Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:29

Αν εκεί τα πέτρινα οικήματα δεν ωφέλησαν τους κατοίκους, ούτε τα προτειχίσματα φύλαξαν τους πολίτες, αλλά μαζί με τους φυλασσόμενους εξολοθρεύτηκαν και εκείνα που τους φύλασσαν, ποιος θα βεβαιώσει ή θα εγγυηθεί ότι, εμείς οι θνητοί άνθρωποι, καταφεύγοντας σε θνητούς ανθρώπους, θα βρούμε ασφάλεια; «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου». Επειδή λοιπόν, όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν και δεχόταν πόλεμο, οι σύμμαχοί του γίνονταν πιο δυσβάστακτοι από αυτούς που τον πολεμούσαν, και δραματοποιούσαν τις απειλές εκείνων ψιθυρίζοντάς τες, λέγοντάς του αφενός στον προηγούμενο, τον ένατο ψαλμό, για τον Σαούλ, πώς μαζί με τους στρατηγούς και τους γειτονικούς τυράννους στήνει κρυφά ενέδρα εναντίον του —«Κάθεται», λέει, «σε ενέδρα μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη για να σκοτώσει αθώο· στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος σαν λιοντάρι στη φωλιά του»— αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό του έλεγαν να καταληφθεί από τρόμο και να δειλιάσει μπροστά σε αυτούς που οπλίζονταν εναντίον του: «Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι, διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη τους στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», γι' αυτό, αποτινάσσοντας τη σκόνη τέτοιων λόγων, έλεγε: Ακόμη κι αν οι αμαρτωλοί έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε τόξα και βέλη και φαρέτρες, εγώ «στον Κύριο έχω ελπίσει». Επειδή, λοιπόν, «εκείνοι που έχουν στηριχθεί στον Κύριο γίνονται σαν το όρος Σιών», «πώς λέτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;» Πώς το βουνό θα μεταναστεύσει στα βουνά σαν σπουργίτι;

Το δε «μετά πλουσίων», τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί παρά εκείνους που πλουτίζουν στην κακία; Διότι αυτοί συμπράττουν με τον διάβολο, τον πατέρα τους, εναντίον των πτωχών. «Εγκάθεται σε ενέδρα μαζί με τους πλουσίους». Και καθισμένος σε συναθροίσεις και συνεδριάσεις, κατασκευάζει ενέδρες και δόλιες μηχανές εναντίον των αθώων.

«Διότι αυτά που εσύ δημιούργησες, αυτοί τα κατέστρεψαν». Κατέρριψε, λέγει, ο εχθρός τον άνθρωπο στη φθορά, αν και ήταν πλασμένος για την αφθαρσία. Ο δε δίκαιος τι έπραξε; Αν και οι εχθροί, λέγει, διέπραξαν τέτοια έργα, εντούτοις ο Κύριος που έχει για ναό Του τον ουρανό, εξετάζοντας τους δικαίους και τους ασεβείς, στους μεν απονέμει τα αγαθά, ενώ τους δε τους παραπέμπει στις αιώνιες κολάσεις. «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό Του». [«Διότι αυτά που εσύ δημιούργησες, αυτοί τα κατέστρεψαν». Αντί του: Σπεύδουν να καταλύσουν τα δικά Σου έργα στο πρόσωπό μου· διότι αυτόν που έχρισες βασιλιά επιδιώκουν να τον ακυρώσουν, εξοπλιζόμενοι ενάντια στη δική Σου απόφαση. Και τα πράττουν αυτά, έχοντας καταστρέψει από μέσα τους τις κατά φύση ορθές έννοιες, τις οποίες βεβαίως Εκείνος είχε συγκροτήσει.] Τα μάτια Του αποβλέπουν στον πένητα.

Το δε «μετά πλουσίων», τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί, παρά εκείνων που πλουτίζουν στα κακά; Διότι αυτοί ακριβώς συμπράττουν με τον διάβολο εναντίον των πτωχών τω πνεύματι. Θα νοήσεις δε αυτά και για τους αιρετικούς. Διότι, όπως ακριβώς τα φοβερά και δηλητηριώδη από τα φίδια έχουν όλη τους τη δύναμη στα δαγκώματα, έτσι και αυτοί· διότι είναι γεμάτοι από πικρά λόγια και καταραμένες έννοιες και απάτη και δόλο, και έχουν κακία κάτω από τη γλώσσα τους. Διότι οι φωνές των ανόσιων συντρίβουν τις καρδιές των πιο απλών, μέσω δόλου και απάτης, παρασύροντάς τες τις περισσότερες φορές σε όσα δεν είναι θεμιτά. Είναι δε ιδιαιτέρως καταραμένο το δόλιο και απατηλό έργο του Σατανά· διότι έτσι παρασύρει στην αμαρτία, ψιθυρίζοντας ο πονηρός στον νου και στην καρδιά, και συνηγορώντας πάντοτε υπέρ του κακού, αποκαλώντας το πικρό γλυκό, τόσο ο ίδιος όσο και οι μιμητές της δικής του κακίας· διότι έργο τους είναι να υποσκελίζουν τους αγαθούς και να εξοντώνουν τους αθώους, στήνοντας ενέδρες σε απόκρυφα μέρη, δηλαδή κρύβοντας την πονηρία τους, και συγκαλύπτοντας το κακό με όποιους τρόπους μπορούν. Διότι εκείνοι που εξαπατούν αυτούς που βαδίζουν ορθά, υποκρίνονται πολλές φορές ότι είναι χρηστοί· έπειτα, προσεγγίζοντάς τους, αναμειγνύουν το δηλητήριο της απάτης, και σιγά σιγά παραπλανούν τον νου των ακέραιων ανθρώπων, παρασύροντάς τους στα δικά τους έργα. Όμως αυτό το πράττουν, όχι εναντίον όλων αδιακρίτως, αλλά μάλλον εναντίον εκείνων των οποίων ο νους είναι φτωχός, που δεν έχει δηλαδή τον πλούτο της φρονήσεως.

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το: «Τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του.> (C f. 19 b.) Διότι, αυτόν που ζει με αρετή, ακόμη κι αν τον παρασύρει για λίγο, τελικά, όταν εκείνος ανανήψει και απομακρυνθεί, δεν τον κατανικά· αντίθετα, τον φτωχό στην αρετή και ασύνετο, όταν προλάβει να τον παρασύρει, τον παίρνει στο σπήλαιο της κακίας και τον κατασπαράσσει, όπως το λιοντάρι το πρόβατο σε απόκρυφο μέρος. (A f. 71 b, B f. 39 b.) Τι σημαίνει όμως το «ενεδρεύει σαν λιοντάρι»; Λένε δηλαδή ότι στα βουνά το λιοντάρι ησυχάζει στις δικές του φωλιές και σαν να κρύβεται, μήπως τυχόν με τη θέα του τρομάξει κάποιο από τα άλλα ζώα, τα οποία κάνει τροφή του· όταν όμως δει να πλησιάζει κάτι, αναπηδά και αμέσως βρυχάται δυνατά, και αφού προκαλέσει αφόρητο τρόμο σαν βροντή, ορμά και αρπάζει αυτό που βρέθηκε μπροστά του, έχοντάς το προηγουμένως παραλύσει με τον φόβο. «Διότι λιοντάρι θα βρυχηθεί», λέει, «και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Παρόμοια λοιπόν με το λιοντάρι, ο Σατανάς ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό· διότι φοβάται την αντίσταση εκείνου που είναι πλούσιος στην αρετή· ενώ εκείνους που έχουν έλλειψη σύνεσης και πνευματικής δύναμης, αφού τους συλλάβει πανεύκολα, τους κάνει γλυκό του θήραμα. Και οι παγίδες του διαβόλου είναι πάρα πολλές, και εκτός των άλλων, είναι και η άγνοια του κατά φύσιν Θεού. Το δε «θα σκύψει και θα πέσει», πρέπει να νοηθεί με δύο τρόπους.

Δεν είναι πλέον μέγας ο Θεός μόνο στην Ιουδαία, αλλά και στο αγιασμένο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία, εξαιτίας του ύψους των περί Θεού δογμάτων. <Με καλές ρίζες, αγαλλίαμα όλης της γης, τα όρη της Σιών στα πλευρά του βορρά.> (A f. 265 b. B f. 181, I f. 256 b, L f. 125, b) Και πράγματι είναι αγαλλίαμα όλης της γης. Έτσι ακριβώς τον ονόμασε κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Αγαλλίαμά μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με έχουν περικυκλώσει.» Διότι ευφροσύνη και αγαλλίαμα και αιτία της ύψιστης χαράς για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη είναι ο Χριστός, ο οποίος απομακρύνει κάθε κατήφειά μας και εξαλείφει τα δάκρυα, σύμφωνα βέβαια με τη φωνή του Ησαΐα. Διότι είπε ότι: «Ο θάνατος κυριάρχησε και κατάπιε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.» Και το πώς είναι αγαλλίαμα όλης της γης, έχει λεχθεί σαφώς. (I f. 257) Είναι όμως αναγκαίο να επισημάνουμε ότι και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή διέταζε να σφάζεται ο αμνός στα πλάγια του θυσιαστηρίου βλέποντας προς τον βορρά, πράγμα που υποδήλωνε τυπολογικά ότι ... γη ο Χριστός θα στραφεί προς τα βόρεια μέρη της οικουμένης, και σε αυτά λοιπόν θα πορευτεί, και σε αυτά θα χαρίσει την επίβλεψή Του, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ο Θεός γίνεται γνωστός στα ανάκτορά της.> (I f. 259 b, L f. 126) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής.

Βλέπεις την ταπείνωση του βασιλιά και προφήτη; Έβλεπε διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν του, διότι βρισκόταν στα δεξιά του, φυλάσσοντάς τον, για να μην κλονιστεί, δηλαδή για να μην πέσει στην αμαρτία. Βλέπεις, αγαπητέ, πώς αγαπά ο Θεός την ταπείνωση; Και πόσο πολύ πλησιάζει εκείνον που την κατέχει; Και πάντοτε επιβλέπει σε αυτήν, καθώς έχει γραφτεί: «αυτός που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά»· και πάλι: «τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα»;

Κάθεται σε ενέδρα μαζί με τους πλουσίους σε απόκρυφα μέρη, για να θανατώσει τον αθώο. Και τα πράττει αυτά εξαπατώντας τον εαυτό του, νομίζοντας ότι ο Θεός δεν βλέπει. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Έχει λησμονήσει ο Θεός, απέστρεψε το πρόσωπό Του, για να μην δει ποτέ». Όλα δε αυτά ο ασεβής τα διαπράττει εναντίον των πενήτων του Θεού, απατώντας τον εαυτό του και διανοούμενος στους λογισμούς του ότι ο Θεός δεν είναι επόπτης.

«κατὰ τὸ πλῆθος» Διότι ο αμαρτωλός δεν δειλιάζει μπροστά στο πλήθος της οργής του Θεού ούτε μετανοεί. «οὐκ ἔστιν ὁ θεός» Ο άπιστος και ο αμαρτωλός ποτέ δεν θέτει τον Θεό προ των οφθαλμών (του), «βεβηλοῦνται» αλλά κάθε ημέρα και σε κάθε καιρό μιαίνει και ρυπαίνει τις οδούς του, μη πιστεύοντας ότι υπάρχει <ή θα υπάρξει> κρίση. «ἀνταναιρεῖται» Διότι ο άπιστος πάντοτε σμικρύνει και κατευτελίζει τις εντολές του Θεού. «πάντων τῶν ἐχθρῶν» Διότι ο υπερήφανος (ο αλαζόνας) θεωρεί εχθρούς όλους τους ευσεβείς και θέλει να τους κατακυριεύσει όλους. «εἶπεν γάρ» Διότι από γενεά σε γενεά ο διάβολος πολέμησε όλους τους δικαίους και δεν παύει να πολεμά. Διότι γι' αυτόν λέει ο Ησαΐας: είπε ο διάβολος στην καρδιά του· θα αναβώ στον ουρανό και εν μέσω των αστέρων θα θέσω τον θρόνο μου. «οὗ ἀρᾶς τὸ στόμα» Περί του διαβόλου λέγει ο προφήτης: επειδή διαπαντός ο λάρυγγάς του έχει πληρωθεί από κατάρα (ανομία) και δόλο [μέσω του οποίου φέρνει πίκρα σε όσους συνθηκολογούν (πικραίνει όσους συνθηκολογούν) μαζί του]. «ὑπὸ τὴν γλῶσσαν» Κόπος ανώφελος και μόχθος (πόνος) ακερδής· διότι δίχως αυτό (αυτά) δεν κινεί (και) σαλεύει τη γλώσσα. «ἐγκάθηται» Όσοι πλουτίζουν την ασέβεια (με την ασέβεια) ζουν διαπαντός με την ειρωνεία· διότι ενεδρεύουν <οι δαίμονες> τους άκακους, και επιπλέον και οι πλούσιοι ενεδρεύουν τους πένητες.

Σε κρυφά μέρη: Εννοεί τον διάβολο· διότι στα κρυφά επιθύμησε να σκοτώσει τον Χριστό. Διότι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά είναι μόνο ο Χριστός (ο Θεός). Τα μάτια του: Εννοεί του διαβόλου, που στράφηκαν προς τον Χριστό· διότι εμφανίστηκε πένης, καθώς για χάρη μας έγινε φτωχός. Ενεδρεύει: Το λιοντάρι πάντοτε στη δική του σπηλιά στήνει ενέδρα για άρπαγμα (αρπαγή)· έτσι και ο διάβολος στη συναγωγή των Ιουδαίων, σαν σε μάντρα, κυνηγούσε τον Χριστό, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. Να αρπάξει τον φτωχό: Δηλαδή τον Χριστό, που για χάρη μας έγινε φτωχός, τον οποίο, όπως νόμιζαν, αφού τον άρπαξαν, τον έσερναν. Στην παγίδα: Ο Χριστός έπιασε τον διάβολο· διότι στην παγίδα που ο ίδιος (ο διάβολος) έστησε, σε αυτήν πιάστηκε και ταπεινώθηκε. Θα ταπεινώσει: Διότι νόμισε ο εχθρός ότι θα κυριαρχήσει και πάνω στους ίδιους τους αποστόλους, αλλά και στους μάρτυρες· όταν λοιπόν φάνηκε ότι τους είχε κυριεύσει όλους, τότε συντρίφθηκε και έπεσε. [Διότι το να σκύψει υποδηλώνει το να συντριβεί]. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Νόμιζε δηλαδή ο διάβολος ότι ο Θεός τον είχε παραδώσει στη λήθη και δεν έβλεπε τα όσα εκείνος μηχανευόταν εναντίον Του. Ανάστηθι, Κύριε: Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, υψώθηκε πάλι στους ουρανούς, τους οποίους ποτέ δεν είχε εγκαταλείψει· και καθώς υψωνόταν με δόξα, σήκωσε το χέρι Του εναντίον των εχθρών και τους σκόρπισε σε όλη τη γη. Μην ξεχάσεις: Δηλαδή μην ξεχάσεις τον άνθρωπο, που έγινε τόσο φτωχός, ώστε να τρώει ξυλοκέρατα.

Αλλ' ο Ιώβ δεν ήταν έτσι· αντίθετα, και στην περίοδο της ευημερίας του περίμενε κάθε μέρα τη δυστυχία· γι' αυτό και έλεγε: «Διότι ο φόβος τον οποίο φοβόμουν μου ήρθε, και εκείνο που έτρεμα με συνάντησε. Ούτε ειρήνευσα, ούτε ησύχασα, ούτε αναπαύθηκα· αλλά μου ήρθε οργή». Γι' αυτό και κάποιος άλλος έλεγε: «Να θυμάσαι τον καιρό της πείνας στον καιρό της αφθονίας, τη φτώχεια και τη στέρηση κατά την ημέρα του πλούτου». Αλλά αυτός, έχοντας εντελώς διαφθαρεί, δεν αναλογίζεται τα ανθρώπινα, αλλά νομίζει, εξαιτίας της ευημερίας του, ότι του είναι αμετακίνητα· πράγμα που αποτελεί υπόθεση έσχατης ανοησίας και διαφθοράς, και είναι αφορμή ολοκληρωτικής καταστροφής. Μη λοιπόν καλοτυχίζεις όσους πλουτίζουν, όσους επικρατούν των εχθρών τους, όσους επαινούνται για αυτά. Διότι αυτά είναι μεγάλα βάραθρα και γκρεμοί για όσους δεν προσέχουν, που τους κατακρημνίζουν στον ίδιο τον πυθμένα της ασέβειας. Του οποίου το στόμα είναι γεμάτο κατάρες, πικρία και δόλο. Κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος. Άλλος: Ανωφελές. Στήνει καρτέρι μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη, για να σκοτώσει τον αθώο. Άλλος: Ενεδρεύοντας κοντά στις αυλές. Τα μάτια του προσηλώνονται στον φτωχό. Παραμονεύει σε κρυφό μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του. Άλλος: Σαν μέσα στο περίφραγμά του. Στήνει ενέδρα για να αρπάξει τον φτωχό, να αρπάξει τον φτωχό τραβώντας τον κοντά του. Άλλος: Με το τράβηγμά του. Μέσα στην παγίδα του θα τον ταπεινώσει. Άλλος: Μέσα στο δίχτυ. Θα σκύψει και θα πέσει, για να μπορέσει να κατακυριεύσει τους φτωχούς.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Με δική του θέληση, λέει, πράττει το κακό, αυτός «του οποίου το στόμα γέμει από κατάρες, πίκρα και δόλο» εναντίον των υποτακτικών του, «κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος» οργής και θυμού. «Κάθεται σε ενέδρα μαζί με πλούσιους» όμοιους στους τρόπους με αυτόν, «σε κρυφά μέρη για να σκοτώσει αθώο, τα μάτια του αποβλέπουν στον φτωχό» πώς να τον εκμεταλλευτεί και να τον κακοποιήσει. «Στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του», πώς να θηρεύσει πανούργα τον φτωχό, «στήνει ενέδρα για να αρπάξει φτωχό· ελκύοντάς τον στην παγίδα» της δικής του κακοτροπίας θα ταπεινώσει τον πένητα. Τι θα πάθει όμως μετά από αυτά τα κακουργήματα; «Θα σκύψει», λέει, «και θα πέσει», αφού προηγουμένως «κυριαρχήσει πάνω στους φτωχούς». Θα σκύψει, ακόμη και χωρίς να το θέλει, αυτός που πριν από λίγο ήταν υπερόπτης και αγέρωχος. «Διότι έλεγε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει, και έστρεψε αλλού το πρόσωπό Του για να μη βλέπει πια». Και γι' αυτό λοιπόν ήταν σαν λιοντάρι που στήνει ενέδρα και κυνηγά φτωχούς και πένητες, αλλά έμαθε από όσα έπαθε ότι ο Θεός δεν ξεχνά, αλλά έχει τα πάντα μπροστά στα μάτια Του. «Ανάστηθι, Κύριε, ο Θεός μου», είτε δηλαδή εξεγέρσου για εκδίκηση, είτε από τον τάφο, και «ας υψωθεί το χέρι Σου» εναντίον των ασεβών, «μην ξεχάσεις τους φτωχούς Σου έως τέλους» αφήνοντάς τους να κακοπαθούν. «Ένεκα τίνος», για ποια αιτία «εξόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν θα αναζητήσει» ο Θεός τα κακά. «