Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:32

Θα σκύψει και θα πέσει. Όταν πει [ο διάβολος]: «Νίκησα», τότε, αφού πέσει, καταισχύνεται. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Έχει ξεχάσει ο Θεός». Αυτά τα λέει ο διάβολος, όχι επειδή έτσι έχουν τα πράγματα, αλλά επειδή επιθυμεί να μας εξαπατήσει, ώστε να κλονιστούμε, νομίζοντας ότι ο Θεός αδιαφορεί για τα ανθρώπινα.

Είτε δηλαδή, όταν ο ασεβής κυριαρχήσει επί των πενήτων, καθένας που το υφίσταται αυτό, έχοντας βρεθεί υπό την εξουσία και την τυραννία εκείνου, θα σκύψει και θα πέσει· δηλαδή θα ταπεινωθεί και θα κείτεται κατά κάποιον τρόπο στη γη, μοιάζοντας με αυτούς που έχουν πεθάνει στον πόλεμο. Ή ο ίδιος ο ασεβής, όταν κυριαρχήσει επί των φτωχών, δηλαδή των αδυνάτων, θα πέσει· όπως ακριβώς και ο Σατανάς, όταν κυριάρχησε επί των πενήτων, τότε ταπεινώθηκε. <Διότι είπε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει.> (L f. 72.) Νόμισε δε και ο Σατανάς ότι θα κατακυριεύσει τους πένητες, θεωρώντας ότι ο Θεός δεν επιβλέπει πλέον τη γη, αλλά ότι έχει αποστρέψει τελείως το πρόσωπό Του και δεν φροντίζει αυτούς που βρίσκονται σε αυτήν. <Ας υψωθεί το χέρι σου.> (A f. 72, B f. 40·) Ας πατάξει, λέει, το χέρι σου και ας υψωθεί λοιπόν, επιφέροντας σε όσους σφάλλουν τη μάστιγα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Παρά ταύτα όλα, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο»· διότι πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, υψώνεται ψηλά το χέρι αυτών που κτυπούν. Είτε κατανοήσεις έτσι τον στίχο, είτε και με διαφορετικό τρόπο, χέρι του Θεού είναι η παντοδύναμη, ζωντανή και ενυπόστατη δύναμή Του, δηλαδή ο Υιός, ο οποίος, αφού υψώθηκε για εμάς και υπέμεινε τον τίμιο σταυρό, δοξάστηκε. Διότι έτσι κατήργησε το κράτος του θανάτου και επανέφερε την ανθρώπινη φύση από τη φθορά στην αφθαρσία και την αθανασία· επειδή τα πάντα κατεργάζεται μέσω του Υιού.

Διότι έτσι κάπου λέει ο Θεός και Πατέρας: Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό. <Για ποιο λόγο εξόργισε ο ασεβής τον Θεό;> (A f. 72, B f. 40 b.) Ο παράνομος, λοιπόν, λέει αυτά, εκείνος που αρπάζει, που πλεονεκτεί, που δεν δίνει λόγο· ο προφήτης όμως, αναιρώντας τις δοξασίες του, αναπτύσσει τον λόγο περί μακροθυμίας. Διότι εκείνος μεν λέει ότι ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό του για να μη βλέπει· ο Δαβίδ όμως, αντίθετα, λέει ότι και βλέπεις και κατανοείς και τον κόπο αυτών που αδικούνται και τον θυμό αυτών που τους αδικούν· δείχνεις όμως μακροθυμία μέχρις ότου αυτοί πέσουν στα χέρια σου. Δεν μας στέλνουν άλλοι στα χέρια του Θεού, αλλά ο καθένας σχεδόν οδηγείται από τα δικά του σφάλματα. Η φράση βέβαια «για ποιο λόγο», δεν προέρχεται από κάποιον που αμφιβάλλει, ούτε που αγνοεί την αιτία για την οποία τόλμησε ο ασεβής να παροξύνει τον Θεό, αλλά μάλλον από κάποιον που την εξηγεί. Επομένως, ο πρώτος στίχος πρέπει να διαβαστεί ως ερώτηση και με άνω τελεία, ώστε τον δεύτερο να τον εκλάβουμε ως απόδοση της αιτίας. Αλλά ο ασεβής νόμισε μέσα του ότι ο Θεός δεν ερευνά, ούτε βέβαια επιβλέπει τα ανθρώπινα. Ότι όμως έσφαλλε ως προς την αλήθεια, και βρέθηκε μακριά από το να γνωρίζει την εγγενή ημερότητα και φιλανθρωπία του Θεού, θα το φωνάξουν από μόνα τους τα ίδια τα πράγματα.

Κάθεται σε ενέδρα μαζί με τους πλουσίους σε απόκρυφα μέρη, για να θανατώσει τον αθώο. Και τα πράττει αυτά εξαπατώντας τον εαυτό του, νομίζοντας ότι ο Θεός δεν βλέπει. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Έχει λησμονήσει ο Θεός, απέστρεψε το πρόσωπό Του, για να μην δει ποτέ». Όλα δε αυτά ο ασεβής τα διαπράττει εναντίον των πενήτων του Θεού, απατώντας τον εαυτό του και διανοούμενος στους λογισμούς του ότι ο Θεός δεν είναι επόπτης.

Σε κρυφά μέρη: Εννοεί τον διάβολο· διότι στα κρυφά επιθύμησε να σκοτώσει τον Χριστό. Διότι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά είναι μόνο ο Χριστός (ο Θεός). Τα μάτια του: Εννοεί του διαβόλου, που στράφηκαν προς τον Χριστό· διότι εμφανίστηκε πένης, καθώς για χάρη μας έγινε φτωχός. Ενεδρεύει: Το λιοντάρι πάντοτε στη δική του σπηλιά στήνει ενέδρα για άρπαγμα (αρπαγή)· έτσι και ο διάβολος στη συναγωγή των Ιουδαίων, σαν σε μάντρα, κυνηγούσε τον Χριστό, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. Να αρπάξει τον φτωχό: Δηλαδή τον Χριστό, που για χάρη μας έγινε φτωχός, τον οποίο, όπως νόμιζαν, αφού τον άρπαξαν, τον έσερναν. Στην παγίδα: Ο Χριστός έπιασε τον διάβολο· διότι στην παγίδα που ο ίδιος (ο διάβολος) έστησε, σε αυτήν πιάστηκε και ταπεινώθηκε. Θα ταπεινώσει: Διότι νόμισε ο εχθρός ότι θα κυριαρχήσει και πάνω στους ίδιους τους αποστόλους, αλλά και στους μάρτυρες· όταν λοιπόν φάνηκε ότι τους είχε κυριεύσει όλους, τότε συντρίφθηκε και έπεσε. [Διότι το να σκύψει υποδηλώνει το να συντριβεί]. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Νόμιζε δηλαδή ο διάβολος ότι ο Θεός τον είχε παραδώσει στη λήθη και δεν έβλεπε τα όσα εκείνος μηχανευόταν εναντίον Του. Ανάστηθι, Κύριε: Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, υψώθηκε πάλι στους ουρανούς, τους οποίους ποτέ δεν είχε εγκαταλείψει· και καθώς υψωνόταν με δόξα, σήκωσε το χέρι Του εναντίον των εχθρών και τους σκόρπισε σε όλη τη γη. Μην ξεχάσεις: Δηλαδή μην ξεχάσεις τον άνθρωπο, που έγινε τόσο φτωχός, ώστε να τρώει ξυλοκέρατα.

Επομένως, δεν αρκεί να πούμε ότι είναι γεγραμμένο στην Αγία Γραφή, αλλά πρέπει να αναγνώσουμε και όλη τη συνάφεια. Διότι, εάν διακόψουμε τη μεταξύ τους συνέχεια και συγγένεια, θα γεννηθούν κατ' αυτόν τον τρόπο πολλά πονηρά δόγματα. Επειδή και στην Αγία Γραφή είναι γεγραμμένο ότι «Δεν υπάρχει Θεός», και ότι «Απέστρεψε το πρόσωπό του, για να μη βλέπει έως το τέλος», και ότι «Δεν θα επιζητήσει ο Θεός». Τι σημαίνει λοιπόν; Πες μου· δεν υπάρχει Θεός; Ούτε επιβλέπει τα επίγεια πράγματα; Και ποιος θα ανεχόταν να το πει ή να το ακούσει αυτό; Και όμως είναι γεγραμμένο στην Αγία Γραφή· αλλά μάθε πώς είναι γεγραμμένο. Αναφέρει, δηλαδή: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός».

Η γνώμη και η κρίση αυτή δεν ανήκει στη Γραφή, αλλά στη διάνοια του άφρονα· η Γραφή δεν εξέφρασε τα δικά της, αλλά μετέφερε τα λόγια άλλου. Και πάλι: «Έως πότε παρόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν πρόκειται να ζητήσει ευθύνες». Απέστρεψε το πρόσωπό του, ώστε να μη βλέπει διόλου.

ια΄. Μην επαναπαύεσαι, λοιπόν, ζώντας στην πονηρία, όταν επικρατήσεις των εχθρών και όλα σου έρχονται ευνοϊκά, αλλά τότε μάλλον να φοβάσαι. Διότι έτσι αυξάνονται τα έργα της πονηρίας, καταργούνται τα επιχειρήματα της απολογίας σου και σου αποκόπτεται κάθε δυνατότητα συγγνώμης, εφόσον παραμένεις πονηρός. Επειδή είπε μέσα στην καρδιά του: «Έχει ξεχάσει ο Θεός· απέστρεψε το πρόσωπό Του, για να μη βλέπει έως το τέλος».

Άλλος μεταφραστής λέει: «Είδες ότι εσύ επιβλέπεις τον πόνο και τον παροργισμό, για να τα παραδώσεις στο χέρι σου». Άλλος: «Για να δοθούν στα χέρια σου». Ο μεν παράνομος λέει αυτά, ο άρπαγας, ο πλεονέκτης, νομίζοντας ότι δεν θα τιμωρηθεί· ο δε Προφήτης, αναιρώντας τις πεποιθήσεις του, συμπληρώνει τον λόγο περί της μακροθυμίας. Διότι εκείνος μεν λέει: «Απέστρεψε το πρόσωπό του, για να μη βλέπει έως το τέλος»· αυτός όμως αντίθετα λέει: «Και βλέπεις, και κατανοείς, και μακροθυμείς, μέχρις ότου αυτοί πέσουν στα χέρια σου». Τι σημαίνει, «Μέχρις ότου αυτοί δοθούν στα χέρια σου»; Το εξέφρασε με τρόπο πιο ανθρώπινο· αυτό όμως που εννοεί είναι το εξής: Αναμένεις, δείχνεις ανεξικακία, ώστε να παραδοθούν εξαιτίας της υπερβολής της πονηρίας τους.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Με δική του θέληση, λέει, πράττει το κακό, αυτός «του οποίου το στόμα γέμει από κατάρες, πίκρα και δόλο» εναντίον των υποτακτικών του, «κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος» οργής και θυμού. «Κάθεται σε ενέδρα μαζί με πλούσιους» όμοιους στους τρόπους με αυτόν, «σε κρυφά μέρη για να σκοτώσει αθώο, τα μάτια του αποβλέπουν στον φτωχό» πώς να τον εκμεταλλευτεί και να τον κακοποιήσει. «Στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του», πώς να θηρεύσει πανούργα τον φτωχό, «στήνει ενέδρα για να αρπάξει φτωχό· ελκύοντάς τον στην παγίδα» της δικής του κακοτροπίας θα ταπεινώσει τον πένητα. Τι θα πάθει όμως μετά από αυτά τα κακουργήματα; «Θα σκύψει», λέει, «και θα πέσει», αφού προηγουμένως «κυριαρχήσει πάνω στους φτωχούς». Θα σκύψει, ακόμη και χωρίς να το θέλει, αυτός που πριν από λίγο ήταν υπερόπτης και αγέρωχος. «Διότι έλεγε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει, και έστρεψε αλλού το πρόσωπό Του για να μη βλέπει πια». Και γι' αυτό λοιπόν ήταν σαν λιοντάρι που στήνει ενέδρα και κυνηγά φτωχούς και πένητες, αλλά έμαθε από όσα έπαθε ότι ο Θεός δεν ξεχνά, αλλά έχει τα πάντα μπροστά στα μάτια Του. «Ανάστηθι, Κύριε, ο Θεός μου», είτε δηλαδή εξεγέρσου για εκδίκηση, είτε από τον τάφο, και «ας υψωθεί το χέρι Σου» εναντίον των ασεβών, «μην ξεχάσεις τους φτωχούς Σου έως τέλους» αφήνοντάς τους να κακοπαθούν. «Ένεκα τίνος», για ποια αιτία «εξόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν θα αναζητήσει» ο Θεός τα κακά. «