Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 91:6

Διότι με ευφράνας, Κύριε, με το έργο σου. Διότι, βλέποντας τα δημιουργήματά σου και τις άρρητες οικονομίες σου, αγάλλομαι και ευφραίνομαι, και από την τέρψη της ψυχής κινώ τη γλώσσα μου σε υμνωδία. Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Εγώ μεν, λέγει, ανυμνώντας τα δικά σου έργα, εκπλήσσομαι και για το βάθος των λογισμών σου, τους οποίους ενήργησες κατά τη θεία οικονομία.

Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, πάρα πολύ βάθυναν οι διαλογισμοί σου. Ο άφρονας άνθρωπος δεν θα τα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Εμένα, λέει, με ευφραίνεις, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου και με τα έργα των χεριών σου· αλλά δεν έχει κάθε άνθρωπος την ίδια διάθεση με εμένα. Διότι πολλοί είναι άφρονες και ασύνετοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν, ούτε κατανοούν ακριβώς αυτά τα πράγματα, για τα οποία εγώ ομολογώ ότι ευφραίνομαι και αγάλλομαι. Γι' αυτό, ο πραγματικά άφρονας και ασύνετος αρνείται μεν ότι τα πάντα έχουν συσταθεί με την πρόνοια και τον λόγο του Θεού, και αποδίδει στη μοίρα και την ανάγκη, στην άλογη φορά των πραγμάτων και την τύχη τα τόσο σπουδαία δημιουργήματα του Θεού. Αλλά και ως ασύνετος προσκόπτει στον τρόπο που κυβερνάται το σύμπαν, επειδή νομίζει ότι βλέπει πολλές ανωμαλίες στη θνητή ζωή. Ο μεν άφρονας και ασύνετος, λοιπόν, καθώς δυσφορεί, τρέπεται αμέσως σε βλάσφημους και ασεβείς λογισμούς, ισχυριζόμενος ότι η έλλειψη Θεού και πρόνοιας, η τυχαιότητα, και η σύμπτωση είναι οι αιτίες αυτών των καταστάσεων· εγώ όμως, έχοντας διδαχθεί να διατηρώ την ευσέβειά μου ακόμη και μπροστά στα προαναφερθέντα άδηλα ζητήματα, είμαι πεπεισμένος ότι οι λόγοι της δικής σου κρίσεως και διοικήσεως υπερβαίνουν τη δική μου μικρότητα. Γι' αυτό λέω: Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Πάρα πολύ υπερυψώθηκαν οι διαλογισμοί σου. Διότι, πώς είναι δυνατόν με θνητούς λογισμούς να ερευνά κανείς τα βάθη του Θεού και να γνωρίζει τους διαλογισμούς του, σύμφωνα με τους οποίους κυβερνά τα ανθρώπινα;

Διότι, εάν υπάρχει κάποιος ανάμεσα στα νοητά όντα ως μονόκερως, ο οποίος επιγράφει ως μοναδικό του κέρας εσένα, τον Πατέρα του, γνωρίζω καλά ότι κι εγώ παρομοίως με εκείνον θα υψωθώ. Επειδή, εφόσον έχουμε κληθεί να είμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, είμαι πεπεισμένος, λέγει, ότι θα απολαύσω την ίδια βασιλεία με τον Χριστό σου, όταν το γήρας μου, δηλαδή τα έσχατα της ζωής μου, θα υψωθεί με πλούσιο έλαιο. Διότι, αν και κατά κύριο λόγο τα στοιχεία της νεότητας και της ακμής της ψυχής μου ταπεινώνονται σαν σε αγώνα στον παρόντα βίο καθώς γυμνάζονται, εντούτοις τα έσχατα και το γήρας της ίδιας της ψυχής, δηλαδή η τελείωση, θα επιτύχει τη μεταβολή προς το καλύτερο, ζώντας μέσα σε άφθονο, πλούσιο και παχύ έλαιο, κοντά σε εσένα, τον ελεήμονα Θεό. Τότε λοιπόν, τότε, και ο οφθαλμός μου, που τώρα λιώνει από τον πόνο εξαιτίας των αμαρτωλών και θρηνεί τον θνητό βίο, θα αντικρίσει τους εχθρούς μου, βλέποντας να υφίστανται την πρέπουσα τιμωρία εκείνοι που τώρα δοξάζονται από τους πολλούς, των οποίων το τέλος θα παραδοθεί σε διασκορπισμό. Τότε δε, όχι μόνο ο οφθαλμός μου, αλλά και το ίδιο το ους της ψυχής μου θα ακούσει το τέλος εκείνων που σήμερα επαναστατούν εναντίον μου και πράττουν πονηρά. Ένεκα όλων αυτών, λοιπόν, υπερθαυμάζοντας τους λόγους της πρόνοιάς σου, και τη δικαιοκρισία που επιφυλάσσεται σε όλους από εσένα, εγώ αφενός υπερευφραίνομαι και αγαλλιώ για τα έργα των χειρών σου· αφετέρου δε, κάθε άφρων και ασύνετος άνθρωπος δεν τα κατανοεί αυτά.

Γι' αυτό, λοιπόν, λέω: Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Και όχι απλώς έγιναν βαθιοί, αλλά πάρα πολύ βαθιοί έγιναν οι διαλογισμοί σου. Βάσει αυτών των διαλογισμών, με τρόπο άρρητο και βαθύ κυβερνάς το σύμπαν, επιτρέποντας και παραχωρώντας στους μεν ασεβείς κατά τον παρόντα καιρό να υπερηφανεύονται και να υψώνονται, ενώ στους ευσεβείς να ταπεινώνονται· το τέλος των οποίων μαρτυρεί τη θαυμαστή και πάνσοφη κυβέρνησή σου. Κατανοώντας τα όλα αυτά ακριβώς, και ο θείος Απόστολος αναφώνησε το: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά σου, και ανεξιχνίαστες οι οδοί του».

Αλλά ο μεν άφρονας δεν θα τα γνωρίσει αυτά, ούτε ο ασύνετος θα τα κατανοήσει, εξαιτίας του ότι σκοτίζεται από τη δική του αφροσύνη· εγώ όμως, που τα γνώρισα και τα κατανόησα επειδή έχω φωτιστεί από το θείο Πνεύμα, και επειδή αναλογίζομαι πόσο πάρα πολύ βαθιές είναι οι βουλές του Θεού, εύλογα ευφραίνομαι και αγάλλομαι για τη θεία πρόνοια, και υπομένω γενναία τα παρόντα χάρη στην ελπίδα των μελλόντων. Γι' αυτόν τον λόγο, αφιερώνοντας όλη μου τη σχόλη και την αποχή από τα κακά στον Θεό, προσπαθώ να επιτελώ τα ευφρόσυνα και άγια Σάββατα, με το να δοξολογώ, να ψάλλω και να αναγγέλλω το πρωί το έλεος του Θεού, και την αλήθεια Του τη νύχτα. Διότι τότε προπαντός αποδεικνύεται η αληθινότητα της θεοσεβούς ψυχής, όταν, ενώ βρίσκεται μέσα σε σκοτία και σκότος, σαν να βρισκόταν στο πιο λαμπρό φως και σε ολόφωτη ημέρα, φανερώνει το γνήσιο και ειλικρινές της συνειδήσεώς της. Τέτοιος είναι και ο ψαλμός που εκφωνήθηκε μαζί με ωδή για την ημέρα του Σαββάτου, δηλαδή για τον καιρό της κατά Θεόν ενασχόλησης και αναπαύσεως, κατά τον οποίο αρμόζει και σε εμάς, καθώς αφιερωνόμαστε στη μελέτη των θείων διδαγμάτων, να αναπέμπουμε στον Θεό τους ευχαριστήριους λόγους της προκειμένης ωδής.

«Ως εμεγαλύνθη»: Διότι με το να μεγαλυνθεί, δηλαδή να πληθυνθεί ο άνθρωπος, έγιναν βαθιοί οι διαλογισμοί του Θεού, δηλαδή αποκρύφθηκε από κάθε ανθρώπινη σκέψη η βουλή του Θεού, την οποία αποφάσισε για τον άνθρωπο. Διότι ποιος θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί, ότι ο Θεός έρχεται στη γη για τον άνθρωπο; «Άφρων άνθρωπος»: Ο διάβολος, ως άφρων και ασύνετος, αγνόησε τη σωτηρία που επρόκειτο να λάβει ο άνθρωπος από τον Θεό. «Κατά το ανατείλαι»: Διότι αυτούς τους πλάνησε ο διάβολος και τους έκανε αμαρτωλούς. Και πληθύνθηκε η αμαρτία πάνω στη γη. Γι' αυτό ο Θεός εμφανίστηκε στη γη, ώστε όσους αιχμαλώτισε εκείνος, Αυτός να τους ελευθερώσει. «Και διέκοψαν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί εξέτρεψαν τον άνθρωπο από την ευθεία οδό. «Ώστε να εξολοθρευθούν»: Διότι οι δαίμονες δεν μπορούν πλέον να ανακτήσουν την αρχική τους τιμή, αλλά απορρίφθηκαν αιώνια. «Εσύ δε, Ύψιστε»: Ως παντοδύναμος Θεός κατοικείς στους ουρανούς. «Διότι ιδού»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι αυτοί έγιναν εχθροί του Κυρίου, και απωλέσθηκαν, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού. «Και θα διασκορπιστούν»: Ο λαός των Ιουδαίων· διότι αυτοί διέπραξαν την ασύγκριτη ανομία σταυρώνοντας τον Κύριο· και ο Χριστός, όταν αναστήθηκε, τους διασκόρπισε. «Και θα υψωθεί»: Αποκαλεί λοιπόν το μυστήριο της Παρθένου «κέρας», ως την κορύφωση όλων των μυστηρίων, και «μονόκερω» ως μονοειδές και ασύμμικτο με κάθε κτίση.

Λέει δε και ο Ησαΐας: Και τώρα, Κύριε, εσύ είσαι ο πατέρας μας· εμείς είμαστε πηλός και εσύ ο πλάστης μας· όλοι εμείς είμαστε έργα των χεριών σου. Για την κτίση, λοιπόν, ευφραινόμαστε, καθώς την απολαμβάνουμε· για τον εαυτό μας, όμως, αγαλλιούμε· πράγμα που είναι σπουδαιότερο από την ευφροσύνη, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, επειδή, αν και είμαστε πήλινοι, έχουμε τόσο μεγάλη ιδιοκτησία προς απόλαυση, και επιπροσθέτως ονομαζόμαστε υιοί του Ποιητή. Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Πολύ βάθυναν οι διαλογισμοί σου.

β'. Μεγαλύνθηκαν τα έργα του Θεού, όχι επειδή τα ίδια προόδευσαν σε μέγεθος, αλλά επειδή εμείς προοδεύσαμε στη γνώση γύρω από αυτά, και μπορέσαμε, όσο είναι δυνατόν, να κατανοήσουμε το μέγεθός τους· ή μάλλον, επειδή μπορέσαμε να γνωρίσουμε γι' αυτά ότι παραμένουν ακατάληπτα. Αλλά βέβαια και οι διαλογισμοί του, δηλαδή οι βουλές του για εμάς, αυτά που οικονομεί και σχεδιάζει για εμάς, τόσο πολύ βάθυναν, ώστε ο Παύλος να λέει: Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του, και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του!

Ψαλμός 91ος. Ωδή για την ημέρα του Σαββάτου. «Είναι αγαθό το να δοξολογεί κανείς τον Κύριο και να ψάλλει στο όνομά σου, Ύψιστε, να αναγγέλλει το πρωί το έλεός σου και την αλήθεια σου κατά τη νύχτα». Και τι θα μπορούσε να είναι αγαθότερο από όλα τα αγαθά, από το να συνομιλεί κανείς με τον Θεό ημέρα και νύχτα, και να μην καταδύεται στα βάθη της λήθης αποσιωπώντας τη μέριμνά του για εμάς, αλλά να λέει με αγαθή συνείδηση: «Διότι με εύφρανες, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου και για τα έργα των χεριών σου θα αγαλλιάσουμε». Διότι ποιος συνετός άνθρωπος, παρατηρώντας την ομορφιά του ουρανού, της γης και των λοιπών δημιουργημάτων του Θεού, δεν θα έλεγε με θαυμασμό: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, πάρα πολύ βαθιές είναι οι σκέψεις σου» και κανένας δεν είναι ικανός να τις κατανοήσει. «Ο άφρων άνθρωπος δεν θα γνωρίσει και ο ασύνετος δεν θα κατανοήσει αυτά». Ποια είναι αυτά; Είτε τα δημιουργήματα του Θεού είτε όσα διδάσκονται για αυτά από το θείο Πνεύμα. Ίσως βέβαια ούτε ο φρόνιμος και συνετός δεν θα μπορούσε να βρει την πλήρη κατανόηση των θείων δημιουργημάτων. Διότι πολλοί από τους σοφούς επιχείρησαν να μιλήσουν για τα κτίσματα του Θεού και έμοιαζαν σαν να πήραν ένα κύπελλο από τη θάλασσα. «Όταν βλάστησαν οι αμαρτωλοί σαν το χορτάρι» και χλόασαν στη ζωή, η αμαρτία τους απέδειξε μάταιους. «Και ξεπρόβαλαν» και έχουν πέσει «όλοι όσοι εργάζονται την ανομία»· αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. «