Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 90:9

Να μη φοβάστε, λοιπόν, τους πειρασμούς που μας επιφέρει ο διάβολος, ακόμη κι αν είναι ποικίλοι, διότι είναι γραμμένο: «Υιέ μου, αν προσέρχεσαι για να δουλέψεις στον Κύριο, προετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμούς». Και με την υπομονή της καρδιάς να αναμένεις τη βοήθεια του Θεού· διότι Εκείνος είναι μεγαλύτερος από τον διάβολο που σε πολεμά, καθώς λέγεται πολλές φορές: «Μεγαλύτερος είναι Αυτός που βρίσκεται μέσα μας, παρά εκείνος που βρίσκεται στον κόσμο»· και ο Ψαλμωδός λέει: «Δεν θα φοβηθώ τα κακά, διότι Εσύ είσαι μαζί μου». Και: «Ο Κύριος είναι το φως μου και ο Σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ;» Και, «Αν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, η καρδιά μου δεν θα φοβηθεί». Και, «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα αντικρίσω άφοβα τους εχθρούς μου». Δεν πρέπει, λοιπόν, εκείνος που δουλεύει στον Κύριο να ολιγοπιστεί, νομίζοντας ότι ο Κύριος δεν τον υπερασπίζεται πάντοτε· διότι ο Ίδιος έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Και εφόσον έθεσες Αυτόν ως καταφύγιό σου, «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει την κατοικία σου» και τα εξής. Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί, να μην ενδώσουμε καθόλου στον πονηρό, ούτε να οδηγήσουμε στον θάνατο τους εαυτούς μας εξαιτίας οποιασδήποτε ηδονής, αλλά, έχοντας στον νου μας τα αγαθά που μας περιμένουν στους ουρανούς, ας τα περιφρονήσουμε όλα αυτά. Ας μη φανούμε, λοιπόν, περίγελος, εμείς που καυχηθήκαμε για εκείνους που προηγήθηκαν από εμάς.

Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις. Δεν θα υποστείς καμία βλάβη, λέγει, από εκείνους που σε επιβουλεύονται· απεναντίας, θα σου συμβεί να δεις τους εχθρούς σου πεσμένους. Τον Ύψιστο έθεσες ως καταφύγιό σου. Το προφητικό Πνεύμα αντιφωνεί στα λόγια του ανθρώπου του Θεού, για το πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της ελπίδας στον Θεό.

Διότι δεν έχει ειπωθεί για τον Χριστό το χωρίο του ψαλμού· επειδή ο Δεσπότης δεν έχει ανάγκη από αγγέλους. Το πτερύγιο, εξάλλου, ήταν ένα πάρα πολύ ψηλό οικοδόμημα, χτισμένο δίπλα στο ιερό. Κάποιοι βέβαια, κακώς αναφέρουν τον ψαλμό στο πρόσωπο του Κυρίου· και συνδέοντας τους στίχους, διαβάζουν ως εξής: «Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου». Λένε, λοιπόν, ότι ο Κύριος έχει ως καταφυγή τον Ύψιστο, δηλαδή τον εν ουρανοίς Πατέρα. Αφορμή όμως για αυτούς σε αυτή την αντίληψη έγινε ο Σατανάς· διότι αυτός έτσι εννόησε τους στίχους, λέγοντας: «Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Διότι είναι γραμμένο, ότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα». Επειδή δηλαδή ο Σατανάς είναι συκοφάντης και απατεώνας, αποδίδει αυτά που έχουν ειπωθεί για εμάς στο ίδιο το πρόσωπο του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Εμείς, όμως, δεν κατανοούμε με αυτόν τον τρόπο, όπως συνηθίζει να κατανοεί ο Σατανάς· και αν οι Αρειανοί τα έχουν κατανοήσει έτσι, δεν είναι καθόλου περίεργο· διότι ακολουθούν τον δικό τους πατέρα, ο οποίος είναι ψεύτης και αλήθεια δεν υπάρχει μέσα του, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα. Διότι, αν, σύμφωνα με αυτούς, είναι αληθινό κάτι τέτοιο, εμείς μεν κάναμε ελπίδα μας τον Χριστό, ενώ αυτός έχει ως καταφυγή του τον Πατέρα· επομένως, έχουμε καταφύγει σε κάποιον που βοηθείται, αποκαλούμε Σωτήρα εκείνον που σώζεται από άλλον. Δεν συμβαίνουν αυτά, μη γένοιτο.

Δεν ταιριάζει, λοιπόν, στο πρόσωπο του Σωτήρα να λέγεται: «Τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου.» Διότι αυτός είναι ο Ύψιστος, η καταφυγή των πάντων, η ελπίδα των πάντων, η παντοδύναμη δεξιά του Πατρός· και αν κάποιος τον θέσει ως καταφυγή του, δεν θα τον πλησιάσουν κακά· διότι αυτός δίνει εντολή στους αγγέλους, οι οποίοι είναι λειτουργικά πνεύματα, να φρουρούν τον δίκαιο. Διότι, όπως ακριβώς οι κατά σάρκα πατέρες, όταν βλέπουν δρόμο τραχύ και δύσβατο, παίρνουν στα χέρια τους τα βρέφη, μήπως και τραυματιστούν επειδή έχουν τρυφερά πόδια και δεν μπορούν ακόμη να βαδίσουν σε σκληρό δρόμο, έτσι και οι λογικές δυνάμεις αποσπούν από κάθε πειρασμό εκείνους που δεν έχουν ακόμη τη δύναμη να υποφέρουν κόπους και διαθέτουν κάπως νηπιώδη δύναμη.

Διότι, όπως λέει η Ιερή Γραφή: «Με κρυφό χέρι πολεμά ο Κύριος τον Αμαλήκ, από γενιά σε γενιά». Επειδή δεν θα πάψει ποτέ να σώζει αυτούς που τον αγαπούν. <Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου.> (B f. 375, H f. 397 b) Είναι όμως αναγκαίο να επισημανθεί ότι τους προκειμένους στίχους μερικοί τους κατανοούν διαφορετικά, με τρόπο εσφαλμένο και παραποιημένο· διότι τους αναφέρουν στο ίδιο το πρόσωπο του Χριστού, ενώνοντας τους στίχους και λέγοντας: «Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου». Και μετά από λίγα: Διότι ισχυρίζονται ότι αυτός έχει ως καταφυγή του τον Ύψιστο, προφανώς δηλαδή τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα.

Δεν αρμόζει λοιπόν στο πρόσωπο του Σωτήρα όλων μας Χριστού, να λέγεται: «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· διότι αυτός είναι ο Ύψιστος, η καταφυγή των πάντων, η ελπίδα των πάντων, η παντοδύναμη δεξιά του Πατρός. Έπρεπε λοιπόν για καθέναν από τους γνήσιους προσκυνητές να νοείται και να λέγεται από τον Πατέρα: «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου». Διότι ο Ύψιστος, δηλαδή ο Χριστός, προστατεύει εκείνους που έχουν πεποίθηση σε αυτόν, και εκείνους που τον προσεγγίζουν με πίστη. <Στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, κ.τ.λ.>

Επομένως, δικαιολογημένα τα όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο, σαν να αναφέρονται στο σώμα του Χριστού, θα μπορούσαν να αναφερθούν και στην ανθρώπινη φύση του Σωτήρα μας, καθώς και σε εκείνον που φθάνει στην τελειότητα εντός του. Έχοντας αυτά ειπωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στη συνέχεια ο λόγος εξετάζει λεπτομερώς όσα θα χορηγηθούν από τον Θεό σε εκείνον που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αυλίζεται υπό τη σκέπη του Θεού, και ο οποίος λέει στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν». Το ποια είναι δε τα όσα πρόκειται να συμβούν γύρω από αυτόν, τα απαριθμεί μέσω των όσων ακολουθούν: «Διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις φτερούγες του θα ελπίζεις. Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του· δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που περιφέρεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και από μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλάι σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Ο λόγος προαναγγέλλει ότι θα γίνουν πολλές επιθέσεις ενάντια σε εκείνον για τον οποίο προφητεύει.

Όλα δε αυτά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια θα αποδοθούν στον εν Χριστώ άνθρωπο, και σε καθέναν που μπορεί να πει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού Ιησού που με ενδυναμώνει». Αυτός θα ήταν ο χορός του Χριστού, που συγκροτείται από αγίους και τέλειους μάρτυρες του Θεού, ο οποίος αγωνίζεται μέχρις αίματος υπέρ της αλήθειας, και αποκομίζει τα βραβεία της εν Θεώ νίκης κατά των αντιπάλων. Και στον άνθρωπο του Χριστού θα εφαρμοστούν τα λεγόμενα· αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει αυτή η ακολουθία των αναφερομένων. Διότι, αφού ο λόγος απευθύνθηκε σε κάποιον, με το «Ότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη», και, «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις»· και προσθέτοντας προς τον ίδιο το, «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του»· και το, «Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό»· και το, «Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσει»· και προσθέτοντας σε αυτά το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών»· αφού, λοιπόν, τα είπε όλα στον ενικό σαν να απευθύνεται προς έναν, συμπληρώνει λέγοντας, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου»· καθίσταται έτσι σαφέστατο ότι ο Κύριος ήταν εκείνος προς τον οποίο λέγονταν όλα αυτά.

Διότι, επειδή δεν μεσολάβησε καμία εναλλαγή προσώπου στο ενδιάμεσο, ο λόγος συνέδεσε τα πάντα σε ένα ενιαίο νόημα, σαν να απευθύνονται προς ένα πρόσωπο· και παρουσίασε ποιος ακριβώς ήταν αυτός, αποσαφηνίζοντας στη συνέχεια και λέγοντας: «Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Διότι, αφού εσύ, λέει, ώ Κύριε, στον οποίο εγώ ήλπισα, έθεσες ως καταφυγή του εαυτού σου τον Ύψιστο, δηλαδή τον ανώτατο Θεό και δικό σου Πατέρα, για τον λόγο αυτό δεν θα σε πλησιάσει ούτε χιλιάδα, ούτε μυριάδα, ούτε παγίδες κυνηγών, ούτε τίποτε άλλο από όσα έχουν απαριθμηθεί· και επειδή εσύ, ώ Κύριε, είσαι η ελπίδα εμού που λέω αυτά τα λόγια, «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· γι' αυτό ακριβώς και ξεκινώντας έλεγα για σένα, «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», ή, «Αυτός που κάθεται στον απόκρυφο τόπο του Υψίστου»· επειδή ο Ύψιστος σε κατέστησε σύνεδρο και σύνθρονό του σε τόπους άρρητους και απόκρυφους, λέγοντάς σου: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Εφόσον, λοιπόν, σε αυτά ως Ύψιστος νοείται ο ανώτατος Θεός των συμπάντων, και ως Κύριος ο Υιός του Θεού, ο οποίος έθεσε τον Ύψιστο καταφυγή του, εύλογα και ο Μωυσής, θεοφορούμενος από το ίδιο θείο Πνεύμα, δίδασκε στη μεγάλη ωδή λέγοντας: «Όταν ο Ύψιστος διαμέριζε τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού. Και μερίδα του Κυρίου έγινε ο λαός του, ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ». Μέσω αυτών, επομένως, και ο Μωυσής αποκάλεσε σαφώς Ύψιστο τον αγέννητο Θεό, ο οποίος διανέμει τα έθνη της γης στους αγγέλους του· και Κύριο τον Υιό του Θεού, ο οποίος παρέλαβε τον Ισραήλ από τον Πατέρα.

Αυτός λοιπόν ο ίδιος ο Κύριος, όπως αναφέρεται και στα προκείμενα, κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου, και έχει θέσει ως καταφυγή του τον Ύψιστο, δηλαδή τον δικό του Πατέρα. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς αυτόν: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Επειδή όμως ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν τη μετάφραση με πιο ιουδαϊκό τρόπο, αντιμετωπίζοντας με καχυποψία το δόγμα που μας έχει παραδοθεί σχετικά με τον Ύψιστο και τον Κύριο· και ο μεν Ακύλας μετέφρασε λέγοντας: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, ύψιστο έθεσα το κατοικητήριό σου»· ο δε Σύμμαχος: «Διότι εσύ, Θεέ, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου»· πρέπει να παρατηρήσουμε, πρώτον μεν, ότι η πέμπτη έκδοση συμφωνεί με τους Εβδομήκοντα, λέγοντας και αυτή: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· δεύτερον, ότι η εβραϊκή λέξη, που περιέχει τον τύπο Ελιών, δηλώνει τον Ύψιστο. Βρήκαμε, λοιπόν, γραμμένο στον νστ΄ ψαλμό το: «Θα κράξω προς τον Θεό τον Ύψιστο»· όπου αντί για το «τον Ύψιστο», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το Ελιών, όπως ακριβώς και στην προκειμένη περίπτωση.

Επομένως, δεν πρέπει να διαστρέφουμε την αλήθεια εκβιάζοντάς την. Εξάλλου, εάν, σύμφωνα με τον Ακύλα, έχει λεχθεί προς τον ίδιο τον Κύριο: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσα κατοικία σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου», και αν ο λόγος αναφέρεται, όπως θα πίστευαν οι Ιουδαίοι, στον Θεό των όλων, πώς συνδέεται αμέσως μετά, σύμφωνα με τον Ακύλα, το: «Δεν θα στραφεί εναντίον σου κακό, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στη σκέπη σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του να σε φυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Στις παλάμες τους θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψει σε πέτρα το πόδι σου»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, μετά το «Εσύ, Κύριε, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου», πώς προστίθεται το: «Δεν θα σε καταβάλει το κακό, ούτε μάστιγα θα πλησιάσει στη σκηνή σου. Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους για σένα να σε φυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Θα σε βαστάξουν στα χέρια τους, για να μη χτυπήσει σε πέτρα το πόδι σου»; Διότι το να λέγονται αυτά για τον Θεό των όλων, πώς να μην είναι το πιο ασεβές από όλα; Ποιος είναι, δηλαδή, αυτός που δίνει εντολή στους αγγέλους του για τον Θεό των όλων, ώστε να τον φυλάσσουν σε όλες τις οδούς του; Ή πώς θα βαστάξουν στα χέρια τους τον επί πάντων Θεό, για να μη σκοντάψει σε πέτρα το πόδι του;

Εντούτοις, για όλες ανεξαιρέτως τις αντίπαλες δυνάμεις έχει λεχθεί το, «Σε σένα όμως δεν θα πλησιάσουν», και το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών». Και όλα αυτά, λέει, θα συμβούν σε σένα, επειδή ακριβώς «εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου».

Και πώς θα μπορούσε μια ψυχή ενδεδυμένη με σάρκα και τα μάτια των θνητών να δουν τον Ύψιστο Θεό, Αυτόν που βρίσκεται πέρα από τα πάντα, την άτρεπτη και αγέννητη ουσία, εάν δεν λέγαμε ότι ξεκάθαρα και εδώ παρίσταται ο Θεός Λόγος, που αποδεικνύεται Κύριος με ποικίλους τρόπους, συγκαταβαίνοντας από το δικό Του μεγαλείο, όπως μπορεί κανείς να μάθει και από τις ίδιες τις θείες ρήσεις, μέσα από τις οποίες και πάλι ο Κύριος, μιλώντας εκτενώς προς τον Ιώβ για τον διάβολο σαν να επρόκειτο για δράκοντα, επιχειρηματολογούσε: «Δεν φοβάσαι, επειδή έχει ετοιμαστεί για εμένα;» Διότι, για ποιον κύριο αρμόζει να θεωρούμε ότι έχει ετοιμαστεί ο δράκοντας, παρά για τον Θεό Λόγο και Σωτήρα μας; Αυτόν ο οποίος καθαίρεσε τον άρχοντα τούτου του αιώνα, που από παλιά πολιορκούσε το ανθρώπινο γένος, «αφού έλυσε τις ωδίνες του θανάτου», πράγμα που και ο ίδιος φανερώνει λέγοντας: «Ήλθες μήπως στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Μήπως σου ανοίγονται από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν;» Και αυτά ευλόγως τα αποκαλύπτει προς τον Ιώβ μετά τον μεγάλο πειρασμό και αγώνα που υπέμεινε, διδάσκοντάς τον ότι αγωνίστηκε εν μέρει, καθώς ο μεγαλύτερος και ισχυρότερος πόλεμος και αγώνας είχε φυλαχθεί για τον ίδιο τον Κύριο, κατά τον καιρό της παρουσίας Του στον θάνατο. 〈Από τον 90ό Ψαλμό〉. «Διότι Εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου.

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα· θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.» Αυτές τις λέξεις χρησιμοποίησε ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρα μας. Δες λοιπόν με ποιον τρόπο ο ψαλμός απευθύνεται προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Διότι εσύ ο ίδιος, λέει, είσαι η δική μου ελπίδα, ω Κύριε, και έθεσες ως καταφυγή σου τον ανώτερό σου, τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό που είναι πάνω από όλα, τον ίδιο σου τον Πατέρα, χάρη στον οποίο «δεν θα σε πλησιάσουν κακά», εσένα τον δικό μου Κύριο, «και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου»· διότι, έστω κι αν ασεβείς άνθρωποι επιχειρήσουν να σε μαστιγώσουν, αφού ενανθρώπησες, και να σε παραδώσουν στον θάνατο, ωστόσο η μάστιγα του Θεού δεν πρόκειται να πλησιάσει το δικό σου σκήνωμα, δηλαδή το σώμα, το οποίο προφανώς ενδύθηκες όταν ενανθρώπησες για εμάς. Ακολούθως, με αυτά τα λόγια θα εφαρμόσεις σε αυτόν τα όσα δηλώνονται σε ολόκληρο τον ψαλμό, τα οποία και εμείς θα εξετάσουμε στον κατάλληλο καιρό. 〈Από τον Ωσηέ.〉 «Δεν πρόκειται να εγκαταλείψω τον Ιακώβ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ.»

Αλλά και καθένας που προσέρχεται γνήσια στο μυστήριο του λουτρού, έχοντας παραλάβει τη θεολογία περί του Χριστού, θα αντικρίσει τη δόξα του, και θα μπορούσε να πει παρόμοια με τον Παύλο: «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι». 〈Από τον Ψαλμό〉 90. «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα διαμείνει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και η καταφυγή μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίσω· διότι αυτός θα με λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη. Με τους ώμους του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις· σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του. Δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετά την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο. Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, σε εσένα όμως δεν θα πλησιάσει. Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου· έθεσες τον Ύψιστο ως καταφυγή σου. Δεν θα έρθουν σε εσένα κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει τη σκηνή σου· διότι στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και χτυπήσεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.»

Και αυτά θα συμβούν, λέει, σε σένα, τον Χριστό του Θεού, επειδή εσύ ο ίδιος, ω «Κύριε», που τυγχάνει να είσαι η δική μου «ελπίδα», «τον Ύψιστο έθεσες ως καταφύγιό σου». Εδώ θα παρατηρήσεις με ποιον τρόπο ο προφήτης λέει προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», διακρίνοντας με ακρίβεια τον έναν ξεχωριστά ως Κύριο και τον Πατέρα αυτού, ως Ύψιστο Θεό. Γι' αυτό, επειδή ακριβώς ο Χριστός έχει θέσει Αυτόν, τον Πατέρα και Ύψιστο Θεό, ως δικό του καταφύγιο, ειπώθηκε σε αυτόν το: «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου· στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε λίθο».

Και παρατήρησε με προσοχή με ποιον τρόπο στο χωρίο «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», η λέξη "Κύριε" αποδίδεται στο εβραϊκό κείμενο με το τετραγράμματο όνομα, το οποίο οι γιοι των Εβραίων, θεωρώντας το ανεκφώνητο, συνηθίζουν να το χρησιμοποιούν μόνο για τον Θεό, ενώ εμείς έχουμε αποδείξει προηγουμένως πως αυτό απαντάται σε πάρα πολλά χωρία των Γραφών και για τη θεότητα του Λόγου. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στον προκείμενο ψαλμό, ο οποίος αναφέρει προς το πρόσωπο του ίδιου του Κυρίου: «επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», λέγοντας σχεδόν ότι εσύ ο ίδιος, ω Κύριε, που τυγχάνει να είσαι η ελπίδα εμού που προφητεύω αυτά, επειδή γνωρίζεις τον Ύψιστο Θεό ως ανώτερό σου, Εκείνον ακριβώς «έθεσες καταφύγιό σου». Γι' αυτό και στην αρχή του ψαλμού λεγόταν για αυτόν: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο, είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, ο βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίζω». Επειδή λοιπόν εσύ, ω Κύριε, «τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Ύψιστος, λέει, «θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη», και «με τις ωμοπλάτες του θα σε επισκιάσει». Επομένως, έχοντας μια τέτοια πατρική βοήθεια από τον Ύψιστο, «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο» ούτε από κανένα από τα προαναφερθέντα, αλλά ούτε και από όσα παρατίθενται στη συνέχεια.

Επειδή, λοιπόν, «εσύ, Κύριε, έθεσες τον Ύψιστο ως καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτό «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου». Ως «μάστιγες» θα μπορούσες να βρεις να ονομάζονται στα Ευαγγέλια οι δαιμονικές ενέργειες, για τις οποίες λέει ότι είναι αδύνατον να τολμήσουν καν να πλησιάσουν το σκήνωμα του Χριστού, δηλαδή το σώμα του. Διότι πώς θα μπορούσαν, όταν εκείνος με έναν μόνο λόγο τις εκδίωκε από τους ανθρώπους; Γι' αυτό το σκήνωμα, εξάλλου, ορκίστηκε κάποτε και ο Δαβίδ στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ, λέγοντας: «Εάν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και εξαιτίας αυτού ακριβώς του σκηνώματος ελέγετο το: «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», και το «αυτός θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από ταραχώδη λόγο», και το «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου», καθώς και όσα πιο ανθρώπινα έχουν λεχθεί γι' αυτόν, όπως και το «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν», και το «στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και προσκόψεις σε πέτρα το πόδι σου». Διότι αυτά δεν θα ταίριαζε να λέγονται προς τον Θεό, αλλά προς το σκήνωμά του το οποίο προσέλαβε για χάρη μας, όταν «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Μου φαίνεται σκόπιμο, για την ακριβή επιβεβαίωση των όσων έχουν ειπωθεί, να παραθέσω και τα λόγια των υπολοίπων ερμηνευτών. Από αυτούς ο μεν Ακύλας είπε τα εξής: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, έθεσες τον Ύψιστο κατοικία σου. Δεν θα έλθουν σε σένα κακά, και πληγή δεν θα πλησιάσει στη σκέπη σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του να σε φυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου», ο δε Σύμμαχος: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ασφάλειά μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου. Δεν θα υπερισχύσει σε σένα κακό, ούτε πληγή θα πλησιάσει στη σκηνή σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους». Επομένως, μέσω ακριβώς αυτών των λόγων έχει ειπωθεί προς τον Κύριο σαν να επρόκειτο για κάποιον άλλον ανώτερο, το «θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα να σε διαφυλάσσουν σε όλους τους δρόμους· στα χέρια τους θα σε σηκώσουν» (δηλαδή εσένα τον Κύριο), «μήπως τυχόν» εσύ ο Κύριος «σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα». Αυτές ακριβώς τις λέξεις χρησιμοποίησε και ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρος μας, όταν, αφού τον παρέλαβε «στην αγία πόλη, τον έστησε στο πτερύγιο του ιερού, και του είπε: εάν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου από εδώ κάτω· διότι είναι γραμμένο ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, μήπως τυχόν σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα». Προς αυτόν αποκρίθηκε ο Κύριός μας και είπε: «Είναι γραμμένο, δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεόν σου».

Σε αυτά, λοιπόν, προστατεύονται οι πιστοί, σύμφωνα με τον απόστολο, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών. Δεν θα φοβηθείς: Δηλαδή, μη φοβάσαι, λέγει στον πιστό άνθρωπο, από τους δαίμονες· διότι αυτοί έχουν την κατοικία και την κίνησή τους μέσα στη νύχτα, ενώ την ημέρα διατρέχουν τον αέρα σαν βέλη, εξου και προκαλούν τρόμο καθώς εμφανίζονται αόρατα. Και ποια δύναμη ή φόβο έχουν γενικώς αυτοί που βρίσκονται στο σκοτάδι, έχοντας την εξουσία, και πράττουν όλα τα κακά στο σκοτάδι, όπως πορνεία, κλοπή, φόνο, από τα οποία οφείλει να φυλάγεται ο άνθρωπος; Από πράγμα: Ομοίως και κατά τη μεσημβρία, όπως στο σκοτάδι, ενεργούν τα πνεύματα, επιπίπτοντας και προκαλώντας συμφορές στους ανθρώπους. Θα πέσει: Διότι οι δαίμονες από τα δεξιά του ανθρώπου είναι περισσότεροι από αυτούς στα αριστερά. Γι' αυτό από το αριστερό μέρος λιγότεροι δαίμονες πέφτουν στους πιστούς, ενώ περισσότεροι πέφτουν από τα δεξιά. Μόνο με τα μάτια: Δηλαδή, πρόσεχε με ακρίβεια με τα μάτια της διάνοιας· διότι οι δαίμονες δεν παύουν να ρίχνουν βέλη. Θα δεις όμως και την πτώση αυτών που τους πείθονται, πώς λαμβάνουν από τον Θεό την ανταπόδοσή τους. Επειδή εσύ, Κύριε: Διότι είναι αγαθή και ασφαλής ελπίδα των πιστών ανθρώπων το να εναποθέτουν πάντοτε τη μέριμνά τους στον Θεό και σε Αυτόν να καταφεύγουν. Δεν θα πλησιάσει: Διότι καμία κακία δεν άγγιξε τη δεσποτική σάρκα.

Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών. Αν και από μακριά, λέει, και αφανώς πολεμούν ως αόρατοι, ωστόσο με τα μάτια σου θα δεις τα τρόπαια που εγείρονται εναντίον τους, και την ανταπόδοση που γίνεται σε αυτούς από εκείνους που είχαν εξαπατηθεί. Διότι εκείνοι που προηγουμένως κατασκεύαζαν είδωλα, τώρα γκρεμίζουν τα είδωλα· εκείνοι που προηγουμένως οικοδομούσαν ναούς, τώρα πυρπολούν τους ναούς· εκείνοι που προηγουμένως θεοποιούσαν τα έργα των χεριών τους, τώρα με τα ίδια τους τα χέρια τα κατακρημνίζουν. Και άκουσε πώς έχουν κατορθωθεί αυτά· διότι ο προφήτης, απαντώντας εκ μέρους του προσώπου της ανθρωπότητας, διατύπωσε: Ότι συ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου.

Τα λόγια αυτά είναι ταυτόχρονα λόγια ευγνωμοσύνης και αλήθειας. Διότι με την ελπίδα στον Θεό φέραμε εις πέρας με επιτυχία τον πόλεμο εναντίον των αρχών, των εξουσιών και των κοσμοκρατόρων του σκότους, καθώς διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε εμείς οι σαρκικοί να επικρατήσουμε επί των ασάρκων. Τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου.

Αφού, λοιπόν, ο βασιλιάς κάθισε σε βήμα ψηλό και υπερυψωμένο, διέταξε τον γιο του να παρακαθήσει μαζί του. Εκείνος, όμως, από σεβασμό και τιμή προς τον πατέρα του δεν θέλησε να το πράξει αυτό, και κάθισε στο έδαφος κοντά του. Παρουσιάστηκαν, λοιπόν, οι γνώστες της σοφίας που μωράνθηκε από τον Θεό, των οποίων η ασύνετη καρδιά πλανήθηκε, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος: «Ενώ νόμιζαν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα θνητών ανθρώπων, τετράποδων και ερπετών». Αυτοί συγκεντρώθηκαν για να αναμετρηθούν δια των λόγων με τον γιο του βασιλιά και με όσους βρίσκονταν γύρω του, και εκπληρωνόταν σε αυτούς η παροιμία, ότι δηλαδή η ζαρκαδιά επιχειρούσε να πολεμήσει με το λιοντάρι. Διότι αυτός μεν είχε θέσει τον Ύψιστο ως καταφύγιό του και είχε εναποθέσει την ελπίδα του στη σκιά των πτερύγων Του· εκείνοι δε είχαν στηρίξει την πεποίθησή τους στους άρχοντες αυτού του αιώνα που καταργούνται, και στον κοσμοκράτορα του σκότους, στον οποίο είχαν υποτάξει τον εαυτό τους ελεεινά και άθλια.

Όταν δε είδε ο εχθρός τον εαυτό του ανίσχυρο απέναντι στην πρόθεση εκείνου (διότι αυτός, έχοντας στον νου του τον Χριστό και φλεγόμενος από τον πόθο για Εκείνον, αντλώντας δύναμη από την ελπίδα και στηριζόμενος στην πίστη, δεν λογάριαζε καθόλου τις υπερβολές εκείνου), ο πολέμιος καταντροπιάστηκε, αφού έπεσε, όπως λέγεται, από την πρώτη κιόλας προσβολή. Ακολουθεί λοιπόν άλλη οδό (αφού πολλά είναι τα μονοπάτια της κακίας του), και προσπαθούσε να τον ανατρέψει με ποικίλα φαντάσματα και να τον ρίξει σε δειλία, άλλοτε εμφανιζόμενος σε αυτόν μαύρος, όπως ακριβώς είναι· άλλοτε, κρατώντας γυμνό ξίφος, του ορμούσε και απειλούσε να τον πατάξει, αν δεν στρεφόταν γρήγορα προς τα πίσω· άλλοτε έπαιρνε μορφές από παντοειδή θηρία, βρυχώμενος εναντίον του και βγάζοντας φοβερότατο μούγκρισμα και θόρυβο· έπειτα μεταμορφωνόταν και σε δράκοντα και σε οχιά (ασπίδα) και σε βασιλίσκο. Εκείνος όμως, ο καλός και γενναιότατος αθλητής, παρέμενε ατάραχος στην ψυχή, εφόσον είχε καταστήσει τον Ύψιστο καταφυγή του. Διατηρώντας δε νηφάλια τη διάνοιά του και περιγελώντας τον πονηρό, έλεγε: «Δεν μου διέφυγες, απατεώνα, το ποιος είσαι, εσύ που μου εγείρεις αυτά, εσύ που εξ αρχής μηχανεύεσαι τα κακά για το γένος των ανθρώπων, και που είσαι πάντοτε πονηρός και ουδόλως παύεις να βλάπτεις. Αλλά είναι ταιριαστό για σένα το σχήμα αυτό και οικειότατο, το να εξομοιώνεσαι ακριβώς με θηρία και ερπετά, επιδεικνύοντας το θηριώδες και σκολιό της γνώμης σου, καθώς και το ιοβόλο και βλαπτικό της προαιρέσεώς σου».

Αυτά και περισσότερα από αυτά είθε να μας φέρει η φήμη και εμείς πάλι με το μεγαλόφωνο στόμα του λόγου να τα κηρύττουμε, χαιρόμενοι για τα δικά σου κατορθώματα και συμμεριζόμενοι τη χαρά αυτών που ευεργετούνται, ώστε τουλάχιστον να έχουμε την ευτυχία να βλέπουμε τους γείτονές μας μακάριους, σβήνοντας τα μάτια του φθόνου, διότι τα δικά μας πράγματα είναι πάρα πολύ πικρά. Αν όμως επιθυμείς να τα μάθεις αυτά λόγω της καλοσύνης σου απέναντί μας, αυτός που κομίζει την επιστολή θα σου τα διηγηθεί εκτενώς πέρα από τα γραφόμενα. Γιατί, όντας δικός μας άνθρωπος και γι' αυτόν τον λόγο παρών μαζί μας, και έχοντας ακούσει όσα αναγγέλλονται, συμπάσχει στην ψυχή και κρατώντας στη μνήμη του όσα άκουσε, αν προτραπεί να τα πει, θα έχει τη γλώσσα του δάσκαλο των συμφορών των δασκάλων. Αλλά βέβαια εμείς, μαστιζόμενοι από τον Πατέρα, από Εκείνον περιμένουμε και την παρηγοριά, επειδή ονομάζεται και πατέρας κάθε παρηγοριάς. Εσύ όμως, έχοντας κάνει καταφυγή σου τον Ύψιστο, δεν θα δεις κακά να σε πλησιάζουν και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου, καθώς θα διαφυλάσσεσαι ανώτερος από κάθε κακία και κάκωση.

Αυτά και ακόμη περισσότερα μακάρι να μας μεταφέρει η φήμη, και εμείς με τη σειρά μας να τα κηρύττουμε με το μεγαλόφωνο στόμα του λόγου, χαιρόμενοι για τα δικά σου κατορθώματα και συμμεριζόμενοι τη χαρά εκείνων που ευεργετούνται, ώστε τουλάχιστον να έχουμε αυτή την ευτυχία, να βλέπουμε τους γείτονες μακάριους, σβήνοντας τα μάτια του φθόνου, διότι τα δικά μας πράγματα βρίσκονται σε πολύ πικρή κατάσταση. Εάν όμως επιθυμείς να τα μάθεις αυτά λόγω της καλοσύνης σου απέναντί μας, εκείνος που μεταφέρει την επιστολή θα σου τα διηγηθεί εκτενέστερα από την ίδια την επιστολή. Διότι, επειδή είναι δικός μας άνθρωπος και για τον λόγο αυτό βρισκόταν μαζί μας και άκουσε αυτά που αναγγέλθηκαν, συμπόνεσε στην ψυχή και, διατηρώντας στη μνήμη του όσα άκουσε, εάν του ζητηθεί να μιλήσει, θα έχει τη γλώσσα του διδάσκαλο των συμφορών. Αλλά βέβαια εμείς, ενώ μαστιγωνόμαστε από τον Πατέρα, από Εκείνον περιμένουμε και την παρηγοριά, επειδή ονομάζεται πατέρας κάθε παρηγοριάς. Εσύ όμως, επειδή έκανες τον Ύψιστο καταφύγιό σου, δεν θα δεις κακά να σε πλησιάζουν και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου, καθώς θα διαφυλάσσεσαι ανώτερος από κάθε κακία και κακουχία.