Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 91:10

Αυτοί που δεν κατανοούν, λέει, το μυστήριο, θα γίνουν όμοιοι με το χορτάρι, δηλαδή μη έχοντας βάθος, γρήγορα θα πέσουν και θα ξεραθούν. Και θα υψωθεί το κέρας μου όπως του μονοκέρωτος. Όταν, λέει, καταστραφούν οι εχθροί και διασκορπιστούν, τότε ακριβώς το δικό μου κέρας, δηλαδή η ετοιμασμένη βασιλεία, θα καταστεί περιφανής. Εμείς δε, που έχουμε την επίγνωσή σου, βλέποντας την συντριβή των εχθρών σου, θα αγαλλιάσουμε για εσένα και θα σεμνυνθούμε μεγάλως· καθώς έχουμε πλέον απαλλαγεί από την πολυθεϊστική πλάνη, και προσκυνούμε εσένα, τον όντως Θεό.

Εσύ όμως είσαι ο Ύψιστος εις τον αιώνα, Κύριε. Διότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, διότι ιδού οι εχθροί σου θα απολεστούν, και θα διασκορπιστούν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία. Και θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονόκερω, και το γήρας μου με πλούσιο έλαιο. Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου, και για όσους κακοποιούς εξεγείρονται εναντίον μου θα ακούσει το αυτί μου. Εσύ μεν, λέει, ω Κύριε, παραμένοντας πάντοτε στην ίδια και απαράλλακτη κατάσταση, θα διαμένεις ως Ύψιστος στα ύψη σε όλη την αιωνιότητα, χωρίς να μεταβάλλεσαι, χωρίς να υποβιβάζεσαι, χωρίς να αλλοιώνεσαι, χωρίς να γίνεσαι ανώτερος από τον εαυτό σου, χωρίς να εξομοιώνεσαι με τα ταπεινά πράγματα της γης, ούτε να φρονείς και να πράττεις κάτι μικρό και ταπεινό, αλλά παραμένοντας στο άπειρο όμοιος με τον εαυτό σου· εμείς όμως, οι ταπεινοί που απέχουμε πολύ από τη δική σου δύναμη, συμπεριφερόμαστε άλλοτε με τον έναν και άλλοτε με τον άλλον τρόπο, και μεταβαλλόμαστε. Οι εχθροί σου λοιπόν, ω Κύριε, εφόσον κατέστησαν τους εαυτούς τους αποξενωμένους από τη ζωή που βρίσκεται κοντά σε εσένα, και επειδή επέλεξαν την έχθρα αντί για τη φιλία προς εσένα τον μόνο αγαθό, θα απολεστούν, καθιστάμενοι οι ίδιοι υπαίτιοι της δικής τους απώλειας, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν μαζί σου και να συνδεθούν φιλικά με εσένα· αντίθετα, επέλεξαν να εγείρουν έχθρα προς εσένα, τον δημιουργό και σωτήρα τους. Γι' αυτό, ακόμη κι αν συγκεντρώσουν αμέτρητα χρήματα σε αυτήν τη ζωή, και πλούτο, και θησαυρούς, όλα αυτά, μαζί με τις ίδιες τους τις ψυχές και τα σώματα, θα διασκορπιστούν.

«Ως εμεγαλύνθη»: Διότι με το να μεγαλυνθεί, δηλαδή να πληθυνθεί ο άνθρωπος, έγιναν βαθιοί οι διαλογισμοί του Θεού, δηλαδή αποκρύφθηκε από κάθε ανθρώπινη σκέψη η βουλή του Θεού, την οποία αποφάσισε για τον άνθρωπο. Διότι ποιος θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί, ότι ο Θεός έρχεται στη γη για τον άνθρωπο; «Άφρων άνθρωπος»: Ο διάβολος, ως άφρων και ασύνετος, αγνόησε τη σωτηρία που επρόκειτο να λάβει ο άνθρωπος από τον Θεό. «Κατά το ανατείλαι»: Διότι αυτούς τους πλάνησε ο διάβολος και τους έκανε αμαρτωλούς. Και πληθύνθηκε η αμαρτία πάνω στη γη. Γι' αυτό ο Θεός εμφανίστηκε στη γη, ώστε όσους αιχμαλώτισε εκείνος, Αυτός να τους ελευθερώσει. «Και διέκοψαν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί εξέτρεψαν τον άνθρωπο από την ευθεία οδό. «Ώστε να εξολοθρευθούν»: Διότι οι δαίμονες δεν μπορούν πλέον να ανακτήσουν την αρχική τους τιμή, αλλά απορρίφθηκαν αιώνια. «Εσύ δε, Ύψιστε»: Ως παντοδύναμος Θεός κατοικείς στους ουρανούς. «Διότι ιδού»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι αυτοί έγιναν εχθροί του Κυρίου, και απωλέσθηκαν, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού. «Και θα διασκορπιστούν»: Ο λαός των Ιουδαίων· διότι αυτοί διέπραξαν την ασύγκριτη ανομία σταυρώνοντας τον Κύριο· και ο Χριστός, όταν αναστήθηκε, τους διασκόρπισε. «Και θα υψωθεί»: Αποκαλεί λοιπόν το μυστήριο της Παρθένου «κέρας», ως την κορύφωση όλων των μυστηρίων, και «μονόκερω» ως μονοειδές και ασύμμικτο με κάθε κτίση.

Διότι στη μέλλουσα ζωή, έστω και αν όχι τα πάντα, θα κατανοήσουμε όμως σε μεγάλο βαθμό τις κρίσεις του Θεού, σε σύγκριση με την παρούσα γνώση. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Γνωρίζουμε εν μέρει και προφητεύουμε εν μέρει· όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το μερικό θα καταργηθεί. Τώρα γνωρίζω εν μέρει, τότε όμως θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και εγώ γνωρίστηκα. —Διότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, διότι ιδού οι εχθροί σου θα καταστραφούν, και θα διασκορπιστούν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία.

Γι' αυτό, λέει, δεν μπορούμε τώρα να κατανοήσουμε τις κρίσεις του Θεού, επειδή οι εχθροί Του, δηλαδή οι αμαρτωλοί, καταστρέφονται στον μέλλοντα αιώνα· και τότε σκορπίζονται όλοι όσοι εργάζονται την ανομία. Ώστε τώρα, ενώ είναι συγκεντρωμένοι και στέκονται, και δεν έχουν ακόμη υποστεί την οφειλόμενη στους αμαρτωλούς απώλεια, κάποιοι τους απατούν και τους ξεγελούν, λέγοντας ότι δεν θα τιμωρηθούν, παρόλο που γι' αυτούς αποτελεί ικανή τιμωρία ήδη από τώρα το ότι αποκαλούνται εχθροί του Θεού· και είναι μέγιστη απειλή το ότι όχι μόνο θα καταστραφούν, αλλά και θα σκορπιστούν. Μάταια λοιπόν συγκεντρώνουν γύρω τους συγγένειες και φιλίες που συγκροτούνται πάνω στην κακία, αγνοώντας ότι τίποτα από αυτά δεν θα μπορέσει να σταθεί για πολύ, καθώς ο Θεός σκορπίζει κάθε σύναξη παρανόμων. Και θα υψωθεί το κέρας μου όπως του μονοκέρωτος, και τα γηρατειά μου με πλούσιο έλεος. Μονοκέρωτες βέβαια είναι οι δίκαιοι, και κατεξοχήν ο Χριστός, ο οποίος χρησιμοποίησε ως ένα κέρας τον σταυρό ενάντια στις εχθρικές δυνάμεις. Αυτός μας χάρισε την πίστη σε Αυτόν ως κέρας εναντίον των αντιπάλων· η οποία έχει ύψος ανάλογο με το Δεσποτικό κέρας, δηλαδή τον σταυρό. Διότι, όπως ακριβώς ο σταυρός δοξάστηκε μέσα από τα πάθη, έτσι και η πίστη των ευσεβών υψώνεται μέσα από διωγμούς και δοξάζεται μέσα από παθήματα. Αλλά βέβαια και τα γηρατειά μας, δηλαδή τα έσχατα, υψώνονται με πλούσιο έλεος.

Και πάλι ο άγιος επί τρεις ολόκληρους μήνες διωκόταν ανελέητα για να φτάσει στα Κόμανα. Λίγες ημέρες όμως πριν φτάσει στην Πιτυούντα, η οποία βρίσκεται κοντά στα Κόμανα, μια νύχτα που ο άγιος προσευχόταν όπως συνήθιζε, και ενώ αγρυπνούσαν μαζί του οι δύο πρεσβύτεροι με τον διάκονο, ιδού, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, οι κορυφαίοι των αποστόλων, εμφανίστηκαν και πάλι σε αυτόν, όπως ακριβώς παλαιότερα στην Αντιόχεια, όταν του είχαν παραδώσει τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών και το θείο ευαγγέλιο, και τώρα ερχόμενοι πάλι του λένε: «Ιδού, σταλμένοι από τον κοινό Δεσπότη όλων μας και Κύριο Ιησού Χριστό, σου φέρνουμε το χαρμόσυνο άγγελμα μεγάλης χαράς· γι' αυτό, χαίρε και αγαλλία. Διότι, αφού περάσουν ακόμη λίγες ημέρες, μεγάλη χαρά θα διαδεχθεί τις θλίψεις σου, και θα αναχωρήσεις από τα εδώ και θα μεταβείς προς τον Κύριο τον Θεό σου και θα αναπαύεσαι μαζί με εμάς στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ποίμανες καλά το ποίμνιο του Χριστού και αγωνίστηκες υπέρ αυτού. "Οι εχθροί σου" δε "θα αφανιστούν με πάταγο" και η βασίλισσα Ευδοξία θα γίνει βορά σκωλήκων και μέσα σε πολύ πόνο και δυσωδία θα παραδώσει την ψυχή της. Εσύ όμως να έχεις θάρρος και ανδρεία, καρτερώντας τον Κύριο».

Εφόσον δε ο μεν είναι και ονομάζεται Πατέρας, ο δε Υιός, και αναγνωρίζεται κάποια υπεροχή –απολύτως προσωπική και όχι φυσική– στο πατρικό αξίωμα συγκριτικά με το υιικό, θα ήταν πρέπον, ενώ διατηρείται αδιαίρετη η ταύτιση της βουλήσεως και στους δύο, να λέμε μάλλον ότι ο Υιός ακολουθεί το θέλημα του Πατέρα παρά ότι ο Πατέρας ακολουθεί το θέλημα του Υιού. Αυτό ακριβώς είναι που ο Απόστολος εδώ ονόμασε «υποταγή», διακρίνοντας το ζήτημα με τον πλέον πρέποντα τρόπο· έτσι, από τη μια απέκλεισε την υποταγή για τον Πατέρα, επειδή δεν αρμόζει να υποτάσσεται ο Πατέρας, γι' αυτό λέει: «Όταν όμως πει ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί, είναι προφανές ότι εξαιρείται εκείνος που του υπέταξε τα πάντα», ενώ από την άλλη απέδωσε την υποταγή αυτή στον Υιό· διότι στον Υιό αρμόζει να πείθεται, να υπακούει και να υποτάσσεται στον Πατέρα. Αυτό ακριβώς το αρμόζον (πρέπον), ο προφήτης το ονόμασε ευπρέπεια. Διότι, αφού προείδε με το Πνεύμα και προανήγγειλε στον ενενηκοστό πρώτο ψαλμό την καταστροφή των εχθρών του Χριστού, όπως είναι προφανές από όσα είπε: «Διότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, θα καταστραφούν, και θα διασκορπιστούν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία», αμέσως στον επόμενο ψαλμό ανακηρύσσει τη βασιλεία του Κυρίου, και μαζί με τη βασιλεία, σε συμφωνία με τον Απόστολο, συνάπτει και την ευπρέπεια, λέγοντας: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια».