Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:31

Θα σκύψει και θα πέσει. Όταν πει [ο διάβολος]: «Νίκησα», τότε, αφού πέσει, καταισχύνεται. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Έχει ξεχάσει ο Θεός». Αυτά τα λέει ο διάβολος, όχι επειδή έτσι έχουν τα πράγματα, αλλά επειδή επιθυμεί να μας εξαπατήσει, ώστε να κλονιστούμε, νομίζοντας ότι ο Θεός αδιαφορεί για τα ανθρώπινα.

Διότι η δημιουργός των πάντων σοφία, δηλαδή ο Υιός, εκείνο που σκευωρήθηκε από διαβολική μοχθηρία, εννοώ τον κατά σάρκα θάνατό Του, το ανέδειξε σε οδό σωτηρίας και θύρα ζωής για εμάς, και οι ελπίδες του διαβόλου ανατράπηκαν, και μόλις κατάλαβε με το πάθημά του ότι του είναι σκληρό να θεομαχεί. Μου φαίνεται δε ότι και ο θεσπέσιος μελωδός συμφωνεί με αυτούς τους λόγους, και κάτι τέτοιο υποδηλώνει, όταν λέει, μιλώντας για τον Χριστό και τον διάβολο: «Στην παγίδα του θα τον ταπεινώσει»· διότι ο διάβολος έστησε τον θάνατο ως παγίδα για τον Χριστό, αλλά ταπεινώθηκε μέσα στην ίδια του την παγίδα. Διότι ο θάνατος καταλύθηκε με τον θάνατο του Χριστού, και καταργήθηκε ο τύραννος που δεν περίμενε ότι θα πέσει. Και δεν θα ήταν δύσκολο να προσθέσω μακροσκελή λόγο για αυτά, αλλά εκείνο που εξετάζαμε, αυτό πάλι θα πούμε. Αν ο θάνατος του Χριστού δεν ήταν κυρίως και αληθώς έργο των ιουδαϊκών θελημάτων και καρπός των δικών τους ανόσιων τολμημάτων, αλλά ήταν θεία απόφαση, όπως νομίζουν μερικοί, που αναπόφευκτα οδηγούσε σε αυτό· πώς λοιπόν δεν θα έπρεπε να εκπληρωθεί αναγκαστικά η απόφαση οπωσδήποτε μέσω ανθρώπων και όχι διαφορετικά; Έπειτα πώς, πες μου, θα τιμωρούνταν δίκαια κάποιοι που απλώς υπηρέτησαν τις αναπότρεπτες αποφάσεις του Θεού; Και πώς είναι άθλιος και θα ήταν καλύτερα γι' αυτόν «αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος» μέσω του οποίου παραδόθηκε ο Χριστός;

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το: «Τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του.> (C f. 19 b.) Διότι, αυτόν που ζει με αρετή, ακόμη κι αν τον παρασύρει για λίγο, τελικά, όταν εκείνος ανανήψει και απομακρυνθεί, δεν τον κατανικά· αντίθετα, τον φτωχό στην αρετή και ασύνετο, όταν προλάβει να τον παρασύρει, τον παίρνει στο σπήλαιο της κακίας και τον κατασπαράσσει, όπως το λιοντάρι το πρόβατο σε απόκρυφο μέρος. (A f. 71 b, B f. 39 b.) Τι σημαίνει όμως το «ενεδρεύει σαν λιοντάρι»; Λένε δηλαδή ότι στα βουνά το λιοντάρι ησυχάζει στις δικές του φωλιές και σαν να κρύβεται, μήπως τυχόν με τη θέα του τρομάξει κάποιο από τα άλλα ζώα, τα οποία κάνει τροφή του· όταν όμως δει να πλησιάζει κάτι, αναπηδά και αμέσως βρυχάται δυνατά, και αφού προκαλέσει αφόρητο τρόμο σαν βροντή, ορμά και αρπάζει αυτό που βρέθηκε μπροστά του, έχοντάς το προηγουμένως παραλύσει με τον φόβο. «Διότι λιοντάρι θα βρυχηθεί», λέει, «και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Παρόμοια λοιπόν με το λιοντάρι, ο Σατανάς ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό· διότι φοβάται την αντίσταση εκείνου που είναι πλούσιος στην αρετή· ενώ εκείνους που έχουν έλλειψη σύνεσης και πνευματικής δύναμης, αφού τους συλλάβει πανεύκολα, τους κάνει γλυκό του θήραμα. Και οι παγίδες του διαβόλου είναι πάρα πολλές, και εκτός των άλλων, είναι και η άγνοια του κατά φύσιν Θεού. Το δε «θα σκύψει και θα πέσει», πρέπει να νοηθεί με δύο τρόπους.

Είτε δηλαδή, όταν ο ασεβής κυριαρχήσει επί των πενήτων, καθένας που το υφίσταται αυτό, έχοντας βρεθεί υπό την εξουσία και την τυραννία εκείνου, θα σκύψει και θα πέσει· δηλαδή θα ταπεινωθεί και θα κείτεται κατά κάποιον τρόπο στη γη, μοιάζοντας με αυτούς που έχουν πεθάνει στον πόλεμο. Ή ο ίδιος ο ασεβής, όταν κυριαρχήσει επί των φτωχών, δηλαδή των αδυνάτων, θα πέσει· όπως ακριβώς και ο Σατανάς, όταν κυριάρχησε επί των πενήτων, τότε ταπεινώθηκε. <Διότι είπε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει.> (L f. 72.) Νόμισε δε και ο Σατανάς ότι θα κατακυριεύσει τους πένητες, θεωρώντας ότι ο Θεός δεν επιβλέπει πλέον τη γη, αλλά ότι έχει αποστρέψει τελείως το πρόσωπό Του και δεν φροντίζει αυτούς που βρίσκονται σε αυτήν. <Ας υψωθεί το χέρι σου.> (A f. 72, B f. 40·) Ας πατάξει, λέει, το χέρι σου και ας υψωθεί λοιπόν, επιφέροντας σε όσους σφάλλουν τη μάστιγα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Παρά ταύτα όλα, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο»· διότι πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, υψώνεται ψηλά το χέρι αυτών που κτυπούν. Είτε κατανοήσεις έτσι τον στίχο, είτε και με διαφορετικό τρόπο, χέρι του Θεού είναι η παντοδύναμη, ζωντανή και ενυπόστατη δύναμή Του, δηλαδή ο Υιός, ο οποίος, αφού υψώθηκε για εμάς και υπέμεινε τον τίμιο σταυρό, δοξάστηκε. Διότι έτσι κατήργησε το κράτος του θανάτου και επανέφερε την ανθρώπινη φύση από τη φθορά στην αφθαρσία και την αθανασία· επειδή τα πάντα κατεργάζεται μέσω του Υιού.

Σε κρυφά μέρη: Εννοεί τον διάβολο· διότι στα κρυφά επιθύμησε να σκοτώσει τον Χριστό. Διότι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά είναι μόνο ο Χριστός (ο Θεός). Τα μάτια του: Εννοεί του διαβόλου, που στράφηκαν προς τον Χριστό· διότι εμφανίστηκε πένης, καθώς για χάρη μας έγινε φτωχός. Ενεδρεύει: Το λιοντάρι πάντοτε στη δική του σπηλιά στήνει ενέδρα για άρπαγμα (αρπαγή)· έτσι και ο διάβολος στη συναγωγή των Ιουδαίων, σαν σε μάντρα, κυνηγούσε τον Χριστό, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. Να αρπάξει τον φτωχό: Δηλαδή τον Χριστό, που για χάρη μας έγινε φτωχός, τον οποίο, όπως νόμιζαν, αφού τον άρπαξαν, τον έσερναν. Στην παγίδα: Ο Χριστός έπιασε τον διάβολο· διότι στην παγίδα που ο ίδιος (ο διάβολος) έστησε, σε αυτήν πιάστηκε και ταπεινώθηκε. Θα ταπεινώσει: Διότι νόμισε ο εχθρός ότι θα κυριαρχήσει και πάνω στους ίδιους τους αποστόλους, αλλά και στους μάρτυρες· όταν λοιπόν φάνηκε ότι τους είχε κυριεύσει όλους, τότε συντρίφθηκε και έπεσε. [Διότι το να σκύψει υποδηλώνει το να συντριβεί]. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Νόμιζε δηλαδή ο διάβολος ότι ο Θεός τον είχε παραδώσει στη λήθη και δεν έβλεπε τα όσα εκείνος μηχανευόταν εναντίον Του. Ανάστηθι, Κύριε: Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, υψώθηκε πάλι στους ουρανούς, τους οποίους ποτέ δεν είχε εγκαταλείψει· και καθώς υψωνόταν με δόξα, σήκωσε το χέρι Του εναντίον των εχθρών και τους σκόρπισε σε όλη τη γη. Μην ξεχάσεις: Δηλαδή μην ξεχάσεις τον άνθρωπο, που έγινε τόσο φτωχός, ώστε να τρώει ξυλοκέρατα.

Αλλ' ο Ιώβ δεν ήταν έτσι· αντίθετα, και στην περίοδο της ευημερίας του περίμενε κάθε μέρα τη δυστυχία· γι' αυτό και έλεγε: «Διότι ο φόβος τον οποίο φοβόμουν μου ήρθε, και εκείνο που έτρεμα με συνάντησε. Ούτε ειρήνευσα, ούτε ησύχασα, ούτε αναπαύθηκα· αλλά μου ήρθε οργή». Γι' αυτό και κάποιος άλλος έλεγε: «Να θυμάσαι τον καιρό της πείνας στον καιρό της αφθονίας, τη φτώχεια και τη στέρηση κατά την ημέρα του πλούτου». Αλλά αυτός, έχοντας εντελώς διαφθαρεί, δεν αναλογίζεται τα ανθρώπινα, αλλά νομίζει, εξαιτίας της ευημερίας του, ότι του είναι αμετακίνητα· πράγμα που αποτελεί υπόθεση έσχατης ανοησίας και διαφθοράς, και είναι αφορμή ολοκληρωτικής καταστροφής. Μη λοιπόν καλοτυχίζεις όσους πλουτίζουν, όσους επικρατούν των εχθρών τους, όσους επαινούνται για αυτά. Διότι αυτά είναι μεγάλα βάραθρα και γκρεμοί για όσους δεν προσέχουν, που τους κατακρημνίζουν στον ίδιο τον πυθμένα της ασέβειας. Του οποίου το στόμα είναι γεμάτο κατάρες, πικρία και δόλο. Κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος. Άλλος: Ανωφελές. Στήνει καρτέρι μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη, για να σκοτώσει τον αθώο. Άλλος: Ενεδρεύοντας κοντά στις αυλές. Τα μάτια του προσηλώνονται στον φτωχό. Παραμονεύει σε κρυφό μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του. Άλλος: Σαν μέσα στο περίφραγμά του. Στήνει ενέδρα για να αρπάξει τον φτωχό, να αρπάξει τον φτωχό τραβώντας τον κοντά του. Άλλος: Με το τράβηγμά του. Μέσα στην παγίδα του θα τον ταπεινώσει. Άλλος: Μέσα στο δίχτυ. Θα σκύψει και θα πέσει, για να μπορέσει να κατακυριεύσει τους φτωχούς.

Άλλος μεταφράζει: «Ο δε συντετριμμένος θα καμφθεί, όταν επιπέσει αυτός μαζί με τους ισχυρούς του πάνω στους αδυνάτους». Είδες ότι έχει γίνει και θηρίο; Διότι ο Προφήτης, περιγράφοντάς τον σαν θηρίο, έτσι ομιλεί περί αυτού, στηλιτεύοντας τους δόλους, τις ενέδρες και τις επιβουλές του. Τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από αυτό, και τι πιο φτωχό, όταν έχει την ανάγκη των υπαρχόντων του φτωχού;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Με δική του θέληση, λέει, πράττει το κακό, αυτός «του οποίου το στόμα γέμει από κατάρες, πίκρα και δόλο» εναντίον των υποτακτικών του, «κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος» οργής και θυμού. «Κάθεται σε ενέδρα μαζί με πλούσιους» όμοιους στους τρόπους με αυτόν, «σε κρυφά μέρη για να σκοτώσει αθώο, τα μάτια του αποβλέπουν στον φτωχό» πώς να τον εκμεταλλευτεί και να τον κακοποιήσει. «Στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του», πώς να θηρεύσει πανούργα τον φτωχό, «στήνει ενέδρα για να αρπάξει φτωχό· ελκύοντάς τον στην παγίδα» της δικής του κακοτροπίας θα ταπεινώσει τον πένητα. Τι θα πάθει όμως μετά από αυτά τα κακουργήματα; «Θα σκύψει», λέει, «και θα πέσει», αφού προηγουμένως «κυριαρχήσει πάνω στους φτωχούς». Θα σκύψει, ακόμη και χωρίς να το θέλει, αυτός που πριν από λίγο ήταν υπερόπτης και αγέρωχος. «Διότι έλεγε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει, και έστρεψε αλλού το πρόσωπό Του για να μη βλέπει πια». Και γι' αυτό λοιπόν ήταν σαν λιοντάρι που στήνει ενέδρα και κυνηγά φτωχούς και πένητες, αλλά έμαθε από όσα έπαθε ότι ο Θεός δεν ξεχνά, αλλά έχει τα πάντα μπροστά στα μάτια Του. «Ανάστηθι, Κύριε, ο Θεός μου», είτε δηλαδή εξεγέρσου για εκδίκηση, είτε από τον τάφο, και «ας υψωθεί το χέρι Σου» εναντίον των ασεβών, «μην ξεχάσεις τους φτωχούς Σου έως τέλους» αφήνοντάς τους να κακοπαθούν. «Ένεκα τίνος», για ποια αιτία «εξόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν θα αναζητήσει» ο Θεός τα κακά. «

Επομένως, όπως ακριβώς αναφέρει ο ποιητής από την Κω σχετικά με τις σωματικές έξεις, ότι δηλαδή όταν φθάσουν στο απόγειό τους συνηθίζουν να μεταπίπτουν προς τα κάτω καθώς ρέπουν προς την υποστροφή, μη μπορώντας να παραμείνουν ακίνητες εξαιτίας της πάντοτε συνεχούς κίνησης, το ίδιο ακριβώς συνέβη ολοφάνερα και στον Μεσοποταμίτη. Διότι, προσπαθώντας συνεχώς να ανέρχεται και μη γνωρίζοντας κανέναν κορεσμό στην αναζήτηση της δόξας, χωρίς να το αντιληφθεί, σαν το μυθικό κουνούπι που συμπλάκηκε με το λιοντάρι αλλά πιάστηκε σε λεπτό ιστό αράχνης, διέλυσε μέσω της ατιμίας όλη τη δόξα την οποία προηγουμένως είχε με ζέση οικοδομήσει, κατά τον ψαλμό του Δαβίδ «έκυψε και έπεσε, ενώ είχε κατακυριεύσει όσους ήσαν τότε φτωχοί σε γνώση». Καθότι, αφού συγκροτήθηκαν σε μια διόλου μικρή φατρία και ενώθηκαν όλοι εκείνοι πάνω στα κεφάλια των οποίων αυτός είχε χοροπηδήσει σαν τον ψύλλο της κωμωδίας, και τους οποίους παραλίγο να ραπίσει στο πρόσωπο σαν δούλους, και αφού συγκέντρωσαν εναντίον του κάποιες νοσηρές κατηγορίες σαν σκουπίδια, προσήλθαν στον βασιλιά· και βρίσκοντας την υποχωρητική φύση του και την ευκολία του να άγεται από κάθε λόγο ως σύμμαχο προς την έχθρα τους, του επιτέθηκαν με σφοδρότητα.