Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:12

Για να μη σκοντάψει ποτέ το πόδι σου σε πέτρα. Το μεν πόδι συμβολίζει την ψυχή, η δε πέτρα την αμαρτία. Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις. Όχι μόνο, λέγει, δεν θα υποστείς κανένα δεινό, ω άνθρωπε του Θεού, αλλά και τα ίδια τα πλήθη των πνευμάτων θα δεις να έχουν ριχθεί κάτω από τα πόδια σου· ώστε με απόλυτη αφοβία να πατήσεις τα κεφάλια τους.

Διότι είναι γραμμένο: «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού». Διότι θα δώσει εντολή στους άγιους αγγέλους να μας διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους μας και να μας σηκώσουν στα χέρια τους, μήπως τυχόν σκοντάψουμε το πόδι μας σε πέτρα. Και είναι αληθές ότι: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από αυτούς που Τον φοβούνται, και θα τους ελευθερώσει». <Δεν θα σπαρεί πλέον τίποτα από το όνομά σου.> Είναι σαν να έλεγε πάλι: Δεν θα είσαι πλέον διασκορπισμένος σε όλα τα έθνη, ούτε αιχμάλωτος πολέμου και περιπλανώμενος, ούτε θα βρίσκεσαι πολύ μακριά από την πατρίδα σου, υπομένοντας σκληρότατη δουλεία σε πόλεις εχθρών, οικτρά, ελεεινά και άθλια σκορπισμένος. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι ο προφήτης Ναούμ έζησε πριν από τη δεύτερη αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, και μετά από αυτά τα λόγια του προφήτη, ο Ιούδας κυριεύτηκε και οδηγήθηκε στην αιχμαλωσία, και υποδουλώθηκε στους Ασσυρίους.

Δεν αρμόζει λοιπόν στο πρόσωπο του Σωτήρα όλων μας Χριστού, να λέγεται: «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· διότι αυτός είναι ο Ύψιστος, η καταφυγή των πάντων, η ελπίδα των πάντων, η παντοδύναμη δεξιά του Πατρός. Έπρεπε λοιπόν για καθέναν από τους γνήσιους προσκυνητές να νοείται και να λέγεται από τον Πατέρα: «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου». Διότι ο Ύψιστος, δηλαδή ο Χριστός, προστατεύει εκείνους που έχουν πεποίθηση σε αυτόν, και εκείνους που τον προσεγγίζουν με πίστη. <Στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, κ.τ.λ.>

Στην κλίμακα στηριζόταν ο Χριστός, επειδή τα άγια πνεύματα φθάνουν μέχρι αυτόν και τον έχουν ως επιστάτη· όχι επειδή είναι όμοιος με αυτά, αλλά ως Θεός και Κύριος. Είπε δε κάπου και ο Δαβίδ προς κάθε άνθρωπο που επιλέγει να κατοικεί υπό την προστασία του Υψίστου: «Διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου. Θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, μήπως τυχόν και χτυπήσεις σε πέτρα το πόδι σου. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Διότι έχουμε πατήσει πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, εφόσον ο Χριστός μας δίνει την εξουσία.

Παραίνεση 29η. Αδελφοί, εάν κάποιος από τους πιο ευλαβείς αδελφούς, ενώ στέκεται στη σύναξη ή περπατά, πάθει σκοτοδίνη και πέσει ξαφνικά κάτω, δεν πρέπει να απορείτε γι' αυτό, ούτε να εκπλήσσεστε. Πρέπει μάλλον να ικετεύετε τον Θεό με όλη σας τη διάνοια, ώστε να μας σκεπάζει σε όλα. Διότι, εάν τον υπηρετούμε με αληθινή καρδιά, δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά και όταν πειραστούμε, θα μας λυτρώσει. Έτσι γράφει άλλωστε στον ψαλμό: Τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω, και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω, και θα του δείξω τη σωτηρία μου. Και πάλι: Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα σαλευτεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί.

Αντί δε για υπόδημα ας έχουμε την ταπεινοφροσύνη· διότι, όπως ακριβώς το υπόδημα καταπατείται, έτσι και αυτός που έχει αποκτήσει την ταπεινοφροσύνη επιδιώκει να καταπατείται από όλους. Και εσύ, αδελφέ, απόκτησε την ταπείνωση· διότι αυτή είναι υπόδημα, όχι σαρκικό, αλλά πνευματικό, και θα σε διαφυλάξει για να μην προσκόψεις ποτέ το πόδι σου σε λίθο· διότι λίθος είναι ο Χριστός. Η ταπείνωσή σου θα σε διαφυλάξει, ώστε να μην προσκρούσεις στον Χριστό. Διότι και ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας αποκτήσει αυτήν, είπε: εγώ είμαι σκώληξ και όχι άνθρωπος.

Διότι ανέμενε την παρουσία του Χριστού, όπως λέγει: «για σένα έχει γραφτεί ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους». Επειδή άκουγε πάντοτε τους προφήτες να εξαγγέλλουν την παρουσία του Χριστού, και ότι θα υπάρξει λύτρωση για όσους αμάρτησαν και μετανοούν μέσω του Χριστού, νόμιζε ότι θα τύχαινε κάποιου ελέους. Όταν όμως είδε ο άθλιος ότι ο Χριστός δεν αποδέχθηκε την επιστροφή του προς σωτηρία, άνοιξε το στόμα του και ξέρασε βλασφημία κατά του ίδιου του Δεσπότη, εμφυτεύοντας στους ανθρώπους την υπόνοια να αρνούνται μεν τον υπαρκτό, και να αναζητούν τον ανύπαρκτο. Έτσι λοιπόν, και αυτοί θα ελεγχθούν ως απολύτως εξαπατημένοι. Διότι ο Σηθ πέθανε και τα έτη της ζωής του έχουν καταγραφεί. Αφού έζησε εννιακόσια δώδεκα έτη, απέδωσε το κοινό χρέος, έχοντας γεννήσει υιούς και θυγατέρες, όπως αναφέρει η Θεία Γραφή. Κατά διαδοχή δε, το παιδί του, που ονομαζόταν Ενώς, αφού έζησε και αυτός εννιακόσια πέντε έτη εγκατέλειψε τον παρόντα βίο, έχοντας γεννήσει υιούς και θυγατέρες, όπως καταγράφει το ίδιο βιβλίο της αλήθειας. 10.

Διότι σε αυτούς νομοθετούσε ο Μωυσής, ορίζοντας διατάξεις σύμφωνα με τη σκληροκαρδία τους. Εγώ όμως, λέει, δεν υπέβαλα τον εαυτό μου στη νομοθεσία του Μωυσή. Γι' αυτό και δεν υποσχέθηκα θυσία μέσω σφαγής ζώων, αλλά θυσία αλαλαγμού, με τρόπο πιο καινό από ό,τι προέβλεπαν οι διατάξεις του Μωυσή. Για τον λόγο αυτόν αξιώνω να λάβω από εσένα νέα νομοθεσία. Εσύ λοιπόν υπόδειξέ μου την οδό σου· ή «φώτισέ την», σύμφωνα με τον Ακύλα. Και μη μου την υποδείξεις απλώς, ούτε μόνο να νομοθετήσεις για μένα, Κύριε, αλλά και οδήγησέ με σε ευθεία τρίβο, για να μην προσκόψει το πόδι μου σε λίθο, εξαιτίας των εχθρών μου. Μην με παραδώσεις στις ψυχές αυτών που με θλίβουν. Διότι σε παρακαλώ να με καθοδηγήσεις μέσα από μια ομαλή και ειρηνική οδό σε όλον τον χρόνο της ζωής μου. Επειδή δεν τυγχάνουν να είναι μόνο πολέμιοι, αλλά και άδικοι συκοφάντες και ψευδομάρτυρες, και πράττουν όλα όσα κάνουν οι εχθροί. Τότε δε αληθινά η αδικία διαψεύδει τον ίδιο της τον εαυτό, όταν δεν στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα, ούτε υπερισχύει αυτών που πέφτουν θύματα ψευδομαρτυρίας.

Επομένως, δεν πρέπει να διαστρέφουμε την αλήθεια εκβιάζοντάς την. Εξάλλου, εάν, σύμφωνα με τον Ακύλα, έχει λεχθεί προς τον ίδιο τον Κύριο: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσα κατοικία σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου», και αν ο λόγος αναφέρεται, όπως θα πίστευαν οι Ιουδαίοι, στον Θεό των όλων, πώς συνδέεται αμέσως μετά, σύμφωνα με τον Ακύλα, το: «Δεν θα στραφεί εναντίον σου κακό, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στη σκέπη σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του να σε φυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Στις παλάμες τους θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψει σε πέτρα το πόδι σου»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, μετά το «Εσύ, Κύριε, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου», πώς προστίθεται το: «Δεν θα σε καταβάλει το κακό, ούτε μάστιγα θα πλησιάσει στη σκηνή σου. Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους για σένα να σε φυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Θα σε βαστάξουν στα χέρια τους, για να μη χτυπήσει σε πέτρα το πόδι σου»; Διότι το να λέγονται αυτά για τον Θεό των όλων, πώς να μην είναι το πιο ασεβές από όλα; Ποιος είναι, δηλαδή, αυτός που δίνει εντολή στους αγγέλους του για τον Θεό των όλων, ώστε να τον φυλάσσουν σε όλες τις οδούς του; Ή πώς θα βαστάξουν στα χέρια τους τον επί πάντων Θεό, για να μη σκοντάψει σε πέτρα το πόδι του;

Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου. Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν προσκόψει το πόδι σου σε λίθο.

Έτσι, λοιπόν, και τον προφήτη Ελισσαίο τον περικύκλωνε πλήθος αγγέλων δορυφόρων. Γι' αυτό λέγεται ότι κανένα βλαπτικό δεν θα πλήξει εκείνον για τον οποίο προφητεύει ο ψαλμός· ούτε βέβαια μάστιγα θα εγγίσει το σκήνωμά του. Ως μάστιγα εμείς δεν εννοούμε αυτήν που αναφέρεται με την πιο κοινή σημασία· διότι με αυτήν μαστιγώθηκαν αναρίθμητοι άγιοι μάρτυρες του Θεού, και του ίδιου του Σωτήρα μας το σωματικό σκήνωμα και η σάρκα υπέστη βασανιστήρια από μάστιγες κατά τον καιρό του πάθους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει για αυτόν: «Την πλάτη μου έδωσα σε μάστιγες, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα»· γι' αυτό πρέπει να θεωρήσουμε ότι ως μάστιγα εδώ δηλώνεται το πλήγμα από δαιμονική ενέργεια, όπως αυτές που έχει λεχθεί ότι ο ίδιος ο Σωτήρας θεράπευε και γιάτρευε στους ανθρώπους, δηλαδή τις μάστιγες των ακαθάρτων δαιμόνων. Τέτοιου είδους μάστιγα, λοιπόν, λέει ο παρών λόγος ότι δεν θα πλησιάσει το σκήνωμα του προφητευόμενου, επειδή φυλάσσεται από τους αγγέλους που έχουν οριστεί για να τον φρουρούν, οι οποίοι μάλιστα λέγεται ότι θα τον σηκώσουν στα χέρια τους μετέωρο, για να μην προσκρούσει σε λίθο το πόδι του. Και ως σκήνωμά του, κατά έναν μεν τρόπο, θα πεις ότι είναι η Εκκλησία του, σύμφωνα με το: «Έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ»· έτσι και ως περισσότερα σκηνώματα ο λόγος αυτός εννοεί τις εκκλησίες που βρίσκονται σε όλη τη γη: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!».

Αυτά αφορούσαν το σκήνωμά του, δηλαδή το σωματικό όργανο, και τα σχετικά με την ίδια τη σάρκα, τα οποία, ως μικρά και ευτελή σε σύγκριση με όσα προαναφέρθηκαν, παραδίδονταν σε υπηρέτες αγγέλους προς φύλαξη, μήπως και επέλθει κάτι κακοποιό στο σώμα του ή μήπως τον αγγίξει κάποια μάστιγα, όχι τον ίδιο, αλλά το σκήνωμά του· διότι στον ίδιο ούτε χιλιάδες ούτε μυριάδες πονηρών δυνάμεων δεν τολμούσαν να πλησιάσουν. Οι άγγελοι διακονούσαν τη σάρκα και το σώμα Εκείνου για τον οποίο μιλούσε η προφητεία, ακόμα και ως προς το πιο μικρό και ευτελές. Αυτό ακριβώς φανερώνει και ο λόγος που λέει: «Για να μην προσκόψεις σε λίθο το πόδι σου». Διότι νομίζω ότι με αυτό υπονοείται πως οι άγγελοι τον διακονούσαν ακόμα και για το πιο τυχαίο και ελάχιστο πράγμα που συνήθως συμβαίνει στο σώμα. Έχεις μάλιστα και στα Ευαγγέλια αυτή τη μαρτυρία για τον ίδιο τον Σωτήρα. Διότι ο μεν Μάρκος έγραψε για τον καιρό του πειρασμού του Σωτήρα, πως βρισκόταν μαζί με τα θηρία, και οι άγγελοι τον διακονούσαν· ο δε Ματθαίος πάλι, επισημαίνοντας την ίδια στιγμή, λέει: «Τότε τον αφήνει ο διάβολος, και ιδού άγγελοι προσήλθαν και τον διακονούσαν». Το ότι μεν οι άγγελοι τον διακονούσαν, το κατέδειξαν οι ευαγγελιστές· το τι είδους διακονίες τού παρείχαν, αυτοί δεν το ανέφεραν· η προκείμενη όμως προφητεία μάς δίδαξε ότι επρόκειτο για τη διακονία που αφορά τα σωματικά και τα μικρά.

Διότι φύλαγαν το σκήνωμά του, ώστε να μην πλησιάσει σε αυτό μάστιγα· φρουρούσαν δε και τα πόδια του, για να μην σκοντάψουν ούτε στο πιο μικρό και ευτελές.

Και αυτά μεν κατά λέξη· σύμφωνα όμως με το νόημα, επισκήνωμα του Σωτήρα μας έχει αποδειχθεί η Εκκλησία του· αλλά και σώμα του είναι ο λαός του, σύμφωνα με τον Απόστολο που είπε: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη κατά το μέρος που αναλογεί στον καθένα». Θα μπορούσαν, λοιπόν, από τα μέλη του σώματος του Χριστού άλλοι μεν να είναι τα μάτια, άλλοι τα αυτιά και άλλοι τα χέρια· σύμφωνα με αυτά λοιπόν θα υπάρχουν και άλλοι που είναι τα πόδια, για τα οποία έχει ειπωθεί: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται τα αγαθά!». Για αυτά τα πόδια, λοιπόν, προκειμένου να μην προσκρούσει κανείς το πόδι του σε πέτρα, ούτε να σκανδαλιστεί στον δρόμο, αλλά να διατρέξει ομαλά και ανεμπόδιστα την πορεία του Ευαγγελίου, έχουν εγκατασταθεί άγγελοι να φρουρούν ως φύλακες του προαναφερθέντος σκηνώματος. Και πάλι, υπάρχουν άλλοι άγγελοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις εκκλησίες του Χριστού που έχουν ιδρυθεί σε ολόκληρη τη γη. Αυτά όμως, μη κατανοώντας τα ο διάβολος – διότι πώς ή από πού θα μπορούσε αυτός να κατανοήσει τα λόγια του θείου Πνεύματος; – κατά τον πειρασμό του Σωτήρα, αφού τον ανέβασε στο πτερύγιο του ναού, του είπε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Διότι είναι γραμμένο, ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, για να μην προσκρούσεις ποτέ το πόδι σου σε πέτρα».

Αλλά βέβαια ο Σωτήρας δεν έθετε τον Θεό σε δοκιμασία· διότι γνώριζε καλά και ήταν πεπεισμένος για τη δύναμη του Πατέρα που συνεργούσε μαζί Του. Γι' αυτό και με προστακτικό τρόπο παρήγγειλε στον διάβολο λέγοντας: «Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου», αντιπαραθέτοντας ένα λόγο της Θείας Γραφής από τον Νόμο στα λόγια της παρούσας Γραφής, την οποία ο διάβολος, χωρίς να την έχει κατανοήσει, του πρόβαλε, επειδή δεν αντιλαμβανόταν ότι ο Σωτήρας δεν είχε ανάγκη από τη βοήθεια αγγέλων, ακόμη και αν, υποθετικά, επιθυμούσε με δική Του θέληση να αφεθεί προς τα κάτω· αφού και κατά την Ανάληψη στους ουρανούς (πράγμα που ήταν σπουδαιότερο από την κάθοδο μέσω του αέρα από το πτερύγιο του ναού προς τη γη), δεν είχε ανάγκη από αγγελικό χέρι. Δες δε, πώς, όταν ο διάβολος υπενθύμισε το, «Στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα», δεν πρόσθεσε τη συνέχεια που συνδέεται με αυτό, δηλαδή το, «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα», το οποίο φανερώνει σαφώς τη νίκη του Σωτήρα εναντίον του ίδιου του διαβόλου και των αγγέλων του.

Διότι δεν ήθελε να παραθέσει τον έλεγχο εναντίον του. Ειδάλλως, θα έπρεπε να είχε αναλογιστεί με τη δική του σύνεση ότι δεν άρμοζε στο ίδιο πρόσωπο αφενός το να μπορεί να πατά και να καταπατά τέτοιες αρχοντικές δυνάμεις, και αφετέρου το να μην προσκρούσει το πόδι του σε πέτρα, ώστε να έχει δήθεν ανάγκη από αγγελική φύλαξη και βοήθεια. Αλλά εκείνος μεν, χωρίς να κατανοεί, χρησιμοποίησε τον λόγο της προκείμενης προφητείας, επειδή είχε διαπιστώσει ότι τα υπόλοιπα είχαν εκπληρωθεί στο πρόσωπό Του. Ο δε Σωτήρας δεν αρνείται βέβαια ότι το λόγιο ειπώθηκε γι' Αυτόν· επειδή όμως ο διάβολος δεν το κατανοούσε, τον αφήνει, δίνοντάς του την κατάλληλη απάντηση. Εμείς δε, με τη χάρη του ίδιου του Σωτήρα μας, το πώς έχουμε εξετάσει τα σχετικά με αυτά τα χωρία, εναπόκειται στους αναγνώστες να το διακρίνουν μέσα από όσα έχουν λεχθεί.

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα· θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.» Αυτές τις λέξεις χρησιμοποίησε ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρα μας. Δες λοιπόν με ποιον τρόπο ο ψαλμός απευθύνεται προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Διότι εσύ ο ίδιος, λέει, είσαι η δική μου ελπίδα, ω Κύριε, και έθεσες ως καταφυγή σου τον ανώτερό σου, τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό που είναι πάνω από όλα, τον ίδιο σου τον Πατέρα, χάρη στον οποίο «δεν θα σε πλησιάσουν κακά», εσένα τον δικό μου Κύριο, «και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου»· διότι, έστω κι αν ασεβείς άνθρωποι επιχειρήσουν να σε μαστιγώσουν, αφού ενανθρώπησες, και να σε παραδώσουν στον θάνατο, ωστόσο η μάστιγα του Θεού δεν πρόκειται να πλησιάσει το δικό σου σκήνωμα, δηλαδή το σώμα, το οποίο προφανώς ενδύθηκες όταν ενανθρώπησες για εμάς. Ακολούθως, με αυτά τα λόγια θα εφαρμόσεις σε αυτόν τα όσα δηλώνονται σε ολόκληρο τον ψαλμό, τα οποία και εμείς θα εξετάσουμε στον κατάλληλο καιρό. 〈Από τον Ωσηέ.〉 «Δεν πρόκειται να εγκαταλείψω τον Ιακώβ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ.»

Και αυτά θα συμβούν, λέει, σε σένα, τον Χριστό του Θεού, επειδή εσύ ο ίδιος, ω «Κύριε», που τυγχάνει να είσαι η δική μου «ελπίδα», «τον Ύψιστο έθεσες ως καταφύγιό σου». Εδώ θα παρατηρήσεις με ποιον τρόπο ο προφήτης λέει προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», διακρίνοντας με ακρίβεια τον έναν ξεχωριστά ως Κύριο και τον Πατέρα αυτού, ως Ύψιστο Θεό. Γι' αυτό, επειδή ακριβώς ο Χριστός έχει θέσει Αυτόν, τον Πατέρα και Ύψιστο Θεό, ως δικό του καταφύγιο, ειπώθηκε σε αυτόν το: «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε λίθο».

Επειδή, λοιπόν, «εσύ, Κύριε, έθεσες τον Ύψιστο ως καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτό «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου». Ως «μάστιγες» θα μπορούσες να βρεις να ονομάζονται στα Ευαγγέλια οι δαιμονικές ενέργειες, για τις οποίες λέει ότι είναι αδύνατον να τολμήσουν καν να πλησιάσουν το σκήνωμα του Χριστού, δηλαδή το σώμα του. Διότι πώς θα μπορούσαν, όταν εκείνος με έναν μόνο λόγο τις εκδίωκε από τους ανθρώπους; Γι' αυτό το σκήνωμα, εξάλλου, ορκίστηκε κάποτε και ο Δαβίδ στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ, λέγοντας: «Εάν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και εξαιτίας αυτού ακριβώς του σκηνώματος ελέγετο το: «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», και το «αυτός θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από ταραχώδη λόγο», και το «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου», καθώς και όσα πιο ανθρώπινα έχουν λεχθεί γι' αυτόν, όπως και το «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν», και το «στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και προσκόψεις σε πέτρα το πόδι σου». Διότι αυτά δεν θα ταίριαζε να λέγονται προς τον Θεό, αλλά προς το σκήνωμά του το οποίο προσέλαβε για χάρη μας, όταν «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Μου φαίνεται σκόπιμο, για την ακριβή επιβεβαίωση των όσων έχουν ειπωθεί, να παραθέσω και τα λόγια των υπολοίπων ερμηνευτών. Από αυτούς ο μεν Ακύλας είπε τα εξής: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, έθεσες τον Ύψιστο κατοικία σου. Δεν θα έλθουν σε σένα κακά, και πληγή δεν θα πλησιάσει στη σκέπη σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του να σε φυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου», ο δε Σύμμαχος: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ασφάλειά μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου. Δεν θα υπερισχύσει σε σένα κακό, ούτε πληγή θα πλησιάσει στη σκηνή σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους». Επομένως, μέσω ακριβώς αυτών των λόγων έχει ειπωθεί προς τον Κύριο σαν να επρόκειτο για κάποιον άλλον ανώτερο, το «θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα να σε διαφυλάσσουν σε όλους τους δρόμους· στα χέρια τους θα σε σηκώσουν» (δηλαδή εσένα τον Κύριο), «μήπως τυχόν» εσύ ο Κύριος «σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα». Αυτές ακριβώς τις λέξεις χρησιμοποίησε και ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρος μας, όταν, αφού τον παρέλαβε «στην αγία πόλη, τον έστησε στο πτερύγιο του ιερού, και του είπε: εάν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου από εδώ κάτω· διότι είναι γραμμένο ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα». Προς αυτόν αποκρίθηκε ο Κύριός μας και είπε: «Είναι γραμμένο, δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεόν σου».

Διότι έχει γραφτεί: «και η σάρκα του δεν γνώρισε φθορά». Διότι η σάρκα είναι η σκηνή του Θεού· επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Στη φράση «ότι στους αγγέλους [θα δώσει εντολή]»: Διότι παρίστανται οι άγγελοι και απομακρύνουν τον άνθρωπο από κάθε κακή πράξη, διώχνοντας από αυτόν τους δαίμονες. Στη φράση «στα χέρια [τους]»: Διότι στα χέρια του Θεού και των αγγέλων βαστάζεται ο άνθρωπος, ώστε να μην σκοντάψει στη λήθη· διότι η λήθη είναι σαν την πέτρα, επειδή είναι αναίσθητη. Σημαίνει δε την Ανάληψη του Κυρίου. Στη φράση «επάνω σε ασπίδα (φίδι)»: Ως ασπίδα εννοεί αυτούς που αποστρέφουν την ακοή τους από τις εντολές του Θεού. Ο βασιλίσκος με το βλέμμα του σκοτώνει τον άνθρωπο· αυτοί δε είναι οι φαρμακοί (μάγοι). Ως λιοντάρι εννοεί τον άρπαγα και τυραννικό άνθρωπο, και ως δράκοντα τους δόλιους, τους υποκριτές και τους οργίλους· όλα αυτά δε, είναι ο διάβολος. Αυτόν τον ποδοπάτησε πάνω στον σταυρό ο Χριστός και Θεός. Στη φράση «επειδή σε εμένα [ήλπισε]»: Διότι ο Θεός ελευθερώνει όλους όσους ελπίζουν σε αυτόν από κάθε κακό και τους σκεπάζει από κάθε θλίψη. Και τα δύο δε νοούνται πνευματικά ότι αναφέρονται στον Χριστό. Στη φράση «θα με επικαλεστεί»: Εννοεί τον Αδάμ, δηλαδή τον άνθρωπο. Διότι τα πάντα τα υπέμεινε ο Χριστός για χάρη του ανθρώπου. Στη λέξη «μακρότητα [ημερών]»: Εννοεί τον άνθρωπο, τον οποίο συνανέστησε και συνεκάθισε, ο οποίος είναι ο Αδάμ.

Επειδή το να μαστιγώνεται κανείς είναι χαρακτηριστικό των αμαρτωλών· όποιος όμως καταφεύγει στον Θεό, δεν θα βρεθεί ανάμεσα στους αμαρτωλούς, και εύλογα δεν μαστιγώνεται. «Διότι στους αγγέλους Του θα δώσει εντολή για σένα, για να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου. Στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, για να μη σκοντάψει ποτέ το πόδι σου σε πέτρα». Άρα, όποιος καταφεύγει στον Θεό αποδεικνύεται Υιός Θεού· διότι τόσο μεγάλη είναι η αξία αυτών των λόγων· αυτά ακριβώς θεώρησε ο Αντίδικος ότι αναφέρονται στον Χριστό, όταν Τον πείραζε ζητώντας Του να πέσει από πάνω προς τα κάτω. Βλέπεις λοιπόν και εσύ ότι δεν λέει πως ο Θεός δίνει εντολή σε έναν άγγελο, αλλά σε πολλούς για χάρη εκείνου που καταφεύγει σε Αυτόν, ώστε αφενός να διαφυλάττουν όλους τους δρόμους του, και αφετέρου να τον σηκώνουν στα χέρια, δηλαδή να τον υποβαστάζουν. Επομένως, οι άγγελοι δεν φρουρούν μόνο, αλλά και καθοδηγούν τους ευσεβείς, για να μη σκοντάψουν τα πόδια τους· και ο Θεός όρισε να υπηρετείται ο ευρισκόμενος κάτω (ο άνθρωπος) από τις άνω δυνάμεις, προς τιμήν της εικόνας του Θεού με την οποία είναι περιβεβλημένος. Εσύ όμως να εννοήσεις ως αγγέλους και τους θεοφόρους ανθρώπους, αυτούς που έχουν τη γνώση του Θεού και μας φυλάσσουν και μας καθοδηγούν σε όλους τους δρόμους μας, δηλαδή στους τρόπους της ζωής μας, για να μη σκοντάψουμε στον λίθο του προσκόμματος και στην πέτρα του σκανδάλου.

Εσύ, λοιπόν, που έπεσες από την ύψιστη δόξα σαν αστραπή, τολμάς να λες στον Κύριο: «Ρίξε τον εαυτό σου από εδώ κάτω», σε Εκείνον για τον οποίο τα υπάρχοντα λογίζονται ως μη όντα, και να προκαλείς σε κενοδοξία Αυτόν που δεν επιδιώκει την επίδειξη; Και προσποιείσαι ότι διαβάζεις τη Γραφή για Αυτόν: «Ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους Του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα»; Και τα υπόλοιπα προσποιείσαι, αποκρύπτοντάς τα, ότι τα αγνοείς, εκείνα που προφήτευσε για εσένα και τους υπηρέτες σου: «Θα βαδίσεις επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα»;

Στον διάκονο Ιωάννη. Το χωρίο «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα· στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, για να μη σκοντάψει σε πέτρα το πόδι σου», το οποίο ειπώθηκε για δίκαιο άνδρα και το οποίο παρερμηνεύθηκε από τον διάβολο (διότι είτε, έχοντας κατανοήσει, θέλησε να παραπλανήσει είτε παρερμήνευσε), το ανασκεύασε σαφέστατα και συντομότατα ο Χριστός, λέγοντας: «Είναι γραμμένο: Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Διότι ο Θεός υποσχέθηκε τη βοήθειά Του σε αυτόν που κινδυνεύει, όχι σε αυτόν που Τον εκπειράζει, σε αυτόν που βρίσκεται σε ανάγκη, και όχι σε αυτόν που επιδεικνύεται και κυνηγά τη μάταιη δόξα. Διότι δεν λέω καν ότι τα λόγια αυτά του Μελωδού δεν ειπώθηκαν για εμένα, τον οποίο έχουν ανάγκη και οι άγγελοι, αλλά για δίκαιο άνδρα.

Και το πιο σημαντικό, δεν ζητά καν από τον Θεό αυτό που έχει γραφτεί, 〈να δώσει εντολή στους αγγέλους〉 για αυτήν, 〈μήπως τυχόν σκοντάψει το σώμα της σε πέτρα〉· αλλά να δώσει εντολή στην ψυχή να εκδημήσει μετά την πτώση της σάρκας. Ω εσύ, που πλάστηκες μεν στο γένος των θηλέων, αλλά αναδείχθηκες άνδρας στο φρόνημα. Ω εσύ, που είσαι περιμάχητη στις χορείες των παρθένων και στους χορούς των μαρτύρων. Ω εσύ, που δεν πρόσφερες σε ακόλαστο δικαστή ούτε καν την απόλαυση της όψης σου. Ας επιδιώξουμε, λοιπόν, κι εμείς τη σωφροσύνη της κόρης, ας υψώσουμε τρόπαια νίκης εναντίον των ηδονών, ας συντρίψουμε την ακολασία που μας επιτίθεται, ας κρατήσουμε την ευσέβεια πιο σφιχτά και από την ίδια μας την ψυχή, ας εκμεταλλευθούμε τον δικαστή μέσα από τους πειρασμούς, ας επιδείξουμε την κατάλληλη τόλμη, 〈ας νεκρώσουμε τα μέλη〉 μας 〈τα επί της γης〉, προκειμένου να μεταπλάσει και ο Κύριος 〈το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το δικό Του σώμα〉, στον Οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη εις τους αιώνας. Αμήν.

Και ξαφνικά βλέπει ολόκληρο το όρος, στο οποίο κατοικούσε τότε ο Προφήτης, να είναι γεμάτο από πύρινα άλογα και τέτοιου είδους άρματα. Αυτό δε δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά παρατάξεις αγγέλων. Αν όμως τον Ελισσαίο, για αυτόν μόνο τον λόγο, τον ακολουθούσε τόσο μεγάλη στρατιά αγγέλων, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον Παύλο; Αυτό άλλωστε έλεγε και ο προφήτης Δαβίδ: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε εκείνους που τον φοβούνται»· και πάλι: «Στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, για να μη σκοντάψει το πόδι σου πάνω σε πέτρα». Και τι μιλώ για αγγέλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης ήταν τότε μαζί του όταν εξορμούσε. Διότι, βέβαια, δεν είναι δυνατόν στον μεν Αβραάμ να εμφανιζόταν, ενώ μαζί με αυτόν να μην ήταν παρών· αφού ο Ίδιος το υποσχέθηκε λέγοντας: «Εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος».

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Αλλά δεν είναι άξιοι σιωπής ούτε εκείνοι που υπηρέτησαν την Καινή Διαθήκη· σημαντικό μέρος των οποίων είναι ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος μίλησε στον Ζαχαρία και του επέβαλε ως ποινή τη σιωπή για την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα κυοφορήσει χάριν της μέλλουσας θείας οικονομίας, και εκείνος που ευαγγελίσθηκε στη σεμνή Μαρία τον τοκετό χωρίς νυμφική ένωση. Αυτός, οδηγώντας τους ποιμένες στο σπήλαιο, τους φανέρωνε μέσα στη φάτνη τον Αχώρητο, και μέσα στα σπάργανα τον Απερίγραπτο. Εκείνοι ανέπεμπαν σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει ως διεφθαρμένη την άφθορη. Άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Άλλος εμποδίζει τους Μάγους από το να επιστρέψουν στον τύραννο. Άλλοι πάλι διακονούσαν επί γης τον Κτίστη, μολονότι έβλεπαν με σάρκα τον Άκτιστο· διότι θαύμασαν τη δύναμή Του, με την οποία ο πειράζων κατακρημνίστηκε· και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, σηκώνοντάς Τον στα χέρια τους τον μετέφεραν έξω από το βεληνεκές των λίθων· διότι «σήκωσαν», λέγει, «οι Ιουδαίοι λίθους για να ρίξουν επάνω Του». Άλλοι συμπαραστάθηκαν στο Πάθος· άλλοι, παραμένοντας δίπλα στον κενό τάφο μετά την Ανάσταση, έλεγαν στις πιστές γυναίκες: «Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν;»

Αφού ηττήθηκε και δεν μπόρεσε να τον πείσει να πράξει το προσταζόμενο, και μάλιστα ενώ τον πίεζε τόσο μεγάλη πείνα, προχωρά σε άλλο πειρασμό, λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω· διότι είναι γραμμένο: Ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους». Γιατί άραγε σε κάθε πειρασμό προσθέτει αυτό το «Εάν είσαι Υιός του Θεού»; Ό,τι έπραξε στους προπάτορες, το ίδιο πράττει και τώρα. Διότι, όπως τότε συκοφάντησε τον Θεό, λέγοντας ότι «Την ημέρα που θα φάτε, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας», θέλοντας με αυτά να δείξει ότι έχουν εξαπατηθεί και παραπλανηθεί, και ότι δεν έχουν λάβει καμία ευεργεσία, έτσι ακριβώς και εδώ αυτό το ίδιο υπονοεί λέγοντας ότι «Μάταια σε ονόμασε Υιό και σε εξαπάτησε με τη δωρεά· διότι, αν δεν είναι έτσι, δώσε μας μιαν απόδειξη ότι κατέχεις εκείνη τη δύναμη». Έπειτα, επειδή του μίλησε χρησιμοποιώντας τις Γραφές, παραθέτει και ο ίδιος μαρτυρία του προφήτη.

Ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά αστειευόμενος· δεν ψεύδομαι. Διότι, όπως ακριβώς στον ιππόδρομο τα μάτια όλων είναι προσηλωμένα στον μαππάριο, αφού έχει στηθεί το σήμαντρο, περιμένοντας να δοθεί το άνοιγμα σύμφωνα με τη βούλησή του· κατά παρόμοιο τρόπο και όσοι συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος για την εκκλησιαστική σύναξη, όταν ο διάκονος πρόκειται να ανοίξει το τετράθυρο του Ευαγγελίου, όλοι προσηλώνουμε το βλέμμα μας σε αυτόν τηρώντας ησυχία, και όταν εκείνος αρχίσει τον δρόμο της ανάγνωσης, αμέσως εμείς σηκωνόμαστε όρθιοι αναφωνώντας: «Δόξα σοι, Κύριε». Ανέβα στο άρμα, κυνήγησε, τρέξε στον αγώνα, καθύποταξε, εκδίωξε, απότρεψε, πιάσε, και κάνε με το στόμα σου την καλή ομολογία, τρέξε εναντίον του αντιπάλου· διότι αυτός που πορεύεται με ακεραιότητα, πορεύεται με ασφάλεια. Καθύποταξέ τον όπως ο Δαβίδ τον Γολιάθ, εκδίωξέ τον όπως ο Ελισσαίος τον Γιεζή, πιάσε τον όπως ο Ηλίας τον Αχαάβ στον αμπελώνα του Ναβουθαί, ρίξε τον στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· πρόσεχε τον εαυτό σου. Διότι λέγει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη». Βάσταξε τα πάντα· διότι λέγει: «Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε». Έχοντας ανηφορικό δρόμο να διανύσεις, φυλάξου, «μήπως σκοντάψεις το πόδι σου πάνω σε πέτρα»· μην επιστρέφεις προς τα πίσω, φέρνοντας στο νου σου τη γυναίκα του Λωτ. Κράτα τη μέση οδό της δικαιοσύνης, μην παρεκκλίνεις ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

Διότι, λέει, πριν από δέκα χρόνια, είχα εδώ έναν αδελφό πολύ σπουδαίο και εργατικό, και τέτοιον που, βλέποντάς τον να φλέγεται τόσο πολύ στο πνεύμα, έτρεμα γι' αυτόν από τον φθόνο του διαβόλου, μήπως τυχόν πάνω στο πολύ τρέξιμο σκοντάψει το πόδι του σε πέτρα, πράγμα που είναι φυσικό να συμβαίνει σε όσους βαδίζουν γρήγορα, το οποίο και συνέβη. Έπειτα ανεβαίνει σε μένα, αργά το βράδυ, μου δείχνει γυμνό το τραύμα του, ζητά έμπλαστρο, ζητά καυτήρι, και βρίσκεται σε μεγάλη ταραχή.

Αν καταδέχθηκε τη βοήθεια των αγγέλων —διότι λέει: «Και ιδού, άγγελος τον ενίσχυσε», το οποίο αποτελεί νόμο της ανθρώπινης φύσης— δεν ανέλαβε το θέλημα; Διότι λέει ότι «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια». Αν καταδέχθηκε την εγκατάλειψη, δεν ανέλαβε το θέλημα; Διότι λέει: «Ελωΐ, ελωΐ, λιμάς αβαχθανή; δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Διότι ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε τον μονογενή του Υιό, που έγινε άνθρωπος, σε θάνατο για χάρη μας· διότι, ενώ η μεν σάρκα του ούτε εγκαταλείφθηκε ούτε χωρίστηκε από τη θεότητά του ούτε γνώρισε φθορά, ούτε η ψυχή του εγκαταλείφθηκε στον Άδη, ωστόσο ο Θεός και Πατέρας δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά για χάρη μας τον παρέδωσε σε ύβρεις και ατιμώσεις και σε αδιάβλητα και αναμάρτητα πάθη και στον θάνατο. Γι' αυτό, αφού έγινε υπήκοος κατά την πατρική ευδοκία μέχρι θανάτου και περιφρόνησε την αισχύνη, στεφάνωσε τη φύση μας με δόξα και με την τιμή της αφθαρσίας.

Εσύ όμως, επειδή «έθεσες τον Ύψιστο καταφύγιό σου, δεν θα σε πλησιάσουν κακά και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου», είτε πρόκειται για το σώμα σου είτε για το δωμάτιό σου. «Διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα» «ο Ύψιστος, τον οποίο έθεσες καταφύγιό σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα», αλλά «θα πατήσεις πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Θα καταπατήσεις, λέει, τον διάβολο και τη μανία των εχθρικών δαιμόνων και την τυραννία των σωμάτων, και θα αποδειχθείς ανώτερος. «Επειδή σε εμένα ήλπισε» λέει ο Κύριος, «και θα τον λυτρώσω και θα τον προστατέψω, διότι γνώρισε το όνομά μου. Θα κράξει προς εμένα και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω και θα του δείξω τη σωτηρία μου».

Διότι, εάν αυτός που ζει ακόμη με ευσέβεια και δικαιοσύνη, είτε αγρυπνεί είτε κοιμάται, έχει ως οδηγό και φύλακα έναν άγγελο ειρήνης, όπως λέει ο ιερός λόγος, ο οποίος τον φρουρεί και τον προστατεύει, και κάποιες φορές τον σηκώνει στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι του σε πέτρα αμαρτίας, πώς δεν θα έχει και μετά τον θάνατο τόσο αυτόν τον ίδιο όσο και τους συλλειτουργούς του να επισκιάζουν, να αναπαύουν και να συμβιώνουν με την ψυχή του, και τρόπον τινά να διεγείρουν τη μνήμη της ώστε να αναθυμάται τις αγαθές πράξεις που είχε επιτελέσει κάποτε στη ζωή της, ή ακόμη και να της αναγγέλλουν, όντας άγγελοι, και να της φανερώνουν νοερά όσα επιτελούνται εδώ υπέρ αυτής από τους ανθρώπους σύμφωνα με τον θείο νόμο;

Προς τον Ιωάννη κληρικό. Το μεν δώρο της αγάπης σου το αποδεχθήκαμε, γνησιότατε φίλε· ως προς το αίτημα όμως που υπέβαλες, για να μάθεις ποιο είναι το επιτίμιο σε περίπτωση που φθάσεις στο σημείο να παρακαθίσεις σε γεύμα με αιρετικούς, σου απαντούμε το εξής, ότι για κάθε αμάρτημα η ειλικρινής μετάνοια επιφέρει τη συγχώρηση, δεν επιτρέπεται όμως πριν από το αμάρτημα να ορίζουμε επιτίμια και να ανοίγουμε με αυτόν τον τρόπο τη θύρα της αμαρτίας· διότι, ούτε εάν ρωτήσεις «αν φθάσω στο σημείο να πορνεύσω, χωρίς να το θέλω, ποιο είναι το επιτίμιο;», πρέπει να σου δώσω αυτή την απάντηση (επειδή γίνεται προτροπή προς αμαρτία), αλλά πρέπει να σου απαντήσω το εξής: να μην πράξεις την αμαρτία ούτε να προσκρούσεις το πόδι σου σε λίθο, τόσο νοητώς όσο και αισθητώς. Όταν όμως προσκρούσεις, τότε ο ιατρός χορηγεί το θεραπευτικό ίαμα σε εκείνον που παρακαλεί και μετανοεί.

Διότι και οι Εβραίοι τράφηκαν με το μάννα, το οποίο δεν ήταν άρτος, αλλά δια του ρήματος του Θεού εκπλήρωνε κάθε ανάγκη των Εβραίων, και μετατρεπόταν σε καθετί που επιθυμούσε να φάει κάποιος. Διότι, είτε ψάρι, είτε αυγό, είτε τυρί επιθυμούσε ο Ιουδαίος, τέτοια γεύση του παρείχε το μάννα. «Τότε τον παραλαμβάνει ο διάβολος στην αγία πόλη και τον στήνει στο πτερύγιο του ιερού.» Ήταν κάποιο μέρος του ναού, όπως αυτά που σε εμάς ονομάζονται δίρρυτα· διότι μοιάζουν με πτέρυγες. «Και του λέει: Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Διότι είναι γραμμένο, ότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, μήπως και σκοντάψει σε πέτρα το πόδι σου.» Αν είσαι Υιός του Θεού, σχεδόν αυτό του λέει: Εγώ δεν πιστεύω στη φωνή από τους ουρανούς· ωστόσο εσύ, αν είσαι Υιός του Θεού, απόδειξέ το μου. Και όμως, ω μιαρέ, αν ήταν Υιός του Θεού, θα γκρέμιζε τον εαυτό του; Αυτό είναι ίδιον της δικής σου ωμότητας, το να κατακρημνίζεις τους δαιμονιζομένους·

Το να σώζει, όμως, είναι έργο του Θεού. Και το ρητό «στα χέρια τους θα σε σηκώσουν» δεν έχει γραφτεί για τον Χριστό, αλλά για τους αγίους, οι οποίοι έχουν ανάγκη από αγγελική βοήθεια. Ο Χριστός, όμως, δεν την έχει ανάγκη, εφόσον είναι Θεός. «Του είπε ο Ιησούς: Πάλι είναι γραμμένο: Δεν θα εκπειράσεις τον Κύριο τον Θεό σου.» Ήπια τον αποκρούει ο Χριστός, διδάσκοντάς μας να νικούμε τους δαίμονες μέσω της πραότητας. «Πάλι τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε ένα πολύ ψηλό όρος, και του δείχνει όλες τις βασιλείες του κόσμου και τη δόξα τους, και του λέει: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις.» Ορισμένοι μεν νομίζουν ότι το ψηλό όρος είναι το πάθος της φιλαργυρίας, στο οποίο ο εχθρός προσπαθεί να ανεβάσει τον Ιησού, αλλά δεν σκέφτονται σωστά.

Και τον οδήγησε στην Ιερουσαλήμ, και τον έστησε στο πτερύγιο του ιερού, και του είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου από εδώ κάτω· διότι είναι γραμμένο ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν· και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, για να μη χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Και αποκρινόμενος ο Ιησούς του είπε: Έχει ειπωθεί, δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου.» Βαπτίσθηκε μεν ο Κύριος, για να αγιάσει τα ύδατα, για εμάς που πρόκειται να απολαύσουμε τη χάρη· μετά δε το βάπτισμα, φέρεται από το πνεύμα σε έρημο όρος. Διότι το Άγιο Πνεύμα τον ωθούσε στον αγώνα εναντίον του διαβόλου.

Διότι, λέει και στον Μωυσή, θα σταθείς πάνω στην πέτρα. Σπεύσε λοιπόν, χρησιμοποιώντας την ελεύθερη προαίρεση σαν κάποιου είδους ορμή, και τα βήματά σου θα κατευθυνθούν από τον Θεό. Δεν θα σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα, είτε ως πέτρα νοήσουμε την αισθητή δυσπραγία, τη σκληρότητα και τη βαρύτητα, είτε τον νοητό εχθρό, ο οποίος βάρυνε από την υπερηφάνεια και εξέπεσε από την άνω τάξη. Διότι ο αγαθός Θεός, που πιστεύουμε ότι πάντοτε ευεργετεί τους αγαθούς, δεν θα παραβλέψει ούτε τη δική σου αγαθότητα. Είθε από Αυτόν να διαφυλαχθείς ανώτερος από κάθε κακία και κακουχία.