστών σε ολόκληρο τον κόσμο. «Παγιδεύτηκαν τα έθνη» Το έθνος των Ιουδαίων, καθώς νόμισαν ότι θα παγιδεύσουν τον Σωτήρα, καταστράφηκαν μέσα στην απιστία και σε αυτήν συνελήφθησαν. Διότι, αφού προσέκρουσαν στον λίθο, συνετρίβησαν. «Γνωρίζεται ο Κύριος» Διότι όσοι από αυτούς πίστεψαν, γνώρισαν ότι Αυτός είναι ο κριτής των πάντων. «Στα έργα» Διότι ο διάβολος κατασκεύασε τον σταυρό και σε αυτόν πιάστηκε και [μέσω αυτού] καταστράφηκε. «Ωδή διαψάλματος» Διακοπή του λόγου με προσευχή. «Ας αποστραφούν» Οι δαίμονες και όσοι υποδουλώθηκαν σε αυτούς [επειδή δεν πίστεψαν στον Χριστό]. «Όλα τα έθνη» Οι Εθνικοί, οι αιρετικοί και οι Ιουδαίοι [και οι όμοιοί τους]. «Διότι όχι εις τέλος» Οι πτωχοί τω πνεύματι δεν λησμονήθηκαν από τον Θεό. Διότι για αυτούς λέει: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.

ΨΑΛΜΟΣ Θ'. «Θα σε δοξολογήσω με όλη μου την καρδιά.» Πώς όμως εξομολογούμαστε με όλη μας την καρδιά; Όταν δεν επιστρέψουμε πλέον σε εκείνη την αμαρτία, για την οποία ικετεύουμε συγχώρεση από τον Θεό. «Παγιδεύτηκαν τα έθνη στη φθορά που τα ίδια προκάλεσαν.» Και εδώ ονομάζει έθνη το στίφος των δαιμόνων. Διότι αυτοί, αφού κατασκεύασαν τον σωτήριο σταυρό, εξαιτίας του εξέπεσαν από την τυραννία τους, και στην παγίδα που έκρυψαν πιάστηκε το πόδι τους, και στα έργα των χεριών του πιάστηκε ο αμαρτωλός. «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί.» Αναγνωρίζονται πολλά είδη αμαρτωλών, όπως ακριβώς και δικαίων. Εδώ όμως αποκαλεί αμαρτωλούς τους απίστους, για τους οποίους ανέφερε ότι υπέστησαν λήθη του Θεού. Όπως λοιπόν εκείνοι που πιστεύουν στον Θεό ζουν, ακόμη κι αν πεθάνουν·

αʹ. Παγιδεύτηκαν τα έθνη στην καταστροφή που τα ίδια προκάλεσαν· στην παγίδα αυτή που έκρυψαν, πιάστηκε το πόδι τους. Αυτό συνέβη στην περίπτωση των Ιουδαίων. Διότι αυτοί έλεγαν να θανατώσουν τον Ιησού, για να μην έλθουν οι Ρωμαίοι και τους αφανίσουν και το έθνος και την πόλη.

Θα αγαλλιάσω για τη σωτηρία σου. Αυτό είναι για εμένα στέφανος, αυτό είναι για εμένα διάδημα, το να ανεγείρω τρόπαιο διά μέσου σου, το να απολαύσω τη σωτηρία διά μέσου σου. Έτσι λοιπόν και εμείς, ας μην επιζητούμε να σωθούμε πάση θυσία, ούτε να απαλλαγούμε από τα δεινά οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, παρά μόνο σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Και το λέω αυτό για εκείνους που καταφεύγουν σε επωδές κατά τις ασθένειες, και αναζητούν άλλες μαγγανείες για την ανακούφιση της αρρώστιας. Διότι αυτό δεν είναι σωτηρία, αλλά απώλεια. Επειδή η μέγιστη σωτηρία είναι το να σωθεί κάποιος διά του Θεού. Παγιδεύτηκαν τα έθνη στη φθορά την οποία τα ίδια προκάλεσαν. Άλλος μεταφραστής λέει: Καταποντίστηκαν.

Ονομάζει διαφθορά την κακία· διότι τίποτα δεν διαφθείρει τόσο, όσο η κακία. Διότι τίποτα δεν είναι πιο ασθενικό από τον πονηρό. Συλλαμβάνεται από τα ίδια του τα όπλα, όπως ακριβώς ο σίδηρος από τη σκουριά και το μαλλί από τον σκόρο· έτσι και ο πονηρός από την κακία. Ώστε, και πριν από την τιμωρία του Θεού, η ίδια η κακία επιβάλλει την τιμωρία σε αυτόν που την πράττει. Επειδή, λοιπόν, μίλησε εκτενώς για την άνω κρίση και για την απόφαση του Θεού, και επειδή αυτή δεν ακολουθεί αμέσως, αλλά συχνά καθυστερεί και αναβάλλεται, πράγμα που κάνει τους περισσότερους πιο ράθυμους, αποδεικνύει ότι η τιμωρία βρίσκεται προ των πυλών, και ότι αυτήν υφίστανται οι πονηροί, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Λαμβάνοντας στον εαυτό τους την ανταπόδοση που έπρεπε για την πλάνη τους». Και πρόσεξε πώς χρησιμοποιεί τις λέξεις με απόλυτη κυριολεξία. «Παγιδεύτηκε», λέει· δηλαδή, συνελήφθη ολοκληρωτικά, η επιβουλή έγινε γι' αυτόν αναπόφευκτη. Και πάλι: «Στην παγίδα αυτήν που έκρυψαν, πιάστηκε το πόδι τους». Με άλυτα δεσμά, λέει, διατρυπώνται οι πονηροί. Αυτά συνέβησαν στην περίπτωση των αποστόλων και των Ιουδαίων. Διότι, όταν πολεμούσαν τους αποστόλους, εκείνους δεν τους έβλαπταν καθόλου, αλλά περιέβαλλαν τους εαυτούς τους με αμέτρητα κακά, χάνοντας την πόλη, την ελευθερία και όλα τα υπόλοιπα· και έτσι, από τη μια μεριά το κήρυγμα αυξανόταν, ενώ από την άλλη εκείνοι που το επιβουλεύονταν καταστρέφονταν.

«Στην παγίδα την οποία έκρυψαν». Δες πώς απέδειξε ότι η ενοχή τους είναι ανείπωτη. Επειδή δηλαδή η πράξη τους ήταν γεμάτη αισχύνη, γι' αυτό την κρύβουν και προσπαθούν να διαφύγουν την προσοχή. «Ο Κύριος γίνεται γνωστός εκτελώντας κρίσεις». Κάποιος άλλος ερμηνευτής αναφέρει: «Έγινε γνωστός αποδίδοντας δικαιοσύνη»· δηλαδή, τιμωρώντας, εκδικούμενος, επιβάλλοντας ποινές. Είδες ένα διαφορετικό είδος ευεργεσίας που προέρχεται από την τιμωρία; Διότι, λέει, όχι μόνο καθιστά όσους τιμωρούνται πιο ενάρετους, αλλά προετοιμάζει και τον λόγο της θεογνωσίας Του να λάμψει· και θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι κυρίως με αυτόν τον τρόπο επαναφέρει τους ανθρώπους σε Εκείνον. Όταν, για παράδειγμα, επέτρεψε να κατακρημνιστεί η αγέλη των χοίρων στους γκρεμούς και να καταποντιστεί στη θάλασσα, τότε ακριβώς καταπλήχθηκαν. Και στην Παλαιά Διαθήκη οι Ιουδαίοι, «Όταν τους θανάτωνε, τότε τον αναζητούσαν», καθώς λέει ο Προφήτης. Και γιατί άραγε δεν το κάνει αυτό μάλλον συνεχώς; Διότι δεν επιθυμεί να κατορθώνονται τα έργα της αρετής με τρόπο καταναγκαστικό, αλλά περισσότερο με ελεύθερη προαίρεση, και μάλλον καθώς οι άνθρωποι ευεργετούνται παρά καθώς τιμωρούνται.

Πώς παρουσιάζει την άνωθεν τιμωρία; «Γνωρίζεται ο Κύριος», λέει, «όταν εκτελεί κρίσεις». Πώς τη δίκαιη τιμωρία που προέρχεται από την κακία; «Παγιδεύτηκαν τα έθνη στη διαφθορά που τα ίδια δημιούργησαν». Και πάλι, πώς παρουσιάζει την τιμωρία από την πονηρία; «Στα έργα των χεριών του συνελήφθη ο αμαρτωλός».

Τα αμαρτήματα συνηθίζουν να γεννιούνται από το πλήθος των όχλων και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. —Περί επιβουλής, και για εκείνους που επιβουλεύονται τον πλησίον τους. «Άνοιξε λάκκο, τον έσκαψε βαθιά, και ο ίδιος θα πέσει μέσα στον βόθρο.» «Σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν, πιάστηκε το δικό τους πόδι.» «Έσκαψαν μπροστά μου βόθρο, και έπεσαν οι ίδιοι μέσα σε αυτόν.» «Οι αμαρτωλοί θα πέσουν στα δικά τους δίχτυα.» «Αυτός που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, ο ίδιος θα πέσει μέσα σε αυτόν. Και εκείνος που κυλάει την πέτρα, πάνω του θα την κυλήσει.» «Όποιος στήνει δίχτυ μπροστά στον φίλο του, το τυλίγει γύρω από τα δικά του πόδια.» «Εκείνος που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και όποιον γκρεμίζει φράχτη, θα τον δαγκώσει φίδι· όποιος βγάζει πέτρες, θα ταλαιπωρηθεί από αυτές.» «Αυτός που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και αυτός που στήνει παγίδα, θα πιαστεί σε αυτήν. Αυτός που πράττει πονηρά, μέσα σε αυτά θα κυλιστεί, και δεν θα καταλάβει από πού του ήρθαν.» Γιατί ονομάζεται μαθητής; Γιατί γίνεται και επίβουλος, επιβουλευόμενος τον δικό του δάσκαλο, μιμούμενος εκείνον τον Ιούδα που έγινε προδότης του ίδιου του δασκάλου του;» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. —Περί των εχθρών και της πτώσης τους· και ότι δεν πρέπει να χαιρόμαστε για τη δυστυχία των εχθρών. «Αν πέσει ο εχθρός σου, μην τον χαρείς, και στο παραπάτημά του μην υπερηφανεύεσαι. Διότι θα το δει ο Κύριος και δεν θα του αρέσει, και θα αποστρέψει την οργή Του από εκείνον. Μην χαίρεσαι για τη συμφορά των κακοποιών.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

«Αναγγείλατε στα έθνη» οι μύστες του «τα επιτηδεύματα» των θεοσημιών του, «διότι αυτός που εκζητεί τα αίματά τους», αυτών που θανατώθηκαν για χάρη του, «τους θυμήθηκε, δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων» που δέονταν σε αυτόν με πίστη: «Ελέησέ με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου από τους εχθρούς μου, εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου», και γλίτωσέ με από τη μανία τους, «ώστε να εξαγγείλω όλους τους αίνους σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών». «Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου» όσοι είναι πιστοί σου. «Παγιδεύτηκαν δε τα έθνη» των Ρωμαίων και των Ιουδαίων «στη διαφθορά, την οποία» εναντίον σου «έπραξαν· σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν» για να πιάσουν τον αχείρωτο, «πιάστηκε το πόδι τους» προς αιώνια απώλεια. Και από αυτό «γνωρίζεται ο Κύριος ότι πράττει κρίσεις», ώστε να μην περάσει απαρατήρητο ότι «στα έργα των χεριών του πιάστηκε ο αμαρτωλός» εκείνος λαός. «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη», από όπου και ανασύρθηκαν, «όλα τα έθνη που ξεχνούν τον Θεό» εκεί θα καταλύσουν, στον Άδη, επειδή αγνόησαν τον Θεό και λάτρεψαν τον διάβολο. «Διότι δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος ο φτωχός» και ταπεινός στην καρδιά. «Η υπομονή των πενήτων», αυτή που είναι κατά Θεόν και για τον Θεό, «δεν θα χαθεί για πάντα», αλλά μάλλον θα τους παρουσιάσει στεφανωμένους στον αγωνοθέτη Θεό. «

Διότι έτσι καθαιρούνται οι άυλοι δυνάστες από τους ουράνιους θρόνους και ανυψώνονται εκεί οι ταπεινοί και υλικοί που πεινούν, και χορταίνουν από τα θεία αγαθά, ενώ οι πλούσιοι άυλοι εξαποστέλλονται από εκεί κενοί και ανενέργητοι, αφού συνελήφθησαν στην κυνηγετική παγίδα που έκρυψαν και έπεσαν στον λάκκο που κατασκεύασαν. Διότι δεν έπρεπε αυτός που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε να παραμείνει συνυπεύθυνος με εκείνον που εξαπάτησε δόλια και φθόνησε μανιωδώς, αλλά ο μεν, επειδή απέκτησε πόδι υπερηφανείας και εκδιώχθηκε, και πέραν του ότι δεν μπορούσε να σταθεί, φρόντισε να στήσει και άλλους σε τέτοιο πόδι, έπρεπε να κείτεται κάτω στον λάκκο που κατασκεύασε. Αυτός δε που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε και έπεσε οικτρά, έπρεπε να αναζητηθεί, να ανακληθεί και να διασωθεί, ως πλανηθείς και απομακρυνθείς και απαχθείς ως αιχμάλωτος σε μακρινή χώρα.