Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 91:12

Και ο οφθαλμός μου αντίκρισε τους εχθρούς μου. Θα είναι και αυτό για μένα μαζί με τα άλλα αγαθά, το να γίνω θεατής της πτώσης των επιβούλων της ψυχής μου. Φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου. Αυτοί, λέγει, που παρομοιάζονται με τους κέδρους, έχουν ως φυτουργό τον Θεό και ως παράδεισο τον θείο ναό.

Όταν δε λέω νέο λαό, να εννοείς αυτούς δια της πίστεως, οι οποίοι νίκησαν όλα τα έθνη.] [<Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου.> (H f. 407. Cord. Theodori.) Το «επείδεν» (επέβλεψε) σημαίνει το να δει κανείς τους εχθρούς πεσμένους και τους αντιπάλους εξασθενημένους.

ΙΓʹ Περί πονηρίας. Πρέπει λοιπόν να θρηνούμε, αδελφοί, και να πενθούμε για όσους δεν έχουν πραότητα, αλλά είναι συνδεδεμένοι με την πονηρία, διότι υπόκεινται σε ολέθρια καταδίκη. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, οι πονηρευόμενοι θα εξολοθρευθούν. Ο δε άγιος Θεός μας αποδοκιμάζει τέτοιου είδους ανθρώπους, λέγοντας: ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά. Και πάλι ο Προφήτης λέει: για τους πονηρούς που επαναστατούν εναντίον μου, θα ακούσει το αυτί μου. Διότι, αδελφοί, η πονηρία είναι φοβερό δαιμόνιο.

«Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη». Αντί δε του «Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Θα βάλει φραγμό σε όλα τα έθνη». Ο λόγος αυτός δηλώνει κάποια επιτίμηση του Θεού προς όλα τα έθνη. Διότι, επειδή προηγουμένως αναφερόταν: «Πρόσεξε ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη», στη συνέχεια διδάσκει ότι ο Θεός, κατά την επισκοπή Του, θα επιτιμήσει πρώτα όλα τα έθνη, και έπειτα θα τα επαναφέρει από την πολυθεϊστική και ειδωλολατρική πλάνη. Μπορεί δε κανείς να κατανοήσει το αποτέλεσμα αυτού του λόγου αν προσέξει ότι, μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, τα έθνη που ήταν σφόδρα παρασυρμένα από την πολυθεϊστική πλάνη και τα οποία στις αρχές του κηρύγματος εναντιώθηκαν στην αποδοχή του λόγου, σωφρονίστηκαν μέσω πολιορκιών και κάποιων άλλων περιστάσεων που τα οδήγησαν σε μετάνοια και επιστροφή, καθώς ο Θεός με αυτόν τον τρόπο διακήρυττε και τα επιτιμούσε. Έτσι λοιπόν, αφού στη συνέχεια σωφρονίστηκαν, υποτάχθηκαν στον σωτήριο λόγο. Γι' αυτό, προστίθεται ακολούθως εκ προσώπου του Σωτήρος: «Τη δύναμή μου σε Σένα θα διαφυλάξω, διότι ο Θεός είναι αντιλήπτοράς μου, ο Θεός μου, το έλεός Του θα με προφτάσει. Ο Θεός θα μου δείξει [την πτώση] των εχθρών μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Θα με κάνει να επιβλέψω εκείνους που με αποκλείουν». Και σε άλλο σημείο έχει ειπωθεί: «Και το μάτι μου είδε εκείνους που επαναστατούν εναντίον μου με πονηρία, το αυτί μου θα ακούσει». Αλλά και ο Δαβίδ είδε την πτώση και τον θάνατο του Σαούλ, και παρακολούθησε την καταστροφή του θανάτου του.

Εσύ όμως είσαι ο Ύψιστος εις τον αιώνα, Κύριε. Διότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, διότι ιδού οι εχθροί σου θα απολεστούν, και θα διασκορπιστούν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία. Και θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονόκερω, και το γήρας μου με πλούσιο έλαιο. Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου, και για όσους κακοποιούς εξεγείρονται εναντίον μου θα ακούσει το αυτί μου. Εσύ μεν, λέει, ω Κύριε, παραμένοντας πάντοτε στην ίδια και απαράλλακτη κατάσταση, θα διαμένεις ως Ύψιστος στα ύψη σε όλη την αιωνιότητα, χωρίς να μεταβάλλεσαι, χωρίς να υποβιβάζεσαι, χωρίς να αλλοιώνεσαι, χωρίς να γίνεσαι ανώτερος από τον εαυτό σου, χωρίς να εξομοιώνεσαι με τα ταπεινά πράγματα της γης, ούτε να φρονείς και να πράττεις κάτι μικρό και ταπεινό, αλλά παραμένοντας στο άπειρο όμοιος με τον εαυτό σου· εμείς όμως, οι ταπεινοί που απέχουμε πολύ από τη δική σου δύναμη, συμπεριφερόμαστε άλλοτε με τον έναν και άλλοτε με τον άλλον τρόπο, και μεταβαλλόμαστε. Οι εχθροί σου λοιπόν, ω Κύριε, εφόσον κατέστησαν τους εαυτούς τους αποξενωμένους από τη ζωή που βρίσκεται κοντά σε εσένα, και επειδή επέλεξαν την έχθρα αντί για τη φιλία προς εσένα τον μόνο αγαθό, θα απολεστούν, καθιστάμενοι οι ίδιοι υπαίτιοι της δικής τους απώλειας, διότι δεν θέλησαν να παραμείνουν μαζί σου και να συνδεθούν φιλικά με εσένα· αντίθετα, επέλεξαν να εγείρουν έχθρα προς εσένα, τον δημιουργό και σωτήρα τους. Γι' αυτό, ακόμη κι αν συγκεντρώσουν αμέτρητα χρήματα σε αυτήν τη ζωή, και πλούτο, και θησαυρούς, όλα αυτά, μαζί με τις ίδιες τους τις ψυχές και τα σώματα, θα διασκορπιστούν.

Διότι, εάν υπάρχει κάποιος ανάμεσα στα νοητά όντα ως μονόκερως, ο οποίος επιγράφει ως μοναδικό του κέρας εσένα, τον Πατέρα του, γνωρίζω καλά ότι κι εγώ παρομοίως με εκείνον θα υψωθώ. Επειδή, εφόσον έχουμε κληθεί να είμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, είμαι πεπεισμένος, λέγει, ότι θα απολαύσω την ίδια βασιλεία με τον Χριστό σου, όταν το γήρας μου, δηλαδή τα έσχατα της ζωής μου, θα υψωθεί με πλούσιο έλαιο. Διότι, αν και κατά κύριο λόγο τα στοιχεία της νεότητας και της ακμής της ψυχής μου ταπεινώνονται σαν σε αγώνα στον παρόντα βίο καθώς γυμνάζονται, εντούτοις τα έσχατα και το γήρας της ίδιας της ψυχής, δηλαδή η τελείωση, θα επιτύχει τη μεταβολή προς το καλύτερο, ζώντας μέσα σε άφθονο, πλούσιο και παχύ έλαιο, κοντά σε εσένα, τον ελεήμονα Θεό. Τότε λοιπόν, τότε, και ο οφθαλμός μου, που τώρα λιώνει από τον πόνο εξαιτίας των αμαρτωλών και θρηνεί τον θνητό βίο, θα αντικρίσει τους εχθρούς μου, βλέποντας να υφίστανται την πρέπουσα τιμωρία εκείνοι που τώρα δοξάζονται από τους πολλούς, των οποίων το τέλος θα παραδοθεί σε διασκορπισμό. Τότε δε, όχι μόνο ο οφθαλμός μου, αλλά και το ίδιο το ους της ψυχής μου θα ακούσει το τέλος εκείνων που σήμερα επαναστατούν εναντίον μου και πράττουν πονηρά. Ένεκα όλων αυτών, λοιπόν, υπερθαυμάζοντας τους λόγους της πρόνοιάς σου, και τη δικαιοκρισία που επιφυλάσσεται σε όλους από εσένα, εγώ αφενός υπερευφραίνομαι και αγαλλιώ για τα έργα των χειρών σου· αφετέρου δε, κάθε άφρων και ασύνετος άνθρωπος δεν τα κατανοεί αυτά.

«καὶ τὸ γῆράς μου»: Λέγοντας ο προφήτης γήρας, υπονοεί τον προ των αιώνων· διότι εν αρχή ην ο Λόγος. «ἐλαίῳ δὲ πίονι», δηλαδή σώζοντας τον άνθρωπο με το πλούσιο έλεος. Ως πλούσιο δε να εννοείς την Παρθένο, ως προς το σώμα· διότι δι' αυτής σώθηκε το γένος των ανθρώπων. «καὶ ἐπεῖδεν»: Δηλαδή, προτού να διεξάγουν οι εχθροί μου τον πόλεμο εναντίον μου, ο οφθαλμός μου προέβλεπε και προγνώριζε. «καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις»: Διότι προγνώριζε την εξέγερση των Ιουδαίων και προάκουγε την αθέμιτη συμβουλή τους. «δίκαιος»: Ο Χριστός, ως γλυκύς και ευχάριστος στους πιστούς και καθώς έκανε να ανθίσει το σταφύλι της σωτηρίας πάνω στον σταυρό. «ὡς ἡ κέδρος»: Κέδρο ονομάζει το ύψος της δόξας. Ο δε Λίβανος σημαίνει τη θεότητα· το δε θα πληθυνθεί σημαίνει το πλήθος όσων σώζονται δια του Χριστού. «πεφυτευμένοι»: Αυτοί που σώζονται μέσα στην Εκκλησία, φυτευόμενοι σε αυτήν δια του βαπτίσματος. «ἐν ταῖς αὐλαῖς»: Αυλές ονομάζει τις εκκλησίες· διότι εκεί αναπαύεται ο Χριστός, και εκεί ανθούν οι πιστοί, δηλαδή καρποφορούν τις αρετές. «τότε πληθυνθήσονται»: Εκεί. Πού; Μέσα στην Εκκλησία. Εκεί, λέγει, θα φθάσουν σε βαθύ γήρας οι πιστοί, τρεφόμενοι με το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. «καὶ εὐπαθοῦντες»: Υγιείς, λέγει, και με δύναμη θα αναγγείλουν τα έργα του Κυρίου και τη δόξα Του.

Διότι στους έσχατους καιρούς Εκείνος που μας ελεεί πλουσιοπάροχα και γενναιόδωρα μας συνάντησε, ώστε να προτρέψει αμαρτωλούς και τελώνες στη δική Του βασιλεία. Και είδε το μάτι μου τους εχθρούς μου, και για τους πονηρούς που επαναστατούν εναντίον μου θα ακούσει το αυτί μου. Επειδή ο Λόγος πολλές φορές καθόρισε ότι οι δαίμονες είναι εχθροί μας, το μάτι μας είδε την πτώση των ειδώλων, τον εμπρησμό των ναών, την καθαίρεση των βωμών, μέσα στους οποίους μας παγίδευσαν στον θάνατο. Εναντίον αυτών και το αυτί μας άκουσε όσα απείλησε ο Ιησούς ότι πρόκειται να συμβούν σε αυτούς στο μέλλον διότι έτσι τα είδαμε.

ΝΑ'. Εάν, αφοσιωμένοι στον Θεό για πολύ χρόνο, φροντίζουμε το παθητικό μέρος της ψυχής, δεν παρασυρόμαστε πλέον από τις προσβολές των λογισμών· αλλά, κατανοώντας και αποκόπτοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αιτίες τους, γινόμαστε πιο διορατικοί, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το αγιογραφικό: «Και το μάτι μου αντίκρισε τους εχθρούς μου, και για τους πονηρούς που εξεγείρονται εναντίον μου θα ακούσει το αυτί μου».

«Και θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονοκέρωτος», δηλαδή και η βασιλεία μου, «και τα γηρατειά μου θα χριστούν με πλούσιο έλαιο», δοξαζόμενα με δόξα και τιμή. «Και το μάτι μου επέβλεψε στους εχθρούς μου», βλέποντας τι είδους ποτήρια τιμωρίας τους κατέλαβαν δίκαια. «Και το αυτί μου θα ακούσει για τους πονηρούς που εξεγείρονται εναντίον μου. Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα και στις αυλές του Θεού μας θα βλαστήσει», προσφέροντας ώριμους καρπούς στον Φυτουργό, χωρίς να αφανίζεται καθόλου από τους αντιπάλους. «Διότι ο Κύριος ο Θεός μας είναι ευθύς και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν»· γι' αυτό, και αν ακόμη κάποιοι με κακόβουλο φρόνημα νομίζουν ότι ο Θεός πράττει κάτι άδικο, ας γνωρίζουν ότι «δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν».