Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 9:4

Γι' αυτό προσθέτει: «Όταν στραφεί προς τα πίσω ο εχθρός μου». Και ως εχθρό εννοεί τον διάβολο. Και μάρτυρας είναι ο Σωτήρας στην παραβολή των ζιζανίων, λέγοντας: «Ο δε εχθρός που έσπειρε» τα ζιζάνια «είναι ο διάβολος». Αρχαίος είναι ο εχθρός και παλαιός ο αντίπαλος και αυτός πρώτος αποκαλέστηκε εχθρός. Διότι σε αυτόν πρώτο είπε ο Θεός: «Έχθρα θα θέσω ανάμεσα σε σένα και στη γυναίκα». Γιατί; Επειδή η μεταξύ σας φιλία ανέτρεψε τον πρωτόπλαστο και τον εκσφενδόνισε από την τρυφή του παραδείσου. «Όταν στραφεί προς τα πίσω ο εχθρός μου». Και πώς αποστράφηκε ο εχθρός διάβολος, μάθε το από ένα παράδειγμα.

Είδε ο εχθρός διάβολος τον άνθρωπο να βοηθείται από τον Θεό και αποστράφηκε φοβισμένος. 〈Όταν στραφεί ο εχθρός μου προς τα οπίσω.〉 Και όταν στραφεί ο εχθρός σου προς τα οπίσω, τι θα συμβεί, πες; 〈Θα ασθενήσουν και θα εξολοθρευτούν από το πρόσωπό σου.〉 Βλέπεις γιατί αποστράφηκε ο τύραννος; Επειδή είδε και φοβήθηκε το πρόσωπο του Βασιλέως.

Και αν ο λόγος ήταν για έναν τύραννο, γιατί δεν είπε: «θα ασθενήσει και θα απολεστεί», αλλά «θα ασθενήσουν και θα απολεστούν»; Επειδή ο διάβολος δεν μας πολεμάει μόνος του, αλλά φέρνει μαζί του τους δαίμονες σαν βάρβαρους τυράννους. Και μάρτυρας είναι ο Παύλος όταν λέει: «Ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες». Διότι δες τον διάβολο να υποχωρεί στο όρος, όταν άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Έπειτα, τους δαίμονες να κραυγάζουν και να λένε: «Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε εσένα, Υιέ του Θεού; Ήρθες πριν από τον καιρό να μας βασανίσεις;» Και αφού εκείνος υποχώρησε και αυτοί εξασθένησαν, εσύ να ψάλλεις και να λες σε Εκείνον που χαρίζει τη νίκη: «Όταν ο εχθρός μου υποχωρήσει προς τα πίσω», δηλαδή ο διάβολος, «θα ασθενήσουν και θα απολεστούν από το πρόσωπό σου», δηλαδή οι δαίμονες. Η δε απώλεια των πολεμίων αποτελεί ανακούφιση για εκείνους που πολεμούνται. Και πώς γνωρίζεις, ω προφήτη, ότι θα ασθενήσουν και θα απολεστούν αυτοί που σε πολεμούν; Από όσα έχω ήδη γνωρίσει εμπειρικά από τη δική σου απόδοση δικαιοσύνης και πρόνοια —«Επειδή έκανες την κρίση μου και τη δίκη μου»— τα προηγούμενα γίνονται για μένα εγγυήσεις για τα μελλοντικά. Πρόσεξε: γιατί δεν είπε ότι «με έκρινες και με δίκασες», αλλά «Έκανες την κρίση μου και τη δίκη μου;» Διότι άλλο είναι το να κρίνει κανείς και να δικάζει, και άλλο το να κάνει πράξη την κρίση και τη δίκη. Τι σημαίνει λοιπόν ότι έκανε την κρίση;

Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά... όταν ο εχθρός μου στραφεί προς τα πίσω. Εδώ δηλώνει τον λόγο για τον οποίο γίνεται η δοξολογία. Και αναφέρει ότι εχθρός του είναι ο θάνατος, ο οποίος στρέφεται προς τα πίσω, δηλαδή προς το μη είναι.

Θα ασθενήσουν και θα απολεστούν από το πρόσωπό σου. Όταν, λέγει, ο θάνατος στραφεί προς τα πίσω, τότε ακριβώς θα καταργηθεί και κάθε αντίπαλη δύναμη· διότι, εάν ο θάνατος καταργείται ως ο έσχατος εχθρός, είναι προφανές ότι έχουν προηγουμένως αναιρεθεί οι αντίπαλες δυνάμεις.

Ψάλλει, λοιπόν, και ο θεσπέσιος Δαβίδ εκ μέρους των λυτρωμένων, και λέγει: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά, θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε σένα. Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε, διότι εκδίκασες την υπόθεσή μου και το δίκιο μου. Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επέπληξες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής· το όνομά του το εξάλειψας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος.» Μάλιστα και κάπου αλλού πάλι λέγει για αυτόν τα εξής: «Θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν πρόκειται να βρεθεί εξαιτίας του.» Είπε δε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου, τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκδιωχθεί έξω.» Είναι καιρός λοιπόν ανταπόδοσης, και με αυτόν τον τρόπο με τον οποίο έλαμψε στον κόσμο ο Χριστός· και λέγει ότι έχει έλθει, ώστε να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν για τη Σιών, να τους δώσει δόξα αντί για στάχτη, και έλαιο ευφροσύνης, και ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας. Διότι έχουν υπάρξει κατά καιρούς μεταξύ των Ιουδαίων άνδρες άγιοι, και νομομαθείς, και ερευνητές των προφητικών κηρυγμάτων, και βαθιοί γνώστες.

Αυτός που τα επιτελεί αυτά, γίνεται ευφροσύνη, και αιτία ευθυμίας, και αφορμή πανηγύρεως, ώστε να λέει ο καθένας: «Θα ευφρανθώ εν σοι». Το γεγονός αυτό αποτελεί απόδειξη φιλόθεης ψυχής· διότι το να χαίρεται κανείς για τον Θεό και να ευφραίνεται αποδεικνύει σαφώς ότι ο νους εκείνων που ευφραίνονται για τον Θεό έχει απαλλαγεί από την επιθυμία να χαίρονται με τα πράγματα αυτής της ζωής, τα οποία θα μπορούσε κάποιος να αποκαλέσει ματαιότητα και ψευδείς μανίες. Ευφραίνεται δε ο νους για τον Θεό, όντας φιλάρετος, και εραστής της δόξας που προέρχεται από Αυτόν, και έχοντας γίνει θεωρός των παράδοξων θαυμασίων Του. <Όταν αποστραφεί ο εχθρός μου προς τα οπίσω.> (A f. 60) Επειδή δε παραδεχθήκαμε ότι την εξομολόγηση την κάνουν εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, όταν τους ακούμε να λέγουν, «Θα ευφρανθώ εν σοι», και τα εξής, κατανοούμε ότι αυτή η φωνή θα ταίριαζε σε όσους έχουν ήδη πιστέψει και έχουν φωτιστεί και έχουν επιγνώσει την αλήθεια. <Θα ασθενήσουν και θα εξολοθρευθούν από το πρόσωπό σου.> (A f. 60 b) Κατά δε αναγωγή, πρόσωπο του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός, ο Οποίος είναι απαράλλακτη εικόνα Του· και ασθένησαν εξαιτίας Του όλοι οι εχθροί της δόξας Του, δηλαδή ο Σατανάς και οι δυνάμεις που είναι μαζί του. Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος, ήταν δυσκολοαντιμετώπιστος και θρασυνόταν εναντίον ολόκληρης της υπ' ουρανόν, λέγοντας: «Θα καταλάβω με το χέρι μου ολόκληρη την οικουμένη σαν φωλιά, και θα τη μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά».

«Εις το τέλος υπέρ των κρυφίων του υιού» Εν τελειότητι πίστεως, υπέρ των κρυφών αμαρτημάτων εκείνων που προβαίνουν σε εξομολόγηση μέσα στην ψυχή τους, ο προφήτης προσέφερε στον Θεό μέσω της ψαλμωδίας. «Εξομολογήσομαί σοι» Δηλαδή, προσφέρω την εξομολόγηση από καρδιάς και με όλη μου τη δύναμη. «Διηγήσομαι» Δηλαδή, θα εξαγγείλω όλα όσα πρόκειται να κάνεις για εμένα· πώς κλίνεις τον ουρανό, πώς γίνεσαι σύμμορφος, για να σώσεις τον άνθρωπο. «Ευφρανθήσομαι» Στον θάνατό σου και στην ανάστασή σου, λέει ο άνθρωπος. «Ψαλώ» Για τη χαρά της παρουσίας σου· διότι όσοι χαίρονται πάντοτε ψάλλουν. «Εν τω αποστραφήναι» Διότι σε όσα επιχείρησε, συνελήφθη· επειδή όταν πέφτει ο εχθρός, οι αιχμάλωτοι χαίρονται. «Ασθενήσουσιν» Όσοι επαναστάτησαν εναντίον του Σωτήρα· διότι έχασαν τη δύναμή τους μέσα στη ματαιότητά τους. «Ότι εποίησας» Επειδή κατήργησες τους δαίμονες και ελευθέρωσες τον άνθρωπο. «Εκάθισας» Επάνω στον θρόνο εκάθισες τον κυριακό άνθρωπο, έχοντας νικήσει τον διάβολο. «Επετίμησας» Διότι, αφότου καταργήθηκαν τα έθνη των δαιμόνων, ο διάβολος έχασε την ισχύ του. «Το όνομα αυτών» Διότι έχασε και τον τόπο και το όνομα του αρχαγγέλου εις τον αιώνα· επειδή είναι αδύνατον να ονομαστεί έτσι πλέον. «Του εχθρού εξέλιπον» Διότι αφότου φανερώθηκε ο Χριστός, καταργήθηκαν οι δυνάμεις του διαβόλου· επειδή ως ρομφαία ερμηνεύεται η δύναμη. «Και πόλεις καθείλες» Τα βασίλεια του θανάτου και του άδη.

«Όταν στραφεί ο εχθρός μου προς τα πίσω, θα ατονήσουν και θα εξολοθρευθούν από το πρόσωπό σου». Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Όταν ανατράπηκαν οι εχθροί μου προς τα πίσω, σκόνταψαν και χάθηκαν από το πρόσωπό σου». Και αυτό είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνου που αγαπά θερμά, το να αναφέρει διαρκώς τις ευεργεσίες και να σεμνύνεται για αυτές· διότι αυτό πηγάζει από την αγάπη, αλλά και το ίδιο γεγονός αναζωπυρώνει πάλι την αγάπη. Δεν θα έσφαλλε δε κανείς, εάν έλεγε ότι εδώ εννοεί και τους νοητούς εχθρούς. Διότι και αυτοί τρέπονται σε φυγή, όταν συναντήσουν μια γενναία ψυχή. Καθώς ακριβώς ένα δόρυ που προσκρούει πάνω σε μια ασπίδα, αν μεν αυτή είναι μαλακή, την διαπερνά, αν όμως είναι σκληρή και ανθεκτική, δεν της προξενεί καμία φθορά, αλλά η αιχμή του λυγίζει και πέφτει κάτω· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με την ψυχή. Διότι, εάν τα βέλη που εκτοξεύονται από τον διάβολο τη βρουν μαλακή και χαλαρή, εισχωρούν στο βάθος της· εάν όμως τη βρουν σκληρή και ισχυρή, και ο ίδιος φεύγει άπρακτος, και σε αυτήν δεν προξένησε κανένα δεινό. Και έτσι προκύπτουν δύο κέρδη, ή μάλλον τρία: διότι αφενός δεν την έβλαψε καθόλου, αλλά την έκανε και πιο ισχυρή, και αφετέρου ο ίδιος εξαιτίας αυτού του γεγονότος έγινε πιο αδύναμος.

Πρόσεξε δε πώς διακηρύσσει την ισχύ του Θεού. «Θα εξασθενήσουν», λέει, «και θα απολεστούν από το πρόσωπό σου». Ακούγοντας πάλι τη λέξη «πρόσωπο», μην υποθέσεις τίποτε το σωματικό. Διότι εδώ δηλώνει την ενέργειά Του, την επιφάνειά Του, την ευκολία της ισχύος Του.

Όπως λέει αλλού: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει»· έτσι λοιπόν και εδώ λέει το ίδιο. Διότι αρκεί μόνο το βλέμμα Του για να εξολοθρεύσει τους πονηρούς. Αν δηλαδή η παρουσία των αγίων καθιστά αδύναμη την ισχύ των δαιμόνων, πόσο μάλλον η παρουσία του Θεού. Αν η αστραπή Του, όταν εμφανίζεται, προκαλεί κατάπληξη και τρόμο στους πάντες, αναλογίσου εκείνη την ακατάλυτη δύναμή Του, πώς καταπλήσσει και πώς εξολοθρεύει τους πονηρούς. Είδες είδος ύμνων; Είδες τρόπο δοξολογίας, και πώς διηγείται τα περί της δυνάμεώς Του; Και από εδώ διδάσκει ένα όχι μικρό δόγμα πνευματικής φιλοσοφίας, με το να πει: «Θα ψάλω στο όνομά Σου, Ύψιστε, όταν ο εχθρός μου στραφεί προς τα πίσω». Ποιο είναι λοιπόν αυτό το δόγμα; Το ότι όχι μόνο στις θλίψεις, αλλά και στις ανέσεις διατηρούσε την πνευματική του εγρήγορση. Διότι πολλοί μεν, όταν ταπεινώνονται από τις συμφορές, γίνονται πιο ζηλωτές και ένθερμοι· όταν όμως απολαμβάνουν αγαθά, γίνονται πιο ράθυμοι και χαλαροί· πράγμα που λέει παρακάτω και για τους Ιουδαίους: «Όταν τους θανάτωνε, τότε Τον αναζητούσαν». Αλλά αυτός δεν είναι τέτοιος· αντιθέτως, και στις περιόδους της ευημερίας νήφει και παραμένει σε εγρήγορση. Και αυτό δεν είναι καθόλου μικρό επίτευγμα πνευματικής φιλοσοφίας.

ΚΒ΄. Οι δαίμονες εξασθενούν μεν, όταν δια των εντολών μειώνονται τα πάθη που υπάρχουν μέσα μας· εξολοθρεύονται δε, όταν αυτά εξαφανιστούν εντελώς δια της απαθείας της ψυχής, μην βρίσκοντας πλέον εκείνα δια των οποίων βρίσκονταν μέσα της και την πολεμούσαν. Και αυτό πρέπει να σημαίνει το εξής: «Θα ασθενήσουν και θα εξολοθρευθούν από το πρόσωπό σου».

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ Ψαλμός 9ος Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του υιού, ψαλμός του Δαβίδ. Η επιγραφή του οποίου «Εις το τέλος», λέει «για τα κρύφια του υιού», δηλαδή του υιού του Δαβίδ, όχι του Σολομώντα (διότι ποια είναι τα κρύφια του Σολομώντα;), αλλά προς Εκείνον που έκραζαν όσοι υπέφεραν από ασθένειες: «Ελέησέ μας, υιέ του Δαβίδ», τον οποίο και ο Ματθαίος στην γενεαλογία ονόμασε υιό του Δαβίδ. Του οποίου τα κρύφια της θεότητας και της ανθρωπότητας είναι πάρα πολλοί θησαυροί, για τον οποίο και ο Δαβίδ έψαλλε λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε», Θεέ μου, δηλαδή θα σε ευχαριστήσω, Κύριε, «με όλη μου την καρδιά» και σε διάφορους ψαλμούς «θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου», δηλαδή της ένσαρκης εμφάνισής σου. «Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε εσένα», διηγούμενος τα μεγαλεία σου. «Θα ψάλω», θα υμνήσω, «το όνομά σου, Ύψιστε. Όταν στραφεί ο εχθρός μου προς τα πίσω» κατροπιασμένος και άπρακτος, «θα ασθενήσουν», θα αδυνατίσουν και θα αφανιστούν από το πρόσωπο της δυνάμεώς σου. «Διότι έκανες την κρίση μου και την δίκη μου», ως κριτής των κριτών υπερδίκαιος, «κάθισες σε θρόνο» με σάρκα εκ δεξιών του Πατρός, «εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη». «Επέπληξες τα έθνη» να μην λατρεύουν τα είδωλα, «και χάθηκε ο ασεβής» διάβολος μαζί με τη συμμορία του. «