Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:22

ΨΑΛΜΟΣ Ιʹ. Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Προσεύχεται να επισπευσθεί η κλήση των εθνών, η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί πολύ αργότερα. Αυτό δε ακριβώς το προκάλεσε η υπεροψία του διαβόλου. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο πτωχός. Η υπεροψία, λέει, του πονηρού γίνεται πύρωση για τον πτωχό λαό σου· Συλλαμβάνονται στα διαβούλια τα οποία μηχανεύονται. Ειπώθηκε αντί του «θα συλληφθούν». Διότι εσύ είσαι, λέει, αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην ίδια τους την πανουργία.

Διότι οι λέξεις αντιπαραβάλλουν μεταξύ τους τα όσα δηλώνονται και από τις δύο, αλλά ο λόγος διατηρεί το αψευδές και στις δύο περιπτώσεις. Επομένως, ο ίδιος έχει γεννηθεί από τον Πατέρα ως Θεός, αλλά πάλι έχει κτιστεί κατά τη σάρκα. Και μας πείθει προς τούτο ο ιερός λόγος: «Διότι ιδού», λέει, «η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται Ο Θεός είναι μαζί μας.» Διότι πώς θα μπορούσε να βρεθεί μαζί μας ο Λόγος, όντας Θεός; Μήπως με την εγγύτητα και τη σχέση κατά τον τόπο, και με τον νόμο των σωμάτων; Έπειτα, πώς αυτό δεν είναι απρεπές; Επομένως, όταν δέχθηκε τη συμμόρφωση με εμάς και την ταπεινότητα της δουλείας, και συγκατατέθηκε να βρεθεί μαζί μας ο αγένητος ανάμεσα στα γενητά, τότε έγινε μαζί μας, καίτοι όντας τόσο πολύ ανυψωμένος και υπερέχων, όσο θα μπορούσε να νοηθεί η φύση της θεότητας σε σχέση με το κτίσμα και το δημιούργημα. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Δαβίδ, τον Μονογενή που φανερώθηκε από τον Θεό, ο οποίος έχει εξυψωθεί πάνω από εμάς με κάποιες αμέτρητες και ασύγκριτες υπεροχές και βρίσκεται μέσα σε άρρητες δόξες, τον καλούσε προς τη συμμόρφωση με εμάς, ψάλλοντας και λέγοντας: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά, και παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης και στις θλίψεις;» Διότι Εκείνος που απέχει με τον νόμο της φύσεως και διατηρεί μια ιδιότητα και υπεροχή ασύμφυτη και απρόσιτη προς όλα τα άλλα, έγινε μαζί μας, όταν υπέστη την εκούσια κένωση για χάρη μας.

Διότι, επειδή δεν ήταν δυνατόν με κανέναν άλλον τρόπο αυτό που είχε κατακρατηθεί από τον θάνατο, τη φθορά και την αμαρτία να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση παρά μόνο μέσω του Χριστού, ο μακάριος Δαβίδ παρακαλούσε να εκπληρωθεί πλέον το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά, και μας παραβλέπεις στους καιρούς των θλίψεων;» Για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε Εμμανουήλ· διότι δεν στέκεται πλέον μακριά, αλλά ήρθε πολύ πιο κοντά σε εμάς, εφόσον ο Λόγος του Θεού φανερώθηκε ως άνθρωπος. Διότι, παρομοίως με εμάς, μετείχε σε αίμα και σάρκα, επειδή το επίγειο γένος, δηλαδή ο άνθρωπος, βρισκόταν υπό την κυριαρχία του θανάτου και της φθοράς, και φάνηκε καλό στον Θεό των πάντων, λόγω της μεγάλης αγαθότητας και φιλανθρωπίας του, να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ», ώστε λοιπόν να ατονήσει ο θάνατος και, υποχωρώντας πρώτα στον Χριστό, να δώσει τη νίκη στα επίγεια σώματα.

Σύμφωνα δε με την αναγωγική ερμηνεία, προσεύχεται να κατασταθεί ο Χριστός νομοθέτης στα έθνη. Και παραθέτει την αιτία για την οποία προσεύχεται γι' αυτό: «Ας γνωρίσουν τα έθνη», λέει, «ότι είναι άνθρωποι». Διότι, προτού έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας και υποτάξουν τον αυχένα τους στον ζυγό του Σωτήρα, έζησαν βίο κτηνώδη, μην όντας τίποτε άλλο παρά σάρκα, και σαν ζώα παραδομένοι στις ηδονές της κοιλιάς, ώστε ο Δαβίδ να λέει στενάζοντας: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε, εξομοιώθηκε με τα κτήνη». Επανήλθαν όμως μέσω του Χριστού σε ανθρωποπρεπή σύνεση, και με τα ευαγγελικά θεσπίσματα κατευθύνονται προς την αρετή. <Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά;> (Α φ. 69.) Σύμφωνα δε με την αναγωγική ερμηνεία, προσεύχεται να επισπευσθεί η κλήση των εθνών που επρόκειτο να συμβεί λίγο αργότερα.

Αυτό του το προκάλεσε είτε η αλαζονεία του διαβόλου, είτε ερμηνεύεται ως εξής: Γιατί στάθηκες μακριά, σαν να απομακρύνεις τον εαυτό σου από τους αδικημένους, και επιτρέπεις να πλεονεκτούν εκείνοι που διαρπάζουν τα δικά σου, και δεν έρχεσαι μάλλον πιο κοντά για να βοηθήσεις, αλλά παραβλέπεις τους καταθλιμμένους, καίτοι η κατάσταση καλεί σε υπεράσπιση; Διότι το έλεος δεν αρμόζει σε άλλους παρά σε αυτούς που υποφέρουν. Επομένως, η θλίψη ζητά εγκαίρως βοήθεια: «Διότι δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Ο λόγος όμως αυτός έχει διατυπωθεί σύμφωνα με τα ανθρώπινα μέτρα· διότι ο Θεός δεν έχει απομακρυνθεί, αλλά μάλλον γεμίζει τα πάντα, και τίποτα δεν είναι κενό από την παρουσία Του. Αν λοιπόν λέγεται ότι έχει απομακρυνθεί μακριά, μην εννοήσεις την απόσταση τοπικά, διότι το Θείο είναι απεριόριστο, αλλά κατά το ότι παραχώρησε να αδικηθούν και να υποφέρουν, μη προσφέροντας τη βοήθειά Του· για αυτόν ακριβώς τον λόγο λέγεται ότι έχει απομακρυνθεί.

Γι' αυτό λοιπόν, καθώς η αγία μας πανήγυρη προλάμπει και μας καλεί σε καθαρή και νόμιμη αγνεία· σε όσους βέβαια είναι ακόμη προσκολλημένοι στην κακία, είναι αναγκαίο να πούμε: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Σε εκείνους όμως που απέφυγαν το βέβηλο αίσχος της αμαρτίας και ασκούν τη σεμνή αγάπη του πολιτεύματος, ας φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα ο προφήτης, λέγοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Διότι, επειδή όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν κάτω από τον ήλιο, έχοντας γίνει «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαμοιράζονταν σε πολυειδή και πολύτροπη κακία, και νικημένοι από το σκοτάδι της άγνοιας, έπεφταν σε βαθιά αμαρτία σαν σε λάκκο· αναγκαίως ο Ψαλμωδός, καλώντας τον Θεό Λόγο από τον ουρανό προς εμάς, έλεγε: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Όταν δε αισθανόταν ότι Εκείνος θα έλθει στον κατάλληλο καιρό σε εμάς που βρισκόμασταν πεσμένοι, φώναζε πάλι: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης, στις θλίψεις;». Διότι ο Σωτήρας, μην έχοντας αναλάβει ακόμη τη δική μας ομοίωση, βρισκόταν μακριά μας, ως προς τον λόγο της ενανθρώπησης.

Κατανόησε δε σε αυτό το σημείο, ότι κατέβηκε ο Θεός ορίζοντας τον αρχαίο νόμο στους παλαιούς, όχι εκεί όπου βρισκόταν ο λαός, αλλά ψηλά και μακριά. Διότι στεκόταν ακόμη μακριά σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού, καθώς ο Μονογενής δεν είχε ακόμη γίνει ένα με εμάς σαρκικά, ούτε βέβαια είχε ταπεινώσει τον εαυτό του στην κένωση. Διότι το μυστήριο δεν φυλάχθηκε για τους αρχαιότερους, αλλά για εμάς τους ίδιους. Διότι έγινε ένα με εμάς, ας πούμε, σε οφθαλμοφανή δόξα, έχοντας εγκαταλείψει τα ύψη της θεότητας, και συναναστράφηκε μαζί μας ως ένας από εμάς. Βεβαίως, ο Θεός κατέβαινε εν είδει πυρός. Έπρεπε, όσοι επρόκειτο να παιδαγωγηθούν με την ανάγκη και τον νόμο, να γνωρίζουν σαφώς ότι θα έχουν να κάνουν με πυρ, εάν επέλεγαν να ραθυμούν. Διότι στους αρχαιότερους το θεοφιλές έργο δεν πραττόταν από εθελούσια αγάπη και από ελεύθερη ροπή του νου, αλλά σαν από ανάγκη και φόβο. Διότι το πνεύμα που υπήρχε μέσα τους δεν ήταν ελεύθερο, ούτε βέβαια πνεύμα υιοθεσίας, αλλά πνεύμα δουλείας που οδηγούσε στον φόβο. Και το όρος καπνίζεται, επειδή ο Κύριος κατέβηκε σε αυτό εν πυρί. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται στους Ψαλμούς: «Και έθεσε το σκότος ως αποκρυφή Του». Ο καπνός θα μπορούσε να σημάνει σε εμάς και κάτι άλλο, το δάκρυ που εξάπαντος και οπωσδήποτε θα ακολουθήσει την καταφρόνηση. Διότι από τις προσβολές του καπνού αναβλύζει η υγρασία από τα μάτια.

Ζ΄. Γιατί τα παθαίνουμε αυτά, ω άνθρωποι, και μέχρι πότε; Πότε επιτέλους θα συνέλθουμε από τη μέθη, ή θα αφαιρέσουμε το θάμπωμα από τα μάτια μας, και θα αναβλέψουμε προς το φως της αλήθειας; Τι σκοτοδίνη είναι αυτή; Τι νυκτομαχία; Τι είδους ζάλη είναι αυτή, που δεν μας αφήνει να διακρίνουμε τις όψεις των φίλων και των εχθρών; Γιατί γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, περίγελος και χλευασμός σε όσους βρίσκονται γύρω μας; Ποιος είναι αυτός ο ζήλος για το κακό; Από πού προέρχεται αυτή η ανίατη ασθένειά μας; Ή μάλλον, ούτε καν ασθενούμε, αλλά έχουμε καταστεί ρωμαλέοι στο κακό, έχοντας το πάθος των παραφρόνων, και αντλούμε ηδονή καθώς φθειρόμαστε. Και πουθενά δεν υπάρχει λόγος, ούτε φίλος, ούτε σύμμαχος, ούτε ιατρός, ο οποίος είτε να θεραπεύσει με φάρμακα είτε να αποκόψει το πάθος· ούτε άγγελος προστάτης, ούτε Θεός· αλλά, εκτός από όλα τα άλλα, αποκλείσαμε τους εαυτούς μας και από τη φιλανθρωπία του Θεού. Γιατί, Κύριε, στέκεσαι τόσο μακριά; Και πώς μας αποστρέφεσαι ολοκληρωτικά;

«Η υπομονή»: Των αποστόλων και όσων τους ακολούθησαν· διότι αυτοί είναι αληθινά φτωχοί, καθώς δεν απέκτησαν τίποτα πάνω στη γη. «Ανάστηθι»: Για τον Χριστό και την ανάστασή Του λέει ο προφήτης: Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός, διασκόρπισε τους εχθρούς σου, μήπως και καυχηθούν ως νικητές. «Κριθήτωσαν»: Δηλαδή, ας τιμηθούν [τα έθνη] ενώπιόν σου· διότι αυτά προκόβουν στην πίστη. «Κατάστησον»: [Τον Χριστό και το Ευαγγέλιο δώσε τους, ω Πατέρα]. «Μαθέτωσαν» (ας μάθουν), ότι έλαβαν το αξίωμα του τέλειου και κατά Θεόν ανθρώπου. «Ίνα τι, Κύριε»: Διότι, βλέποντας τη μακροθυμία και την ανοχή του Θεού, νόμισαν ότι ο Θεός είναι μακριά τους. «Υπεροράς»: Δηλαδή, σε καιρό θλίψης μην παραβλέψεις τον άνθρωπο. «Εν τω υπερηφανεύεσθαι»: Διότι όταν οι υπερήφανοι αλαζονεύονται και επαιίρονται, οι φτωχοί καίγονται από τη θλίψη σαν από φωτιά, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι επαναστάτησαν κατά του Χριστού, επειδή είχε γίνει φτωχός. «Συλλαμβάνονται»: Διότι οι υπερήφανοι και οι αλαζόνες παγιδεύονται στις ίδιες τους τις βουλές· διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους. «Ότι επαινείται»: Διότι για όλα τα κακά που πράττει ο διάβολος, τέρπεται. Επειδή παντού η Γραφή αποκαλεί τον διάβολο αμαρτωλό. «Και ο αδικών»: Διότι είναι συνήθεια στους προσωπολήπτες ανθρώπους να επαινούν αυτούς που αδικούν και να τους υποκινούν στο κακό. «Παρώξυνεν»: Επειδή δεν επιστρέφει (δεν μετανοεί), αλλά επιμένει στην αμαρτία.

θʹ. Βλέπεις πώς κάνει δέηση υπέρ αυτών και ζητά να διορθωθεί η μανία τους; Διότι το να αγνοούν τον ίδιο τους τον εαυτό είναι χειρότερο από την έσχατη μανία και φρενίτιδα. Διότι το μεν πρώτο αποτελεί αναπόφευκτη ασθένεια, το δε δεύτερο προέρχεται από διεφθαρμένη προαίρεση. «Γιατί, Κύριε, στάθηκες μακριά, και μας παραβλέπεις στις κρίσιμες περιστάσεις, στις θλίψεις;» Αυτά τα λέει ο Προφήτης, παρακαλώντας και δεόμενος εκ μέρους των θλιβομένων, όχι προσάπτοντας κατηγορία· μη γένοιτο.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Αλλά για να τους νομοθετήσει ότι είναι άνθρωποι και να μην καταπατούν, αγνοώντας τη φύση τους, τους νόμους της φύσης που έλαβαν από τον Θεό. «Γιατί, Κύριε, στάθηκες μακριά», αφού αναλήφθηκες από εμάς τους μαθητές σου, και «μας παραβλέπεις στις περιστάσεις» κατά τις οποίες θλιβόμαστε; «Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής» Νέρων, «καταφλέγεται ο πτωχός» τω πνεύματι Πέτρος και Παύλος, επειδή θανατώθηκαν από αυτόν, «συλλαμβάνονται σε μιαρά διαβούλια», «με τα οποία» οι ασεβείς «διαλογίζονται, διότι επαινείται ο αμαρτωλός» από τους ομοίους του «για τις επιθυμίες της ψυχής του, και αυτός που αδικεί ευλογείται», επαινείται δηλαδή όχι από τον Θεό, αλλά από ανθρώπους κόλακες και φίλους της αδικίας. «Εξόργισε τον Κύριο ο αμαρτωλός» με αθέμιτες πράξεις. «Σύμφωνα με το πλήθος της οργής του δεν θα αναζητήσει» να πράξει και κάτι αγαθό. «Δεν υπάρχει ο Θεός ενώπιόν του», ώστε να τον φοβάται. «Βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό, απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του», επειδή παραβαίνει τους νόμους σου, «όλους τους εχθρούς του θα τους κατακυριεύσει» ανταποδίδοντας με πονηρία. «Διότι είπε στην καρδιά του· δεν πρόκειται να κλονιστώ από γενιά σε γενιά χωρίς να πάθω κακό».