Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 91:11

Αυτοί που δεν κατανοούν, λέει, το μυστήριο, θα γίνουν όμοιοι με το χορτάρι, δηλαδή μη έχοντας βάθος, γρήγορα θα πέσουν και θα ξεραθούν. Και θα υψωθεί το κέρας μου όπως του μονοκέρωτος. Όταν, λέει, καταστραφούν οι εχθροί και διασκορπιστούν, τότε ακριβώς το δικό μου κέρας, δηλαδή η ετοιμασμένη βασιλεία, θα καταστεί περιφανής. Εμείς δε, που έχουμε την επίγνωσή σου, βλέποντας την συντριβή των εχθρών σου, θα αγαλλιάσουμε για εσένα και θα σεμνυνθούμε μεγάλως· καθώς έχουμε πλέον απαλλαγεί από την πολυθεϊστική πλάνη, και προσκυνούμε εσένα, τον όντως Θεό.

Διότι τον μονόκερω τον παρουσίασε πάλι εδώ, ώστε μέσω του ενός κέρατος να υποδηλώσει τον έναν Θεό. Όπως ακριβώς, δηλαδή, εκείνο το ζώο έλαβε από τη φύση ένα κέρας, έτσι και οι τρόφιμοι της ευσέβειας θα προσκυνήσουν μία θεότητα. «Και το γήρας μου με έλαιο πλούσιο». Μετά τους κόπους, λέγει, τους οποίους υπομένω, τότε ακριβώς σαν με έλαιο θα χρισθώ για το βασίλειο ιεράτευμα· και αυτό θα είναι για εμένα το έπαθλο των μακροχρόνιων κόπων.

Διότι, λέγει, δεν θα τον δέσεις με λουρί, ούτε θα κοιμηθεί στη φάτνη. Και πολλά έχουν αναφερθεί σε εκείνο το μέρος της προφητείας σχετικά με την ελευθερία του ζώου και τη μη υποταγή του στους ανθρώπους. Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι η Γραφή χρησιμοποιεί την εικόνα του μονοκέρωτος και με τους δύο τρόπους: άλλοτε μεν επαινετικά, άλλοτε δε αποδοκιμαστικά. Διότι λέγει: «Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από τα κέρατα των μονοκέρωτων την ταπείνωσή μου». Αυτά τα αναφέρει κατακρίνοντας τον φιλοπόλεμο λαό, ο οποίος εξεγέρθηκε εναντίον του κατά τον καιρό του πάθους. Και πάλι όμως λέγει: «Θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονοκέρωτος».

Γι' αυτό λέει προς αυτόν στον τεσσαρακοστό τρίτο ψαλμό: «Με τη δύναμή σου θα κατακερατίσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε αυτούς που εξεγείρονται εναντίον μας». Η λέξη «κέρας» χρησιμοποιείται στην Αγία Γραφή για να δηλώσει την ισχύ και τη δύναμη, καθώς και τη βασιλική δόξα. Μπορεί κανείς, λοιπόν, να ακούσει τον μακάριο Δαβίδ να λέει άλλοτε μεν, εκπροσωπώντας κάθε δίκαιο: «Θα υψωθεί το κέρας μου όπως του μονοκέρωτα»· και άλλοτε πάλι σχετικά με τον Χριστό: «Το κέρας αυτού θα υψωθεί με δόξα». Διότι η βασιλεία του Χριστού είναι περιφανέστατη.

Ύψιστος, λοιπόν, είναι ο Λόγος του Θεού, ακόμη και αν έγινε άνθρωπος. Διότι δεν έπαψε να είναι Θεός, αλλά παρέμεινε αυτό που ήταν. Διότι λέει: Εσύ, Κύριε, παραμένοντας ο ίδιος και αναλλοίωτος, διαμένεις Ύψιστος στα ύψη, για ολόκληρο τον αιώνα χωρίς να τρέπεσαι, χωρίς να αλλοιώνεσαι, αλλά παραμένοντας στο άπειρο όμοιος με τον εαυτό σου. Εμείς, αντίθετα, οι ταπεινοί, που απέχουμε πολύ από τη δική σου δύναμη, φερόμαστε από εδώ και από εκεί και μεταβαλλόμαστε.] [<Και θα υψωθεί σαν του μονοκέρωτος.> (B f. 378 b, H f. 406. Cord. Diodori.) Λένε ότι ο μονόκερως είναι ένα ζώο που έχει ένα κέρατο υψωμένο στο μέτωπό του, ψηλό και άθραυστο. Με αυτό, όταν αντιμετωπίζει τα άλλα ζώα, πάντοτε νικά και επικρατεί. Και είναι δυνατό και δυσκολοπλησίαστο. Με αυτόν τον μονόκερω παρομοιάζει τον νέο λαό η θεία Γραφή.

Εσύ όμως είσαι ο Ύψιστος εις τον αιώνα, Κύριε. Διότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, διότι ιδού οι εχθροί σου θα απολεστούν, και θα διασκορπιστούν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία. Και θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονόκερω, και το γήρας μου με πλούσιο έλαιο. Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου, και για όσους κακοποιούς εξεγείρονται εναντίον μου θα ακούσει το αυτί μου. Εσύ μεν, λέει, ω Κύριε, παραμένοντας πάντοτε στην ίδια και απαράλλακτη κατάσταση, θα διαμένεις ως Ύψιστος στα ύψη σε όλη την αιωνιότητα, χωρίς να μεταβάλλεσαι, χωρίς να υποβιβάζεσαι, χωρίς να αλλοιώνεσαι, χωρίς να γίνεσαι ανώτερος από τον εαυτό σου, χωρίς να εξομοιώνεσαι με τα ταπεινά πράγματα της γης, ούτε να φρονείς και να πράττεις κάτι μικρό και ταπεινό, αλλά παραμένοντας στο άπειρο όμοιος με τον εαυτό σου· εμείς όμως, οι ταπεινοί που απέχουμε πολύ από τη δική σου δύναμη, συμπεριφερόμαστε άλλοτε με τον έναν και άλλοτε με τον άλλον τρόπο, και μεταβαλλόμαστε. Οι εχθροί σου λοιπόν, ω Κύριε, εφόσον κατέστησαν τους εαυτούς τους αποξενωμένους από τη ζωή που βρίσκεται κοντά σε εσένα, και επειδή επέλεξαν την έχθρα αντί για τη φιλία προς εσένα τον μόνο αγαθό, θα απολεστούν, καθιστάμενοι οι ίδιοι υπαίτιοι της δικής τους απώλειας, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν μαζί σου και να συνδεθούν φιλικά με εσένα· αντίθετα, επέλεξαν να εγείρουν έχθρα προς εσένα, τον δημιουργό και σωτήρα τους. Γι' αυτό, ακόμη κι αν συγκεντρώσουν αμέτρητα χρήματα σε αυτήν τη ζωή, και πλούτο, και θησαυρούς, όλα αυτά, μαζί με τις ίδιες τους τις ψυχές και τα σώματα, θα διασκορπιστούν.

Εγώ όμως, ο οποίος ασπάστηκα τη γνώση και τη φιλία προς εσένα και έγινα ξένος προς τους εχθρούς σου, είμαι πεπεισμένος ότι θα τύχω της μεταβολής προς το καλύτερο, πιστεύοντας στη δίκαιη κρίση σου. Ώστε, έστω κι αν κατά τον παρόντα βίο φαντάζω στους πολλούς ότι είμαι κάποιος άδοξος και ταπεινός, ωστόσο στο τέλος των πραγμάτων θα υψωθώ, ή μάλλον θα υψωθεί το κέρας μου, δηλαδή η ελπίδα της βασιλείας που προσδοκώ κοντά σε εσένα, η οποία θα υψωθεί τόσο πολύ, όσο και εκείνο του μονοκέρου.

Διότι, εάν υπάρχει κάποιος ανάμεσα στα νοητά όντα ως μονόκερως, ο οποίος επιγράφει ως μοναδικό του κέρας εσένα, τον Πατέρα του, γνωρίζω καλά ότι κι εγώ παρομοίως με εκείνον θα υψωθώ. Επειδή, εφόσον έχουμε κληθεί να είμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, είμαι πεπεισμένος, λέγει, ότι θα απολαύσω την ίδια βασιλεία με τον Χριστό σου, όταν το γήρας μου, δηλαδή τα έσχατα της ζωής μου, θα υψωθεί με πλούσιο έλαιο. Διότι, αν και κατά κύριο λόγο τα στοιχεία της νεότητας και της ακμής της ψυχής μου ταπεινώνονται σαν σε αγώνα στον παρόντα βίο καθώς γυμνάζονται, εντούτοις τα έσχατα και το γήρας της ίδιας της ψυχής, δηλαδή η τελείωση, θα επιτύχει τη μεταβολή προς το καλύτερο, ζώντας μέσα σε άφθονο, πλούσιο και παχύ έλαιο, κοντά σε εσένα, τον ελεήμονα Θεό. Τότε λοιπόν, τότε, και ο οφθαλμός μου, που τώρα λιώνει από τον πόνο εξαιτίας των αμαρτωλών και θρηνεί τον θνητό βίο, θα αντικρίσει τους εχθρούς μου, βλέποντας να υφίστανται την πρέπουσα τιμωρία εκείνοι που τώρα δοξάζονται από τους πολλούς, των οποίων το τέλος θα παραδοθεί σε διασκορπισμό. Τότε δε, όχι μόνο ο οφθαλμός μου, αλλά και το ίδιο το ους της ψυχής μου θα ακούσει το τέλος εκείνων που σήμερα επαναστατούν εναντίον μου και πράττουν πονηρά. Ένεκα όλων αυτών, λοιπόν, υπερθαυμάζοντας τους λόγους της πρόνοιάς σου, και τη δικαιοκρισία που επιφυλάσσεται σε όλους από εσένα, εγώ αφενός υπερευφραίνομαι και αγαλλιώ για τα έργα των χειρών σου· αφετέρου δε, κάθε άφρων και ασύνετος άνθρωπος δεν τα κατανοεί αυτά.

«Ως εμεγαλύνθη»: Διότι με το να μεγαλυνθεί, δηλαδή να πληθυνθεί ο άνθρωπος, έγιναν βαθιοί οι διαλογισμοί του Θεού, δηλαδή αποκρύφθηκε από κάθε ανθρώπινη σκέψη η βουλή του Θεού, την οποία αποφάσισε για τον άνθρωπο. Διότι ποιος θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί, ότι ο Θεός έρχεται στη γη για τον άνθρωπο; «Άφρων άνθρωπος»: Ο διάβολος, ως άφρων και ασύνετος, αγνόησε τη σωτηρία που επρόκειτο να λάβει ο άνθρωπος από τον Θεό. «Κατά το ανατείλαι»: Διότι αυτούς τους πλάνησε ο διάβολος και τους έκανε αμαρτωλούς. Και πληθύνθηκε η αμαρτία πάνω στη γη. Γι' αυτό ο Θεός εμφανίστηκε στη γη, ώστε όσους αιχμαλώτισε εκείνος, Αυτός να τους ελευθερώσει. «Και διέκοψαν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί εξέτρεψαν τον άνθρωπο από την ευθεία οδό. «Ώστε να εξολοθρευθούν»: Διότι οι δαίμονες δεν μπορούν πλέον να ανακτήσουν την αρχική τους τιμή, αλλά απορρίφθηκαν αιώνια. «Εσύ δε, Ύψιστε»: Ως παντοδύναμος Θεός κατοικείς στους ουρανούς. «Διότι ιδού»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι αυτοί έγιναν εχθροί του Κυρίου, και απωλέσθηκαν, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού. «Και θα διασκορπιστούν»: Ο λαός των Ιουδαίων· διότι αυτοί διέπραξαν την ασύγκριτη ανομία σταυρώνοντας τον Κύριο· και ο Χριστός, όταν αναστήθηκε, τους διασκόρπισε. «Και θα υψωθεί»: Αποκαλεί λοιπόν το μυστήριο της Παρθένου «κέρας», ως την κορύφωση όλων των μυστηρίων, και «μονόκερω» ως μονοειδές και ασύμμικτο με κάθε κτίση.

«καὶ τὸ γῆράς μου»: Λέγοντας ο προφήτης γήρας, υπονοεί τον προ των αιώνων· διότι εν αρχή ην ο Λόγος. «ἐλαίῳ δὲ πίονι», δηλαδή σώζοντας τον άνθρωπο με το πλούσιο έλεος. Ως πλούσιο δε να εννοείς την Παρθένο, ως προς το σώμα· διότι δι' αυτής σώθηκε το γένος των ανθρώπων. «καὶ ἐπεῖδεν»: Δηλαδή, προτού να διεξάγουν οι εχθροί μου τον πόλεμο εναντίον μου, ο οφθαλμός μου προέβλεπε και προγνώριζε. «καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις»: Διότι προγνώριζε την εξέγερση των Ιουδαίων και προάκουγε την αθέμιτη συμβουλή τους. «δίκαιος»: Ο Χριστός, ως γλυκύς και ευχάριστος στους πιστούς και καθώς έκανε να ανθίσει το σταφύλι της σωτηρίας πάνω στον σταυρό. «ὡς ἡ κέδρος»: Κέδρο ονομάζει το ύψος της δόξας. Ο δε Λίβανος σημαίνει τη θεότητα· το δε θα πληθυνθεί σημαίνει το πλήθος όσων σώζονται δια του Χριστού. «πεφυτευμένοι»: Αυτοί που σώζονται μέσα στην Εκκλησία, φυτευόμενοι σε αυτήν δια του βαπτίσματος. «ἐν ταῖς αὐλαῖς»: Αυλές ονομάζει τις εκκλησίες· διότι εκεί αναπαύεται ο Χριστός, και εκεί ανθούν οι πιστοί, δηλαδή καρποφορούν τις αρετές. «τότε πληθυνθήσονται»: Εκεί. Πού; Μέσα στην Εκκλησία. Εκεί, λέγει, θα φθάσουν σε βαθύ γήρας οι πιστοί, τρεφόμενοι με το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. «καὶ εὐπαθοῦντες»: Υγιείς, λέγει, και με δύναμη θα αναγγείλουν τα έργα του Κυρίου και τη δόξα Του.

Γι' αυτό, λέει, δεν μπορούμε τώρα να κατανοήσουμε τις κρίσεις του Θεού, επειδή οι εχθροί Του, δηλαδή οι αμαρτωλοί, καταστρέφονται στον μέλλοντα αιώνα· και τότε σκορπίζονται όλοι όσοι εργάζονται την ανομία. Ώστε τώρα, ενώ είναι συγκεντρωμένοι και στέκονται, και δεν έχουν ακόμη υποστεί την οφειλόμενη στους αμαρτωλούς απώλεια, κάποιοι τους απατούν και τους ξεγελούν, λέγοντας ότι δεν θα τιμωρηθούν, παρόλο που γι' αυτούς αποτελεί ικανή τιμωρία ήδη από τώρα το ότι αποκαλούνται εχθροί του Θεού· και είναι μέγιστη απειλή το ότι όχι μόνο θα καταστραφούν, αλλά και θα σκορπιστούν. Μάταια λοιπόν συγκεντρώνουν γύρω τους συγγένειες και φιλίες που συγκροτούνται πάνω στην κακία, αγνοώντας ότι τίποτα από αυτά δεν θα μπορέσει να σταθεί για πολύ, καθώς ο Θεός σκορπίζει κάθε σύναξη παρανόμων. Και θα υψωθεί το κέρας μου όπως του μονοκέρωτος, και τα γηρατειά μου με πλούσιο έλεος. Μονοκέρωτες βέβαια είναι οι δίκαιοι, και κατεξοχήν ο Χριστός, ο οποίος χρησιμοποίησε ως ένα κέρας τον σταυρό ενάντια στις εχθρικές δυνάμεις. Αυτός μας χάρισε την πίστη σε Αυτόν ως κέρας εναντίον των αντιπάλων· η οποία έχει ύψος ανάλογο με το Δεσποτικό κέρας, δηλαδή τον σταυρό. Διότι, όπως ακριβώς ο σταυρός δοξάστηκε μέσα από τα πάθη, έτσι και η πίστη των ευσεβών υψώνεται μέσα από διωγμούς και δοξάζεται μέσα από παθήματα. Αλλά βέβαια και τα γηρατειά μας, δηλαδή τα έσχατα, υψώνονται με πλούσιο έλεος.

«Και θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονοκέρωτος», δηλαδή και η βασιλεία μου, «και τα γηρατειά μου θα χριστούν με πλούσιο έλαιο», δοξαζόμενα με δόξα και τιμή. «Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου», βλέποντας τι είδους ποτήρια τιμωρίας τους κατέλαβαν δίκαια. «Και το αυτί μου θα ακούσει για τους πονηρούς που εξεγείρονται εναντίον μου. Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα και στις αυλές του Θεού μας θα βλαστήσει», προσφέροντας ώριμους καρπούς στον Φυτουργό, χωρίς να αφανίζεται καθόλου από τους αντιπάλους. «Διότι ο Κύριος ο Θεός μας είναι ευθύς και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν»· γι' αυτό, και αν ακόμη κάποιοι με κακόβουλο φρόνημα νομίζουν ότι ο Θεός πράττει κάτι άδικο, ας γνωρίζουν ότι «δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν».