Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:7

«Θα πέσει από το πλευρό σου χιλιάδα». Η λέξη «κλίτος» σημαίνει το αριστερό μέρος, και ευλόγως. Εναντίον αυτού, λέει, απεργάζονται επιβουλές οι χιλιάδες· ενώ στα δεξιά μέρη, οι μυριάδες. Διότι το πλήθος των πονηρών δυνάμεων επιχειρεί να παραλύσει τις δεξιές (επιδέξιες) πλευρές των πράξεών μας, καθώς και τις ισχυρές και πιο θαυμαστές από τις αρετές μας.

Διότι αυτό σημαίνει η λέξη «κύκλω». Επειδή, όπως ακριβώς τα τείχη των πόλεων, τα οποία τις περιβάλλουν κυκλικά, αποκρούουν από παντού τις επιθέσεις των εχθρών, έτσι και ο άγγελος, και υψώνει προστατευτικό τείχος από μπροστά, και φυλάσσει τα νώτα, και δεν αφήνει αφύλακτες ούτε τις πλαϊνές πλευρές. Γι' αυτό λέγει: «Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου· σε εσένα όμως κανένα πλήγμα των εχθρών δεν θα πλησιάσει, διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα».

Ταραχώδης λοιπόν είναι ο λόγος τους, διότι δεν έχει την ασφάλεια της αλήθειας. <Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα.> (B f. 374, H f. 395) Και τι ακριβώς είναι αυτό; Δύο τρόπους επιβουλής γνωρίζουμε. Διότι είτε αφανώς και κρυφά, και μένοντας απαρατήρητοι σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, στήνουν κάποιοι παγίδες σε όσους θέλουν και κατασκευάζουν δόλους· είτε ξεκάθαρα και σαν μέσα στην ημέρα και φανερά. Επομένως, νυχτερινό φόβο ονομάζει τον κρυφό κίνδυνο, και την πανουργία που κρύβεται σαν σε νύχτα και σκοτάδι· ενώ βέλος που πετάει την ημέρα, την επιβουλή που γίνεται φανερά σαν στο φως. <Από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο.> (B f. 374 b, H f. 395 b) Μεσημβρινό δαιμόνιο ονομάζει την ακηδία, δηλαδή την αμέλεια· και αυτό συμβαίνει σε κάποιους μερικές φορές. Και λίγο μετά: Σύμπτωμα λοιπόν παθαίνουν κάποιοι όταν ο νους υποκύψει στη φιληδονία, όταν ατονήσει η καρδιά και παρασυρθεί προς τη φιλοσαρκία, όταν περιπέσει σε ακηδία απέναντι στα έργα της ευσέβειας και αδιαφορήσει για τους κόπους υπέρ της αρετής. Αλλά και τότε ο Θεός σώζει, διότι απαλλάσσει από το σύμπτωμα και από την ακηδία, δηλαδή από το μεσημβρινό δαιμόνιο. <Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα.> (C f. 374 b, H f. 396 b) Διότι κλίτος (πλευρό) ονομάζει το αριστερό μέρος, δηλαδή τα πλάγια.

Επομένως, δικαιολογημένα τα όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο, σαν να αναφέρονται στο σώμα του Χριστού, θα μπορούσαν να αναφερθούν και στην ανθρώπινη φύση του Σωτήρα μας, καθώς και σε εκείνον που φθάνει στην τελειότητα εντός του. Έχοντας αυτά ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στη συνέχεια ο λόγος εξετάζει λεπτομερώς όσα θα χορηγηθούν από τον Θεό σε εκείνον που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αυλίζεται υπό τη σκέπη του Θεού, και ο οποίος λέει στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Το ποια είναι δε τα όσα πρόκειται να συμβούν γύρω από αυτόν, τα απαριθμεί μέσω των όσων ακολουθούν: «Διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του· δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που περιφέρεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλάι σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Ο λόγος προαναγγέλλει ότι θα γίνουν πολλές επιθέσεις ενάντια σε εκείνον για τον οποίο προφητεύει.

Αυτός δε ήταν κάποιος σπάνιος και θαυμαστός, ο οποίος καθόταν στο απόκρυφο του Υψίστου, αναπαυόμενος υπό τη σκιά του Ικανού, και έλεγε στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Ο Θεός μου, θα έχω πεποίθηση σε αυτόν»· ή, «Ο Θεός μου, και θα λάβω θάρρος σε αυτόν», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Σε αυτόν λοιπόν, ο οποίος με τον προαναφερθέντα τρόπο είχε εναποθέσει τον εαυτό του στη βοήθεια του Θεού, ξεσηκώθηκαν κάποιες επιβουλές και σκευωρίες αναρίθμητων εχθρών που εκστράτευσαν εναντίον του· ονομάστηκαν λοιπόν παγίδες κυνηγών, και λόγοι ταραχώδεις, και φόβος νυχτερινός, και βέλος που πετάει την ημέρα, και πράγμα που διαπορεύεται μέσα στο σκοτάδι, και σύμπτωμα μεσημβρινού δαιμονίου· και επιπρόσθετα σε όλα αυτά χιλιάδες και μυριάδες· οι μεν χιλιάδες καταλαμβάνοντας τα αριστερά του, οι δε μυριάδες τα δεξιά. Διότι αυτές επιβουλεύονταν τα δεξιά ως τα πιο κραταιά και ισχυρά μέρη.

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, ποιος θα μπορούσε να είναι τέτοιος, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν σε αυτόν τα λόγια αυτά, και εναντίον του οποίου, μολονότι ένα πλήθος εχθρών εκστρατεύει κατά μυριάδες στα δεξιά του και κατά χιλιάδες στην άλλη πλευρά, αυτοί δεν τολμούν να τον αγγίξουν, αλλά καταπίπτουν μπροστά του. Λέω, λοιπόν, ότι αυτά αναφέρονται με έναν τρόπο στον τέλειο εν Χριστώ άνθρωπο· τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ»· και στον καθένα που μπορεί να πει παρόμοια με εκείνον: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και πάλι: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού». Εκείνος δε που, εκτός από αυτά, είναι σε θέση να λέει: «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε», θα ήταν άξιος να ειπωθούν και για αυτόν τα προαναφερθέντα λόγια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, καθώς κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αναπαύεται υπό τη σκέπη του Θεού, θα πει στον Κύριο: «Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός, και σε Αυτόν θα ελπίζω».

Όλα δε αυτά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια θα αποδοθούν στον εν Χριστώ άνθρωπο, και σε καθέναν που μπορεί να πει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού Ιησού που με ενδυναμώνει». Αυτός θα ήταν ο χορός του Χριστού, που συγκροτείται από αγίους και τέλειους μάρτυρες του Θεού, ο οποίος αγωνίζεται μέχρις αίματος υπέρ της αλήθειας, και αποκομίζει τα βραβεία της εν Θεώ νίκης κατά των αντιπάλων. Και στον άνθρωπο του Χριστού θα εφαρμοστούν τα λεγόμενα· αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει αυτή η ακολουθία των αναφερομένων. Διότι, αφού ο λόγος απευθύνθηκε σε κάποιον, με το «Ότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη», και, «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις»· και προσθέτοντας προς τον ίδιο το, «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του»· και το, «Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό»· και το, «Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσει»· και προσθέτοντας σε αυτά το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών»· αφού, λοιπόν, τα είπε όλα στον ενικό σαν να απευθύνεται προς έναν, συμπληρώνει λέγοντας, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου»· καθίσταται έτσι σαφέστατο ότι ο Κύριος ήταν εκείνος προς τον οποίο λέγονταν όλα αυτά.

Διότι, λαμβάνοντας τέτοιου είδους, όπως είναι φυσικό, σχήματα και μορφές, κάποιες πονηρές δυνάμεις που πετούν στον εναέριο χώρο, αρχές και εξουσίες, και κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, και τα πνευματικά της πονηρίας, τα οποία με αλληγορικό τρόπο ονομάζονται ασπίδες και βασιλίσκοι και δράκοντες και λέοντες, ή και παρομοιάζονται με αυτά λόγω της ομοιότητάς τους στην κακία, κινούσαν κάθε πειρασμό εναντίον του. Στο τέλος δε όλων, όταν είδε ο διάβολος ότι αυτός είχε πατήσει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και είχε καταπατήσει όλες τις ενέργειες που υπάγονταν σε εκείνον, προσήλθε πλέον ο ίδιος αυτοπροσώπως, ταπεινωμένος και φοβισμένος, και του απηύθυνε τις ερωτήσεις που είναι καταγραμμένες στα Ευαγγέλια, πειράζοντάς τον και λέγοντας: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες αυτό, και κάνε εκείνο». Τη μαζική λοιπόν ορμή των πονηρών πνευμάτων και την ήττα τους παρουσιάζει η παρούσα προφητεία· διδάσκοντας ότι ναι μεν συγκεντρώθηκαν, αλλά δεν μπόρεσαν να επιτύχουν τίποτα ούτε είχαν καμία ισχύ, αλλά όταν τον πλησίαζαν, έπεφταν χάμω. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Θα πέσουν από την πλευρά σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου». Αντί δε του «Από την πλευρά σου» [Εκ του κλίτους σου], ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν «Από το πλάι σου»· κατ' αυτόν τον τρόπο η θεϊκή Γραφή ονομάζει τα αριστερά του Σωτήρα, ίσως επειδή δεν υπάρχει σε αυτόν τίποτα το σκαιό ούτε το αριστερό.

Εντούτοις, για όλες ανεξαιρέτως τις αντίπαλες δυνάμεις έχει λεχθεί το, «Σε σένα όμως δεν θα πλησιάσουν», και το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών». Και όλα αυτά, λέει, θα συμβούν σε σένα, επειδή ακριβώς «εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου».

Επιπροσθέτως, ο ίδιος ο Ύψιστος, συνεργώντας με αυτόν για τον οποίο γίνεται ο λόγος, κατέλυε όλες τις δυνάμεις των εχθρών και των πολεμίων του και τις υπέτασσε κάτω από τα πόδια του. Γι' αυτό ελέγετο: «Θα πέσουν στο πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες στα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει». Έτσι λοιπόν, τα μεν μεγάλα και τέλεια κατορθώματα, όπως προείπα, τα επιτελούσε ο ίδιος ο Ύψιστος συνεργώντας με το εν λόγω πρόσωπο· τα δε, όπως θα έλεγε κανείς, μικρότερα και πιο σωματικά, διέτασσε να τα διακονούν άγγελοι.

Αυτά αφορούσαν το σκήνωμά του, δηλαδή το σωματικό όργανο, και τα σχετικά με την ίδια τη σάρκα, τα οποία, ως μικρά και ευτελή σε σύγκριση με όσα προαναφέρθηκαν, παραδίδονταν σε υπηρέτες αγγέλους προς φύλαξη, μήπως και επέλθει κάτι κακοποιό στο σώμα του ή μήπως τον αγγίξει κάποια μάστιγα, όχι τον ίδιο, αλλά το σκήνωμά του· διότι στον ίδιο ούτε χιλιάδες ούτε μυριάδες πονηρών δυνάμεων δεν τολμούσαν να πλησιάσουν. Οι άγγελοι διακονούσαν τη σάρκα και το σώμα Εκείνου για τον οποίο μιλούσε η προφητεία, ακόμα και ως προς το πιο μικρό και ευτελές. Αυτό ακριβώς φανερώνει και ο λόγος που λέει: «Για να μην προσκόψεις σε λίθο το πόδι σου». Διότι νομίζω ότι με αυτό υπονοείται πως οι άγγελοι τον διακονούσαν ακόμα και για το πιο τυχαίο και ελάχιστο πράγμα που συνήθως συμβαίνει στο σώμα. Έχεις μάλιστα και στα Ευαγγέλια αυτή τη μαρτυρία για τον ίδιο τον Σωτήρα. Διότι ο μεν Μάρκος έγραψε για τον καιρό του πειρασμού του Σωτήρα, πως βρισκόταν μαζί με τα θηρία, και οι άγγελοι τον διακονούσαν· ο δε Ματθαίος πάλι, επισημαίνοντας την ίδια στιγμή, λέει: «Τότε τον αφήνει ο διάβολος, και ιδού άγγελοι προσήλθαν και τον διακονούσαν». Το ότι μεν οι άγγελοι τον διακονούσαν, το κατέδειξαν οι ευαγγελιστές· το τι είδους διακονίες τού παρείχαν, αυτοί δεν το ανέφεραν· η προκείμενη όμως προφητεία μάς δίδαξε ότι επρόκειτο για τη διακονία που αφορά τα σωματικά και τα μικρά.

Διότι, βλέποντας μέσα από τα ίδια τα έργα ότι η προφητεία των προκείμενων στίχων είχε εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Σωτήρα, και αντικρίζοντας ένα παράδοξο θέαμα στην ανθρώπινη φύση, ότι δηλαδή είχε καθαιρεθεί όλη η στρατιά του, και είχαν νικηθεί όλες οι δυνάμεις του από Εκείνον που εμφανίστηκε, και ότι αθρόες χιλιάδες και μυριάδες έπεφταν μπροστά Του, και ότι Αυτός ατάραχα και ανεμπόδιστα πατούσε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και καταπατούσε λιοντάρι και δράκοντα, δηλαδή τις αρχοντικές του δυνάμεις, τον έβαζε σε πειρασμό για να μάθει τούτο: εάν, ρίχνοντας τον εαυτό Του από το πτερύγιο (του ναού), θα έρχονταν άγγελοι για να Τον υποβαστάξουν. Απέναντι σε αυτή τη διαψευσμένη υπόνοιά του, ο Σωτήρας αποκρίθηκε λέγοντας: «Έχει γραφτεί: δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Διότι το να γκρεμίζει και να ρίχνει κανείς τον εαυτό του από τα ύψη, και να το κάνει αυτό για να μάθει εάν θα τύχει της αγγελικής βοήθειας ή όχι, ήταν γνώρισμα κάποιου που εκπειράζει τον Θεό· πράγμα με το οποίο ακριβώς επιθυμούσε να Τον πειράξει ο πειράζων. Διότι του ήταν οικείο, εφόσον έβαζε σε πειρασμό τον Σωτήρα, να τολμά να εκπειράζει και τον Θεό.

Διότι αυτά, ως μικρότερα και πιο ευτελή, είχαν ανατεθεί σε αγγέλους· και νομίζω ότι, όπως ακριβώς κάποιος θα ανέθετε σε υπηρέτες τη φροντίδα των υποδημάτων ή κάποια άλλη πιο ευτελή υπηρεσία, έτσι και για όσα μικρά και σωματικά ενεργούνταν μέσω της σάρκας του Σωτήρα μας, καθίσταντο υπηρέτες οι άγγελοι και τον διακονούσαν· για τα οποία μαρτυρεί και η Γραφή του Ευαγγελίου λέγοντας ότι «Προσήλθαν άγγελοι και τον διακονούσαν». Τα πιο σπουδαία όμως και μεγαλύτερα και υψηλότερα δεν τα αναθέτει πλέον σε αγγέλους, αλλά στον ίδιο τον Σωτήρα. Ποια δε ήταν αυτά, έχει καταδειχθεί στα προηγούμενα· ανάμεσα στα οποία ήταν και το, «Θα πέσουν από το πλάι σου χίλιοι και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου».

Αλλά και καθένας που προσέρχεται γνήσια στο μυστήριο του λουτρού, έχοντας παραλάβει τη θεολογία περί του Χριστού, θα αντικρίσει τη δόξα του, και θα μπορούσε να πει παρόμοια με τον Παύλο: «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». 〈Από τον Ψαλμό〉 90. «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα διαμείνει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίσω· διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις· σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετά την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· έθεσες τον Ύψιστο ως καταφυγή σου. Δεν θα έρθουν σε εσένα κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει τη σκηνή σου· διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.»

Γι' αυτό και οι δαίμονες, όταν τον έβλεπαν, τον αναγνώριζαν από την προαναφερθείσα διαμονή του στην έρημο, λέγοντάς του: «Τι σχέση έχουμε εμείς με εσένα, Ιησού, Υιέ του Θεού;». Αυτά μεν, λοιπόν, περί αυτών. Τα επόμενα του ψαλμού έχουν εκφωνηθεί προς τον ίδιο τον Χριστό, αρχίζοντας από το σημείο «με τα μετάφρενά του (τις πλάτες του) θα σε επισκιάσει», δηλαδή προφανώς ο Ύψιστος, «και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίσεις· σαν πανοπλία θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Και επειδή ακριβώς πειραζόταν επί σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες, για όσους του επιτίθονταν κατά τις νύχτες έχει ειπωθεί «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», ενώ για όσους τον πολεμούσαν κατά τις ημέρες το «από βέλος που πετάει την ημέρα», και πάλι για τα όσα γίνονται τη νύχτα «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι», ενώ για εκείνα της ημέρας «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό». Έπειτα, επειδή κατά τη διάρκεια του πειρασμού πονηρές δυνάμεις τον περικύκλωναν, και άλλες μεν πίεζαν τη δεξιά του πλευρά, ούσες πολύ περισσότερες από εκείνες της αριστερής, εφόσον τα δεξιά μέρη είναι τα ισχυρότερα, εύλογα προστίθεται για αυτόν: «Θα πέσουν από την πλευρά σου (κλίτος) χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσουν», όπου η λέξη «πλευρά» χρησιμοποιείται αντί για την αριστερή, έχοντας εύλογα αποσιωπηθεί ο προσδιορισμός «αριστερή», επειδή δεν βρίσκεται σε αυτόν τίποτα το σκαιό ούτε το αριστερό.

Και επειδή λέγεται ότι ολόκληρη μυριάδα, μαζί και χιλιάδα, θα πέσουν τόσο από το πλευρό του όσο και από τα δεξιά, εύλογα ύστερα από αυτά αναφέρεται στη συνέχεια: «όμως με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών».

ΘΕΟΤ. Καλώς λες. Αυτό βέβαια θα ήταν και χρησιμότερο και δυσκολότερο να το μάθει κανείς· για μένα όμως δεν υπάρχει πλέον τίποτε αμφισβητήσιμο· διότι γνώρισα με ακρίβεια πόσο μεγάλη είναι η κακοδοξία του ανθρώπου. Επειδή όμως η πλάνη αυτή είναι μακρά, πολυσχιδής και έχει αυξηθεί πάρα πολύ από εκείνους που τον διαδέχθηκαν, χρειάζομαι κάποια μέθοδο, όσο είναι δυνατόν σύντομη· όχι για να την κατανοήσω πλήρως, αλλά για να τη διασαφήσω και να την ελέγξω. Και σε παρακαλώ να μη διστάσεις, όσο είναι δυνατόν, να μας υποδείξεις έναν τέτοιο δρόμο, ώστε βαδίζοντας εμείς μέσα από αυτόν και, όπως λέει ο ψαλμός, «περικυκλωμένοι με την αλήθεια σαν με όπλο», να βλέπουμε να πέφτουν οι φλυαρίες εκείνων και από τα αριστερά και από τα δεξιά, χωρίς όμως ούτε καν να μας πλησιάζουν.

Σε αυτά, λοιπόν, προστατεύονται οι πιστοί, σύμφωνα με τον απόστολο, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών. Δεν θα φοβηθείς: Δηλαδή, μη φοβάσαι, λέγει στον πιστό άνθρωπο, από τους δαίμονες· διότι αυτοί έχουν την κατοικία και την κίνησή τους μέσα στη νύχτα, ενώ την ημέρα διατρέχουν τον αέρα σαν βέλη, εξου και προκαλούν τρόμο καθώς εμφανίζονται αόρατα. Και ποια δύναμη ή φόβο έχουν γενικώς αυτοί που βρίσκονται στο σκοτάδι, έχοντας την εξουσία, και πράττουν όλα τα κακά στο σκοτάδι, όπως πορνεία, κλοπή, φόνο, από τα οποία οφείλει να φυλάγεται ο άνθρωπος; Από πράγμα: Ομοίως και κατά τη μεσημβρία, όπως στο σκοτάδι, ενεργούν τα πνεύματα, επιπίπτοντας και προκαλώντας συμφορές στους ανθρώπους. Θα πέσει: Διότι οι δαίμονες από τα δεξιά του ανθρώπου είναι περισσότεροι από αυτούς στα αριστερά. Γι' αυτό από το αριστερό μέρος λιγότεροι δαίμονες πέφτουν στους πιστούς, ενώ περισσότεροι πέφτουν από τα δεξιά. Μόνο με τα μάτια: Δηλαδή, πρόσεχε με ακρίβεια με τα μάτια της διάνοιας· διότι οι δαίμονες δεν παύουν να ρίχνουν βέλη. Θα δεις όμως και την πτώση αυτών που τους πείθονται, πώς λαμβάνουν από τον Θεό την ανταπόδοσή τους. Επειδή εσύ, Κύριε: Διότι είναι αγαθή και ασφαλής ελπίδα των πιστών ανθρώπων το να εναποθέτουν πάντοτε τη μέριμνά τους στον Θεό και σε Αυτόν να καταφεύγουν. Δεν θα πλησιάσει: Διότι καμία κακία δεν άγγιξε τη δεσποτική σάρκα.

Διότι, λέγοντας αυτό γενικά, υπενθύμισε τις αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες χαίρονται με το σκοτάδι και δεν έχουν καμία κοινωνία με το φως εξαιτίας της κακίας τους. γι' αυτό και πρόκειται να οδηγηθούν στο εξώτερο σκοτάδι. Αλλά μάλιστα επιδιώκουν και το μεσημεριανό μέρος της ημέρας, επειδή κατά τον καιρό εκείνο οι περισσότεροι άνθρωποι συνηθίζουν να αναπαύονται. Όντας δε κλέφτες και ληστές, φοβούνται τα συνεχή βλέμματα των ανθρώπων, τρέμοντας το αξιοσέβαστο της δικής μας εικόνας. γι' αυτό, ως επί το πλείστον, συχνάζουν γύρω από τάφους και βούρκους, και άλλους τόπους έρημους από ανθρώπους. Εξαιτίας αυτού αποθρασύνονται στο να μας επιτεθούν και να μας συναντήσουν κατά το μέσον της ημέρας. «Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι και μυριάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσουν». Ο απόστολος Παύλος μας δίδαξε για τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά: τη δόξα και την ατιμία, τη δυσφήμιση και την ευφημία, και τα παρεπόμενα αυτών. Με αυτά οι ενάντιες δυνάμεις καταπολεμούνται και πέφτουν. στα μεν αριστερά λιγότερες, στα δε δεξιά περισσότερες. Γι' αυτό, με το «Από το πλευρό σου» (το οποίο προς το παρόν ο προφήτης εννόησε ως το αριστερό μέρος, πράγμα που είναι φανερό από το ότι το διέκρινε από το δεξιό) λέει ότι θα πέσουν χιλιάδες εχθροί, ενώ από το δεξιό μυριάδες.

Αλλά, ακόμη κι αν ο καθένας από αυτούς προσποιείται ότι είναι μεσημβρινός, δεν παραμένουν τέτοιοι όπως προσποιούνται, καθώς το φως των ασεβών θα σβήσει, όταν έλθει ο Χριστός, φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και φανερώσει τις βουλές των καρδιών. «Θα πέσει από το πλάι σου χιλιάδα». Οι μυριάδες θα επιβουλεύονταν τα δεξιά, ως πιο κραταιά και ισχυρά. Αλλά είναι περισσότεροι αυτοί που πέφτουν μέσω εκείνων που φαίνονται να είναι δεξιά, παρά εκείνοι που αμαρτάνουν φανερά. Διότι οι περισσότεροι άνθρωποι, προβάλλοντας κάποια προσχήματα δικαιοσύνης, διαπερνώνται από τις αμαρτίες.

Ψαλμός 90. Αίνος ωδής του Δαβίδ. Χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. «Αυτός που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου, κάτω από την προστασία του Θεού» του αληθινού «θα καταλύσει. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο προστάτης και η καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Διότι δεν κατοικούν όλοι υπό την προστασία του Υψίστου, παρά μόνο εκείνοι που πράττουν τα αρεστά στον Θεό. Επειδή κάποιοι κατοικούν και ληστρικά σε σπήλαια και άλλοι σε πορνεία, οι οποίοι δεν κατοικούν με τη βοήθεια του Υψίστου, αλλά με την ενέργεια του σατανά· σε αυτούς δεν υπάρχει καν η παρρησία να πουν: «Ο Θεός μου, ο βοηθός μου» και τα εξής. Εκείνον όμως που κατοικεί έχοντας πεποίθηση στον Θεό· «Ο Θεός», λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών», δηλαδή όσων τον επιβουλεύονται, «και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό», από δαίμονες που προκαλούν τρόμο, ούτε «από βέλος που πετά την ημέρα» από εχθρούς που ρίχνουν λίθους, ούτε «από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι» αόρατο και ορατό, ούτε «από συμφορά και δαιμόνιο μεσημβρινό», κι αν «πέσουν στο πλευρό σου», δηλαδή στα πλάγιά σου, «χίλιοι και δέκα χιλιάδες στα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου» και αποκλειστικά «θα κατανοήσεις» τη φύση και το πλήθος των συμφορών «και την ανταπόδοση των αμαρτωλών θα δεις», το τι είδους δεινά θα υποστούν εκείνοι.