Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:30

Όπως ακριβώς στους πολέμους εξοπλίζεται ένα πλήθος βαρβάρων, και όλοι ακολουθούν το νεύμα του ενός, του βασιλιά ή του τυράννου, και χωρίς αυτόν το πλήθος δεν γνωρίζει από πολεμική παράταξη, έτσι, επειδή τον Δαβίδ τον πολεμούσαν αισθητά μεν οι στρατιώτες και ο Αβεσσαλώμ, νοητά δε οι δαίμονες και ο διάβολος, και επειδή το πλήθος των εχθρών χωρίς τον ηγεμόνα δεν είναι τίποτα, αποκαλώντας λιοντάρι αφενός τον Αβεσσαλώμ και αφετέρου τον διάβολο, παρακαλεί: «Μήπως αρπάξει ως λέων την ψυχή μου». Και το ότι ονόμαζε λέοντα τον Αβεσσαλώμ και τον διάβολο, το δηλώνει στον ένατο ψαλμό λέγοντας: «Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος, ως λέων στη μάνδρα του»· ο μεν διάβολος κρυπτόμενος στους ανθρώπους που του είναι υποταγμένοι, ο δε Αβεσσαλώμ νομίζοντας ότι περνά απαρατήρητος ανάμεσα σε αυτούς που επαναστάτησαν μαζί του. «Ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό, να αρπάξει τον φτωχό τραβώντας τον». Και αν μιλούσε για το θηρίο, το λιοντάρι, πότε τάχα το λιοντάρι μπορεί να διακρίνει τον φτωχό και τον πένητα; Δεν επιτίθεται άραγε και στον έναν και στον άλλον εξίσου; Επομένως, υπέδειξε ως λέοντα τον διάβολο λέγοντας: «Μήπως αρπάξει ως λέων την ψυχή μου». Και γιατί είναι λέων ο διάβολος; Όχι λόγω του βασιλικού του χαρακτήρα, αλλά λόγω του τυραννικού· είναι λέων όχι λόγω της ισχύος του, αλλά λόγω της αρπακτικότητάς του.

Αν εκεί τα πέτρινα οικήματα δεν ωφέλησαν τους κατοίκους, ούτε τα προτειχίσματα φύλαξαν τους πολίτες, αλλά μαζί με τους φυλασσόμενους εξολοθρεύτηκαν και εκείνα που τους φύλασσαν, ποιος θα βεβαιώσει ή θα εγγυηθεί ότι, εμείς οι θνητοί άνθρωποι, καταφεύγοντας σε θνητούς ανθρώπους, θα βρούμε ασφάλεια; «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου». Επειδή λοιπόν, όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν και δεχόταν πόλεμο, οι σύμμαχοί του γίνονταν πιο δυσβάστακτοι από αυτούς που τον πολεμούσαν, και δραματοποιούσαν τις απειλές εκείνων ψιθυρίζοντάς τες, λέγοντάς του αφενός στον προηγούμενο, τον ένατο ψαλμό, για τον Σαούλ, πώς μαζί με τους στρατηγούς και τους γειτονικούς τυράννους στήνει κρυφά ενέδρα εναντίον του —«Κάθεται», λέει, «σε ενέδρα μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη για να σκοτώσει αθώο· στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος σαν λιοντάρι στη φωλιά του»— αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό του έλεγαν να καταληφθεί από τρόμο και να δειλιάσει μπροστά σε αυτούς που οπλίζονταν εναντίον του: «Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι, διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη τους στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», γι' αυτό, αποτινάσσοντας τη σκόνη τέτοιων λόγων, έλεγε: Ακόμη κι αν οι αμαρτωλοί έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε τόξα και βέλη και φαρέτρες, εγώ «στον Κύριο έχω ελπίσει». Επειδή, λοιπόν, «εκείνοι που έχουν στηριχθεί στον Κύριο γίνονται σαν το όρος Σιών», «πώς λέτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;» Πώς το βουνό θα μεταναστεύσει στα βουνά σαν σπουργίτι;

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το: «Τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του.> (C f. 19 b.) Διότι, αυτόν που ζει με αρετή, ακόμη κι αν τον παρασύρει για λίγο, τελικά, όταν εκείνος ανανήψει και απομακρυνθεί, δεν τον κατανικά· αντίθετα, τον φτωχό στην αρετή και ασύνετο, όταν προλάβει να τον παρασύρει, τον παίρνει στο σπήλαιο της κακίας και τον κατασπαράσσει, όπως το λιοντάρι το πρόβατο σε απόκρυφο μέρος. (A f. 71 b, B f. 39 b.) Τι σημαίνει όμως το «ενεδρεύει σαν λιοντάρι»; Λένε δηλαδή ότι στα βουνά το λιοντάρι ησυχάζει στις δικές του φωλιές και σαν να κρύβεται, μήπως τυχόν με τη θέα του τρομάξει κάποιο από τα άλλα ζώα, τα οποία κάνει τροφή του· όταν όμως δει να πλησιάζει κάτι, αναπηδά και αμέσως βρυχάται δυνατά, και αφού προκαλέσει αφόρητο τρόμο σαν βροντή, ορμά και αρπάζει αυτό που βρέθηκε μπροστά του, έχοντάς το προηγουμένως παραλύσει με τον φόβο. «Διότι λιοντάρι θα βρυχηθεί», λέει, «και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Παρόμοια λοιπόν με το λιοντάρι, ο Σατανάς ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό· διότι φοβάται την αντίσταση εκείνου που είναι πλούσιος στην αρετή· ενώ εκείνους που έχουν έλλειψη σύνεσης και πνευματικής δύναμης, αφού τους συλλάβει πανεύκολα, τους κάνει γλυκό του θήραμα. Και οι παγίδες του διαβόλου είναι πάρα πολλές, και εκτός των άλλων, είναι και η άγνοια του κατά φύσιν Θεού. Το δε «θα σκύψει και θα πέσει», πρέπει να νοηθεί με δύο τρόπους.

Διότι έρχονται προς εμάς στρατιές και δυνάμεις ουράνιες· και από τις αντίθετες δυνάμεις, οι άρχοντες του σκότους, οι κοσμοκράτορες της πονηρίας, οι τελωνάρχες, και οι λογοθέτες, και οι αυστηροί ελεγκτές του αέρα· και μαζί τους ο ανθρωποκτόνος διάβολος, ο δυνάστης της κακίας, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι· για τον οποίο λέει ο προφήτης: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με αναμμένα κάρβουνα της ερήμου»· και στήνει ενέδρα σαν λιοντάρι στη φωλιά του, ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης, που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο άρχοντας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και κατά κάποιον τρόπο δικάζοντας, κρατά την ψυχή, προβάλλοντας και καταμετρώντας όλα όσα έχω πράξει με έργο και λόγο, εν γνώσει και εν αγνοία, τις ανομίες και τα αμαρτήματα, από τα νεανικά μου χρόνια έως την ημέρα του τέλους που με βρήκε ο θάνατος, ερευνώντας τα όλα λεπτομερώς. Πόσον φόβο και τρόμο νομίζεις ότι έχει η ψυχή εκείνη την ημέρα, βλέποντας τους φοβερούς, και άγριους, και σκληρούς, και ανελέητους, και ατίθασους δαίμονες, να στέκονται εκεί σαν σκοτεινοί Αιθίοπες, των οποίων και μόνο η όψη είναι χειρότερη από κάθε κόλαση, και τους οποίους βλέποντας η ψυχή θορυβείται, τρομάζει, οδυνάται, ταράζεται και συρρικνώνεται, καταφεύγοντας προς τους αγγέλους του Θεού;

Πώς εκείνος, για τον οποίο λέγονται τόσο μεγάλα πράγματα, ο ανθρωποκτόνος, ο δυνατός στην κακία, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι, για τον οποίο λέει ο προφήτης ότι «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα ερημικά κάρβουνα», και «ενεδρεύει σαν λιοντάρι στη φωλιά του», ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο κοσμοκράτορας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και όσα εκ μέρους του διηγείται η προφητεία, αυτός που αφαιρεί τα όρια των εθνών τα οποία έστησε (δηλαδή ο Ύψιστος) σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του, αυτός που καταλαμβάνει την οικουμένη σαν φωλιά και την αρπάζει σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, αυτός που λέει ότι θα τοποθετήσει τον θρόνο του πάνω από τα σύννεφα και θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, και όσα φοβερά και φρικτά αναπτύσσει για αυτόν ο λόγος στο βιβλίο του Ιώβ, του οποίου τα πλευρά είναι χάλκινα, η ράχη του από χυτό σίδηρο και τα σπλάχνα του σμυρίτης λίθος, και όλα τα παρόμοια, με τα οποία ο λόγος περιγράφει εκείνη τη φοβερή φύση, αυτός λοιπόν, ο τόσο σπουδαίος και τέτοιας λογής, ο στρατηγός των δαιμονικών λεγεώνων, πώς ονομάζεται από την αληθινή και μόνη Δύναμη; Μικρό αλωπέκιο. Και όλοι όσοι τον περιστοιχίζουν, η υποταγμένη σε αυτόν στρατιά, όλοι εξίσου εξευτελισμένοι κατονομάζονται από Εκείνον που παροτρύνει τους θηρευτές προς την άγρα τους.

Το χωρίο έχει ως εξής: «Θα έλθεις και θα διέλθεις από την αρχή της πίστεως, από την κορυφή του Σανίρ και του Ερμών». Διαμέσου αυτών υποδηλώνει το μυστήριο της άνωθεν γεννήσεως· διότι από εκεί λένε ότι αναβλύζουν οι πηγές του Ιορδάνου, πάνω από τις οποίες υψώνεται αυτό το όρος που χωρίζεται σε δύο κορυφές, στις οποίες αποδίδονται αυτά τα ονόματα, Σανίρ και Ερμών. Επειδή, λοιπόν, το ρεύμα από αυτές τις πηγές έγινε για εμάς η αρχή της μεταμορφώσεως προς το θείο, για τον λόγο αυτόν ακούει εκείνον που την καλεί προς τον εαυτό του και λέει: «Έλα από τον Λίβανο και από την αρχή της πίστεως και από την κορυφή αυτών των ορέων, από όπου προήλθαν για εσένα οι πηγές του μυστηρίου». Πολύ σωστά δε προσθέτει την αναφορά στους λέοντες και τις παρδάλεις, ώστε μέσω της παραθέσεως των λυπηρών καταστάσεων να καταστήσει γλυκύτερη την απόλαυση των ευφρόσυνων· διότι, επειδή ο άνθρωπος απέβαλε κάποτε τη θεία μορφή, αποθηριώθηκε προς την ομοιότητα της άλογης φύσης, και έγινε πάρδαλη και λέοντας εξαιτίας των πονηρών επιτηδευμάτων του (διότι εκείνος που παρασύρθηκε από τον λέοντα που ενεδρεύει στη μάνδρα, όπως λέει ο προφήτης, και ταπεινώθηκε μέσα στην παγίδα του, μεταμορφώνεται προς τη φύση εκείνου, επειδή το θηρίο κυριάρχησε επί της ανθρώπινης φύσεως. Διότι λέει: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν τις ελπίδες τους σε αυτά»).

Σε κρυφά μέρη: Εννοεί τον διάβολο· διότι στα κρυφά επιθύμησε να σκοτώσει τον Χριστό. Διότι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά είναι μόνο ο Χριστός (ο Θεός). Τα μάτια του: Εννοεί του διαβόλου, που στράφηκαν προς τον Χριστό· διότι εμφανίστηκε πένης, καθώς για χάρη μας έγινε φτωχός. Ενεδρεύει: Το λιοντάρι πάντοτε στη δική του σπηλιά στήνει ενέδρα για άρπαγμα (αρπαγή)· έτσι και ο διάβολος στη συναγωγή των Ιουδαίων, σαν σε μάντρα, κυνηγούσε τον Χριστό, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. Να αρπάξει τον φτωχό: Δηλαδή τον Χριστό, που για χάρη μας έγινε φτωχός, τον οποίο, όπως νόμιζαν, αφού τον άρπαξαν, τον έσερναν. Στην παγίδα: Ο Χριστός έπιασε τον διάβολο· διότι στην παγίδα που ο ίδιος (ο διάβολος) έστησε, σε αυτήν πιάστηκε και ταπεινώθηκε. Θα ταπεινώσει: Διότι νόμισε ο εχθρός ότι θα κυριαρχήσει και πάνω στους ίδιους τους αποστόλους, αλλά και στους μάρτυρες· όταν λοιπόν φάνηκε ότι τους είχε κυριεύσει όλους, τότε συντρίφθηκε και έπεσε. [Διότι το να σκύψει υποδηλώνει το να συντριβεί]. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Νόμιζε δηλαδή ο διάβολος ότι ο Θεός τον είχε παραδώσει στη λήθη και δεν έβλεπε τα όσα εκείνος μηχανευόταν εναντίον Του. Ανάστηθι, Κύριε: Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, υψώθηκε πάλι στους ουρανούς, τους οποίους ποτέ δεν είχε εγκαταλείψει· και καθώς υψωνόταν με δόξα, σήκωσε το χέρι Του εναντίον των εχθρών και τους σκόρπισε σε όλη τη γη. Μην ξεχάσεις: Δηλαδή μην ξεχάσεις τον άνθρωπο, που έγινε τόσο φτωχός, ώστε να τρώει ξυλοκέρατα.

Απαλλάξτε τον πένητα και τον φτωχό, από το χέρι του αμαρτωλού λυτρώστε τον. Ομιλεί ωσάν για άγρια θηρία, που χαίρονται με την αδικία ή την πλεονεξία, γι' αυτό και αλλού αναφέρει: Παραμονεύει σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του. Παραμονεύει για να αρπάξει τον φτωχό. Επομένως, αυτός μεν που σώζει τον φτωχό, λαμβάνει την αξία και τον μισθό του ποιμένα, εκείνου δηλαδή ο οποίος, παραδίδοντας τον εαυτό του για εμάς, μας ελύτρωσε από τα νοητά θηρία. Ενώ εκείνος που αρπάζει ή καταστρέφει, συγκαταλέγεται στα θηρία. Θέλοντας δε να ενισχύσει την εκ μέρους μας προστασία των αδικουμένων, πρόσθεσε: Από το χέρι του αμαρτωλού λυτρώστε τον, ώστε να σπεύσουμε προς υπεράσπιση, βλέποντας τον αδικούντα ως ασθενή και άσπλαχνο. Διότι ο αμαρτωλός είναι ασθενής, εφόσον έχει προσκρούσει στον Θεό. Και άσπλαχνος, επειδή δεν λυπάται ούτε τον ίδιο του τον εαυτό· γιατί αλλιώς δεν θα αμάρτανε, ώστε πολύ περισσότερο να μη λυπάται τον πλησίον του. Δεν εγνώρισαν, ούτε κατενόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι.

Αλλ' ο Ιώβ δεν ήταν έτσι· αντίθετα, και στην περίοδο της ευημερίας του περίμενε κάθε μέρα τη δυστυχία· γι' αυτό και έλεγε: «Διότι ο φόβος τον οποίο φοβόμουν μου ήρθε, και εκείνο που έτρεμα με συνάντησε. Ούτε ειρήνευσα, ούτε ησύχασα, ούτε αναπαύθηκα· αλλά μου ήρθε οργή». Γι' αυτό και κάποιος άλλος έλεγε: «Να θυμάσαι τον καιρό της πείνας στον καιρό της αφθονίας, τη φτώχεια και τη στέρηση κατά την ημέρα του πλούτου». Αλλά αυτός, έχοντας εντελώς διαφθαρεί, δεν αναλογίζεται τα ανθρώπινα, αλλά νομίζει, εξαιτίας της ευημερίας του, ότι του είναι αμετακίνητα· πράγμα που αποτελεί υπόθεση έσχατης ανοησίας και διαφθοράς, και είναι αφορμή ολοκληρωτικής καταστροφής. Μη λοιπόν καλοτυχίζεις όσους πλουτίζουν, όσους επικρατούν των εχθρών τους, όσους επαινούνται για αυτά. Διότι αυτά είναι μεγάλα βάραθρα και γκρεμοί για όσους δεν προσέχουν, που τους κατακρημνίζουν στον ίδιο τον πυθμένα της ασέβειας. Του οποίου το στόμα είναι γεμάτο κατάρες, πικρία και δόλο. Κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος. Άλλος: Ανωφελές. Στήνει καρτέρι μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη, για να σκοτώσει τον αθώο. Άλλος: Ενεδρεύοντας κοντά στις αυλές. Τα μάτια του προσηλώνονται στον φτωχό. Παραμονεύει σε κρυφό μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του. Άλλος: Σαν μέσα στο περίφραγμά του. Στήνει ενέδρα για να αρπάξει τον φτωχό, να αρπάξει τον φτωχό τραβώντας τον κοντά του. Άλλος: Με το τράβηγμά του. Μέσα στην παγίδα του θα τον ταπεινώσει. Άλλος: Μέσα στο δίχτυ. Θα σκύψει και θα πέσει, για να μπορέσει να κατακυριεύσει τους φτωχούς.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Με δική του θέληση, λέει, πράττει το κακό, αυτός «του οποίου το στόμα γέμει από κατάρες, πίκρα και δόλο» εναντίον των υποτακτικών του, «κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος» οργής και θυμού. «Κάθεται σε ενέδρα μαζί με πλούσιους» όμοιους στους τρόπους με αυτόν, «σε κρυφά μέρη για να σκοτώσει αθώο, τα μάτια του αποβλέπουν στον φτωχό» πώς να τον εκμεταλλευτεί και να τον κακοποιήσει. «Στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του», πώς να θηρεύσει πανούργα τον φτωχό, «στήνει ενέδρα για να αρπάξει φτωχό· ελκύοντάς τον στην παγίδα» της δικής του κακοτροπίας θα ταπεινώσει τον πένητα. Τι θα πάθει όμως μετά από αυτά τα κακουργήματα; «Θα σκύψει», λέει, «και θα πέσει», αφού προηγουμένως «κυριαρχήσει πάνω στους φτωχούς». Θα σκύψει, ακόμη και χωρίς να το θέλει, αυτός που πριν από λίγο ήταν υπερόπτης και αγέρωχος. «Διότι έλεγε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει, και έστρεψε αλλού το πρόσωπό Του για να μη βλέπει πια». Και γι' αυτό λοιπόν ήταν σαν λιοντάρι που στήνει ενέδρα και κυνηγά φτωχούς και πένητες, αλλά έμαθε από όσα έπαθε ότι ο Θεός δεν ξεχνά, αλλά έχει τα πάντα μπροστά στα μάτια Του. «Ανάστηθι, Κύριε, ο Θεός μου», είτε δηλαδή εξεγέρσου για εκδίκηση, είτε από τον τάφο, και «ας υψωθεί το χέρι Σου» εναντίον των ασεβών, «μην ξεχάσεις τους φτωχούς Σου έως τέλους» αφήνοντάς τους να κακοπαθούν. «Ένεκα τίνος», για ποια αιτία «εξόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν θα αναζητήσει» ο Θεός τα κακά. «