Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:3

«Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου», αυτά που έγιναν στη δημιουργία, στην πρόνοια, στη νομοθεσία, στις προφητείες, στην παρουσία σου, στη δίκαιη κρίση. «Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε εσένα, θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε.» Και γιατί είπε ότι θα ψάλλει ενώ ευφραίνεται; Για να διδάξει και εσένα, όταν ευημερείς και εορτάζεις και περνάς ημέρα χαράς, να μην τραγουδάς θεατρικά άσματα, ούτε να ψάλλεις πορνικές μελωδίες, ούτε να κάνεις τη θεολόγο γλώσσα όργανο θεών και δαιμόνων, αλλά για να ψάλλεις ευφραινόμενος και να δοξάζεις τον Θεό λέγοντας: «Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε εσένα, θα ψάλω στο όνομά σου.» Διότι, δεν βλάπτει τόσο πολύ την όσφρηση η λοιμώδης αναθυμίαση, όσο διαφθείρει την ψυχή η αισχρολογία στα συμπόσια. Λέει ο απόστολος: «Φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Αλλά οι μεν αισχρολόγοι κάνουν τη γλώσσα τους λάκκο βούρκου και δυσωδίας, εγώ όμως αρωματίζω το στόμα μου με την ψαλμωδία: «Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε». Και επειδή ο ψαλμός, σαν ραβδί που διώχνει σκύλο, διώχνει τον δαίμονα, μόλις έψαλλε μπροστά, αμέσως ο δαίμονας έφευγε προς τα πίσω.

Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά... όταν ο εχθρός μου στραφεί προς τα πίσω. Εδώ δηλώνει τον λόγο για τον οποίο γίνεται η δοξολογία. Και αναφέρει ότι εχθρός του είναι ο θάνατος, ο οποίος στρέφεται προς τα πίσω, δηλαδή προς το μη είναι.

Διότι εμείς είμαστε αυτοί που παλαιότερα φωνάζαμε διαμέσου της φωνής των προφητών: «Εξεγέρσου, Κύριε, και πρόσεξε την κρίση μου, ο Θεός μου και ο Κύριός μου, στη δίκη μου.» Επειδή, όταν έγινε δίκαιη κρίση για εμάς, λέμε με ευγνωμοσύνη: «Θα σε δοξάσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά· θα διηγηθώ όλα τα θαυμαστά σου έργα, θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε.» Και για ποια αιτία; Διότι εκτέλεσες την κρίση μου και τη δίκη μου. Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη, επιτίμησες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής· διότι επιτιμήθηκαν τα στίφη των δαιμόνων, και μαζί με αυτά καταστράφηκε ο ασεβής, δηλαδή ο Σατανάς. Επομένως θα εγκαταλειφθούν (ως υπόλειμμα), δηλαδή θα διασωθούν, εν πνεύματι κρίσεως· διότι έκρινε και δικαίωσε, όπως είπα, με κρίση και ισχύ, δηλαδή με ορθοκρισία και δύναμη, και είναι φανερό ότι με δύναμη θεοπρεπή, εμποδίζοντας την εξόντωση εκείνων που πιστεύουν σε αυτόν. <Διότι αυτοί έχουν πλανηθεί από το κρασί· πλανήθηκαν από το σίκερα, ιερέας και προφήτης έχασαν τα λογικά τους εξαιτίας του κρασιού· συγκλονίστηκαν από τη μέθη του σίκερα· πλανήθηκαν. Αυτό είναι φάσμα.> Υποδεικνύει κατά κάποιον τρόπο αυτούς που έχουν ολισθήσει, και που εξαιτίας της τόσο μακροχρόνιας απείθειας έχουν έρθει σε ρήξη με τον Θεό. Διότι έχουν πλανηθεί οι τοιούτοι, λέει, επειδή ήπιαν κρασί και μεθυστικό ποτό, όχι αισθητό ή σωματικό, αλλά μάλλον επειδή αποδέχθηκαν τον σκοτασμό στον νου, τον οποίο ενσταλάζει ο σκληρότατος δράκοντας σε όσους έχουν συνηθίσει να ραθυμούν.

Ψάλλει, λοιπόν, και ο θεσπέσιος Δαβίδ εκ μέρους των λυτρωμένων, και λέγει: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά, θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε σένα. Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε, διότι εκδίκασες την υπόθεσή μου και το δίκιο μου. Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επέπληξες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής· το όνομά του το εξάλειψας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος.» Μάλιστα και κάπου αλλού πάλι λέγει για αυτόν τα εξής: «Θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν πρόκειται να βρεθεί εξαιτίας του.» Είπε δε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου, τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκδιωχθεί έξω.» Είναι καιρός λοιπόν ανταπόδοσης, και με αυτόν τον τρόπο με τον οποίο έλαμψε στον κόσμο ο Χριστός· και λέγει ότι έχει έλθει, ώστε να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν για τη Σιών, να τους δώσει δόξα αντί για στάχτη, και έλαιο ευφροσύνης, και ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας. Διότι έχουν υπάρξει κατά καιρούς μεταξύ των Ιουδαίων άνδρες άγιοι, και νομομαθείς, και ερευνητές των προφητικών κηρυγμάτων, και βαθιοί γνώστες.

A f. 59) Περιέχει δε ο ψαλμός την κλήση των εθνών και ευχαριστία υπέρ αυτών, δηλαδή από αυτούς. Και είναι γεμάτος από την οικονομία του Χριστού, και παρουσιάζει εναλλαγές προσώπων, και επιπλέον μεταβάσεις από διάφορα θεωρήματα σε άλλα, οι οποίες όμως δεν απομακρύνουν τον νου από το πρέπον. Αρχίζει δε τον ψαλμό, λαμβάνοντας το πρόσωπο των εθνών, δηλαδή της ανθρωπότητας. <Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε σένα.> (A f. 59) Μεγάλα λοιπόν είναι όλα και αξιοθαύμαστα όσα έγιναν δια του Χριστού, για εκείνους βέβαια που τα βλέπουν και τα έχουν επιγνώσει.

Αυτός που τα επιτελεί αυτά, γίνεται ευφροσύνη, και αιτία ευθυμίας, και αφορμή πανηγύρεως, ώστε να λέει ο καθένας: «Θα ευφρανθώ εν σοι». Το γεγονός αυτό αποτελεί απόδειξη φιλόθεης ψυχής· διότι το να χαίρεται κανείς για τον Θεό και να ευφραίνεται αποδεικνύει σαφώς ότι ο νους εκείνων που ευφραίνονται για τον Θεό έχει απαλλαγεί από την επιθυμία να χαίρονται με τα πράγματα αυτής της ζωής, τα οποία θα μπορούσε κάποιος να αποκαλέσει ματαιότητα και ψευδείς μανίες. Ευφραίνεται δε ο νους για τον Θεό, όντας φιλάρετος, και εραστής της δόξας που προέρχεται από Αυτόν, και έχοντας γίνει θεωρός των παράδοξων θαυμασίων Του. <Όταν αποστραφεί ο εχθρός μου προς τα οπίσω.> (A f. 60) Επειδή δε παραδεχθήκαμε ότι την εξομολόγηση την κάνουν εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, όταν τους ακούμε να λέγουν, «Θα ευφρανθώ εν σοι», και τα εξής, κατανοούμε ότι αυτή η φωνή θα ταίριαζε σε όσους έχουν ήδη πιστέψει και έχουν φωτιστεί και έχουν επιγνώσει την αλήθεια. <Θα ασθενήσουν και θα εξολοθρευθούν από το πρόσωπό σου.> (A f. 60 b) Κατά δε αναγωγή, πρόσωπο του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός, ο Οποίος είναι απαράλλακτη εικόνα Του· και ασθένησαν εξαιτίας Του όλοι οι εχθροί της δόξας Του, δηλαδή ο Σατανάς και οι δυνάμεις που είναι μαζί του. Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος, ήταν δυσκολοαντιμετώπιστος και θρασυνόταν εναντίον ολόκληρης της υπ' ουρανόν, λέγοντας: «Θα καταλάβω με το χέρι μου ολόκληρη την οικουμένη σαν φωλιά, και θα τη μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά».

«Εις το τέλος υπέρ των κρυφίων του υιού» Εν τελειότητι πίστεως, υπέρ των κρυφών αμαρτημάτων εκείνων που προβαίνουν σε εξομολόγηση μέσα στην ψυχή τους, ο προφήτης προσέφερε στον Θεό μέσω της ψαλμωδίας. «Εξομολογήσομαί σοι» Δηλαδή, προσφέρω την εξομολόγηση από καρδιάς και με όλη μου τη δύναμη. «Διηγήσομαι» Δηλαδή, θα εξαγγείλω όλα όσα πρόκειται να κάνεις για εμένα· πώς κλίνεις τον ουρανό, πώς γίνεσαι σύμμορφος, για να σώσεις τον άνθρωπο. «Ευφρανθήσομαι» Στον θάνατό σου και στην ανάστασή σου, λέει ο άνθρωπος. «Ψαλώ» Για τη χαρά της παρουσίας σου· διότι όσοι χαίρονται πάντοτε ψάλλουν. «Εν τω αποστραφήναι» Διότι σε όσα επιχείρησε, συνελήφθη· επειδή όταν πέφτει ο εχθρός, οι αιχμάλωτοι χαίρονται. «Ασθενήσουσιν» Όσοι επαναστάτησαν εναντίον του Σωτήρα· διότι έχασαν τη δύναμή τους μέσα στη ματαιότητά τους. «Ότι εποίησας» Επειδή κατήργησες τους δαίμονες και ελευθέρωσες τον άνθρωπο. «Εκάθισας» Επάνω στον θρόνο εκάθισες τον κυριακό άνθρωπο, έχοντας νικήσει τον διάβολο. «Επετίμησας» Διότι, αφότου καταργήθηκαν τα έθνη των δαιμόνων, ο διάβολος έχασε την ισχύ του. «Το όνομα αυτών» Διότι έχασε και τον τόπο και το όνομα του αρχαγγέλου εις τον αιώνα· επειδή είναι αδύνατον να ονομαστεί έτσι πλέον. «Του εχθρού εξέλιπον» Διότι αφότου φανερώθηκε ο Χριστός, καταργήθηκαν οι δυνάμεις του διαβόλου· επειδή ως ρομφαία ερμηνεύεται η δύναμη. «Και πόλεις καθείλες» Τα βασίλεια του θανάτου και του άδη.

Διότι, όπως ακριβώς στο δικό μας σώμα άλλα είναι οστά, άλλα νεύρα και άλλα σάρκες, έτσι και στη γη, άλλα είναι όρη, άλλα φαράγγια και άλλα εύφορες εκτάσεις· και όλα αυτά είναι χρήσιμα. Αλλά τι να λέω για τη γη, ένα τόσο μεγάλο στοιχείο; Ενός μόνο δέντρου εάν θελήσεις να περιγράψεις το σχήμα, τη χρησιμότητα, τον καρπό, τα φύλλα, την εποχή και όλα τα υπόλοιπα, θα διαπιστώσεις ότι η αφήγηση είναι μακροσκελής· εάν προχωρήσεις με τον λόγο σου στη θέση των ορέων, εάν σε όλα τα υπόλοιπα, εάν στον ίδιο τον άνθρωπο και στη διάπλαση του σώματός του, αναρίθμητα πελάγη αφηγήσεων θα βρεις και πάλι εδώ. Σε αυτά, λοιπόν, ας ενδιατρίβουμε, διότι από αυτά θα προκύψει για εμάς μεγίστη ευχαρίστηση, από αυτά κέρδος, από αυτά ανέκφραστη φιλοσοφία. Γι' αυτό και δηλώνοντας τούτο πρόσθεσε: «Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω για εσένα». Άλλος μεταφραστής λέει: «Και θα καυχηθώ». «Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε». Άλλος λέει: «Θα υμνήσω το όνομά σου».

Δεν αποτελεί μικρό είδος φιλοσοφίας αυτό, το να ευφραίνεται κανείς με τον Θεό. Διότι εκείνος που ευφραίνεται με τον Θεό, όπως πρέπει, αποβάλλει κάθε βιωτική ηδονή. Τι σημαίνει όμως το «Θα ευφρανθώ εν Σοι»; Το να έχω τέτοιον Δεσπότη, λέει, αυτό είναι για εμένα ηδονή, αυτό είναι για εμένα αγαλλίαση.

Αν κάποιος γνωρίζει αυτήν την ηδονή όπως πρέπει να τη γνωρίζει, δεν αισθάνεται καμία άλλη ηδονή. Διότι αυτή είναι η πραγματική ηδονή· εφόσον όλα τα άλλα είναι μόνο ονόματα ηδονής, κενά από πραγματικό περιεχόμενο. Αυτή ανυψώνει τον άνθρωπο· αυτή απαλλάσσει την ψυχή από το σώμα· αυτή την πτερώνει προς τον ουρανό· αυτή τον κάνει ανώτερο από τα βιοτικά πράγματα· αυτή τον απαλλάσσει από την κακία· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, αν εκείνοι που αγαπούν τα λαμπρά σώματα δεν αντιλαμβάνονται τίποτε από όσα συμβαίνουν στη ζωή, αλλά είναι αφοσιωμένοι σε ένα και μόνο πράγμα, στην όψη του αγαπώμενου προσώπου· αυτός που αγαπά τον Θεό, όπως ακριβώς πρέπει να Τον αγαπά, τι θα αισθανθεί πλέον από τα πράγματα αυτής της ζωής, είτε ευχάριστο είτε λυπηρό; Απολύτως τίποτα· αλλά θα είναι ανώτερος από όλα, απολαμβάνοντας αθάνατη τρυφή, επειδή τέτοιος είναι και ο Αγαπώμενος. Διότι εκείνοι που αγαπούν τα άλλα πράγματα, γρήγορα και παρά τη θέλησή τους περνούν στη λήθη, καθώς τα αγαπώμενα χάνονται και μαραίνονται. Αυτός όμως ο έρωτας είναι άπειρος, ατελεύτητος, προσφέρει μεγαλύτερη ηδονή και περισσότερο κέρδος· και πάλι με τούτο ευφραίνει εκείνον που αγαπά, με το γεγονός ότι δεν καταλύεται ποτέ. «Θα ψάλλω στο όνομά σου, Ύψιστε». Αυτή είναι κατά κύριο λόγο η συνήθεια αυτού που αγαπά.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που αγαπούν πλέκουν εγκώμια για τα αγαπημένα τους πρόσωπα και φέρουν διαρκώς τα ονόματά τους στα χείλη τους, έτσι λοιπόν και αυτός λέει: «Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε». Γʹ. Δες πώς απέσπασε τον εαυτό του από τη γη και πώς εξάρτησε ολόκληρη την ύπαρξή του από τα άνω, αφιερώνοντας τον εαυτό του στον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο επαναλαμβάνει συνεχώς το όνομά Του· διότι και αυτό αποτελεί συνήθεια εκείνου που αγαπά.

Όπως λέει αλλού: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει»· έτσι λοιπόν και εδώ λέει το ίδιο. Διότι αρκεί μόνο το βλέμμα Του για να εξολοθρεύσει τους πονηρούς. Αν δηλαδή η παρουσία των αγίων καθιστά αδύναμη την ισχύ των δαιμόνων, πόσο μάλλον η παρουσία του Θεού. Αν η αστραπή Του, όταν εμφανίζεται, προκαλεί κατάπληξη και τρόμο στους πάντες, αναλογίσου εκείνη την ακατάλυτη δύναμή Του, πώς καταπλήσσει και πώς εξολοθρεύει τους πονηρούς. Είδες είδος ύμνων; Είδες τρόπο δοξολογίας, και πώς διηγείται τα περί της δυνάμεώς Του; Και από εδώ διδάσκει ένα όχι μικρό δόγμα πνευματικής φιλοσοφίας, με το να πει: «Θα ψάλω στο όνομά Σου, Ύψιστε, όταν ο εχθρός μου στραφεί προς τα πίσω». Ποιο είναι λοιπόν αυτό το δόγμα; Το ότι όχι μόνο στις θλίψεις, αλλά και στις ανέσεις διατηρούσε την πνευματική του εγρήγορση. Διότι πολλοί μεν, όταν ταπεινώνονται από τις συμφορές, γίνονται πιο ζηλωτές και ένθερμοι· όταν όμως απολαμβάνουν αγαθά, γίνονται πιο ράθυμοι και χαλαροί· πράγμα που λέει παρακάτω και για τους Ιουδαίους: «Όταν τους θανάτωνε, τότε Τον αναζητούσαν». Αλλά αυτός δεν είναι τέτοιος· αντιθέτως, και στις περιόδους της ευημερίας νήφει και παραμένει σε εγρήγορση. Και αυτό δεν είναι καθόλου μικρό επίτευγμα πνευματικής φιλοσοφίας.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ Ψαλμός 9ος Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του υιού, ψαλμός του Δαβίδ. Η επιγραφή του οποίου «Εις το τέλος», λέει «για τα κρύφια του υιού», δηλαδή του υιού του Δαβίδ, όχι του Σολομώντα (διότι ποια είναι τα κρύφια του Σολομώντα;), αλλά προς Εκείνον που έκραζαν όσοι υπέφεραν από ασθένειες: «Ελέησέ μας, υιέ του Δαβίδ», τον οποίο και ο Ματθαίος στην γενεαλογία ονόμασε υιό του Δαβίδ. Του οποίου τα κρύφια της θεότητας και της ανθρωπότητας είναι πάρα πολλοί θησαυροί, για τον οποίο και ο Δαβίδ έψαλλε λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε», Θεέ μου, δηλαδή θα σε ευχαριστήσω, Κύριε, «με όλη μου την καρδιά» και σε διάφορους ψαλμούς «θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου», δηλαδή της ένσαρκης εμφάνισής σου. «Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε εσένα», διηγούμενος τα μεγαλεία σου. «Θα ψάλω», θα υμνήσω, «το όνομά σου, Ύψιστε. Όταν στραφεί ο εχθρός μου προς τα πίσω» κατροπιασμένος και άπρακτος, «θα ασθενήσουν», θα αδυνατίσουν και θα αφανιστούν από το πρόσωπο της δυνάμεώς σου. «Διότι έκανες την κρίση μου και την δίκη μου», ως κριτής των κριτών υπερδίκαιος, «κάθισες σε θρόνο» με σάρκα εκ δεξιών του Πατρός, «εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη». «Επέπληξες τα έθνη» να μην λατρεύουν τα είδωλα, «και χάθηκε ο ασεβής» διάβολος μαζί με τη συμμορία του. «