Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:19

Αμαρτωλό δε εδώ ονομάζει ο Δαβίδ, είτε γενικά αυτόν που είναι ένοχος αμαρτιών (διότι είναι απολύτως αναγκαίο αυτός που έχει συνηθίσει να ζει έτσι, να τιμωρείται παγιδευμένος στα ίδια του τα έργα· διότι καθένας σφίγγεται από τα δεσμά των δικών του αμαρτιών)· είτε ονομάζει αμαρτωλό τον λαό των Ιουδαίων, και μάλιστα πολύ εύλογα· διότι παρέμεινε σε μολυσμούς, μη αποδεχόμενος την καθαρτική χάρη, και πέθανε μέσα στα ίδια του τα σφάλματα. Θα μπορούσε δε να ονομαστεί αμαρτωλός και ο εφευρέτης της αμαρτίας Σατανάς, ο οποίος με δίκαιη κρίση συνελήφθη, περιπίπτοντας στα ίδια του τα έργα· διότι μηχανεύτηκε δόλους και βρέθηκε κάτω από τα πόδια των δικαίων. <Ας στραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη.> (A f. 67 b) Κατά δε το πνευματικό νόημα, από πάρα πολλή φιλοθεΐα οι πιστοί φαίνεται να καταρώνται αυτούς που αθέτησαν την εμφάνιση του Χριστού και την πολυπόθητη χάρη, μέσω της οποίας μπορούσαν να αναδειχθούν κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών. Ή ίσως, έθνη που λησμονούν τον Θεό είναι οι δαίμονες· διότι με κανέναν τρόπο δεν θυμούνται έμπρακτα τον Θεό, αλλά βρίσκονται έξω από κάθε αρετή και αγαθοεργία. <Διότι δεν θα λησμονηθεί μέχρι τέλους ο φτωχός.> (A f. 68) Κατά δε το πνευματικό νόημα, φτωχούς εδώ ονομάζει είτε όλους τους αγίους απλώς, οι οποίοι έχουν ταπεινωμένο και ταπεινό φρόνημα, είτε αυτούς που κλήθηκαν από τα έθνη, οι οποίοι παλαιότερα βρίσκονταν σε στέρηση κάθε αγαθού.

Λέει ότι αυτοί δεν πρόκειται να ξεχαστούν μέχρι τέλους· διότι έγινε μνεία γι' αυτούς ενώπιον του φιλεύσπλαχνου Θεού, και έχουν κληθεί μέσω του Χριστού σε επίγνωση, αποτινάσσοντας τον ζυγό της αρχαίας απάτης. <Ανάστηθι, Κύριε, ας μην υπερισχύει ο άνθρωπος.> (A f. 68) Κατά δε αναγωγή, εύχεται να επιλάμψει στους επιγείους ο Μονογενής και να εγερθεί, ώστε ο αλαζονικός εκείνος διάβολος (τον οποίο αποκαλεί και άνθρωπο στο παρόν χωρίο εξαιτίας της ασθένειάς του, και επειδή σε σχέση με τον Θεό δεν είναι απολύτως τίποτα, αλλά λογίζεται στην τάξη των χοϊκών) να μην υπερηφανεύεται πλέον, ούτε να φαίνεται ισχυρός. <Ας κριθούν τα έθνη ενώπιόν σου.> (A f. 68 b) Κατά δε αναγωγή, εύχεται να λάβει χώρα η κρίση των εθνών που θα οδηγήσει στη σωτηρία τους· διότι λέει «ας κριθούν τα έθνη», όχι για να τιμωρηθούν για τα σφάλματά τους, αλλά για να αναγνωριστούν ως αδικημένα, και να ελευθερωθούν από τα χέρια του τυράννου τους· ώστε κρίση εδώ να είναι η δικαιοκρισία του Θεού, σύμφωνα με την οποία ελεήθηκαν τα έθνη και κλήθηκαν στη θεία επίγνωσή Του. <Ας γνωρίσουν τα έθνη ότι είναι άνθρωποι.> (A f. 68 b) Και αυτό που λέει, είναι το εξής: Πολλοί έχουν απολέσει ακόμη και αυτό, λησμόνησαν τη φύση τους, εξόκειλαν σε μανία, αγνόησαν τον ίδιο τους τον εαυτό. Βλέπεις πώς προσεύχεται υπέρ αυτών, και ζητά να διορθωθεί η μανία τους;

Ας στραφούν οι αμαρτωλοί προς τον άδη, όλα τα έθνη που λησμονούν τον Θεό. Διότι, έστω και αν τώρα δεν έχουν καμία συναίσθηση, θα έλθει ο καιρός της κρίσεως. Όσο για τον άνθρωπο του Θεού, έστω και αν δίνει την εντύπωση ότι έχει καταφρονηθεί από τον Θεό, με το να υποφέρει ανήκεστα δεινά από τους αμαρτωλούς, δεν έχει παραδοθεί στη λήθη. Διότι δεν θα λησμονηθεί παντοτινά ο πτωχός τω πνεύματι· αλλά θα λάβει καρπό και αγαθό τέλος, χάρη στην υπομονή του στις παρούσες καταστάσεις.

Διότι, από τη στιγμή που άρχισαν να συναρμολογούνται από Εκείνον που ζωογονεί τους νεκρούς, οστά προς οστά και άρθρωση προς άρθρωση, και δόθηκε στα ξηρά οστά το Πνεύμα της ζωής και της παλιγγενεσίας, γνωρίζω καλά ότι πρέπει να ολοκληρωθεί πλήρως η ανάσταση. Επομένως, ας μην υπερηφανεύονται μέσα τους όσοι προκαλούν πικρία. Ούτε ας νομίζουν ότι κατέχουν κάτι αυτοί που κρατούν μια σκιά, ή ένα όνειρο ανθρώπων που ξυπνούν, ή αύρες που πνέουν, ή τα ίχνη ενός πλοίου πάνω στο νερό. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος. Ας παραδειγματιστούν από τις συμφορές των άλλων, και ας μάθουν ότι ο φτωχός δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος· ούτε θα ανεχθεί η Θεότητα – η οποία κατατέμνεται και διαιρείται κακόδοξα σε στοιχείο άρχον και αρχόμενο – να μην συντρίψει εν εκστάσει τα κεφάλια των δυναστών, όπως λέει ο Αββακούμ. Διότι έτσι προπάντων θα υβριζόταν η Θεότητα με τον υποβιβασμό της, και θα επιβαρυνόταν η κτίση εάν αποκτούσε ισοτιμία με τη Θεότητα.

Και, «Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός μου, ας υψωθεί το χέρι σου· μη λησμονήσεις τους πένητες». Ας απευχηθούμε μια τέτοια ανύψωση, και ας μη θελήσουμε να δούμε να σηκώνεται το χέρι εναντίον των απειθούντων, και πολύ περισσότερο να εξαπολύεται στους σκληρότερους. Και, «Δεν λησμόνησε την κραυγή των πενήτων»· Και, «Δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος ο φτωχός»· και, «Οι μεν οφθαλμοί του επιβλέπουν τον πένητα» (πράγμα που είναι ανώτερο και κυριότερο του βλεφάρου), «τα δε βλέφαρά του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων»· μια μικρότερη, όπως θα έλεγε κανείς, επίβλεψη και δευτερεύουσα.

«Εσύ που με υψώνεις» Διότι η εκκλησία βρισκόταν πολύ κοντά στις πύλες του θανάτου, όντας υποδουλωμένη στα είδωλα. Όταν όμως φανερώθηκε ο Χριστός, αφού επέστρεψε, δοξάστηκε και υψώθηκε. «Για να εξαγγείλω» Διότι μέσω της εκκλησίας προσφέρονται στον Χριστό όλες οι αινέσεις και οι ομολογίες. Διότι θυγατέρα της Σιών είναι η εκκλησία, και η λέξη Σιών ερμηνεύεται ως οίκος άρτου, ο οποίος είναι ο Χριστός. Πύλες δε της εκκλησίας είναι η δικαιοσύνη και η ειρήνη και η αλήθεια. «Θα αγαλλιάσω» Για τον σταυρό. Διότι ο σταυρός έγινε η σωτηρία της εκκλησίας και όλων των πιστών σε ολόκληρο τον κόσμο. «Παγιδεύτηκαν τα έθνη» Το έθνος των Ιουδαίων, καθώς νόμισαν ότι θα παγιδεύσουν τον Σωτήρα, καταστράφηκαν μέσα στην απιστία και σε αυτήν συνελήφθησαν. Διότι, αφού προσέκρουσαν στον λίθο, συνετρίβησαν. «Γνωρίζεται ο Κύριος» Διότι όσοι από αυτούς πίστεψαν, γνώρισαν ότι Αυτός είναι ο κριτής των πάντων. «Στα έργα» Διότι ο διάβολος κατασκεύασε τον σταυρό και σε αυτόν πιάστηκε και [μέσω αυτού] καταστράφηκε. «Ωδή διαψάλματος» Διακοπή του λόγου με προσευχή. «Ας αποστραφούν» Οι δαίμονες και όσοι υποδουλώθηκαν σε αυτούς [επειδή δεν πίστεψαν στον Χριστό]. «Όλα τα έθνη» Οι Εθνικοί, οι αιρετικοί και οι Ιουδαίοι [και οι όμοιοί τους]. «Διότι όχι εις τέλος» Οι πτωχοί τω πνεύματι δεν λησμονήθηκαν από τον Θεό. Διότι για αυτούς λέει: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.

Θα μπορούσε βέβαια να δώσει ομοίως και σε εσένα και στον φτωχό, αλλά δεν το θέλησε, ώστε ούτε ο δικός σου πλούτος να είναι άκαρπος, ούτε η δική του φτώχεια να μείνει χωρίς μισθό. Σε εσένα που πλουτείς, έδωσε τη δυνατότητα να πλουτίζεις με την ελεημοσύνη και να σκορπάς με δικαιοσύνη· διότι: «Εσκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Βλέπεις ότι ο πλούσιος από την ελεημοσύνη θησαυρίζει αιώνια δικαιοσύνη; Δες πάλι και τον φτωχό· επειδή δεν έχει πλούτο, με τον οποίο να εργαστεί δικαιοσύνη, έχει τη φτώχεια, από την οποία καρπώνεται αιώνια υπομονή. Διότι, «η υπομονή των φτωχών δεν θα χαθεί στον αιώνα»· εν Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Διότι δεν θα λησμονηθεί έως τέλους ο πτωχός, η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί έως τέλους. Άλλος ερμηνευτής λέγει: Διότι δεν θα λησμονηθεί έως τέλους η προσδοκία των πράων. Ορθώς είπε «έως τέλους», δεικνύοντας ότι δεν επιζητεί κανείς πάντοτε την άνεση.

Αν πάλι κάποιος πει: Και πώς η ταπεινοφροσύνη είναι φτώχεια; Σε αυτό θα απαντήσουμε το εξής, ότι αυτή είναι καταλληλότερη για την αρετή. Διότι αυτός που πλουτεί αγωνιά και ταράζεται· ενώ ο φτωχός τα υπομένει όλα με ευκολία, σαν να γυμνάζεται συχνά μέσα στην παλαίστρα της φτώχειας. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε ότι είναι δύσκολο να εισέλθει κανείς με πλούτο στη βασιλεία. Τι σημαίνει «η υπομονή των φτωχών δεν θα χαθεί εις τέλος»; Ποτέ δεν θα χαθεί, λέει, αλλά οπωσδήποτε θα λάβει τον ανάλογο καρπό. Κάτι το οποίο δεν συμβαίνει στα βιωτικά ζητήματα, όπου πολλές φορές κανείς αστοχεί από τον σκοπό του και οι κόποι πάνε χαμένοι. Διότι και ο γεωργός περιμένει, και ο έμπορος· πολλές φορές όμως και οι δύο στερούνται τον καρπό των κόπων τους εξαιτίας της ανωμαλίας των καιρικών συνθηκών. Σε σχέση με τον Θεό, όμως, δεν ισχύει αυτό, αλλά υπάρχει η απόλυτη αναγκαιότητα και βεβαιότητα ότι θα απολαύσουν την τελική ανταμοιβή. Και δεν αποτελεί μικρή παρηγοριά τούτο, το να έχει κανείς πάντοτε θάρρος και ελπίδα για το τέλος. «Ανάστηθι, Κύριε, ας μην υπερισχύει ο άνθρωπος». Άλλος ερμηνευτής λέει: «Ας μην αποθρασύνεται». «Ας κριθούν τα έθνη ενώπιόν σου». Άλλος λέει: «Και κατά πρόσωπόν σου». Αφού αναφέρθηκε στην κακία που κατέχει τους περισσότερους ανθρώπους, και αφού περιέγραψε την πονηριά, τις αρπαγές, τις πλεονεξίες και τις ανθρωποκτονίες, παρακαλεί τον Θεό υπέρ της βοηθείας των αδικούμενων. Διότι τέτοια είναι τα σπλάχνα των αγίων, το να μη μεριμνούν μόνο για τα δικά τους ζητήματα, αλλά να παρακαλούν τον Θεό για την οικουμένη σαν να πρόκειται για ένα σπίτι, ή για το πλήθος των ανθρώπων σαν να πρόκειται για ένα σώμα.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

«Αναγγείλατε στα έθνη» οι μύστες του «τα επιτηδεύματα» των θεοσημιών του, «διότι αυτός που εκζητεί τα αίματά τους», αυτών που θανατώθηκαν για χάρη του, «τους θυμήθηκε, δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων» που δέονταν σε αυτόν με πίστη: «Ελέησέ με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου από τους εχθρούς μου, εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου», και γλίτωσέ με από τη μανία τους, «ώστε να εξαγγείλω όλους τους αίνους σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών». «Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου» όσοι είναι πιστοί σου. «Παγιδεύτηκαν δε τα έθνη» των Ρωμαίων και των Ιουδαίων «στη διαφθορά, την οποία» εναντίον σου «έπραξαν· σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν» για να πιάσουν τον αχείρωτο, «πιάστηκε το πόδι τους» προς αιώνια απώλεια. Και από αυτό «γνωρίζεται ο Κύριος ότι πράττει κρίσεις», ώστε να μην περάσει απαρατήρητο ότι «στα έργα των χεριών του πιάστηκε ο αμαρτωλός» εκείνος λαός. «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη», από όπου και ανασύρθηκαν, «όλα τα έθνη που ξεχνούν τον Θεό» εκεί θα καταλύσουν, στον Άδη, επειδή αγνόησαν τον Θεό και λάτρεψαν τον διάβολο. «Διότι δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος ο φτωχός» και ταπεινός στην καρδιά. «Η υπομονή των πενήτων», αυτή που είναι κατά Θεόν και για τον Θεό, «δεν θα χαθεί για πάντα», αλλά μάλλον θα τους παρουσιάσει στεφανωμένους στον αγωνοθέτη Θεό. «

Αλλά, έτσι έχουν τα πράγματα σχετικά με τις προγενέστερες ύβρεις και με το ότι η καρδιά μου με εγκατέλειψε, που είναι η ζέση του πνεύματος με την οποία αντιμετώπιζα κάθε κακοήθεια και πραγματικά αποδείκνυα τη γλώσσα μου μαθήτρια των πύρινων γλωσσών. Αν όμως προσθέσω και τις πληγές από αυτόν που τώρα με κατέγραψε, ο οποίος, όπως λένε, δέχθηκε βαριά τη μάστιγα από τα βασιλικά χέρια, και διατάχθηκε —σύμφωνα με τον λόγο του Ησαΐα— να συμπεριφερθεί εχθρικά προς τους δικούς μας —διότι αυτό κατόρθωσαν, όπως απειλούν, εκείνοι που μισούν όσους ελέγχουν στις πύλες και βδελύσσονται τον όσιο λόγο—, τότε εδώ ας παρασταθεί σε μένα ο Βαρούχ, ως υπογραμματέας του Ιερεμία που θρηνεί και διαφυλάσσει για τον μέλλοντα χρόνο περιβόητες τις συμφορές. Έπειτα, εφόσον κηλιδωθήκαμε με τέτοιες και τόσες κηλίδες, νομίζεις ότι το κάτοπτρο του νου θα δεχθεί θείες ελλάμψεις, αφού εξαιτίας τους ακόμη και το φως των οφθαλμών μου δεν είναι μαζί μου; Αυτό βέβαια είναι φυσικό και λογικό· πλην όμως, επειδή στον Θεό και σε εκείνον που βασιλεύει από Αυτόν και δι' Αυτού, καθώς και στην αγαθότητα της δικής σας μεγαλειότητας, αναθέσαμε τα ζητήματά μας, έχουμε την πεποίθηση ότι η ελπίδα μας δεν θα καταισχυνθεί, ούτε θα χαθεί παντοτινά η υπομονή των πενήτων, ούτε η κακία θα υπερισχύσει της σοφίας, αν πρέπει να πειθόμαστε στη Σοφία που αποφαίνεται κάτι τέτοιο.