Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:24

Διότι επαινείται ο αμαρτωλός στις επιθυμίες της ψυχής του. Τόσο μεγάλη, λέγει, έχει γίνει η ανεξικακία, ώστε, επειδή οι ασεβείς παραμένουν ατιμώρητοι, τελικά ο βίος τους να γίνεται αποδεκτός ακόμη και από μερικούς από τους πλέον ανόητους.

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

Είτε αυτός ο ίδιος ο εφευρέτης της αμαρτίας και οι κοσμοκράτορες του κόσμου τούτου, των οποίων τα σχέδια, οι κακουργίες και τα τεχνάσματα εναντίον όλων αποτελούν παγίδες για όσους αιχμαλωτίζονται· είτε οι ίδιοι που αδικούνται, συλλαμβάνονται στις δικές τους βουλές· διότι ό,τι και αν σκεφτούν, αυτό οπωσδήποτε θα στραφεί εναντίον τους. Για να το πούμε λοιπόν περιληπτικά, παρακαλεί να απομακρυνθεί ο αλαζόνας δράκοντας και οι πονηρές δυνάμεις που είναι μαζί του, από τα σχέδια των οποίων ο φτωχός καταφλέγεται, ωθούμενος προς κάθε είδους φαυλότητα, εξαιτίας του ότι δεν γνωρίζει ποιος είναι ο κατά φύσιν Θεός, ούτε κατευθύνεται προς το καλό σύμφωνα με τους θείους νόμους. <Επειδή επαινείται ο αμαρτωλός για τις επιθυμίες της ψυχής του.> (A f. 70.) Ή και ως εξής: Σε τέτοιο βαθμό φαυλότητας και αθλιότητας, λέει, κατέπεσαν τα ανθρώπινα εξαιτίας της υπερηφάνειας του ασεβούς, ώστε από τη μια να μην υπάρχει απολύτως κανένας που να φροντίζει για την αγαθοεργία, και από την άλλη, αντίθετα, να επαινούνται από όλους εκείνοι που ακολουθούν τις επιθυμίες των δικών τους ψυχών, οι οποίοι ίσως και να καυχιούνται για το κακό και να υπερηφανεύονται για το ότι είναι πονηροί, χωρίς κανείς να τους περιγελά, αλλά μάλλον να τους μακαρίζει, δηλαδή να τους εγκωμιάζει. <Εξόργισε τον Κύριο ο αμαρτωλός.> (A f. 70.) Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής: ότι εξόργισε τον Κύριο, χλευάζοντας τους λόγους περί της πρόνοιας και της κρίσης Του.

Διότι επαινείται ο αμαρτωλός για τις επιθυμίες της ψυχής του, και ο άδικος ευλογείται. Παρόξυνε τον Κύριο ο αμαρτωλός· εξαιτίας του πλήθους της οργής του δεν θα Τον αναζητήσει. Δεν υπάρχει ο Θεός ενώπιόν του, βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό. Απομακρύνονται οι κρίσεις Σου από το πρόσωπό του, θα κυριαρχήσει πάνω σε όλους τους εχθρούς του. Περιγράφει την παρούσα κατάσταση των ασεβών, θέλοντας να δείξει ότι η μέλλουσα κρίση είναι αναγκαία. Το ρήμα δε «παρόξυνε», ο Ακύλας το μετέφρασε ως «χλεύασε» (διέσυρε). Διότι, πράγματι, χλευάζουν τους λόγους για την κρίση του Θεού. Όταν δε κάποιος επιμένει στις αμαρτίες, εμποδίζεται από το να αναζητά τον Θεό, συσσωρεύοντας για τον εαυτό του πλήθος οργής. Γι' αυτό δεν αναζητά τον Θεό, έχοντας αποκόψει τις φυσικές έννοιες περί του Θεού και διατηρώντας ακάθαρτες τις οδούς της ζωής του· εξαιτίας αυτού ακριβώς, παραβλέποντας διαρκώς τις κρίσεις του Θεού και μη βάζοντάς τες στον νου του, ιδίως επειδή του παραχωρείται να κατακυριεύει τους εχθρούς του.

«Η υπομονή»: Των αποστόλων και όσων τους ακολούθησαν· διότι αυτοί είναι αληθινά φτωχοί, καθώς δεν απέκτησαν τίποτα πάνω στη γη. «Ανάστηθι»: Για τον Χριστό και την ανάστασή Του λέει ο προφήτης: Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός, διασκόρπισε τους εχθρούς σου, μήπως και καυχηθούν ως νικητές. «Κριθήτωσαν»: Δηλαδή, ας τιμηθούν [τα έθνη] ενώπιόν σου· διότι αυτά προκόβουν στην πίστη. «Κατάστησον»: [Τον Χριστό και το Ευαγγέλιο δώσε τους, ω Πατέρα]. «Μαθέτωσαν» (ας μάθουν), ότι έλαβαν το αξίωμα του τέλειου και κατά Θεόν ανθρώπου. «Ίνα τι, Κύριε»: Διότι, βλέποντας τη μακροθυμία και την ανοχή του Θεού, νόμισαν ότι ο Θεός είναι μακριά τους. «Υπεροράς»: Δηλαδή, σε καιρό θλίψης μην παραβλέψεις τον άνθρωπο. «Εν τω υπερηφανεύεσθαι»: Διότι όταν οι υπερήφανοι αλαζονεύονται και επαιίρονται, οι φτωχοί καίγονται από τη θλίψη σαν από φωτιά, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι επαναστάτησαν κατά του Χριστού, επειδή είχε γίνει φτωχός. «Συλλαμβάνονται»: Διότι οι υπερήφανοι και οι αλαζόνες παγιδεύονται στις ίδιες τους τις βουλές· διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους. «Ότι επαινείται»: Διότι για όλα τα κακά που πράττει ο διάβολος, τέρπεται. Επειδή παντού η Γραφή αποκαλεί τον διάβολο αμαρτωλό. «Και ο αδικών»: Διότι είναι συνήθεια στους προσωπολήπτες ανθρώπους να επαινούν αυτούς που αδικούν και να τους υποκινούν στο κακό. «Παρώξυνεν»: Επειδή δεν επιστρέφει (δεν μετανοεί), αλλά επιμένει στην αμαρτία.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ 1307. Τι σημαίνει, είπες, το «Και αυτός που αδικεί επαινείται»; Άκουσε, λοιπόν. Εδώ το «ευλογείται» λέγεται με τη σημασία τού «λέγεται ευνοϊκά», δηλαδή επαινείται και εγκωμιάζεται από εκείνους που τον κολακεύουν, επιδεινώνουν την κακία του και, με τη σιωπή τους, ανέχονται να μην του δημιουργούν ούτε καν επίγνωση της ασθένειάς του· γι’ αυτό και ένας τέτοιος άνθρωπος αποδεικνύεται ανίατος. Διότι, εφόσον δεν έχει ούτε καν επίγνωση του πάθους του, ούτε αναζητεί ούτε αποδέχεται θεραπεία. Και αυτό είναι το φοβερότερο απ’ όλα: όταν η κακία επαινείται και δεν θεωρείται καν κακία. Γι’ αυτό πρέπει, κατά κύριο λόγο, αν είναι δυνατόν, να διορθώνουμε έναν τέτοιο άνθρωπο. Αν όμως αυτό δεν είναι δυνατόν, τουλάχιστον να μην τον κολακεύουμε ούτε να επιδεινώνουμε το πάθος του, αλλά με τη σιωπή μας να του δημιουργούμε επίγνωση της πονηρίας του. Αν πάλι κάποιος δεν θέλει ούτε αυτό να κάνει, πρέπει να φεύγει αμέσως, ώστε να μη φανεί με την κολακεία του συμμέτοχος στην αδικία και βρεθεί συμμέτοχος μαζί του και στις τιμωρίες. Διότι, όπως εκείνος που παρακινεί κάποιον προς την αρετή στεφανώνεται, ακόμη και αν δεν κατορθώσει τίποτε —αφού εκπλήρωσε το δικό του χρέος—, έτσι και εκείνος που παρακινεί κάποιον προς την αδικία τιμωρείται, ακόμη και αν δεν επιτύχει τίποτε· διότι και αυτός έκανε ό,τι του αναλογούσε.

Και ο Σοφονίας, επίσης, μεταχειρίζεται έναν τέτοιο λόγο. Αλλά αυτά συνέβαιναν στην Παλαιά Διαθήκη, όταν τα αγωνίσματα ήταν σύμμετρα· απέχουν όμως πολύ από τη φιλοσοφία της Καινής. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο πτωχός· συλλαμβάνονται στις πονηρές σκέψεις που διαλογίζονται. Άλλος λέει: Ας συλληφθούν. Διότι επαινείται ο αμαρτωλός για τις επιθυμίες της ψυχής του, και αυτός που αδικεί ευλογείται. Παρόξυνε τον Κύριο ο αμαρτωλός. Ο Προφήτης, παίρνοντας το σχήμα του ικέτη και παρακαλώντας υπέρ των αδικουμένων, αναφέρει και τα πάθη που συμβαίνουν, τα οποία αποτελούν γνώρισμα της ανθρώπινης αδυναμίας· ότι δηλαδή, πριν από την κόλαση και την τιμωρία, ο αδικούμενος οδυνάται, μη μπορώντας να υποφέρει την ευημερία του πονηρού. Και αυτή δεν είναι μικρή τιμωρία.

Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτήν τη μανία; Παρόξυνε τον Κύριο ο αμαρτωλός. Άλλος δε λέει: Επειδή επαίνεσε ο παράνομος σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του, και ο πλεονέκτης ευλογώντας, παρόξυνε τον Κύριο. Όταν υψωθεί ο θυμός του, δεν Τον εκζητεί. Άλλος: Επειδή ύμνησε κατά τον πόθο της ψυχής του, και ο πλεονέκτης ευλογώντας, διέσυρε τον Κύριο. Ο ασεβής, λόγω της υπεροψίας του θυμού του, δεν θα εκζητήσει. Οι δε Εβδομήκοντα: Παρόξυνε τον Κύριο ο αμαρτωλός· κατά το πλήθος της οργής του δεν θα εκζητήσει. Είδες μέχρι πού προχώρησε η κακία; Τι λέω, λέει, ότι λυπεί τους φτωχούς; Τον ίδιο τον Θεό παροξύνει. Και κατά το πλήθος της οργής του, λέει, δεν θα εκζητήσει τον Θεό. Άλλος δε δείχνει ότι αυτό αναφέρεται στον ασεβή, λέγοντας: Λόγω της υπεροψίας του, δηλαδή, της έπαρσης, της αλαζονείας. Είδες την επιδείνωση της μανίας και της διαφθοράς; Απέναντι στους συνανθρώπους του είναι εχθρός και πολέμιος, έχει αποξενωθεί από την αρετή, είναι εραστής και επαινέτης της κακίας. Και ορθώς κάποιος άλλος είπε: Δεν υπάρχει Θεός σε όλες τις σκέψεις του· δηλώνοντας ότι δεν εκζητεί τον Θεό, ότι έχει γεμίσει με σκοτάδι, ότι δεν έχει τον φόβο Του μπροστά στα μάτια του. Αλλά όπως ακριβώς το θόλωμα σκοτεινιάζει την κόρη του οφθαλμού, έτσι και η πονηρία σκοτεινιάζει τη διάνοια, και την οδηγεί στον γκρεμό. Δεν υπάρχει Θεός ενώπιόν του. Άλλος: Μέσα σε όλους τους διαλογισμούς του.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Αλλά για να τους νομοθετήσει ότι είναι άνθρωποι και να μην καταπατούν, αγνοώντας τη φύση τους, τους νόμους της φύσης που έλαβαν από τον Θεό. «Γιατί, Κύριε, στάθηκες μακριά», αφού αναλήφθηκες από εμάς τους μαθητές σου, και «μας παραβλέπεις στις περιστάσεις» κατά τις οποίες θλιβόμαστε; «Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής» Νέρων, «καταφλέγεται ο πτωχός» τω πνεύματι Πέτρος και Παύλος, επειδή θανατώθηκαν από αυτόν, «συλλαμβάνονται σε μιαρά διαβούλια», «με τα οποία» οι ασεβείς «διαλογίζονται, διότι επαινείται ο αμαρτωλός» από τους ομοίους του «για τις επιθυμίες της ψυχής του, και αυτός που αδικεί ευλογείται», επαινείται δηλαδή όχι από τον Θεό, αλλά από ανθρώπους κόλακες και φίλους της αδικίας. «Εξόργισε τον Κύριο ο αμαρτωλός» με αθέμιτες πράξεις. «Σύμφωνα με το πλήθος της οργής του δεν θα αναζητήσει» να πράξει και κάτι αγαθό. «Δεν υπάρχει ο Θεός ενώπιόν του», ώστε να τον φοβάται. «Βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό, απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του», επειδή παραβαίνει τους νόμους σου, «όλους τους εχθρούς του θα τους κατακυριεύσει» ανταποδίδοντας με πονηρία. «Διότι είπε στην καρδιά του· δεν πρόκειται να κλονιστώ από γενιά σε γενιά χωρίς να πάθω κακό».