Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:4

Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει. Επειδή ο άνθρωπος του Θεού είπε ότι ο ίδιος ο Θεός θα τον λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από τους ταραχώδεις λόγους, αποκρίνεται το προφητικό Πνεύμα ενθαρρύνοντάς τον και προετοιμάζοντάς τον για πνευματική ανδρεία: «Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει»· σαν να έλεγε σαφέστερα: «Θα σε καλύψει υπό τη σκιά των πτερύγων του· και επιπλέον θα σε σκεπάσει με όπλο». Και όταν συμβεί αυτό, καμία από τις αντίπαλες δυνάμεις δεν πρόκειται να σε βλάψει.

Στους Ψαλμούς. «Αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια.» Διότι ο πρώτος και έμφυτος και ουσιώδης Λόγος στον Θεό και Πατέρα είναι η αλήθεια, δηλαδή ο Υιός. Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου είναι γύρω σου. «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», και τα εξής, έως το, «Ως όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του.» Λέγοντας για τον δίκαιο: «Και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω, διότι το έλεός μου και η αλήθειά μου είναι μαζί του.» «Οδό αληθείας επέλεξα.» Διότι ο κατά Θεόν σοφός αγαπά την ευαγγελική πολιτεία, ως πολύ ανώτερη της νομικής.

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ ψάλλει σε κάθε άγιο και σε εκείνον που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου, λέγοντας: «Επί των μεταφρένων του θα σε επισκιάσει». Υποδηλώνοντας με τη λέξη μετάφρενα, όπως νομίζω, τα μέρη κάτω από τον αυχένα και αυτά που βρίσκονται στους ώμους, και όχι οπωσδήποτε τα νώτα.

Επομένως, δικαιολογημένα τα όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο, σαν να αναφέρονται στο σώμα του Χριστού, θα μπορούσαν να αναφερθούν και στην ανθρώπινη φύση του Σωτήρα μας, καθώς και σε εκείνον που φθάνει στην τελειότητα εντός του. Έχοντας αυτά ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στη συνέχεια ο λόγος εξετάζει λεπτομερώς όσα θα χορηγηθούν από τον Θεό σε εκείνον που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αυλίζεται υπό τη σκέπη του Θεού, και ο οποίος λέει στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Το ποια είναι δε τα όσα πρόκειται να συμβούν γύρω από αυτόν, τα απαριθμεί μέσω των όσων ακολουθούν: «Διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του· δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που περιφέρεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλάι σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Ο λόγος προαναγγέλλει ότι θα γίνουν πολλές επιθέσεις ενάντια σε εκείνον για τον οποίο προφητεύει.

Αυτός δε ήταν κάποιος σπάνιος και θαυμαστός, ο οποίος καθόταν στο απόκρυφο του Υψίστου, αναπαυόμενος υπό τη σκιά του Ικανού, και έλεγε στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Ο Θεός μου, θα έχω πεποίθηση σε αυτόν»· ή, «Ο Θεός μου, και θα λάβω θάρρος σε αυτόν», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Σε αυτόν λοιπόν, ο οποίος με τον προαναφερθέντα τρόπο είχε εναποθέσει τον εαυτό του στη βοήθεια του Θεού, ξεσηκώθηκαν κάποιες επιβουλές και σκευωρίες αναρίθμητων εχθρών που εκστράτευσαν εναντίον του· ονομάστηκαν λοιπόν παγίδες κυνηγών, και λόγοι ταραχώδεις, και φόβος νυχτερινός, και βέλος που πετάει την ημέρα, και πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι, και σύμπτωμα μεσημβρινού δαιμονίου· και επιπρόσθετα σε όλα αυτά χιλιάδες και μυριάδες· οι μεν χιλιάδες καταλαμβάνοντας τα αριστερά του, οι δε μυριάδες τα δεξιά. Διότι αυτές επιβουλεύονταν τα δεξιά ως τα πιο κραταιά και ισχυρά μέρη.

Και αφού αυτός τα είπε αυτά με τέλεια διάθεση, το θείο Πνεύμα του διακηρύσσει ότι πράγματι διάλεξε ως ασφαλή φύλακα και απέκτησε ως καλό καταφύγιο τον Κύριο. Διότι, έχοντας τέτοιον βοηθό και πρόμαχο και υπερασπιστή, δεν θα φοβηθεί κανέναν από τους εχθρούς, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος τον λυτρώνει από όλα. Και πράγματι, θα τον ελευθερώσει από την παγίδα των κυνηγών και από τον ταραχώδη λόγο, και με τα μετάφρενά Του θα τον επισκιάσει· και όλα όσα απαριθμούνται στη συνέχεια θα αποδοθούν σε κάθε τέλειο εν Χριστώ άνθρωπο, αλλά και στο σώμα του Χριστού, δηλαδή στον χορό των μαρτύρων που έχει συγκροτηθεί από τέλειες ψυχές· ή στην τέλεια Εκκλησία Του, την οποία ο ίδιος παρέστησε στον εαυτό του χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια. Αυτός, λοιπόν, που υποσχέθηκε να οικοδομήσει την Εκκλησία Του πάνω στην πέτρα, ώστε οι πύλες του άδη να μην υπερισχύσουν εναντίον της, ο ίδιος θα είναι και φύλακας και φρουρός της, περιφράσσοντάς την και ασφαλίζοντάς την, ώστε να μην υπερισχύσουν εναντίον της οι πύλες του άδη. Γι' αυτό, σε μια τέτοια Εκκλησία, και σε έναν τέτοιο χορό μαρτύρων του Χριστού, ο οποίος δεν έχει καμία κατοικία πάνω στη γη, αλλά μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς», θα λεχθεί: «Εκείνος που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού». Έπειτα, ο ίδιος θα πει προς τον Κύριο, του οποίου τη σκέπη επέλεξε για να κατοικεί: «Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε Αυτόν».

Αν όμως επιχειρήσουν να προκαλέσουν ταραχή και με τα λόγια, εκτοξεύοντας τον ιό της ασέβειάς τους μέσα από τη γλώσσα τους, και πάλι ο Κύριος θα φυλάξει τον δικό Του άνθρωπο αβλαβή και από αυτά. Για να μην ανάψει τα κακά εναντίον του αθλητή της ευσέβειας η φλόγα του ανθρώπινου βίου και ο καύσωνας της κακίας, φουντώνοντας περισσότερο, ο λόγος εξαγγέλλει λέγοντάς του: «Με τα νώτα Του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες Του θα ελπίσεις». Κι αν ακόμη στίφη εχθρών εκσφενδονίζουν εναντίον του προαναφερθέντος πυρωμένα και θανατηφόρα βέλη ψευδών λόγων που αντιτίθενται στην αλήθεια, αυτός μεν θα ησυχάσει, υπακούοντας στον θείο νόμο που λέει: «Ο Κύριος θα πολεμήσει για σας, και εσείς θα σιωπήσετε»· θα του λεχθεί δε την κατάλληλη στιγμή το: «Ως όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά Του». Διότι αυτή η αλήθεια των δογμάτων του Χριστού, κατέχοντας μεγάλη δύναμη, θα περιφράξει αυτόν που την έχει, περικυκλώνοντάς τον και περιβάλλοντάς τον με το δικό της όπλο, ώστε ούτε όταν έλθει η νύχτα, ούτε όταν τον καταλάβει το σκοτάδι να φοβάται, ούτε να ταράσσεται από φόβους, ούτε να ανησυχεί για τα βέλη που εκτοξεύονται την ημέρα.

Όλα δε αυτά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια θα αποδοθούν στον εν Χριστώ άνθρωπο, και σε καθέναν που μπορεί να πει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού Ιησού που με ενδυναμώνει». Αυτός θα ήταν ο χορός του Χριστού, που συγκροτείται από αγίους και τέλειους μάρτυρες του Θεού, ο οποίος αγωνίζεται μέχρις αίματος υπέρ της αλήθειας, και αποκομίζει τα βραβεία της εν Θεώ νίκης κατά των αντιπάλων. Και στον άνθρωπο του Χριστού θα εφαρμοστούν τα λεγόμενα· αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει αυτή η ακολουθία των αναφερομένων. Διότι, αφού ο λόγος απευθύνθηκε σε κάποιον, με το «Ότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη», και, «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις»· και προσθέτοντας προς τον ίδιο το, «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του»· και το, «Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό»· και το, «Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσει»· και προσθέτοντας σε αυτά το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών»· αφού, λοιπόν, τα είπε όλα στον ενικό σαν να απευθύνεται προς έναν, συμπληρώνει λέγοντας, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου»· καθίσταται έτσι σαφέστατο ότι ο Κύριος ήταν εκείνος προς τον οποίο λέγονταν όλα αυτά.

Αλλά βλέπεις ότι ο λόγος δεν επιτρέπει να αναφέρονται αυτά στο πρόσωπο του επί πάντων Θεού· επειδή ούτε και τα προηγούμενα, αρχίζοντας από το «Διότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, από ταραχώδη λόγο», «Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίσεις», και όσα ακολουθούν αυτά.

Κατ' άλλον δε τρόπο, το σωματικό όργανο στο οποίο κατασκήνωσε ο Λόγος του Θεού θα μπορούσε να ονομαστεί σκήνωμά του. Τα πιο κεφαλαιώδη και σημαντικά από τα κατορθώματα εκείνου που φανερώνεται μέσω της προφητείας, επιτυγχάνονταν με τη συνεργία του ανώτερου. Διότι, «εκείνος που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου», αυτός δηλαδή που νοείται από εμάς κατά σάρκα και προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ, εφόσον και ο ίδιος έθεσε τον Ύψιστο ως καταφυγή του, εύλογα προστατευόταν από τον Ύψιστο· γι' αυτό και Του έλεγε: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Διότι Αυτός τον ελευθέρωνε από την παγίδα των κυνηγών και με τους ώμους Του τον επισκίαζε· αλλά και τον περικύκλωνε περιβάλλοντάς τον με το όπλο της αλήθειας. Και όλα αυτά του τα παρείχε ο Ύψιστος, για να μην ταράζεται από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετά την ημέρα, ούτε από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, ούτε από σύμπτωμα και δαιμόνιο μεσημβρινό.

Αλλά και καθένας που προσέρχεται γνήσια στο μυστήριο του λουτρού, έχοντας παραλάβει τη θεολογία περί του Χριστού, θα αντικρίσει τη δόξα του, και θα μπορούσε να πει παρόμοια με τον Παύλο: «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». 〈Από τον Ψαλμό〉 90. «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα διαμείνει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίσω· διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις· σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετά την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· έθεσες τον Ύψιστο ως καταφυγή σου. Δεν θα έρθουν σε εσένα κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει τη σκηνή σου· διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.»

Γι' αυτό και οι δαίμονες, όταν τον έβλεπαν, τον αναγνώριζαν από την προαναφερθείσα διαμονή του στην έρημο, λέγοντάς του: «Τι σχέση έχουμε εμείς με εσένα, Ιησού, Υιέ του Θεού;». Αυτά μεν, λοιπόν, περί αυτών. Τα επόμενα του ψαλμού έχουν εκφωνηθεί προς τον ίδιο τον Χριστό, αρχίζοντας από το σημείο «με τα μετάφρενά του (τις πλάτες του) θα σε επισκιάσει», δηλαδή προφανώς ο Ύψιστος, «και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίσεις· σαν πανοπλία θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Και επειδή ακριβώς πειραζόταν επί σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες, για όσους του επιτίθονταν κατά τις νύχτες έχει ειπωθεί «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», ενώ για όσους τον πολεμούσαν κατά τις ημέρες το «από βέλος που πετάει την ημέρα», και πάλι για τα όσα γίνονται τη νύχτα «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι», ενώ για εκείνα της ημέρας «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό». Έπειτα, επειδή κατά τη διάρκεια του πειρασμού πονηρές δυνάμεις τον περικύκλωναν, και άλλες μεν πίεζαν τη δεξιά του πλευρά, ούσες πολύ περισσότερες από εκείνες της αριστερής, εφόσον τα δεξιά μέρη είναι τα ισχυρότερα, εύλογα προστίθεται για αυτόν: «Θα πέσουν από την πλευρά σου (κλίτος) χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσουν», όπου η λέξη «πλευρά» χρησιμοποιείται αντί για την αριστερή, έχοντας εύλογα αποσιωπηθεί ο προσδιορισμός «αριστερή», επειδή δεν βρίσκεται σε αυτόν τίποτα το σκαιό ούτε το αριστερό.

Και παρατήρησε με προσοχή με ποιον τρόπο στο χωρίο «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», η λέξη "Κύριε" αποδίδεται στο εβραϊκό κείμενο με το τετραγράμματο όνομα, το οποίο οι γιοι των Εβραίων, θεωρώντας το ανεκφώνητο, συνηθίζουν να το χρησιμοποιούν μόνο για τον Θεό, ενώ εμείς έχουμε αποδείξει προηγουμένως πως αυτό απαντάται σε πάρα πολλά χωρία των Γραφών και για τη θεότητα του Λόγου. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στον προκείμενο ψαλμό, ο οποίος αναφέρει προς το πρόσωπο του ίδιου του Κυρίου: «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», λέγοντας σχεδόν ότι εσύ ο ίδιος, ω Κύριε, που τυγχάνει να είσαι η ελπίδα εμού που προφητεύω αυτά, επειδή γνωρίζεις τον Ύψιστο Θεό ως ανώτερό σου, Εκείνον ακριβώς «έθεσες καταφύγιό σου». Γι' αυτό και στην αρχή του ψαλμού λεγόταν για αυτόν: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο, είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, ο βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίζω». Επειδή λοιπόν εσύ, ω Κύριε, «τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Ύψιστος, λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη», και «με τις ωμοπλάτες του θα σε επισκιάσει». Επομένως, έχοντας μια τέτοια πατρική βοήθεια από τον Ύψιστο, «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο» ούτε από κανένα από τα προαναφερθέντα, αλλά ούτε και από όσα παρατίθενται στη συνέχεια.

Η φράση όμως που ακολουθεί αμέσως μετά καθιστά ασαφή τα πρόσωπα, δηλαδή από ποιον ειπώθηκε και προς ποιον απηύθυνε το: «Απόστρεψε τους οφθαλμούς σου από ενώπιόν μου, διότι αυτοί με ανεπτέρωσαν»· διότι σε κάποιους μεν φαίνεται ότι τα λόγια αυτά ειπώθηκαν από τον Δεσπότη προς την καθαρή ψυχή, εγώ όμως φρονώ ότι το ρητό αρμόζει καλύτερα να εφαρμόζεται στη νύμφη. Διότι σε αυτήν βρίσκω ότι ταιριάζει η έννοια όσων υποδηλώνονται από τον λόγο. Τις σκέψεις μου δε αυτές θα τις εκθέσω εν συντομία: Έχω ακούσει σε πολλά σημεία τη θεόπνευστη Γραφή να αναφέρει ότι ο Θεός έχει πτέρυγες, πότε μεν με την προφητεία που λέει ότι «Υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις» και ότι «Υπό τις πτέρυγές του θα ελπίσεις», πάλι δε με τον Μωυσή στη μεγάλη ωδή να περιγράφει το ίδιο, λέγοντας ότι «Άπλωσε τις πτέρυγές του και τους δέχθηκε». Αλλά και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο προς την Ιερουσαλήμ, ότι «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως ακριβώς η όρνιθα συγκεντρώνει τα μικρά της κάτω από τις πτέρυγές της», θα έλεγε κανείς, βλέποντας τα συμφραζόμενα, ότι δεν βρίσκεται έξω από το προκείμενο νόημα. Εάν, λοιπόν, με κάποιον απόρρητο τρόπο, ο θεόπνευστος λόγος ορίζει ότι υπάρχουν πτέρυγες στη θεία φύση, και η αρχική δημιουργία του ανθρώπου μαρτυρεί ότι η φύση μας πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, συμπεραίνεται αναμφίβολα ότι αυτός που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα διέθετε σε όλα την ομοιότητα προς το αρχέτυπο.

Αυτό ακριβώς άκουσε και κατενόησε και ο μέγας Δαβίδ, ο οποίος στον μεν κατοικούντα υπό την προστασία του Υψίστου λέγει ότι: «με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει», το οποίο ισοδυναμεί με το να βρίσκεται κανείς πίσω από τον Θεό (διότι το μετάφρενο βρίσκεται στο πίσω μέρος του σώματος), για τον εαυτό του δε αναφωνεί το εξής: «προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου». Βλέπεις πώς συμφωνεί η ψαλμωδία με την ιστορία. Διότι, όπως αυτός λέει ότι η προστασία της δεξιάς δίδεται σε εκείνον που έχει προσκολληθεί πίσω από τον Θεό, έτσι και εκεί το χέρι αγγίζει αυτόν που μέσα στον βράχο αναμένει τη θεία φωνή και εύχεται να ακολουθεί από πίσω.

ΘΕΟΤ. Καλώς λες. Αυτό βέβαια θα ήταν και χρησιμότερο και δυσκολότερο να το μάθει κανείς· για μένα όμως δεν υπάρχει πλέον τίποτε αμφισβητήσιμο· διότι γνώρισα με ακρίβεια πόσο μεγάλη είναι η κακοδοξία του ανθρώπου. Επειδή όμως η πλάνη αυτή είναι μακρά, πολυσχιδής και έχει αυξηθεί πάρα πολύ από εκείνους που τον διαδέχθηκαν, χρειάζομαι κάποια μέθοδο, όσο είναι δυνατόν σύντομη· όχι για να την κατανοήσω πλήρως, αλλά για να τη διασαφήσω και να την ελέγξω. Και σε παρακαλώ να μη διστάσεις, όσο είναι δυνατόν, να μας υποδείξεις έναν τέτοιο δρόμο, ώστε βαδίζοντας εμείς μέσα από αυτόν και, όπως λέει ο ψαλμός, «περικυκλωμένοι με την αλήθεια σαν με όπλο», να βλέπουμε να πέφτουν οι φλυαρίες εκείνων και από τα αριστερά και από τα δεξιά, χωρίς όμως ούτε καν να μας πλησιάζουν.

Αίνος ωδής στον Δαβίδ. Η προφητεία έχει αναμειχθεί (έχει αναδειχθεί) με την ωδή και τον αίνο. Σημαίνει δε προστακτικά (πρακτικά, συντακτικά) αυτόν που επιθυμεί (σε αυτόν που επιθυμεί) να ζει κατά Θεόν. Ο κατοικών: Ο Υιός μέσα στον Πατέρα, καθώς έχει γραφτεί: εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα. Το δε «θα αυλιστεί υπό την σκέπη» σημαίνει το να βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, δηλαδή ο αγαθός και πιστός άνθρωπος, έχοντας πάντοτε την ελπίδα του στη βοήθεια του Θεού, αναπαύεται στον Θεό, πράγμα που σημαίνει το «αυλίζεται». «Θα πει στον Θεό»: Ο Υιός λέει προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου στον καιρό του πάθους: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Διότι ο πιστός άνθρωπος οφείλει πάντοτε να ελπίζει στον Θεό και να αναμένει τη δική Του βοήθεια. «Διότι αυτός θα λυτρώσει»: Επειδή οι Ιουδαίοι ήθελαν να παγιδεύσουν τον Χριστό. Διότι έχει γραφτεί: και ζητούσαν να τον παγιδεύσουν στα λόγια, όπως ακριβώς πάντοτε οι δαίμονες παγιδεύουν τον άνθρωπο, είτε ταράσσοντάς τον μέσω λόγων είτε μέσω οραμάτων είτε μέσω λογισμών. Λυτρώνονται δε όσοι ελπίζουν στον Θεό από τα άτοπα. «Στα μετάφρενα»: Μετάφρενα είναι το μέρος ανάμεσα στους ώμους, στο οποίο συγκρατούνται οι φτερούγες, που σημαίνει η δύναμη. Διότι έχει γραφτεί: και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του. Φτερούγες του Θεού είναι η δικαιοσύνη και η αλήθεια, ενώ μετάφρενά του το κράτος και η δύναμη.

Αυτός «υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού θα κατοικήσει». Είναι προφανές ότι αφορά το μέλλον· διότι θα γίνει σύνοικος με τον Θεό, και θα κατοικήσει στις ίδιες μονές με τον δημιουργό του ουρανού, ή και θα σκεπαστεί από τον ίδιο τον Θεό, και όχι από κάποιο από τα δημιουργήματα. Θα πει στον Κύριο: «Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν». Ευλόγως· διότι αυτός που πολιτεύεται σύμφωνα με τις εντολές του Θεού, έχοντας ελπίδα σε αυτόν, αποκτά παρρησία, και θα τον έχει ως αντιλήπτορα, στεκόμενος πνευματικά απέναντι στους νοητούς πολέμους· εάν όμως είναι και ασθενής, όχι επειδή η προστασία του Θεού ηττήθηκε, αλλά επειδή ο ίδιος εξαιτίας της ραθυμίας έγινε ασθενέστερος, θα πει στον Θεό: «Είσαι η καταφυγή μου». Και δεν θα αμαρτήσεις λέγοντάς το, αποκτώντας παρρησία από τον βίο που προηγήθηκε. Διότι «αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη». Παγίδα κυνηγών, αλλά βέβαια και ταραχώδης λόγος, είναι κάθε συμβουλή που προτρέπει προς τα φαύλα, και θολώνει τις ψυχές όσων εξαπατώνται με τις ηδονές, και έτσι τις παιδεύει. Από αυτήν μας λυτρώνει ο Θεός, όταν καταφύγουμε σε αυτόν· διότι δεν μπορούμε πλέον να παγιδευτούμε από τις ηδονές, θεωρώντας ότι όλα τα πράγματα του κόσμου στερούνται αξίας εν συγκρίσει με τον Θεό. «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίσεις». Και για ποιο λόγο ο προφήτης, ενώ στα προηγούμενα μιλούσε στο πρώτο πρόσωπο, τώρα ομιλεί απευθυνόμενος σε άλλον;

Ή, οπωσδήποτε, ότι τα όσα αναφέρθηκαν τώρα απευθύνονται προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, για να τον παιδαγωγήσουν σχετικά με το πώς θα μπορέσει να υπερισχύσει των τυραννικών δαιμόνων; Και ποια συμμαχία του υπόσχεται ο Θεός; Λέει, λοιπόν, ότι η πρώτη προέρχεται από τον Νόμο και τους Προφήτες· διότι αυτά είναι τα μετάφρενα του Θεού, επειδή σε αυτά, όπως ακριβώς στα μετάφρενα, απέθεσε τη δική Του γνώση· με αυτά επισκιάζει εκείνον που Τον προσεγγίζει, μην επιτρέποντάς του να κατακαεί από τον καύσωνα του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Παύλος διατύπωσε την άποψη ότι ο Νόμος έχει σκιά.

Με όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του. Ισχυρό όπλο του αψευδούς είναι η αλήθεια. Εξάλλου, όντως η αλήθεια του Θεού είναι ο Χριστός, όπως έχουμε πει πολλές φορές. Δικό του όπλο είναι ο σταυρός, από τον οποίο περικυκλωμένοι αντιμετωπίζουμε με θάρρος κάθε πόλεμο και τρέπουμε σε φυγή κάθε εχθρό. Αυτό το δηλώνουν τα όσα ακολουθούν. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα. Νυχτερινός φόβος είναι αυτός των ηδονών της σάρκας, διότι στο σκοτάδι κυρίως επιτίθεται. Βέλος που πετάει την ημέρα, είναι η πλεονεξία, διότι αυτός ο καιρός είναι για αυτούς κατάλληλος για πτήση, δηλαδή για δράση. Κατανόησε όμως και τα δύο αυτά αναφορικά με την επίθεση των δαιμόνων. Διότι αυτοί συνηθίζουν να μας φοβίζουν τη νύχτα, αφού το σκοτάδι συνεργεί μαζί τους για να δημιουργούν φόβητρα. Την ημέρα όμως πετούν, διότι είναι αέρια πνεύματα. Δεν ησυχάζουν ποτέ, αλλά σαν βέλη επιτίθενται στη σάρκα των αφύλακτων και γυμνών από όπλα. «Από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και δαιμόνιο μεσημβρινό». Βλέπεις ότι και τα προηγούμενα έχουν ειπωθεί από αυτόν για τους δαίμονες; Επειδή υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ αυτών (διότι υποκρύπτουν πολλές μορφές απάτης), λέει, «Από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι», δηλαδή, από οτιδήποτε έχει τη δράση και την πορεία του μέσα στο σκοτάδι.

ΨΑΛΜΟΣ 90. «Ο Θεός μου, ελπίζω σε αυτόν». Βλέπεις πόση παρρησία έχει ενώπιον του Θεού; Διότι, αφού έχει αφιερώσει ολόκληρο τον εαυτό του σε Αυτόν, σε Αυτόν στηρίζει κάθε ελπίδα για τη σωτηρία του. Τρισμακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος· και θα είναι γεμάτος από κάθε ευημερία. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ και λέει: Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα. «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Εκείνος που τα υπομένει όλα αυτά γενναία, λέει τα ίδια με τον Ιώβ: Αν δεχτήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Αυτός, λοιπόν, που βρίσκεται με τέτοια κατορθώματα, δεν φοβάται ούτε τον διάβολο που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ο οποίος είναι το δαιμόνιο το μεσημβρινό, και υπόσχεται άπλετο φως μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης. Αυτό ακριβώς είναι εξ ολοκλήρου το δαιμόνιο το μεσημβρινό. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι υπηρέτες του, που μετασχηματίζονται σε υπηρέτες της δικαιοσύνης, είναι δαιμόνια μεσημβρινά.

Λύτρωσέ με από την παγίδα εκείνων που καταδιώκουν τον δούλο σου, από ταραχώδη λόγο και νυκτερινό φόβο και από τον δαίμονα της λύπης, Ελεήμον· διότι σαν τον σκόρο κατέφαγε την ταπεινή μου ψυχή. Η προμήτορά μου γεύτηκε την τροφή προς χάριν της ηδονής και μετέδωσε τώρα και σε εμένα τη ζωή των οδυνών, και βασανίζομαι νιώθοντας οξύ πόνο· εσύ παρηγόρησέ με, Χριστέ, η χαρά των πάντων.

Ψαλμός 90. Αίνος ωδής του Δαβίδ. Χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. «Αυτός που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου, κάτω από την προστασία του Θεού» του αληθινού «θα καταλύσει. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο προστάτης και η καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Διότι δεν κατοικούν όλοι υπό την προστασία του Υψίστου, παρά μόνο εκείνοι που πράττουν τα αρεστά στον Θεό. Επειδή κάποιοι κατοικούν και ληστρικά σε σπήλαια και άλλοι σε πορνεία, οι οποίοι δεν κατοικούν με τη βοήθεια του Υψίστου, αλλά με την ενέργεια του σατανά· σε αυτούς δεν υπάρχει καν η παρρησία να πουν: «Ο Θεός μου, ο βοηθός μου» και τα εξής. Εκείνον όμως που κατοικεί έχοντας πεποίθηση στον Θεό· «Ο Θεός», λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών», δηλαδή όσων τον επιβουλεύονται, «και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό», από δαίμονες που προκαλούν τρόμο, ούτε «από βέλος που πετά την ημέρα» από εχθρούς που ρίχνουν λίθους, ούτε «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι» αόρατο και ορατό, ούτε «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό», κι αν «πέσουν στο πλευρό σου», δηλαδή στα πλάγιά σου, «χίλιοι και δέκα χιλιάδες στα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου» και αποκλειστικά «θα κατανοήσεις» τη φύση και το πλήθος των συμφορών «και την ανταπόδοση των αμαρτωλών θα δεις», το τι είδους δεινά θα υποστούν εκείνοι.