Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:5

Αίνος ωδής στον Δαβίδ, ανεπίγραφος στους Εβραίους. 90ός. Υπόθεση. Ακολούθως, μετά τη δήλωση της αποστροφής του ιουδαϊκού λαού στον ογδοηκοστό ένατο ψαλμό, σε τούτον τον ψαλμό εισάγει το πρόσωπο εκείνων που τελειώνονται μέσω του Χριστού και οι οποίοι νικούν μέσω αυτού τους νοητούς εχθρούς, δηλαδή τις αρχές και τις εξουσίες, και τους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, και τα πνευματικά της πονηρίας, καθώς και τον ίδιο τον αλιτήριο Σατανά· οι οποίοι και υποδηλώνονται με ποικίλους τρόπους μέσω όσων αναφέρονται παρακάτω. Ως νυκτερινός φόβος και βέλος στο σκοτάδι, και σύμπτωμα και μεσημβρινό δαιμόνιο, και χιλιάδες και μυριάδες, και ασπίδα, και βασιλίσκος, και λέοντας, και δράκοντας. Εναντίον όλων αυτών, λοιπόν, ανακηρύσσει τη νίκη για τον άνθρωπο του Θεού.

Από βέλος που πετά την ημέρα. Με τη λέξη βέλος εδώ ονόμασε κάποια ακάθαρτη δύναμη. Από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Δεν πρόκειται για κάποιο δαιμονικό κατασκεύασμα της μεσημβρίας. Διότι αναφέρει ότι ο μεσημβρινός δαίμονας είναι ο δαίμονας της ακηδίας.

Θεέ, ελευθέρωσε όλους εμάς, και ελευθέρωσε όλον τον λαό σου από κάθε αμαρτία, από κάθε απάρνηση και βλασφημία, από κάθε αρά και κατάρα, από μαγεία, φαρμακεία, επίορκη ειδωλολατρία, και επιορκία· από ανάθεμα και κατάθεμα, από γενόμενο χωρισμό, από πετόμενο βέλος, από στεναγμό δικαίων καθώς και αδίκων, από κάθε συνάντηση με αιρετικούς και εθνικούς. Χάρισέ μας, Δέσποτα, νου και σύνεση, και δύναμη για να αποφύγουμε μέχρι τέλους κάθε πονηρό έργο του αντικειμένου, και δώσε μας να πράττουμε την ευαρέστησή σου. Γράψε τα ονόματά μας μαζί με όλο τον χορό των αγίων σου στη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, διά του οποίου και μετά του οποίου, κ.τ.λ.

Ταραχώδης λοιπόν είναι ο λόγος τους, διότι δεν έχει την ασφάλεια της αλήθειας. <Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα.> (B f. 374, H f. 395) Και τι ακριβώς είναι αυτό; Δύο τρόπους επιβουλής γνωρίζουμε. Διότι είτε αφανώς και κρυφά, και μένοντας απαρατήρητοι σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, στήνουν κάποιοι παγίδες σε όσους θέλουν και κατασκευάζουν δόλους· είτε ξεκάθαρα και σαν μέσα στην ημέρα και φανερά. Επομένως, νυχτερινό φόβο ονομάζει τον κρυφό κίνδυνο, και την πανουργία που κρύβεται σαν σε νύχτα και σκοτάδι· ενώ βέλος που πετάει την ημέρα, την επιβουλή που γίνεται φανερά σαν στο φως. <Από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο.> (B f. 374 b, H f. 395 b) Μεσημβρινό δαιμόνιο ονομάζει την ακηδία, δηλαδή την αμέλεια· και αυτό συμβαίνει σε κάποιους μερικές φορές. Και λίγο μετά: Σύμπτωμα λοιπόν παθαίνουν κάποιοι όταν ο νους υποκύψει στη φιληδονία, όταν ατονήσει η καρδιά και παρασυρθεί προς τη φιλοσαρκία, όταν περιπέσει σε ακηδία απέναντι στα έργα της ευσέβειας και αδιαφορήσει για τους κόπους υπέρ της αρετής. Αλλά και τότε ο Θεός σώζει, διότι απαλλάσσει από το σύμπτωμα και από την ακηδία, δηλαδή από το μεσημβρινό δαιμόνιο. <Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα.> (C f. 374 b, H f. 396 b) Διότι κλίτος (πλευρό) ονομάζει το αριστερό μέρος, δηλαδή τα πλάγια.

Αυτόν, Χριστιανοί, κάθε ώρα και στιγμή ας μην παραλείπουμε να τον φέρουμε μαζί μας σε κάθε τόπο, και χωρίς αυτόν ας μην επιτελούμε τίποτα. Αντιθέτως, και όταν κοιμόμαστε και όταν σηκωνόμαστε και όταν εργαζόμαστε και όταν τρώμε και όταν πίνουμε και όταν οδοιπορούμε και όταν πλέουμε στη θάλασσα και όταν διασχίζουμε ποτάμια, ας στολίζουμε όλα τα μέλη μας με τον ζωοποιό σταυρό, και ποτέ δεν θα φοβηθούμε από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα, ούτε από κίνδυνο που διαπερνά το σκοτάδι, ούτε από απροσδόκητη συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Εάν πάντοτε αυτόν, αδελφέ, παίρνεις για βοήθειά σου, δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και καμία μάστιγα δεν θα πλησιάσει την κατοικία σου. Διότι, βλέποντάς τον οι αντίθετες δυνάμεις, φρίττουν και αποχωρούν. Αυτός κατήργησε την πλάνη των ειδώλων. Αυτός φώτισε ολόκληρη την οικουμένη. Αυτός εξαφάνισε το σκοτάδι και επανέφερε το φως. Αυτός, συγκεντρώνοντας τα έθνη από τη δύση και τον βορρά, από τη θάλασσα και την ανατολή, τα συνέδεσε σε μία Εκκλησία και πίστη και ένα βάπτισμα με αγάπη. Ώ, ποιο στόμα ή τι λογής γλώσσα θα εγκωμιάσει επάξια το ακαταμάχητο τείχος των Ορθοδόξων, το νικηφόρο όπλο του μεγάλου βασιλέως Χριστού!

Επομένως, δικαιολογημένα τα όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο, σαν να αναφέρονται στο σώμα του Χριστού, θα μπορούσαν να αναφερθούν και στην ανθρώπινη φύση του Σωτήρα μας, καθώς και σε εκείνον που φθάνει στην τελειότητα εντός του. Έχοντας αυτά ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στη συνέχεια ο λόγος εξετάζει λεπτομερώς όσα θα χορηγηθούν από τον Θεό σε εκείνον που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αυλίζεται υπό τη σκέπη του Θεού, και ο οποίος λέει στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Το ποια είναι δε τα όσα πρόκειται να συμβούν γύρω από αυτόν, τα απαριθμεί μέσω των όσων ακολουθούν: «Διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του· δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που περιφέρεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλάι σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Ο λόγος προαναγγέλλει ότι θα γίνουν πολλές επιθέσεις ενάντια σε εκείνον για τον οποίο προφητεύει.

Αυτός δε ήταν κάποιος σπάνιος και θαυμαστός, ο οποίος καθόταν στο απόκρυφο του Υψίστου, αναπαυόμενος υπό τη σκιά του Ικανού, και έλεγε στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Ο Θεός μου, θα έχω πεποίθηση σε αυτόν»· ή, «Ο Θεός μου, και θα λάβω θάρρος σε αυτόν», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Σε αυτόν λοιπόν, ο οποίος με τον προαναφερθέντα τρόπο είχε εναποθέσει τον εαυτό του στη βοήθεια του Θεού, ξεσηκώθηκαν κάποιες επιβουλές και σκευωρίες αναρίθμητων εχθρών που εκστράτευσαν εναντίον του· ονομάστηκαν λοιπόν παγίδες κυνηγών, και λόγοι ταραχώδεις, και φόβος νυχτερινός, και βέλος που πετάει την ημέρα, και πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι, και σύμπτωμα μεσημβρινού δαιμονίου· και επιπρόσθετα σε όλα αυτά χιλιάδες και μυριάδες· οι μεν χιλιάδες καταλαμβάνοντας τα αριστερά του, οι δε μυριάδες τα δεξιά. Διότι αυτές επιβουλεύονταν τα δεξιά ως τα πιο κραταιά και ισχυρά μέρη.

Δηλώνει δε μέσω της νύχτας και του σκότους τους καιρούς των δοκιμασιών, κατά τους οποίους λέει ότι δεν θα φοβηθεί τίποτα εκείνος που είναι περιφραγμένος με το όπλο της αλήθειας· μέσω δε της ημέρας δηλώνει τους καιρούς της γαλήνης, της καλοκαιρίας και της ειρηνικής κατάστασης, κατά τους οποίους οι εχθροί συνηθίζουν να εξαπολύουν εναντίον μας από μακριά ιπτάμενα βέλη, δηλαδή τους βλάσφημους και ασεβείς λόγους τους. Διότι κατά τους καιρούς των διωγμών, δεν στέκονται μακριά για να ρίξουν βέλη, αλλά ορμώντας από κοντά, προσπαθούν να μας καταβροχθίσουν ολόκληρους, ως φίλοι του θανάτου, ο οποίος καταβρόχθισε στο παρελθόν όταν επικράτησε. Αλλά εμείς βέβαια, προστατευμένοι από το προαναφερθέν όπλο, θα πούμε: Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, όταν ξεσηκώθηκαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς. Επομένως, ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα θα μπορέσουν να κάνουν κάτι εναντίον μας οι εχθροί, εξαιτίας του Κυρίου που υπερμαχεί για εμάς. Γι' αυτό έχει γραφτεί: «Δεν θα φοβηθείς από νυκτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα, ούτε από πράγμα που κυκλοφορεί στο σκοτάδι»· αλλά ούτε από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο θα φοβηθούμε. Κι εάν ακόμη χιλιάδες και μυριάδες αόρατων ή και ορατών εχθρών και πολεμίων ξεσηκωθούν κατά του λαού του Χριστού και κατά της Εκκλησίας Του, η δύναμή Του σε μια στιγμή θα καταρρίψει μαζικά και όλους αυτούς και όλες τις παρατάξεις τους, ώστε με τα ίδια μας τα μάτια να αντικρίσουμε την απονομή της δικαιοσύνης. Γι' αυτό έχει γραφτεί: «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και την ανταπόδοση των αμαρτωλών θα δεις».

Όλα δε αυτά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια θα αποδοθούν στον εν Χριστώ άνθρωπο, και σε καθέναν που μπορεί να πει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού Ιησού που με ενδυναμώνει». Αυτός θα ήταν ο χορός του Χριστού, που συγκροτείται από αγίους και τέλειους μάρτυρες του Θεού, ο οποίος αγωνίζεται μέχρις αίματος υπέρ της αλήθειας, και αποκομίζει τα βραβεία της εν Θεώ νίκης κατά των αντιπάλων. Και στον άνθρωπο του Χριστού θα εφαρμοστούν τα λεγόμενα· αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει αυτή η ακολουθία των αναφερομένων. Διότι, αφού ο λόγος απευθύνθηκε σε κάποιον, με το «Ότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη», και, «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις»· και προσθέτοντας προς τον ίδιο το, «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του»· και το, «Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό»· και το, «Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσει»· και προσθέτοντας σε αυτά το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών»· αφού, λοιπόν, τα είπε όλα στον ενικό σαν να απευθύνεται προς έναν, συμπληρώνει λέγοντας, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου»· καθίσταται έτσι σαφέστατο ότι ο Κύριος ήταν εκείνος προς τον οποίο λέγονταν όλα αυτά.

Ήδη δε και τα πιο αναιδή και αρχοντικά από τα δαιμόνια, εκείνα που τολμούν να εμφανίζονται μέσα στο ίδιο το μεσημέρι και στο αποκορύφωμα του ηλιακού φωτός, τον πλησίαζαν. Διότι, ενώ τα άλλα αναζητούν το οικείο τους σκοτάδι και συνηθίζουν να δημιουργούν φαντασιώσεις μόνο κατά τη νύχτα, τα πιο αναιδή τολμούν να εμφανίζονται και την ημέρα, και μάλιστα στο μέσον των ακτίνων του ηλίου. Τέτοια ήταν εκείνα που επιτίθεντο και στον Σωτήρα· την ημέρα, λοιπόν, τον πλησίαζαν κάποια τέτοια, ενώ κατά τις νύχτες άλλα. Γι' αυτό αναφέρεται στη συνέχεια: «Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, ούτε από πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι». Βλέποντας όμως την ακαταμάχητη και αήττητη δύναμή του, συγκεντρώνονταν πάλι όλα μαζί κατά στίφη και τον πλησίαζαν πλήθη από αντίπαλες δυνάμεις. Και μου φαίνεται ότι εκείνοι που παλαιότερα θεωρούνταν θεοί από τους ανθρώπους, και τα αντίπαλα πνεύματα, βλέποντας στον άνθρωπο του Σωτήρος μας κάποια ξένη φύση και δύναμη ικανή να τους καθαιρέσει όλους, συγκεντρώθηκαν όλα μαζί από παντού, τον πλησίασαν αθρόα και θέλησαν να συγκρουστούν μαζί του. Και στην αρχή ο διάβολος επιχειρούσε να τον πειράξει μέσω άλλων, επιμέρους πνευμάτων· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και ήταν μαζί με τα θηρία». Ποια όμως θηρία; Ο προκείμενος λόγος το παρουσιάζει προχωρώντας στη συνέχεια και λέγοντας: «Θα πατήσεις πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».

Κατ' άλλον δε τρόπο, το σωματικό όργανο στο οποίο κατασκήνωσε ο Λόγος του Θεού θα μπορούσε να ονομαστεί σκήνωμά του. Τα πιο κεφαλαιώδη και σημαντικά από τα κατορθώματα εκείνου που φανερώνεται μέσω της προφητείας, επιτυγχάνονταν με τη συνεργία του ανώτερου. Διότι, «εκείνος που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου», αυτός δηλαδή που νοείται από εμάς κατά σάρκα και προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ, εφόσον και ο ίδιος έθεσε τον Ύψιστο ως καταφυγή του, εύλογα προστατευόταν από τον Ύψιστο· γι' αυτό και Του έλεγε: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Διότι Αυτός τον ελευθέρωνε από την παγίδα των κυνηγών και με τους ώμους Του τον επισκίαζε· αλλά και τον περικύκλωνε περιβάλλοντάς τον με το όπλο της αλήθειας. Και όλα αυτά του τα παρείχε ο Ύψιστος, για να μην ταράζεται από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετά την ημέρα, ούτε από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, ούτε από σύμπτωμα και δαιμόνιο μεσημβρινό.

Αλλά και καθένας που προσέρχεται γνήσια στο μυστήριο του λουτρού, έχοντας παραλάβει τη θεολογία περί του Χριστού, θα αντικρίσει τη δόξα του, και θα μπορούσε να πει παρόμοια με τον Παύλο: «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». 〈Από τον Ψαλμό〉 90. «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα διαμείνει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίσω· διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις· σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετά την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· έθεσες τον Ύψιστο ως καταφυγή σου. Δεν θα έρθουν σε εσένα κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει τη σκηνή σου· διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.»

Γι' αυτό και οι δαίμονες, όταν τον έβλεπαν, τον αναγνώριζαν από την προαναφερθείσα διαμονή του στην έρημο, λέγοντάς του: «Τι σχέση έχουμε εμείς με εσένα, Ιησού, Υιέ του Θεού;». Αυτά μεν, λοιπόν, περί αυτών. Τα επόμενα του ψαλμού έχουν εκφωνηθεί προς τον ίδιο τον Χριστό, αρχίζοντας από το σημείο «με τα μετάφρενά του (τις πλάτες του) θα σε επισκιάσει», δηλαδή προφανώς ο Ύψιστος, «και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίσεις· σαν πανοπλία θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Και επειδή ακριβώς πειραζόταν επί σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες, για όσους του επιτίθονταν κατά τις νύχτες έχει ειπωθεί «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», ενώ για όσους τον πολεμούσαν κατά τις ημέρες το «από βέλος που πετάει την ημέρα», και πάλι για τα όσα γίνονται τη νύχτα «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι», ενώ για εκείνα της ημέρας «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό». Έπειτα, επειδή κατά τη διάρκεια του πειρασμού πονηρές δυνάμεις τον περικύκλωναν, και άλλες μεν πίεζαν τη δεξιά του πλευρά, ούσες πολύ περισσότερες από εκείνες της αριστερής, εφόσον τα δεξιά μέρη είναι τα ισχυρότερα, εύλογα προστίθεται για αυτόν: «Θα πέσουν από την πλευρά σου (κλίτος) χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσουν», όπου η λέξη «πλευρά» χρησιμοποιείται αντί για την αριστερή, έχοντας εύλογα αποσιωπηθεί ο προσδιορισμός «αριστερή», επειδή δεν βρίσκεται σε αυτόν τίποτα το σκαιό ούτε το αριστερό.

Και παρατήρησε με προσοχή με ποιον τρόπο στο χωρίο «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», η λέξη "Κύριε" αποδίδεται στο εβραϊκό κείμενο με το τετραγράμματο όνομα, το οποίο οι γιοι των Εβραίων, θεωρώντας το ανεκφώνητο, συνηθίζουν να το χρησιμοποιούν μόνο για τον Θεό, ενώ εμείς έχουμε αποδείξει προηγουμένως πως αυτό απαντάται σε πάρα πολλά χωρία των Γραφών και για τη θεότητα του Λόγου. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στον προκείμενο ψαλμό, ο οποίος αναφέρει προς το πρόσωπο του ίδιου του Κυρίου: «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», λέγοντας σχεδόν ότι εσύ ο ίδιος, ω Κύριε, που τυγχάνει να είσαι η ελπίδα εμού που προφητεύω αυτά, επειδή γνωρίζεις τον Ύψιστο Θεό ως ανώτερό σου, Εκείνον ακριβώς «έθεσες καταφύγιό σου». Γι' αυτό και στην αρχή του ψαλμού λεγόταν για αυτόν: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο, είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, ο βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίζω». Επειδή λοιπόν εσύ, ω Κύριε, «τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Ύψιστος, λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη», και «με τις ωμοπλάτες του θα σε επισκιάσει». Επομένως, έχοντας μια τέτοια πατρική βοήθεια από τον Ύψιστο, «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο» ούτε από κανένα από τα προαναφερθέντα, αλλά ούτε και από όσα παρατίθενται στη συνέχεια.

Επειδή, λοιπόν, «εσύ, Κύριε, έθεσες τον Ύψιστο ως καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτό «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου». Ως «μάστιγες» θα μπορούσες να βρεις να ονομάζονται στα Ευαγγέλια οι δαιμονικές ενέργειες, για τις οποίες λέει ότι είναι αδύνατον να τολμήσουν καν να πλησιάσουν το σκήνωμα του Χριστού, δηλαδή το σώμα του. Διότι πώς θα μπορούσαν, όταν εκείνος με έναν μόνο λόγο τις εκδίωκε από τους ανθρώπους; Γι' αυτό το σκήνωμα, εξάλλου, ορκίστηκε κάποτε και ο Δαβίδ στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ, λέγοντας: «Εάν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και εξαιτίας αυτού ακριβώς του σκηνώματος ελέγετο το: «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», και το «αυτός θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από ταραχώδη λόγο», και το «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου», καθώς και όσα πιο ανθρώπινα έχουν λεχθεί γι' αυτόν, όπως και το «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν», και το «στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και προσκόψεις σε πέτρα το πόδι σου». Διότι αυτά δεν θα ταίριαζε να λέγονται προς τον Θεό, αλλά προς το σκήνωμά του το οποίο προσέλαβε για χάρη μας, όταν «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Άκουσε τα λόγια των Παροιμιών: «Διότι, εάν κάθεσαι», λέει, «θα είσαι άφοβος· και εάν κοιμάσαι, γλυκά θα κοιμηθείς». Και δέξου το χαρμόσυνο μήνυμα από τον Δαβίδ: «Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από απροσδόκητη συμφορά, και από μεσημβρινό δαιμόνιο». Αυτό αποτελεί για σένα, και όσο βρίσκεσαι εν ζωή, τη μεγαλύτερη ασφάλεια. Διότι το σφραγισμένο πρόβατο δεν γίνεται εύκολα στόχος επιβουλής, ενώ εκείνο που δεν φέρει σημάδι πέφτει εύκολη λεία στους κλέφτες· και όταν πια φύγεις από τη ζωή, αποτελεί εξαίρετο εντάφιο, λαμπρότερο από ένδυμα, πολυτιμότερο από χρυσό, μεγαλοπρεπέστερο από τάφο, πιο ευλαβικό από τις μάταιες νεκρικές σπονδές, καταλληλότερο από τις πρώτες προσφορές των εποχικών καρπών, πράγματα τα οποία οι νεκροί προσφέρουν στους νεκρούς, έχοντας καταστήσει τη συνήθεια νόμο. Ας χαθούν όλα για σένα, ας λεηλατηθούν τα πάντα: χρήματα, κτήματα, θρόνοι, μεγαλεία, και όσα υπόκεινται στην επίγεια μεταβολή· εσύ όμως κατάλυσε τον βίο σου με ασφάλεια, χωρίς να ζημιωθείς σε τίποτα από τα βοηθήματα που σου δόθηκαν από τον Θεό για τη σωτηρία σου.

Απέναντι σε αυτούς, λοιπόν, τα πνεύματα της πονηρίας αποτελούν εξουσίες, επειδή έχουν υποταχθεί σε αυτά με τη θέλησή τους. Εμείς όμως, αν απλώς είμαστε νηφάλιοι και υψώσουμε το βλέμμα του νου προς τον Δεσπότη που μας λύτρωσε από την πικρή δουλεία του διαβόλου και είμαστε προσηλωμένοι σε Αυτόν θεωρώντας τον ως πάντοτε παρόντα, δεν θα φοβηθούμε, σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και από το μεσημβρινό δαιμόνιο», αλλά, καθώς αυτά θα επιχειρήσουν να μας πλησιάσουν, θα πέσουν, δεν θα μας εγγίσουν ούτε θα μας κλονίσουν από τη σταθερότητα και την ασφάλεια της αρετής, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο ψαλμωδός για τον εαυτό του: «έβλεπα διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Εάν λοιπόν και εμείς Τον έχουμε διαρκώς ενώπιόν μας, πότε υμνώντας, πότε ικετεύοντας και άλλοτε ευχαριστώντας Τον ανάλογα με τις δυνάμεις μας, τότε θα πιάσει και τον καθένα από το δεξί χέρι, θα μας οδηγήσει με το θέλημα και τη δύναμή Του, θα μας λυτρώσει από την εξουσία του σκότους και θα μας αποκαταστήσει στη βασιλεία Του, χαρίζοντάς μας ζωή άφθαρτη και αιώνια.

Σε αυτά, λοιπόν, προστατεύονται οι πιστοί, σύμφωνα με τον απόστολο, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών. Δεν θα φοβηθείς: Δηλαδή, μη φοβάσαι, λέγει στον πιστό άνθρωπο, από τους δαίμονες· διότι αυτοί έχουν την κατοικία και την κίνησή τους μέσα στη νύχτα, ενώ την ημέρα διατρέχουν τον αέρα σαν βέλη, εξου και προκαλούν τρόμο καθώς εμφανίζονται αόρατα. Και ποια δύναμη ή φόβο έχουν γενικώς αυτοί που βρίσκονται στο σκοτάδι, έχοντας την εξουσία, και πράττουν όλα τα κακά στο σκοτάδι, όπως πορνεία, κλοπή, φόνο, από τα οποία οφείλει να φυλάγεται ο άνθρωπος; Από πράγμα: Ομοίως και κατά τη μεσημβρία, όπως στο σκοτάδι, ενεργούν τα πνεύματα, επιπίπτοντας και προκαλώντας συμφορές στους ανθρώπους. Θα πέσει: Διότι οι δαίμονες από τα δεξιά του ανθρώπου είναι περισσότεροι από αυτούς στα αριστερά. Γι' αυτό από το αριστερό μέρος λιγότεροι δαίμονες πέφτουν στους πιστούς, ενώ περισσότεροι πέφτουν από τα δεξιά. Μόνο με τα μάτια: Δηλαδή, πρόσεχε με ακρίβεια με τα μάτια της διάνοιας· διότι οι δαίμονες δεν παύουν να ρίχνουν βέλη. Θα δεις όμως και την πτώση αυτών που τους πείθονται, πώς λαμβάνουν από τον Θεό την ανταπόδοσή τους. Επειδή εσύ, Κύριε: Διότι είναι αγαθή και ασφαλής ελπίδα των πιστών ανθρώπων το να εναποθέτουν πάντοτε τη μέριμνά τους στον Θεό και σε Αυτόν να καταφεύγουν. Δεν θα πλησιάσει: Διότι καμία κακία δεν άγγιξε τη δεσποτική σάρκα.

Με όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του. Ισχυρό όπλο του αψευδούς είναι η αλήθεια. Εξάλλου, όντως η αλήθεια του Θεού είναι ο Χριστός, όπως έχουμε πει πολλές φορές. Δικό του όπλο είναι ο σταυρός, από τον οποίο περικυκλωμένοι αντιμετωπίζουμε με θάρρος κάθε πόλεμο και τρέπουμε σε φυγή κάθε εχθρό. Αυτό το δηλώνουν τα όσα ακολουθούν. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα. Νυχτερινός φόβος είναι αυτός των ηδονών της σάρκας, διότι στο σκοτάδι κυρίως επιτίθεται. Βέλος που πετάει την ημέρα, είναι η πλεονεξία, διότι αυτός ο καιρός είναι για αυτούς κατάλληλος για πτήση, δηλαδή για δράση. Κατανόησε όμως και τα δύο αυτά αναφορικά με την επίθεση των δαιμόνων. Διότι αυτοί συνηθίζουν να μας φοβίζουν τη νύχτα, αφού το σκοτάδι συνεργεί μαζί τους για να δημιουργούν φόβητρα. Την ημέρα όμως πετούν, διότι είναι αέρια πνεύματα. Δεν ησυχάζουν ποτέ, αλλά σαν βέλη επιτίθενται στη σάρκα των αφύλακτων και γυμνών από όπλα. «Από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και δαιμόνιο μεσημβρινό». Βλέπεις ότι και τα προηγούμενα έχουν ειπωθεί από αυτόν για τους δαίμονες; Επειδή υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ αυτών (διότι υποκρύπτουν πολλές μορφές απάτης), λέει, «Από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι», δηλαδή, από οτιδήποτε έχει τη δράση και την πορεία του μέσα στο σκοτάδι.

Λοιπόν, στήριξε την καρδιά σου στην πεποίθηση προς τον Κύριο και μη φοβηθείς ούτε από φόβο νυχτερινό ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα· διότι η πίστη του δικαίου προς τον Θεό, όπως λέει, κάνει τα άγρια θηρία σαν τα πρόβατα και τις αίγες· «δεν είμαι», λέει, «δίκαιος, ώστε να έχω πεποίθηση στον Κύριο». Αλλά εσύ αληθινά για την εργασία της δικαιοσύνης εξήλθες στην έρημο την πλήρη θλίψεων, και για τον λόγο αυτό έγινες υπάκουος στο θέλημα του Θεού.

Και πάλι να λες στον εαυτό σου ότι: Αν είναι θέλημα του Δεσπότη μου να εξουσιάσουν οι πονηροί το πλάσμα του, ούτε εγώ το δέχομαι αυτό με δυσφορία, ως κάποιος που δεν θέλει να αθετήσει το θέλημα του Κυρίου του. Και έτσι, μέσα στους πειρασμούς σου θα γεμίσεις χαρά, ως κάποιος που γνώρισε και αισθάνθηκε με ακρίβεια ότι το νεύμα του Δεσπότη σε κυβερνά και σε κατευθύνει. Λοιπόν, στήριξε την καρδιά σου έχοντας πεποίθηση στον Κύριο και μη φοβηθείς, ούτε από νυχτερινό φόβο ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα. Διότι, όπως λέει, η πίστη του δικαίου προς τον Θεό εξημερώνει τα άγρια θηρία σαν να είναι πρόβατα.

Διότι υπόσχεται σε άλλον ψαλμό προς εκείνον που τον φοβάται: «Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι»· τα οποία είναι η ανομία. «Λύτρωσέ με από τη συκοφαντία των ανθρώπων, και θα τηρήσω τις εντολές σου».

Λύτρωσέ με από την παγίδα εκείνων που καταδιώκουν τον δούλο σου, από ταραχώδη λόγο και νυκτερινό φόβο και από τον δαίμονα της λύπης, Ελεήμον· διότι σαν τον σκόρο κατέφαγε την ταπεινή μου ψυχή. Η προμήτορά μου γεύτηκε την τροφή προς χάριν της ηδονής και μετέδωσε τώρα και σε εμένα τη ζωή των οδυνών, και βασανίζομαι νιώθοντας οξύ πόνο· εσύ παρηγόρησέ με, Χριστέ, η χαρά των πάντων.

Για να μη φοβηθώ απρόοπτο κακό και μεσημβρινό δαίμονα, ελεήμον Λόγε, δείξε μου την εύνοιά σου, διότι έπεσε πάνω μου βαρύς και τώρα μου υποβάλλει μετακινήσεις σε άλλους τόπους ο πλάνος και αεικίνητος. Καιρός μάχης είναι, ψυχή μου, και σύνθημα βαρύτατου πολέμου· γρηγόρησε, νήψε και σήκω όρθια, ταλαίπωρη, διότι ο αντίδικός σου περιέρχεται σαν λιοντάρι, ζητώντας ποιον να καταπιεί.

Ψαλμός 90. Αίνος ωδής του Δαβίδ. Χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. «Αυτός που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου, κάτω από την προστασία του Θεού» του αληθινού «θα καταλύσει. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο προστάτης και η καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Διότι δεν κατοικούν όλοι υπό την προστασία του Υψίστου, παρά μόνο εκείνοι που πράττουν τα αρεστά στον Θεό. Επειδή κάποιοι κατοικούν και ληστρικά σε σπήλαια και άλλοι σε πορνεία, οι οποίοι δεν κατοικούν με τη βοήθεια του Υψίστου, αλλά με την ενέργεια του σατανά· σε αυτούς δεν υπάρχει καν η παρρησία να πουν: «Ο Θεός μου, ο βοηθός μου» και τα εξής. Εκείνον όμως που κατοικεί έχοντας πεποίθηση στον Θεό· «Ο Θεός», λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών», δηλαδή όσων τον επιβουλεύονται, «και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό», από δαίμονες που προκαλούν τρόμο, ούτε «από βέλος που πετά την ημέρα» από εχθρούς που ρίχνουν λίθους, ούτε «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι» αόρατο και ορατό, ούτε «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό», κι αν «πέσουν στο πλευρό σου», δηλαδή στα πλάγιά σου, «χίλιοι και δέκα χιλιάδες στα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου» και αποκλειστικά «θα κατανοήσεις» τη φύση και το πλήθος των συμφορών «και την ανταπόδοση των αμαρτωλών θα δεις», το τι είδους δεινά θα υποστούν εκείνοι.

Και ανεβαίνοντας και αρχίζοντας να λαξεύω, από τη μια μεριά εγώ έσκαβα, και από την άλλη ο γκρεμός, θρυμματιζόμενος από εδώ και από εκεί, κατέρρεε, και εγώ ψιθυρίζοντας προς τον Κύριο έλεγα: «Εσύ που στερέωσες» στην αρχή «τους ουρανούς με σύνεση» και «που θεμελίωσες τη γη πάνω στα ύδατα», Εσύ, Κύριε, στερέωσε και τούτο το οίκημα. Και πάλι έλεγα: «Κύριε, δημιουργέ της ουράνιας αψίδας και δομήτορα της Εκκλησίας», Εσύ, Δέσποτα, στερέωσε και τούτο το οίκημα. Και προσθέτοντας σε αυτά, πάλι έλεγα: «Άκουσα, Κύριε, τον υμνωδό σου να λέει» ότι «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα αναπαυθεί υπό τη σκέπη Του, έχοντας ως αντίληψη και καταφυγή» τη δική Σου ευμένεια. «Δεν θα φοβηθεί από νυχτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα, ούτε από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό». Επειδή, λοιπόν, και εγώ, Κύριε, ο ταπεινός και ανάξιος, με τη δική Σου πρόνοια και βοήθεια κατοίκησα και κατοικώ εδώ, ευδόκησε να γίνεις και για εμένα καταφυγή και σκέπη και βοήθεια, για να λυτρωθώ «από την παγίδα των δαιμόνων κυνηγών» και να «σκεπαστώ υπό τη σκέπη των πτερύγων Σου» «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό», και δώσε εντολή στους άγιους αγγέλους Σου να με διαφυλάξουν με τη χάρη Σου. Ναι, Κύριε, ας γίνει έτσι σε εμένα, διότι «είσαι ευλογητός» εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι εσύ, βασιλιά, σχεδίαζες και ετοίμαζες βέλη και πολεμικές μηχανές εναντίον των φρουρίων που αποστατούσαν, πολεμώντας με τους καταραμένους βαρβάρους, εκείνη όμως, σύμφωνα με τις γυναίκες του Σολομώντα, οι οποίες οικοδόμησαν σπίτια, περιτείχιζε τα ανάκτορα με πιο ασφαλή φρουρά. Και το σημαντικότερο, στερεώνοντας τον οίκο και διευθετώντας τον προς το καλό, είχε τον νου της στραμμένο σε εσένα, πράττοντας με πνευματικό τρόπο όσα εσύ μεθόδευες με πολεμικό. Και σαν βέλος έριχνε την προσευχή της στον Θεό, ελκύοντας τη δική Του συνδρομή, και σε φύλαξε άτρωτο από βέλος που πετάει την ημέρα, ενώ, καθώς έστεκε προσευχόμενη στον Θεό, χτυπώντας το στήθος της, γονατίζοντας και συμπάσχοντας, καθιστούσε τις πολιορκητικές σου μηχανές πιο αποτελεσματικές για την καταστροφή των οχυρωμάτων των αποστατών, και υπέταξε σε εσένα με πρωτοφανή τρόπο τον υπερόπτη και αγέρωχο βάρβαρο.

Και ο μεν Όμηρος, ραψωδώντας ότι ο Μενέλαος αγαπιέται από την ψευδοπαρθένο Παλλάδα, την παρουσιάζει άλλοτε να εκτρέπει το βέλος του Πανδάρου από τα πιο καίρια μέρη του σώματος, και άλλοτε να του χαρίζει την ορμή της μύγας, η οποία επιθυμεί διακαώς να δαγκώσει, καθώς το ανθρώπινο αίμα της είναι γλυκό. Η Αειπάρθενος όμως και Μητέρα του Θεού όχι μόνο λυτρώνει τον αυτοκράτορα από το βέλος που πετά την ημέρα, αλλά και τον θέτει ανώτερο από κάθε απειλή που περιφέρεται τη νύχτα· ούτε του προσφέρει ως δώρο την ορμή ενός ζωυφίου, αλλά περιζώνοντάς τον με δύναμη από ψηλά και περιβάλλοντάς τον με ακαταμάχητη ισχύ, τον αναδεικνύει απρόσβλητο σε ένα όχι μικρό μέρος της Ασίας και φοβερό στους βασιλείς της γης. Πέραν τούτων, δεν υποδηλώνει την αγάπη της πιάνοντάς τον από πίσω από την κόμη, όπως έχει ειπωθεί για άλλον ήρωα, επίσης ομηρικό, ούτε γίνεται γνωστή με σύμβολα αμυδρά και σκιώδη, αλλά παριστάμενη ολοφάνερα και υποδεικνύοντας κάθε σωτήρια οδό, αυτό μεν το επιδοκίμασε και πρόσταξε να γίνει, εκείνο δε με κάποιον τρόπο το απέρριψε· και αφού ικετεύθηκε πολλές φορές ως βοηθός να έλθει, να εμφανίσει τη μορφή της και να κάνει τη φωνή της να ακουστεί, εκπλήρωσε το αίτημα και φάνηκε, στον βαθμό που είναι δυνατόν να φανεί σε ανθρώπους, και του μετέδωσε τη θεία φωνή της.

Και επιπλέον αυτών, φανερά και αφανώς οι αρχές και οι εξουσίες που ίπτανται στον αέρα, μεταμορφωμένες, μέσω γυμνής φαντασίας, σε μορφές παράξενες και φρικτές, θα εγερθούν εναντίον σου για να σε βλάψουν, όσο περνάει από το χέρι τους. Αλλά εσύ, ενασχολούμενος με τη νοερή εργασία της προσευχής με άγρυπνο το μάτι του νου, και μελετώντας τις έννοιες της φυσικής θεωρίας μέσα στα δημιουργήματα του Θεού, δεν θα φοβηθείς από το βέλος τους που πετάει την ημέρα. Διότι δεν θα έχουν τη δύναμη ούτε να πλησιάσουν το σκήνωμά σου, εκδιωκόμενοι σαν το σκοτάδι από το φως που υπάρχει μέσα σου, και κατακαιόμενοι από το θείο πυρ.

Προς την Ευδοκία την κανδιδάτισσα. Μου γνωστοποιήθηκε από τον αδελφό Σιλουανό για την τιμιότητά σου ότι βρίσκεται σε θλίψη επειδή δημιουργείται μέσα σου κάποιος φόβος και ταραχή στην ψυχή χωρίς καμία αιτία. Και ακούγοντάς το, εγώ ο ταπεινός δεν το αντιμετώπισα απαθώς, αλλά και λυπήθηκα και προσευχήθηκα, αν και ανάξιος να εισακουστώ από τον Θεό, να διαλυθεί εκείνος ο φόβος από εσένα. Αλλά και ακόμη, τόσο εγώ όσο και ο κύριος αρχιεπίσκοπος και οι αδελφοί συμπροσεύχονται να συντριβεί αυτό το πάθος από την ευσέβειά σου. Αυτό, κυρία μου, είναι πάθος αλλόκοτο και ευκαταφρόνητο και δεν οφείλεις να λογαριάζεις καθόλου ότι μπορεί σε κάτι να σε βλάψει, διότι, εφόσον είσαι ενδεδυμένη τον Χριστό, έχεις ως όπλο και τον σταυρό Του, με τον οποίο όταν σφραγίζεσαι, να πιστεύεις ότι αποδιώκεις αμέσως κάθε δαιμονική σκευωρία, είτε συμβαίνει να ταράζεσαι την ημέρα είτε τη νύχτα. Ψάλλε λοιπόν προς τον Κύριο: «Από τον φόβο του εχθρού ελευθέρωσε την ψυχή μου» και πάλι: «Δεν θα φοβηθώ από νυκτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και μεσημβρινό δαιμόνιο» και: «Αν ο Θεός είναι υπέρ σου, ποιος θα είναι εναντίον σου», του Οποίου και το σώμα τρως και το αίμα πίνεις; Με αυτά καταπατούμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Λύτρωσέ με από μεσημβρινή συμφορά, από βέλος που πετά την ημέρα. Και κατά την ενάτη ώρα: Κλίνε, Κύριε, το αυτί σου και εισάκουσέ με. Και κατά το εσπέρας: Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο, και όσα προηγούνται και όσα ακολουθούν.

Ελάτε λοιπόν, τέκνα και αδελφοί, ας κάνουμε μια νέα αρχή εμείς που έχουμε ήδη λυγίσει, ας αναζωογονηθούμε εμείς που έχουμε ήδη νεκρωθεί, ας ανανήψουμε εμείς που έχουμε ήδη νυστάξει. Ένα μόνο χρειαζόμαστε, το να θελήσουμε, και τα πάντα έχουν επιτευχθεί· διότι, εάν έχουμε αγαθή προαίρεση, αυτήν ακριβώς την ημέρα φθάνουμε στα μέτρα της σωτηρίας· διότι δεν είμαστε προσκολλημένοι στις βιοτικές μέριμνες, ώστε να είναι δύσκολη για εμάς η ενέργεια προς το αγαθό. Αλλά είναι εύκολο σε εμάς να αδράξουμε τη σωτηρία κάθε μέρα, εάν το επιθυμούμε, ψάλλοντας με σύνεση αμέσως το πρωί εκείνον τον ψαλμό του Δαβίδ: «το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Και κατά την τρίτη ώρα: «το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα». Και κατά την έκτη: «λύτρωσέ με από τη μεσημβρινή συμφορά και από το βέλος που πετάει την ημέρα». Και κατά την ενάτη: «κλίνε, Κύριε, το αυτί σου και εισάκουσέ με». Και το εσπέρας: «ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο», καθώς και όλα όσα προηγούνται και έπονται. Διότι, εάν πράττουμε έτσι κάθε μέρα, και ανυψώνουμε και φωτίζουμε ο ένας τον άλλον με αγαθούς τρόπους και λόγους, και δεν υποβιβάζουμε ούτε σκοτίζουμε ο ένας τον άλλον με την αδιαφορία και τη φλυαρία, τότε μπορούμε να σωθούμε, μπορούμε να διανύσουμε καλά το διάστημα της ημέρας, μπορούμε να εκπληρώσουμε τις οφειλές μας από το πρωί έως το εσπέρας.