Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:14

«Επειδή ήλπισε σε εμένα, θα τον λυτρώσω». Εισάγει το πρόσωπο του Θεού, το οποίο υπόσχεται τη σωτηρία ως μισθό της πίστεως. Αυτά λοιπόν τα είπε ο Θεός των όλων, διδάσκοντας ποιος είναι ο καρπός της ελπίδας. Διότι θα τον λυτρώσω, λέει, από τους προαναφερθέντες ορατούς και αόρατους επιβούλους, επειδή οχυρώθηκε με την ελπίδα σε εμένα· γι' αυτό θα τον προστατεύσω, και όταν με επικαλείται θα τον εισακούσω, και θα δεχθώ τη δέησή του. «Θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου». Όχι μόνο, λέει, θα λυτρώσω τους δικούς μου από εκείνους που τους επιβουλεύονται, αλλά και θα τους χαρίσω την ατελεύτητη ζωή· και βεβαίως θα τους αξιώσω και του δικού μου σωτηρίου. Αυτό δε το σωτήριό μας είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος και μας εισάγει στον νέο αγώνα, και μας προετοιμάζει για να συμβασιλεύσουμε μαζί Του.

Διότι είναι αδύνατον να διαψευσθεί η αλήθεια, ούτε πρόκειται να πει ψέματα ο Θεός. Επειδή, εάν υποσχεθεί κάτι, αυτό οπωσδήποτε θα εκπληρωθεί, όταν εμείς τιμούμε με την πίστη και ευφραίνουμε με γνήσιο φρόνημα Εκείνον που υποσχέθηκε να μας σώσει. Με τον ίδιο τρόπο προτρέπουν και εμάς τους ίδιους οι άγιοι, λέγοντας: «Αντισταθείτε στον διάβολο, και θα φύγει από εσάς», και ότι «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που Τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει». Είπε άλλωστε και ο Ίδιος μέσω της φωνής του Δαβίδ, για κάθε άνθρωπο που Τον εμπιστεύεται και στηρίζει την ελπίδα του σε Αυτόν: «Επειδή ήλπισε σε εμένα, θα τον λυτρώσω. Θα κράξει προς εμένα, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη, θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω.» Διότι θα δοξάσει εκείνους που Τον δοξάζουν ο Σωτήρας και Κύριος όλων μας, Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, ομού με το Άγιο Πνεύμα, η δόξα στους αιώνες.

Επομένως, όταν ο Θεός αποστρέφεται όσους αμαρτάνουν, θα βρεθούμε κάτω από τα πόδια των εχθρών μας, και δεν θα υπάρχει κανείς που να μας σώζει ή να μας υπερασπίζεται. Εάν όμως επιβλέπει ξανά εκείνους που επιθυμούν την αρετή και θέλουν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο, θα γίνουμε ανώτεροι από κάθε πόλεμο, και θα κατισχύσουμε πολύ εύκολα αυτών που μας αντιμάχονται, και θα δώσει πλήρη διαβεβαίωση λέγοντας ο ίδιος για κάθε δίκαιο: «Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον ελευθερώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα φωνάξει προς εμένα και θα τον εισακούσω· είμαι μαζί του στη θλίψη· θα τον γλιτώσω και θα τον δοξάσω. Θα τον χορτάσω με μακροημέρευση και θα του δείξω τη σωτηρία μου». «Άκουσα τους ονειδισμούς του Μωάβ και τις ύβρεις των υιών του Αμμών, με τους οποίους ονείδιζαν τον λαό μου και μεγαλορρημονούσαν εναντίον των ορίων μου».

Και, αν θέλεις, θεώρησε ως φίδια και βασιλίσκους τους εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων. <Επειδή γνώρισε το όνομά μου.> (B f. 376 b, H f. 400 b) Ποιος άραγε είναι αυτός που γνωρίζει το όνομά Του; Εκείνος που λατρεύει Αυτόν και μόνο, και προσκυνά μόνο Αυτόν, και εκτός από Αυτόν δεν γνωρίζει άλλον Θεό· εκείνος που Τον λατρεύει με καθαρή συνείδηση, και είναι απολύτως απαλλαγμένος από τις κατηγορίες της ειδωλολατρίας· εκείνος που υποτάσσει σε Αυτόν ευπειθώς τον αυχένα της διανοίας του· εκείνος που υπηρετεί τα θελήματά Του· αυτός είδε το όνομά Του. Και όταν ακούς τη λέξη «όνομα», να εννοείς τη δόξα. Διότι έχει γραφτεί ότι «Καλύτερα να έχει κανείς καλό όνομα, παρά πολύ πλούτο», δηλαδή δόξα. <Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω.> (B f. 376 B, H f. 401) Και ποιον υπόσχεται ότι θα χορτάσει με τη μακρότητα των ημερών; Ας ανατρέξουμε στην αρχή ολόκληρης της ωδής. Είπε λοιπόν: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού». Αν κάποιος λοιπόν βρίσκεται υπό τη βοήθεια του Υψίστου, και υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, αυτός θα χορτάσει με τη μακρότητα των ημερών, και θα δει επίσης το σωτήριο του Θεού, δηλαδή τη σωτηρία μέσω του Χριστού.

Διότι, όπως είπαν, πέρασαν μέσα από τη φωτιά. Επειδή, νομίζω, όπως τα πιο εκλεκτά θυμιάματα, όταν έρθουν σε επαφή με τη φωτιά, τότε αναδίδουν την ευωδία που κρύβουν μέσα τους, έτσι και η οσία ψυχή, όταν δοκιμάζεται σαν μέσα από φωτιά μέσω των πειρασμών και των πόνων, φανερώνει πιο ξεκάθαρα την πολύμορφη αρετή που υπάρχει μέσα της. Εξάλλου, για κάθε άγιο ψάλλει κάπου και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει». Ο ίδιος δε πάλι, ο χορηγός της βοήθειας, λέει ρητά: «Επειδή ήλπισε σε μένα, θα τον λυτρώσω. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη, θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω, θα τον χορτάσω με μακροημέρευση και θα του δείξω το σωτήριό μου». Ποιο είναι λοιπόν άραγε αυτό «το σωτήριο του Θεού και Πατρός»; Ο προερχόμενος από αυτόν Θεός Λόγος, ο οποίος για χάρη μας έγινε σαν κι εμάς και έλαβε μορφή δούλου κατά θεία οικονομία. Έτσι τον ονόμασε ο Πατέρας και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη μου, και οι βασιλιάδες τη δόξα μου. Το δε σωτήριό μου θα ανάψει σαν λαμπάδα». Διότι ο Υιός έγινε για εμάς δικαιοσύνη και δόξα από τον Θεό και Πατέρα, καθώς επίσης και σωτήριο. Επειδή δικαιωθήκαμε εν αυτώ και επαναφερθήκαμε στη δόξα της υιοθεσίας.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Ψαλμωδός λέει: «Εκείνος που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό την προστασία του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, ο βοηθός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν. Διότι αυτός θα με γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών και από τον ταραχώδη λόγο». Διότι το ότι θα είμαστε ανώτεροι από τους εχθρούς μας, εφόσον μας διασώζει ο Θεός, το επιβεβαιώνει ως αξιόπιστος ο Ίδιος λέγοντας: «Επειδή ήρθε σε εμένα, θα τον γλιτώσω. Έκραξε προς εμένα, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω». Αλλά πρόσεξε αυτό το ζήτημα, το οποίο γράφεται και από τον ίδιο τον πάνσοφο Μωυσή.

Παραίνεση 29η. Αδελφοί, εάν κάποιος από τους πιο ευλαβείς αδελφούς, ενώ στέκεται στη σύναξη ή περπατά, πάθει σκοτοδίνη και πέσει ξαφνικά κάτω, δεν πρέπει να απορείτε γι' αυτό, ούτε να εκπλήσσεστε. Πρέπει μάλλον να ικετεύετε τον Θεό με όλη σας τη διάνοια, ώστε να μας σκεπάζει σε όλα. Διότι, εάν τον υπηρετούμε με αληθινή καρδιά, δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά και όταν πειραστούμε, θα μας λυτρώσει. Έτσι γράφει άλλωστε στον ψαλμό: Τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω, και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω, και θα του δείξω τη σωτηρία μου. Και πάλι: Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα σαλευτεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί.

Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα κράξει προς εμένα, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω, και θα του δείξω το σωτήριό μου. Όσα αφορούν το σκήνωμα τα ενετέλλετο στους αγγέλους, σύμφωνα με όσα αποδόθηκαν προηγουμένως, ώστε οι άγγελοι να φροντίζουν και να φυλάττουν τον άνθρωπο που έχει τελειωθεί εν Χριστώ, ή και την Εκκλησία Του, ή και τη σάρκα, την οποία χρησιμοποίησε ως όργανο για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ως επιστέγασμα όλων και ως ύστατη νίκη του Σωτήρα μας εναντίον όλων παρουσιάζεται το: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις και θα καταπατήσεις δράκοντα και λιοντάρι». Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνονται οι αρχές και οι εξουσίες, οι κοσμοκράτορες και τα πνεύματα της πονηρίας. Λέγεται, λοιπόν, ότι επάνω σε αυτές πατά και καταπατά τόσα θηρία ο ίδιος ο Σωτήρας με τα θειότερα βήματα της ένθεης δύναμής του· ενώ το να μη σκοντάφτει πουθενά και το να μη στέκεται κανείς εμπόδιο στις πιο σωματικές του ενέργειες, το ανέλαβαν οι άγγελοι ως διακονία. Αλλά όπως ακριβώς λεγόταν για το σωματικό του σκήνωμα: «Μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου», και ακολουθούσε η αιτιολογία: «Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα»· έτσι και τώρα, μετά το «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις δράκοντα και λιοντάρι», προστίθεται πάλι η αιτία, η οποία δεν ανάγεται στους αγγέλους, αλλά στον ίδιο τον Ύψιστο, εκ προσώπου του οποίου έχει ειπωθεί: «Επειδή ήλπισε σε εμένα, θα τον λυτρώσω». Το πώς όμως ήλπισε σε αυτόν, το δίδαξε προηγουμένως ο λόγος λέγοντας: «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου»· και, «Θα πει στον Κύριο: Είσαι αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν».

Γι' αυτό έχει λεχθεί: Επειδή στήριξε την ελπίδα του σε εμένα, θα τον λυτρώσω, διότι γνώρισε το όνομά μου. Είμαι μαζί του στη θλίψη, θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Και μου φαίνεται ότι, σύμφωνα με μια άλλη έννοια, η προφητεία προαναγγέλλει ολόκληρο τον τρόπο του ανθρώπινου βίου του Σωτήρα μας· εννοώ τον πρώτο πειρασμό, και εκείνον κατά το Πάθος, καθώς και την επίθεση εναντίον των αντίθετων δυνάμεων μετά τη λύση του σώματος. Και τα μεν πρώτα μέρη του ψαλμού —και ας ειπωθεί γενικότερα με αυτόν τον τρόπο η παρούσα προφητεία— υπαινίσσονται τον πειρασμό στην έρημο, τον οποίο, όπως παρουσιάζεται στα Ευαγγέλια, υπέστη πειραζόμενος από τον διάβολο· τα δε δεύτερα, στα οποία ο λόγος παρουσίασε αγγέλους να διακονούν το σώμα του, υπαινίσσονται τη διαβίωσή του κατά τον ανθρώπινο βίο· τα δε τρίτα, με τα οποία λέγεται ότι πάτησε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και ότι καταπάτησε λιοντάρι και δράκοντα, υπαινίσσονται τη νίκη του μετά τον θάνατο εναντίον των αρχοντικών πνευμάτων· μετά από όλα αυτά, προστίθεται: Θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω, και θα του δείξω το σωτήριό μου, όπου μέσω αυτών παρίσταται η μετά τον θάνατο εκ νεκρών σωτηρία, και η μακραίωνη και αθάνατη ζωή, καθώς και η ένθεη δόξα και η τιμή και η βασιλεία κοντά στον Πατέρα.

Διότι έχει γραφτεί: «και η σάρκα του δεν γνώρισε φθορά». Διότι η σάρκα είναι η σκηνή του Θεού· επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Στη φράση «ότι στους αγγέλους [θα δώσει εντολή]»: Διότι παρίστανται οι άγγελοι και απομακρύνουν τον άνθρωπο από κάθε κακή πράξη, διώχνοντας από αυτόν τους δαίμονες. Στη φράση «στα χέρια [τους]»: Διότι στα χέρια του Θεού και των αγγέλων βαστάζεται ο άνθρωπος, ώστε να μην σκοντάψει στη λήθη· διότι η λήθη είναι σαν την πέτρα, επειδή είναι αναίσθητη. Σημαίνει δε την Ανάληψη του Κυρίου. Στη φράση «επάνω σε ασπίδα (φίδι)»: Ως ασπίδα εννοεί αυτούς που αποστρέφουν την ακοή τους από τις εντολές του Θεού. Ο βασιλίσκος με το βλέμμα του σκοτώνει τον άνθρωπο· αυτοί δε είναι οι φαρμακοί (μάγοι). Ως λιοντάρι εννοεί τον άρπαγα και τυραννικό άνθρωπο, και ως δράκοντα τους δόλιους, τους υποκριτές και τους οργίλους· όλα αυτά δε, είναι ο διάβολος. Αυτόν τον ποδοπάτησε πάνω στον σταυρό ο Χριστός και Θεός. Στη φράση «επειδή σε εμένα [ήλπισε]»: Διότι ο Θεός ελευθερώνει όλους όσους ελπίζουν σε αυτόν από κάθε κακό και τους σκεπάζει από κάθε θλίψη. Και τα δύο δε νοούνται πνευματικά ότι αναφέρονται στον Χριστό. Στη φράση «θα με επικαλεστεί»: Εννοεί τον Αδάμ, δηλαδή τον άνθρωπο. Διότι τα πάντα τα υπέμεινε ο Χριστός για χάρη του ανθρώπου. Στη λέξη «μακρότητα [ημερών]»: Εννοεί τον άνθρωπο, τον οποίο συνανέστησε και συνεκάθισε, ο οποίος είναι ο Αδάμ.

Ίσως κυρίως καταπατά τον βασιλίσκο εκείνος που καταπατά τον φθόνο, ο οποίος βασιλεύει στην κακία· ταυτόχρονα λέγεται ότι και το ζώο βασιλίσκος έχει το δηλητήριο στο μάτι του, όπως ακριβώς και οι βάσκανοι. «Επειδή ήλπισε σε εμένα, και θα τον γλιτώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου.» Επειδή ο ψαλμωδός είπε μεγάλα λόγια, και σχεδόν απίστευτα, ότι δηλαδή αυτές τις τόσο πονηρές και ισχυρές δυνάμεις, ώστε να παρομοιάζονται με λιοντάρι και δράκοντα και ασπίδα και βασιλίσκο, τα οποία είναι τα πιο άγρια από όλα τα θηρία, ότι αυτές καταπατούνται από εμάς, ιδού παρουσίασε τον Θεό να επιβεβαιώνει τα λεγόμενα, και να μας δείχνει ως άτρωτο όπλο την ελπίδα σε Αυτόν, μέσω της οποίας γλιτώνουμε από τους εχθρούς, αν προστρέξουμε και βρεθούμε υπό την προστασία Του· και σκεπαζόμαστε, ώστε να μην δεχόμαστε πια τις επιβουλές τους· αρκεί μόνο να επιγνώσουμε το όνομα του Θεού, δηλαδή, αν Τον προσκυνήσουμε με ευγνωμοσύνη με έργα και με λόγια, με τη γλώσσα και τη σκέψη, με τους λογισμούς επομένως και με τις πράξεις. Διότι γνωρίζει τον βασιλιά όχι εκείνος που απλώς άκουσε γι' αυτόν, αλλά εκείνος που συμπεριφέρεται απέναντί του με τον τρόπο που πρέπει να συμπεριφέρεται σε έναν χρηστό βασιλιά. «Θα φωνάξει προς εμένα, και θα τον εισακούσω.»

Εσύ όμως, επειδή «έθεσες τον Ύψιστο καταφύγιό σου, δεν θα σε πλησιάσουν κακά και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου», είτε πρόκειται για το σώμα σου είτε για το δωμάτιό σου. «Διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα» «ο Ύψιστος, τον οποίο έθεσες καταφύγιό σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, για να μη σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα», αλλά «θα πατήσεις πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα». Θα καταπατήσεις, λέει, τον διάβολο και τη μανία των εχθρικών δαιμόνων και την τυραννία των σωμάτων, και θα αποδειχθείς ανώτερος. «Επειδή σε εμένα ήλπισε» λέει ο Κύριος, «και θα τον λυτρώσω και θα τον προστατέψω, διότι γνώρισε το όνομά μου. Θα κράξει προς εμένα και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω και θα του δείξω τη σωτηρία μου».