Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 91:7

Αλλά οι άφρονες δεν κατανοούν το βάθος του μυστηρίου. Ο άφρων άνθρωπος δεν θα γνωρίσει. Με διαφορετικούς τρόπους τα εξέφρασε αυτά, διότι εκείνος που νοσεί στον νου και στερείται συνέσεως, τίποτα από αυτά δεν γνωρίζει, ούτε βεβαίως πρόκειται να ακούσει περί αυτών. Όταν αναβλαστάνουν οι αμαρτωλοί σαν το χορτάρι.

Το ωραιότερο δε δημιούργημα, δηλαδή το κατόρθωμα της βουλής του Θεού και Πατρός, και τρόπον τινά το έργο των χειρών του, είναι η δύναμη της οικονομίας που έγινε για εμάς, όπως μας δίδαξε ο ίδιος ο Χριστός: «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», λέει, «ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απολεστεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια.»] <Ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά.> (B f. 378, H f. 405.) Διότι δεν είναι γνώρισμα του καθενός ανεξαιρέτως να μπορεί να κατανοεί το τόσο βαθύ και σεπτό μυστήριο του Χριστού, αλλά μάλλον εκείνων στους οποίους θα το αποκαλύψει ο ίδιος ο Πατέρας. [<Όταν ανατείλουν οι αμαρτωλοί.> (B f. 378, H f. 405. Cord. Anonymi.) Ανέτειλαν λοιπόν, λέει, σαν το χορτάρι, δηλαδή σαν τα φυτά του αγρού· αλλά αφού άνθισαν για λίγο, έπειτα έγειραν· δηλαδή κάμφθηκαν και ταπεινώθηκαν, και κατέληξαν σε απόλυτο όλεθρο, αυτοί που εργάζονται την ανομία εναντίον του Χριστού.] [<Εσύ δε είσαι ο Ύψιστος, κ.τ.λ.> (B f. 378 b. H f. 405 b Cord. Anonymi) Διότι Ύψιστος είναι ο μονογενής Λόγος του Θεού, ακόμη και αν υπέβαλε τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και ενδύθηκε τη μικροπρέπεια της ανθρώπινης φύσης, για να αναχαλκεύσει τη φύση του ανθρώπου προς την αφθαρσία, και να υψώσει το ταπεινό, και να τιμήσει το ατιμασμένο, ώστε με τη χάρη της υιοθεσίας να καταλαμπρύνει τον δούλο: «Διότι έγινε πτωχός για εμάς, αν και ήταν πλούσιος, ώστε εμείς με τη δική του πτωχεία να πλουτίσουμε.»

Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, πάρα πολύ βάθυναν οι διαλογισμοί σου. Ο άφρονας άνθρωπος δεν θα τα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Εμένα, λέει, με ευφραίνεις, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου και με τα έργα των χεριών σου· αλλά δεν έχει κάθε άνθρωπος την ίδια διάθεση με εμένα. Διότι πολλοί είναι άφρονες και ασύνετοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν, ούτε κατανοούν ακριβώς αυτά τα πράγματα, για τα οποία εγώ ομολογώ ότι ευφραίνομαι και αγάλλομαι. Γι' αυτό, ο πραγματικά άφρονας και ασύνετος αρνείται μεν ότι τα πάντα έχουν συσταθεί με την πρόνοια και τον λόγο του Θεού, και αποδίδει στη μοίρα και την ανάγκη, στην άλογη φορά των πραγμάτων και την τύχη τα τόσο σπουδαία δημιουργήματα του Θεού. Αλλά και ως ασύνετος προσκόπτει στον τρόπο που κυβερνάται το σύμπαν, επειδή νομίζει ότι βλέπει πολλές ανωμαλίες στη θνητή ζωή. Ο μεν άφρονας και ασύνετος, λοιπόν, καθώς δυσφορεί, τρέπεται αμέσως σε βλάσφημους και ασεβείς λογισμούς, ισχυριζόμενος ότι η έλλειψη Θεού και πρόνοιας, η τυχαιότητα, και η σύμπτωση είναι οι αιτίες αυτών των καταστάσεων· εγώ όμως, έχοντας διδαχθεί να διατηρώ την ευσέβειά μου ακόμη και μπροστά στα προαναφερθέντα άδηλα ζητήματα, είμαι πεπεισμένος ότι οι λόγοι της δικής σου κρίσεως και διοικήσεως υπερβαίνουν τη δική μου μικρότητα. Γι' αυτό λέω: Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Πάρα πολύ υπερυψώθηκαν οι διαλογισμοί σου. Διότι, πώς είναι δυνατόν με θνητούς λογισμούς να ερευνά κανείς τα βάθη του Θεού και να γνωρίζει τους διαλογισμούς του, σύμφωνα με τους οποίους κυβερνά τα ανθρώπινα;

Και χαίρομαι βεβαίως και υπερευφραίνομαι που αξιώθηκα τέτοιων δωρεών, τις οποίες στερείται κάθε άφρων και ασύνετος, ο οποίος δεν μπορεί, μέσα από τα έργα του Θεού, να διδαχθεί τους λόγους περί της καθολικής πρόνοιας. Όταν οι αμαρτωλοί βλαστάνουν σαν το χορτάρι και εμφανίζονται όλοι όσοι πράττουν την ανομία, αυτό συμβαίνει για να εξολοθρευτούν στους αιώνες των αιώνων.

Ο μεν άφρων και ασύνετος, βλέποντας τους ασεβείς να ευημερούν και τους δικαίους και ευσεβείς να κακοπαθούν, δεν κατανοεί τους λόγους της Πρόνοιας, αλλά αμέσως τρέπεται σε ασεβείς λογισμούς, εκπίπτοντας στην αθεΐα. Εγώ, όμως, ατενίζοντας το δημιούργημά σου και τα έργα των χειρών σου, μαζί με τα άλλα κατανόησα ότι το τέλος των ασεβών που ευημερούν στη ζωή αυτή συνεπάγεται όλεθρο και απώλεια· γι' αυτό και νιώθω πολύ μεγαλύτερο δέος για τους λόγους της θείας κρίσεως. Όπως ακριβώς το χορτάρι και τα άνθη της γης για λίγο φαίνονται ωραία και θέλγουν την όραση και κάθε αίσθηση, όμως πολύ γρήγορα μεταβάλλονται και αλλοιώνονται, φθίνουν πανεύκολα και χάνονται· με τον ίδιο τρόπο και οι αμαρτωλοί που θαυμάζονται από τους πολλούς, μόλις ανέτειλαν και άνθισαν για λίγο, πρόβαλαν και φάνηκε ποιοι πραγματικά είναι και ποιας προαιρέσεως· έπειτα, δεν άργησε να τους βρει ένας όλεθρος που δεν είναι πλέον σύντομος και πρόσκαιρος, αλλά μια διαρκής απώλεια.

Διότι, εάν υπάρχει κάποιος ανάμεσα στα νοητά όντα ως μονόκερως, ο οποίος επιγράφει ως μοναδικό του κέρας εσένα, τον Πατέρα του, γνωρίζω καλά ότι κι εγώ παρομοίως με εκείνον θα υψωθώ. Επειδή, εφόσον έχουμε κληθεί να είμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, είμαι πεπεισμένος, λέγει, ότι θα απολαύσω την ίδια βασιλεία με τον Χριστό σου, όταν το γήρας μου, δηλαδή τα έσχατα της ζωής μου, θα υψωθεί με πλούσιο έλαιο. Διότι, αν και κατά κύριο λόγο τα στοιχεία της νεότητας και της ακμής της ψυχής μου ταπεινώνονται σαν σε αγώνα στον παρόντα βίο καθώς γυμνάζονται, εντούτοις τα έσχατα και το γήρας της ίδιας της ψυχής, δηλαδή η τελείωση, θα επιτύχει τη μεταβολή προς το καλύτερο, ζώντας μέσα σε άφθονο, πλούσιο και παχύ έλαιο, κοντά σε εσένα, τον ελεήμονα Θεό. Τότε λοιπόν, τότε, και ο οφθαλμός μου, που τώρα λιώνει από τον πόνο εξαιτίας των αμαρτωλών και θρηνεί τον θνητό βίο, θα αντικρίσει τους εχθρούς μου, βλέποντας να υφίστανται την πρέπουσα τιμωρία εκείνοι που τώρα δοξάζονται από τους πολλούς, των οποίων το τέλος θα παραδοθεί σε διασκορπισμό. Τότε δε, όχι μόνο ο οφθαλμός μου, αλλά και το ίδιο το ους της ψυχής μου θα ακούσει το τέλος εκείνων που σήμερα επαναστατούν εναντίον μου και πράττουν πονηρά. Ένεκα όλων αυτών, λοιπόν, υπερθαυμάζοντας τους λόγους της πρόνοιάς σου, και τη δικαιοκρισία που επιφυλάσσεται σε όλους από εσένα, εγώ αφενός υπερευφραίνομαι και αγαλλιώ για τα έργα των χειρών σου· αφετέρου δε, κάθε άφρων και ασύνετος άνθρωπος δεν τα κατανοεί αυτά.

Αλλά ο μεν άφρονας δεν θα τα γνωρίσει αυτά, ούτε ο ασύνετος θα τα κατανοήσει, εξαιτίας του ότι σκοτίζεται από τη δική του αφροσύνη· εγώ όμως, που τα γνώρισα και τα κατανόησα επειδή έχω φωτιστεί από το θείο Πνεύμα, και επειδή αναλογίζομαι πόσο πάρα πολύ βαθιές είναι οι βουλές του Θεού, εύλογα ευφραίνομαι και αγάλλομαι για τη θεία πρόνοια, και υπομένω γενναία τα παρόντα χάρη στην ελπίδα των μελλόντων. Γι' αυτόν τον λόγο, αφιερώνοντας όλη μου τη σχόλη και την αποχή από τα κακά στον Θεό, προσπαθώ να επιτελώ τα ευφρόσυνα και άγια Σάββατα, με το να δοξολογώ, να ψάλλω και να αναγγέλλω το πρωί το έλεος του Θεού, και την αλήθεια Του τη νύχτα. Διότι τότε προπαντός αποδεικνύεται η αληθινότητα της θεοσεβούς ψυχής, όταν, ενώ βρίσκεται μέσα σε σκοτία και σκότος, σαν να βρισκόταν στο πιο λαμπρό φως και σε ολόφωτη ημέρα, φανερώνει το γνήσιο και ειλικρινές της συνειδήσεώς της. Τέτοιος είναι και ο ψαλμός που εκφωνήθηκε μαζί με ωδή για την ημέρα του Σαββάτου, δηλαδή για τον καιρό της κατά Θεόν ενασχόλησης και αναπαύσεως, κατά τον οποίο αρμόζει και σε εμάς, καθώς αφιερωνόμαστε στη μελέτη των θείων διδαγμάτων, να αναπέμπουμε στον Θεό τους ευχαριστήριους λόγους της προκειμένης ωδής.

«Ως εμεγαλύνθη»: Διότι με το να μεγαλυνθεί, δηλαδή να πληθυνθεί ο άνθρωπος, έγιναν βαθιοί οι διαλογισμοί του Θεού, δηλαδή αποκρύφθηκε από κάθε ανθρώπινη σκέψη η βουλή του Θεού, την οποία αποφάσισε για τον άνθρωπο. Διότι ποιος θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί, ότι ο Θεός έρχεται στη γη για τον άνθρωπο; «Άφρων άνθρωπος»: Ο διάβολος, ως άφρων και ασύνετος, αγνόησε τη σωτηρία που επρόκειτο να λάβει ο άνθρωπος από τον Θεό. «Κατά το ανατείλαι»: Διότι αυτούς τους πλάνησε ο διάβολος και τους έκανε αμαρτωλούς. Και πληθύνθηκε η αμαρτία πάνω στη γη. Γι' αυτό ο Θεός εμφανίστηκε στη γη, ώστε όσους αιχμαλώτισε εκείνος, Αυτός να τους ελευθερώσει. «Και διέκοψαν»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί εξέτρεψαν τον άνθρωπο από την ευθεία οδό. «Ώστε να εξολοθρευθούν»: Διότι οι δαίμονες δεν μπορούν πλέον να ανακτήσουν την αρχική τους τιμή, αλλά απορρίφθηκαν αιώνια. «Εσύ δε, Ύψιστε»: Ως παντοδύναμος Θεός κατοικείς στους ουρανούς. «Διότι ιδού»: Τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι αυτοί έγιναν εχθροί του Κυρίου, και απωλέσθηκαν, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού. «Και θα διασκορπιστούν»: Ο λαός των Ιουδαίων· διότι αυτοί διέπραξαν την ασύγκριτη ανομία σταυρώνοντας τον Κύριο· και ο Χριστός, όταν αναστήθηκε, τους διασκόρπισε. «Και θα υψωθεί»: Αποκαλεί λοιπόν το μυστήριο της Παρθένου «κέρας», ως την κορύφωση όλων των μυστηρίων, και «μονόκερω» ως μονοειδές και ασύμμικτο με κάθε κτίση.

Ο άφρων άνθρωπος δεν θα τα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Διότι γνώρισμα του άφρονα είναι το να μην υποχωρεί στη σοφία του Θεού, ούτε να γνωρίζει ότι Εκείνος κυβερνά τα πάντα με δικαιοσύνη, τα διευθύνει με ισότητα και τα οικονομεί συμφερόντως, έστω κι αν εμείς προς το παρόν αγνοούμε τις αιτίες των όσων συμβαίνουν. Το από πού, όμως, προέρχεται το ότι οι ασύνετοι σκανδαλίζονται, το έκανε γνωστό με τα όσα ακολουθούν: «Όταν οι αμαρτωλοί αναβλαστάνουν σαν το χορτάρι, και ξεπροβάλλουν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία, αυτό γίνεται για να εξολοθρευτούν στους αιώνες των αιώνων». Διότι η αναβλάστηση των αμαρτωλών, δηλαδή, έχει πρόσκαιρη ευπρέπεια.

«Διότι ο Θεός τον απέκλεισε». Όταν, λέει, οι πειρασμοί είναι από παντού τεράστιοι και αναπότρεπτοι, όπως είπε και αλλού: «Ύψωσε οχύρωμα εναντίον μου», τότε ο θάνατος είναι καλοδεχούμενος και επιθυμητός. Αν όμως, επειδή αναφέρεται σε «άνδρα», δεν αποδέχονται αυτή την ερμηνεία, είναι δυνατόν να τους ελέγξουμε, αποδεικνύοντας ότι η λέξη «άνδρας» δεν χρησιμοποιείται μόνο για το αρσενικό, αλλά και για τη γυναίκα. Διότι «ανδροφόνος» λέγεται όχι μόνο αυτός που σκοτώνει άνδρα, αλλά και αυτός που σκοτώνει γυναίκα· και «ανδριάντας» λέγεται όχι μόνο το άγαλμα του άνδρα, αλλά και της γυναίκας. Αλλά παραλείποντας αυτά, ως όχι και τόσο ισχυρά, θα προσπαθήσω να τους αντικρούσω μέσα από τα θεία λόγια. Τι θα πουν, λοιπόν, αν ακούσουν: «Ο παράνομος άνδρας θα πορευτεί σε δρόμους που δεν είναι καλοί;» Ή όταν λέγεται: «Ο άφρων άνδρας δεν θα κατανοήσει;» Ή όταν λέει: «Θα ομοιωθεί με μωρό άνδρα;» Διότι, αν εκεί η λέξη «άνδρας» δεν υποδηλώνει γενικά τον άνθρωπο, αλλά τον ανδρείο και γενναίο, πώς εδώ ονομάζεται ο παράνομος και ο άφρων και ο μωρός «άνδρας»; Αλλά αφήνοντας αυτά, θα έρθω στο προκείμενο. Επειδή, λοιπόν, και οι εντολές του Νόμου και οι ευαγγελικές ρήσεις, οι μεν απαγορεύοντας τα αμαρτήματα, οι δε περιγράφοντας τους μακαρισμούς, έχουν ειπωθεί και για τους άνδρες και για τις γυναίκες, ας τις τηρούν και αυτές, και ας χαλιναγωγούν τα μάτια τους, για να μην υποστούν, εξαιτίας του ακόλαστου βλέμματος, τις τιμωρίες των μοιχαλίδων.

Ψαλμός 91ος. Ωδή για την ημέρα του Σαββάτου. «Είναι αγαθό το να δοξολογεί κανείς τον Κύριο και να ψάλλει στο όνομά σου, Ύψιστε, να αναγγέλλει το πρωί το έλεός σου και την αλήθεια σου κατά τη νύχτα». Και τι θα μπορούσε να είναι αγαθότερο από όλα τα αγαθά, από το να συνομιλεί κανείς με τον Θεό ημέρα και νύχτα, και να μην καταδύεται στα βάθη της λήθης αποσιωπώντας τη μέριμνά του για εμάς, αλλά να λέει με αγαθή συνείδηση: «Διότι με εύφρανες, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου και για τα έργα των χεριών σου θα αγαλλιάσουμε». Διότι ποιος συνετός άνθρωπος, παρατηρώντας την ομορφιά του ουρανού, της γης και των λοιπών δημιουργημάτων του Θεού, δεν θα έλεγε με θαυμασμό: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, πάρα πολύ βαθιές είναι οι σκέψεις σου» και κανένας δεν είναι ικανός να τις κατανοήσει. «Ο άφρων άνθρωπος δεν θα γνωρίσει και ο ασύνετος δεν θα κατανοήσει αυτά». Ποια είναι αυτά; Είτε τα δημιουργήματα του Θεού είτε όσα διδάσκονται για αυτά από το θείο Πνεύμα. Ίσως βέβαια ούτε ο φρόνιμος και συνετός δεν θα μπορούσε να βρει την πλήρη κατανόηση των θείων δημιουργημάτων. Διότι πολλοί από τους σοφούς επιχείρησαν να μιλήσουν για τα κτίσματα του Θεού και έμοιαζαν σαν να πήραν ένα κύπελλο από τη θάλασσα. «Όταν βλάστησαν οι αμαρτωλοί σαν το χορτάρι» και χλόασαν στη ζωή, η αμαρτία τους απέδειξε μάταιους. «Και ξεπρόβαλαν» και έχουν πέσει «όλοι όσοι εργάζονται την ανομία»· αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. «

Διότι ο άφρων άνθρωπος δεν θα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Επειδή δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδεία του Κυρίου, ούτε να στρέψουν το αυτί τους στα θεία λόγια και να ακούσουν, όπως μέσα από τη φωνή των προφητών βροντοφωνάζει ο Θεός των όλων: «Μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχω τη δύναμη να σας λυτρώσω; Ιδού, με την απειλή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε ερήμους». Και, «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον». Μαθαίνουμε δε ξεκάθαρα, μέσα από την αποστολική διδασκαλία, ότι αυτός είναι ο μακάριος και μόνος δυνάστης. Ας προχωρήσει λοιπόν ο λόγος μας βαδίζοντας σε μια ευκολοδιάβατη, σαν βασιλική, οδό, και ας δούμε, αν κρίνεται σκόπιμο, ποια ακριβώς είναι αυτά για τα οποία ο Θεός κατηγορεί, μέσω κάποιου από τους αγίους, τους ποιμένες του νόμου και τους ιερείς που δεν ζούσαν σύμφωνα με τον νόμο. Διότι λέει: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που τηρούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν. Και οι ποιμένες ασέβησαν απέναντί μου. Και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ, και πορεύτηκαν ακολουθώντας ανώφελα πράγματα». Για όλα αυτά, μπορεί κανείς να δει να σκιαγραφείται ένα θείο κριτήριο, και τον ίδιο τον Θεό σχεδόν να δικάζεται μαζί τους, και να αποφαίνεται γι' αυτούς με απόλυτη αυστηρότητα.

Αυτός λοιπόν είναι ο Εμμανουήλ. Αν λοιπόν εμείς, που δικαιωνόμαστε σε αυτόν μέσω της πίστης, έχουμε λυτρωθεί μέσω αυτού· διότι «είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας»· είναι φανερό ότι αυτοί που μιλούν από την κοιλιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου, και ανοίγουν το στόμα τους ανεξέλεγκτα για να δυσφημήσουν τον Μονογενή, μιλούν εκ μέρους του Αντιχρίστου, όπως φρονεί και ο μέγας Ιωάννης και η ίδια η αλήθεια. Διότι εκστομίζουν παραλογισμούς με τρόπο εντελώς άφρονα, διαφορετικό από ό,τι ορίζουν τα λόγια του θείου Πνεύματος. Αυτοί λοιπόν, εάν μεν δεν έψαλαν ποτέ την ωδή του Κυρίου, η οποία έχει παραχωρηθεί και εξαπλωθεί και στους γεωργούς και στους εμπόρους και στους ναυτικούς, και σε κάθε αξίωμα, ηλικία και κοινωνική κατάσταση, δίκαια θα θεωρηθούν ως οι πιο αμαθείς και ανόητοι από όλους. Και για τον λόγο αυτόν δεν θα ονομαστούν εύλογα ούτε ιερείς, ούτε καν το έσχατο απήχημα ιερέα, αλλά, εξαιτίας της άγνοιας και της παραλογίας τους, δεν θα προκαλέσουν απλώς γέλωτα, αλλά θα υποστούν την εσχάτη καταδίκη; Εάν, πάλι, τους εμπιστεύθηκαν τα θεία λόγια επειδή ήταν ιερείς, εκείνοι όμως δεν φρόντισαν να τα κατανοήσουν. Διότι «άνδρας άφρων δεν θα γνωρίσει, και ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά». Γι' αυτό, αφού ελέγχθηκαν ότι δεν μιλούν εκ του θείου Πνεύματος, θα αποδειχθεί συνεπώς ότι μιλούν εκ μέρους του αντιθέτου.

Επειδή, λοιπόν, τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, εάν τα πράττετε. Ο άφρων όμως άνθρωπος δεν θα τα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Εσείς, επομένως, είστε φρόνιμοι και ευαίσθητοι, συνετοί και νουνεχείς και ερευνητικοί. Και γι' αυτό, άλλες μεν από τις αρετές τις κατακτήσατε ήδη, άλλες δε τις κατακτάτε τώρα. Θα προσθέσω μάλιστα, ότι και θα τις κατακτήσετε στο μέλλον. Διότι η εντολή δεν έχει όριο. Αλλά όσο περισσότερο αγαπά κανείς τον Θεό, τόσο πιο μακριά αναγνωρίζει ότι βρίσκεται ο ίδιος από την εντολή.