Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:35

«Για ποιον λόγο», λέει, «παρόργισε ο ασεβής τον Θεό;» Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Δεν πρόκειται να ερευνήσει». Αυτό είναι το αίτιο και της υπεροψίας του και της πτώσης του. «Το βλέπεις, ότι εσύ κατανοείς τον πόνο και τον θυμό». Εσύ, Κύριε, λέει, τα γνωρίζεις όλα, και τίποτα από όσα πράττονται δεν σου διαφεύγει, ούτε από όσα αναδύονται στη διάνοια και στους λογισμούς. Αλλά γνωρίζεις με ακρίβεια και τους πόνους τους, και τον θυμό εκείνων που τους βλάπτουν, και τους παροργισμούς των ανθρώπων. Επειδή κατανοείς τους λογισμούς όλων, και εσύ είσαι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς. Και επιβλέποντας όλα αυτά μακροθυμείς, γνωρίζοντας ότι οι πάντες βρίσκονται κάτω από τα χέρια σου, και δεν είναι δυνατόν σε κανέναν να διαφύγει πουθενά έξω από αυτά.

Σε εσένα επαφίεται ο πτωχός, στο ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός. Δηλαδή, αναμένει τη βοήθεια από εσένα. Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού. Αντί του να πει: τη δυναστεία του εχθρού. Θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν θα βρεθεί.

Διότι ο Θεός καθόλου δεν παραμέλησε τα επίγεια, αλλά έστειλε από τους ουρανούς τον Υιό Του για να αναζητήσει το χαμένο, για να επαναφέρει τον πλανεμένο, για να δυναμώσει το αδύναμο, για να απαλλάξει από την ασθένεια τον συντετριμμένο. <Σε εσένα έχει εγκαταλειφθεί ο φτωχός.> (A f. 72 b, B f. 40 b.) Εννοεί τον ασθενή και τον αβοήθητο, που ζητούν βοήθεια μόνο από εσένα· διότι μπορεί να διασώσει τόσο τους φτωχούς όσο και τα ορφανά. Αυτοί λοιπόν πολύ εύλογα θα μπορούσαν να είναι εκείνοι που δεν έχουν ακόμη επιγνώσει τον κατά φύση και αληθινό Θεό· και είναι φτωχοί μεν, επειδή δεν έχουν τον πλούτο των θείων και ιερών χαρισμάτων, δηλαδή αυτά που προέρχονται από την ευσεβή πολιτεία και την κατά Χριστόν ζωή· ορφανά δε, επειδή δεν έχουν αποκτήσει ακόμη ως Πατέρα τους τον Θεό. Διότι ο Υιός έδωσε την εξουσία σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά Του να γίνουν τέκνα Θεού· επομένως, αυτοί που δεν έχουν πιστέψει ακόμη, ούτε βέβαια έχουν την αναγέννηση από το νερό και το Πνεύμα, θεωρούνται αναμφίβολα ορφανά. <Στο ορφανό εσύ ήσουν βοηθός.> (Cf. 20.) Δεν είπε: Εσύ είσαι, αλλά, Ήσουν. Διότι πρωτύτερα, όταν όλοι παρανομούσαν, εσύ μόνος ήσουν βοηθός των ορφανών· ενώ τώρα είναι και οι δικοί σου, αυτοί που τηρούν τις εντολές του νόμου. <Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.> (A f. 72 b, E f. 18.)

Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός μου, ας υψωθεί το χέρι σου, μην ξεχάσεις τους φτωχούς σου μέχρι τέλους. Βλέπεις, διότι εσύ κατανοείς τον πόνο και την οργή, ώστε να τους αναλάβεις στα χέρια σου. Σε εσένα έχει εγκαταλειφθεί ο φτωχός, στο ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός.

Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού· θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν θα βρεθεί. Έτσι, λοιπόν, παρακινεί την ανοχή του Θεού προς την κρίση των ασεβών. Η δε ανυψωμένη χείρα φανέρωσε την κριτική δύναμη. Διότι, για όσο διάστημα αυτή δεν τιμωρεί τους ασεβείς, δίνει την εντύπωση ότι τιμωρείται η ίδια· όταν όμως αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με το δίκαιο, λέγεται ότι υψώνεται, και από αυτήν κανείς δεν πρόκειται να ξεφύγει. Γι' αυτό λέει: «Για να παραδοθεί στο χέρι σου». Επομένως, ο δικός σου φτωχός, ακούγοντας τα λόγια σου που λένε: «Μην παίρνετε μόνοι σας εκδίκηση, αγαπητοί, αλλά δώστε τόπο στην οργή. Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος».

Αν όμως όχι, πράξε τουλάχιστον τα δεύτερα και μικρότερα, και όσα είναι στις δυνάμεις σου: βοήθησε, πρόσφερε τροφή, πρόσφερε ένδυμα, φέρε φάρμακο, δέσε τα τραύματα, ρώτησε κάτι για τη συμφορά, δώσε συμβουλές υπομονής, πάρε θάρρος, πλησίασε. Δεν θα πάθεις κανένα κακό εξαιτίας αυτού· δεν θα μεταλάβεις της ασθένειας, έστω κι αν οι υπερβολικά τρυφηλοί νομίζουν κάτι τέτοιο, εξαπατημένοι από μάταια λόγια· μάλλον προβάλλουν αυτό ως δικαιολογία, είτε της δικής τους προφύλαξης είτε της ασέβειας, καταφεύγοντας στη δειλία, σαν να είναι κάτι σπουδαίο και σοφό. Ας σε πείσουν γι' αυτό και η λογική, και οι γιατροί, και οι θεραπευτές που συμβιώνουν με αυτούς, από τους οποίους κανείς μέχρι τώρα δεν κινδύνευσε πλησιάζοντας τέτοιους ασθενείς. Εσύ λοιπόν, έστω κι αν το πράγμα είναι φοβερό και δικαιολογεί επιφυλάξεις, ω δούλε του Χριστού, φιλόθεε και φιλάνθρωπε, μην δείξεις καμία μικροψυχία· πάρε θάρρος μέσω της πίστης· ας νικήσει τη δειλία η ευσπλαχνία, και ο φόβος του Θεού την τρυφηλότητα. Ας σταθεί η ευσέβεια πάνω από τους φιλόσαρκους λογισμούς· μην παραβλέψεις, μην προσπεράσεις τον αδελφό, μην τον αποστραφείς σαν μίασμα, σαν μόλυσμα, σαν κάτι από τα απευκταία και απαγορευμένα· είναι δικό σου μέλος, έστω κι αν λυγίζει από τη συμφορά. Σε εσένα έχει εμπιστευθεί ο φτωχός, όπως στον Θεό, έστω κι αν εσύ τον προσπερνάς με τόση υπεροψία, διότι ίσως με αυτά τα λόγια καταφέρω να σε κάνω να ντραπείς. Σε εσένα προσφέρεται η ευκαιρία για φιλανθρωπία, έστω κι αν ο Πονηρός σε αποξενώνει από το πνευματικό σου όφελος.

«Ένεκεν τίνος» Εξαιτίας του ανθρώπου παρόργισε ο διάβολος τον Θεό, ανατρέποντάς τον με την πλάνη των ειδώλων. «Είπε γάρ εν καρδία» Δηλαδή όσο και αν καταβροχθίσω τον άνθρωπο, δεν υπάρχει κανείς που να τον αναζητά, λέει ο διάβολος. «Βλέπεις» Ο Θεός λέει προς τον διάβολο: Βλέπεις ότι εσύ είσαι αυτός που βλάπτει τον άνθρωπό μου. «Του παραδούναι» Διότι τα πάντα κάνεις, ώστε να κατέχεται ο άνθρωπος στα χέρια σου. «Σοι ουν» Προς τον Θεό, είναι φανερό, βόησαν οι πτωχοί τω πνεύματι και όσοι απορφανίστηκαν από τον κόσμο, ώστε να φρουρούνται από Αυτόν. «Σύντριψον» Του διαβόλου, είναι φανερό· διότι αυτός είναι και αμαρτωλός και πονηρός. Τον βραχίονα αυτού, δηλαδή την ισχύ, κατάργησε, για να μη λυμαίνεται τον άνθρωπο. «Ζητηθήσεται» Δηλαδή, εάν αναζητηθεί το τέλος της, δεν βρίσκεται· διότι είναι πολλή. «Βασιλεύσει» Διότι η βασιλεία του Χριστού και Θεού είναι βασιλεία αιώνια, χωρίς διαδοχή και ατελεύτητη. «Απολείσθε» Οι δαίμονες από τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι γη νοητή. «Την επιθυμίαν» Τη θέληση των δικαίων και την ετοιμασία της καρδιάς τους. Εννοεί δε τις αγαθές πράξεις, και ο Θεός εισακούει και επιβλέπει και χαίρει για αυτές. «Κρίναι» Διότι των ορφανών και των ταπεινών υπερασπιστής και βοηθός είναι ο Θεός, μέσω του οποίου το θράσος των αλαζόνων πίπτει και θεωρείται ως μηδέν, και το φρύαγμα επί της γης λογίζεται ως μηδέν.

Διότι εκείνος που πιστεύει σε εμένα, λέει ο Χριστός, και αν πεθάνει, θα ζήσει· έτσι και οι άπιστοι, ακόμη και πριν πεθάνουν, εξαιτίας της καταδίκης που τους βαρύνει, είναι ήδη νεκροί. «Ανάστηθι, Κύριε.» Ερωτά ποια αμαρτία του ασεβούς, δηλαδή του διαβόλου, ή και του εξαιρετικά ασεβούς ανθρώπου, αποστρέφεται περισσότερο ο Θεός· έπειτα ο ίδιος, αφού έθεσε το ερώτημα, το απάντησε. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: «Δεν θα επιζητήσει ευθύνες». Συκοφαντεί τον Θεό, λέει, υποστηρίζοντας ότι επιτρέπει να μένουν τα ανθρώπινα ζητήματα χωρίς πρόνοια και ανεξερεύνητα· γεγονός που αποτελεί προτροπή προς απώλεια για όσους εξαπατώνται· γι' αυτό, ακολούθως, προσέθεσε: «Σε σένα έχει εγκαταλειφθεί ο πτωχός.»

Έτσι λέγει ο Θεός, ο Δεσπότης των όλων: «σε εσένα έχει αφεθεί ο πτωχός». Όπως ακριβώς, εάν κάποιος δώσει χρήματα σε ένα παιδί, του παραγγέλλει να τα κρατά με κάθε ασφάλεια, και αυτό, αφού τα λάβει, τα ασφαλίζει με κάθε επιμέλεια, έτσι θέλει και ο Θεός: δώσε, λέει, σε εκείνον που έχει ανάγκη, παράδωσε στον ασφαλέστερο κόρφο του πένητα, για να μην τα αρπάξει κανείς, δώσε στον ασύλητο θησαυρό, για να μην τα κλέψει κανείς, σκόρπισε στην πλέον εύφορη γη, για να λάβεις τα εκατονταπλάσια. Και πού είναι ο τόκος, πες μου, λέει, ω δέσποτα; Ο τόκος, απαντά, είναι ότι θα κληρονομήσετε ζωή αιώνια. Αλλά πάλι λέει κάποιος από τους άφρονες: διδάσκαλε, ποιος θα μπορέσει να συλήσει τα αγαθά μου από τους θησαυρούς μου; Οι κλειδαριές έχουν κλειδωθεί με κάθε ασφάλεια.

Ανάστηθι, Κύριε ο Θεός μου, ας υψωθεί το χέρι σου. Μην ξεχάσεις τους πένητες. Άλλος λέει: Σήκωσε το χέρι σου. Για ποιον λόγο εξόργισε ο ασεβής τον Θεό; Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Δεν θα ζητήσει ευθύνες. Βλέπεις, διότι εσύ παρατηρείς τον πόνο και τον θυμό, ώστε να τον παραδώσεις στα χέρια σου.

Άλλος μεταφραστής λέει: «Είδες ότι εσύ επιβλέπεις τον πόνο και τον παροργισμό, για να τα παραδώσεις στο χέρι σου». Άλλος: «Για να δοθούν στα χέρια σου». Ο μεν παράνομος λέει αυτά, ο άρπαγας, ο πλεονέκτης, νομίζοντας ότι δεν θα τιμωρηθεί· ο δε Προφήτης, αναιρώντας τις πεποιθήσεις του, συμπληρώνει τον λόγο περί της μακροθυμίας. Διότι εκείνος μεν λέει: «Απέστρεψε το πρόσωπό του, για να μη βλέπει έως το τέλος»· αυτός όμως αντίθετα λέει: «Και βλέπεις, και κατανοείς, και μακροθυμείς, μέχρις ότου αυτοί πέσουν στα χέρια σου». Τι σημαίνει, «Μέχρις ότου αυτοί δοθούν στα χέρια σου»; Το εξέφρασε με τρόπο πιο ανθρώπινο· αυτό όμως που εννοεί είναι το εξής: Αναμένεις, δείχνεις ανεξικακία, ώστε να παραδοθούν εξαιτίας της υπερβολής της πονηρίας τους.

Διότι έχεις μεν τη δύναμη και από την αρχή να τους εξοντώσεις και να τους καθυποτάξεις· είναι όμως ανέκφραστο το πέλαγος της ανεξικακίας σου, καθώς βλέπεις και δεν τιμωρείς, αλλά τους αναμένεις να οδηγηθούν σε μετάνοια. Εάν όμως δεν το επιθυμούν, τότε τους τιμωρείς, όταν πλέον δεν αποκομίζουν κανένα όφελος από τη μακροθυμία σου. Διότι, για να διαπιστώσεις ότι επιδεικνύει μεγάλη μέριμνα για τους αδικούμενους, άκουσε πώς το αποδεικνύει στα αμέσως επόμενα: «Σε εσένα έχει εγκαταλειφθεί ο φτωχός, στο ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός».

Κανένας δεν είναι κατ' αυτόν τον τρόπο προστάτης τους, παρά μόνον εσύ. Διότι η λέξη «Εγκαταλείφθηκε», αυτό ακριβώς φανερώνει. Κανένας άλλος, λέει, παρά μόνον εσύ είσαι ο προστάτης των ορφανών και των πτωχών. Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού. Θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν πρόκειται να βρεθεί εξαιτίας αυτής. Κάποιος άλλος αναφέρει: Ας αναζητηθεί η ασέβειά του, για να μη βρεθεί ο ίδιος.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

XXII Ο Ιωάσαφ, μετά την αναχώρηση του Βαρλαάμ, παραδόθηκε στην προσευχή και σε θερμότατα δάκρυα, και έλεγε: Θεέ μου, σπεύσε σε βοήθειά μου. Κύριε, τρέξε γρήγορα να με βοηθήσεις, διότι σε εσένα έχει αφεθεί ο πτωχός, στον ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός· επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, εσύ που θέλεις να σωθούν όλοι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας, σώσε με και ενίσχυσέ με τον ανάξιο ώστε να πορευθώ την οδό των αγίων σου εντολών, διότι εγώ μεν είμαι ασθενής και ταλαίπωρος και ανίκανος να πράξω το αγαθό· εσύ όμως είσαι δυνατός να με σώσεις, εσύ που συγκρατείς και συνέχεις όλα τα ορατά και τα αόρατα. Μην με αφήσεις να πορευθώ οπίσω από τα πονηρά θελήματα της σάρκας· αλλά δίδαξέ με να πράττω το θέλημά σου, και διαφύλαξέ με για την αιώνια και μακάρια ζωή σου. Ω Πατέρα, και Υιέ, και θείο Πνεύμα, η ομοούσια και αδιαίρετη Θεότητα, εσένα επικαλούμαι και εσένα δοξάζω· διότι εσένα υμνεί όλη η κτίση, και εσένα δοξολογούν οι νοερές δυνάμεις των ασωμάτων στους αιώνες. Αμήν.

Βλέπεις ότι εσύ θείο «πόνο και θυμό» θα παραθέσεις από μέρους σου, «για να παραδώσεις τον εαυτό σου στα χέρια» του Θεού. Λοιπόν, «σε σένα», τον ελεήμονα Θεό, «έχει αφεθεί ο φτωχός, στο ορφανό εσύ στάθηκες βοηθός». «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού», είτε του Γολιάθ είτε του διαβόλου, και η συντριβή αυτή, αν «αναζητηθεί ως αμαρτία, δεν πρόκειται να βρεθεί», έστω κι αν μύριες φορές μπορέσει κανείς να συντρίψει τέτοιους εχθρούς. «Και θα βασιλεύσει στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Διότι η βασιλεία Του δεν έχει τέλος, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε αρχή. «Θα αφανιστείτε, έθνη, από τη γη Του». Όσα έθνη δεν έχετε τέτοια πίστη σε Αυτόν, αρμόζει να αφανιστείτε από τη γη Του. «Την» ευσεβή «επιθυμία των φτωχών εισάκουσες, Κύριε, στην» αγαθή «προετοιμασία της καρδιάς τους έδωσε προσοχή το αυτί σου». «Για να αποδώσεις δικαιοσύνη στο ορφανό και τον ταπεινό» από τα χέρια όσων είναι ισχυρότεροί του, «ώστε να μην συνεχίσει πλέον να καυχιέται ο άνθρωπος πάνω στη γη», επαιρόμενος με αλαζονεία.

Αυτός όμως δεν είχε μετριάσει ούτε στο ελάχιστο την αγριότητά του, αλλά, κατά το ρητό του Δαβίδ, έχοντας στο νου του πόνο και οργή και σπεύδοντας να την παραδώσει στον θάνατο, αν και δεν είχε περάσει πολύς καιρός, και δυσανασχετώντας που εκείνη συγκαταλεγόταν ακόμη στους ζωντανούς, συγκεντρώνει πάλι τους δικαστές που απονέμουν το δίκαιο με αδικία και των οποίων η δεξιά είναι δεξιά αδικίας. Αφού έθεσε το ερώτημα ποια ποινή επιβάλλεται από τους νόμους στους προδότες πόλεων και χωρών, και αφού έλαβε στα χέρια του έγγραφη απόφαση που καταδικάζει σε θάνατο όσους ενεργούν έτσι, έπειτα από αυτό έγινε ασυγκράτητος στην ορμή του εναντίον της βασίλισσας. Όταν λοιπόν εκείνοι οι παράνομοι ψηφοφόροι ύψωσαν τη φωνή τους και κραύγασαν ότι έπρεπε να εκλείψει από τη ζωή εκείνη η πιο δύσμοιρη από τις γυναίκες, αμέσως υπογράφηκε έγγραφο από τον γιο και βασιλιά, το οποίο αποτυπωνόταν κυριολεκτικά με μια σταγόνα μητρικού αίματος, αφαιρώντας της τη ζωή.