Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 92:2

Αφού εξόντωσε προηγουμένως εκείνους, δηλαδή τους πολέμιους δαίμονες, θεμελίωσε πάνω σε πέτρα την Εκκλησία, την οποία ούτε αυτές οι πύλες του άδη δεν θα κατανικήσουν. Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε. Αυτό το λέει, επειδή είχε προοριστεί από την καταβολή του κόσμου η σωτηρία του ανθρώπινου γένους, η οποία θα πραγματοποιούνταν μέσω της δικής Του σωτηρίας. Διότι με τη λέξη θρόνο εννοεί την κρίση εναντίον των δαιμόνων που μας αδίκησαν· σημαίνει δε την ανάσταση του Μονογενούς. Εσύ λοιπόν ο ίδιος, λέει, ω Δέσποτα, που τώρα κάθισες για τον σκοπό αυτόν σαν σε δικαστικό θρόνο, δηλαδή για να κρίνεις και να μας εκδικήσεις, είσαι ο προ των αιώνων Θεός.

Να θυμάσαι επίσης όσα έχω πει πολλές φορές σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, εξαιτίας της διατύπωσης της πίστεως που λέει: «και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Τη φύση του θρόνου ας μην την περιεργαζόμαστε· διότι είναι ακατάληπτη. Ούτε όμως να ανεχόμαστε εκείνους που λένε εσφαλμένα ότι μετά τον σταυρό, την ανάσταση και την άνοδο στους ουρανούς, τότε άρχισε ο Υιός να κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι δεν έλαβε τον θρόνο λόγω προκοπής, αλλά από τότε που υπάρχει (και υπάρχει πάντοτε, όντας γεννηθείς), συγκαθέζεται με τον Πατέρα. Και αυτόν τον θρόνο, έχοντας τον δει πριν από την ένσαρκη παρουσία του Σωτήρος, ο προφήτης Ησαΐας λέει: «είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο», και τα εξής. Διότι τον Πατέρα κανείς δεν τον έχει δει ποτέ, αλλά εκείνος που φανερώθηκε τότε στον προφήτη ήταν ο Υιός. Και ο ψαλμωδός λέει: «έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε, από τον αιώνα εσύ υπάρχεις». Παρότι υπάρχουν πολλές μαρτυρίες περί αυτού, λόγω του προχωρημένου της ώρας, αρκούμαστε σε αυτές.

Και ο Δαβίδ στον 92ο λέγει: Έτοιμος είναι ο θρόνος σου, Κύριε, και από τότε, από την αιωνιότητα εσύ υπάρχεις. Και πάλι στον 109ο λέγει: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.

Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε, εσύ υπάρχεις από την αιωνιότητα. Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους. Ο θρόνος σου, λέγει, ω Κύριε, δεν ετοιμάστηκε για σένα τώρα για πρώτη φορά, όταν μετά την ενανθρώπηση αναλήφθηκες στους ουρανούς· αλλά και παλαιότερα και από τα πολύ παλιά χρόνια, και προ πάντων των αιώνων ήταν δικός σου, και πάντοτε και διαπαντός ήταν ετοιμασμένος για σένα, επειδή και εσύ ο ίδιος υπάρχεις από την αιωνιότητα, ή μάλλον προ πάντων των αιώνων, όπως εσύ ο ίδιος δίδαξες λέγοντας: Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του. Προ του αιώνος με εθεμελίωσε, και πριν στερεωθούν τα όρη· και πριν από όλους τους λόφους με γεννά. Ήταν λοιπόν δικός σου ο θρόνος και προ πάντων των αιώνων· όχι μόνο αυτό, αλλά και όταν εκένωσες τον εαυτό σου και έλαβες μορφή δούλου, πάλι για σένα φυλασσόταν έτοιμος· επειδή μόνο σε σένα, και σε κανέναν άλλον, είχε ειπωθεί από τον Πατέρα σου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Έτσι λοιπόν ήταν έτοιμος ο θρόνος σου, στον οποίο ο Πατέρας που σε γέννησε σε πρόσταξε να καθίσεις μαζί του.

Και ήταν έτοιμος από τότε, από την αιωνιότητα, επειδή και εσύ ο ίδιος είσαι από την αιωνιότητα. Αλλά δεν λέει «ήσουν», αναφέρει, αλλά «είσαι». Διότι μόνο σε αυτόν αρμόζει να λέγεται το «εσύ είσαι». Γι' αυτό και σε άλλα χωρία έχει ειπωθεί: «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Αυτόν δε τον θρόνο και σε άλλο σημείο το θείο Πνεύμα τον υποδηλώνει λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ήταν λοιπόν έτοιμος ο θρόνος σου από τότε, από όταν δηλαδή βρισκόσουν κοντά στον Πατέρα, επειδή και εσύ υπάρχεις από τον αιώνα. Πλην όμως και τώρα ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε. Το τι ύψωσαν, το φανερώνει επαναλαμβάνοντας τον λόγο αμέσως μετά: «Ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους»· διότι αυτά που παλαιότερα παρέμεναν κρυφά, τώρα έγιναν ακουστά σε όλους, στους προφήτες, τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές που αξιώθηκαν το θείο Πνεύμα, καθώς και στα μυριάριθμα πλήθη των λαών, οι οποίοι σε ολόκληρη την οικουμένη διακηρύσσουν μέσα στις εκκλησίες τη σωτήρια βασιλεία· αυτοί είναι που ύψωσαν τη φωνή τους, ευαγγελιζόμενοι με μεγάλη φωνή τη χάρη του Θεού που εκχύθηκε σε όλους. Αλλά νομίζω ότι ποταμοί ονομάζονται τώρα και οι θείες δυνάμεις και το πλήθος των επουράνιων αγγέλων. Διότι και αυτοί ύψωσαν τη φωνή τους, όταν έβλεπαν τον Σωτήρα, μετά την αναστροφή του με τους ανθρώπους, να ανέρχεται στους ουρανούς, να ενδύεται την ευπρέπεια της θεότητάς του, να περιζώνεται την πατρική δύναμη και να αναλαμβάνει τον οικείο θρόνο της βασιλείας του.

Διότι, επειδή αρχικά η αμαρτία κλόνιζε τη γη, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν αναστήθηκε, όπως είχε προείπει, τη στερέωσε με το ξύλο του σταυρού, ώστε να μη βαδίζει πλέον στο ολίσθημα της απώλειας ούτε να ταράσσεται από τις θύελλες της πλάνης. Ως μάρτυρα δε αυτού του λόγου ας επικαλεστούμε τον μακάριο Παύλο, ο οποίος λέγει τα εξής: Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός λέγει: Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε, από τον αιώνα εσύ υπάρχεις, και: Η βασιλεία σου είναι βασιλεία αιώνια, η οποία δεν θα φθαρεί, και πάλι: Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και πάλι: Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλά νησιά, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους 〈αιώνας των αιώνων, αμήν.〉

«Εις την ημέραν—η γη. Αίνος ωδής στον Δαβίδ». Εδώ η προφητεία σημαίνει ότι πριν από εκείνο το προσδοκώμενο Σάββατο πρέπει να προετοιμάζονται οι πιστοί. Διότι μετά από εκείνη την ημέρα κατοικείται η γη της επαγγελίας των ζώντων. «Ο Κύριος εβασίλευσε». Πριν από όλους τους αιώνες βασίλευε μεν ο Χριστός, όμως βασίλευσε και με τη σάρκα, έχοντας καταπατήσει τον θάνατο και αναστηθεί εκ των νεκρών. «Ενεδύθη». Κατέβηκε από τον ουρανό, συνέτριψε τον θάνατο ως Θεός, λεηλάτησε τον άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν (εκεί) για πολύ καιρό, και για αυτόν τον λόγο λέγει το «ενεδύθη δύναμη». «Διότι εστερέωσε». Επειδή η γη κλονιζόταν από την ειδωλολατρία, την εστήριξε με την ανάστασή Του εκ των νεκρών. «Έτοιμος ο θρόνος». Εννοεί τον θρόνο της αναστάσεως· διότι αφότου πλάστηκε η γη, ο τόπος ήταν εκ των προτέρων γνωστός. «Από του αιώνος». Διότι προ του αιώνος υπήρχε ο Χριστός μαζί με τον Πατέρα, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος». «Ύψωσαν». Συγχαίρουν όλοι οι ποταμοί της γης τον Ιορδάνη, για Εκείνον που κατέβηκε σε αυτόν συνοδευόμενος από φωνή. Εννοεί δε και τους ποταμούς της χάριτος· διότι ήχησαν στην οικουμένη δια των Ευαγγελίων. «Θα υψώσουν». Αυτοί που βρυχώνται (ή βρέχουν) και ξεσηκώνονται ενάντια στη γήινη πολιτεία κατακλύζοντάς την (ή αυτούς). «Από των φωνών». Των υδάτων, λέγει, του βαπτίσματος· διότι ηχούν ως πολλά ύδατα σε όλη την οικουμένη και κατακλύζουν (ή καταχτυπούν) τον διάβολο.

Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε· από τον αιώνα εσύ υπάρχεις. Ονομάζει την ανθρώπινη φύση όχι μόνο ευπρέπεια και δύναμη, αλλά και θρόνο του Χριστού· για την οποία και ένας άλλος προφήτης έλεγε: «Και θα ανορθωθεί με έλεος θρόνος, και θα καθίσει σε αυτόν δίκαιος βασιλιάς στη σκηνή του Δαβίδ για να κρίνει». Ο ψαλμωδός, προφητεύοντας έτσι για τον Χριστό, λέει: «Ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου». Το μυστήριο, λοιπόν, της σαρκώσεως του Κυρίου έχει ετοιμαστεί από τότε· «Από τότε, από τον αιώνα», λέει· δηλαδή, από την αρχή της κτίσεως του ορατού κόσμου. Διότι τότε, όταν έπλαθε τον άνθρωπο, τον δημιούργησε κατ' εικόνα δική του, περιβάλλοντάς τον με βασιλικό χαρακτήρα· επειδή γνώριζε ότι επρόκειτο να προσλάβει την ανθρώπινη φύση· γι' αυτό πρόσθεσε τη λέξη «Είσαι», σαν να έλεγε: Εσύ που τώρα σαρκώθηκες, «εσύ είσαι» αυτός που από τον αιώνα έπλασε τον άνθρωπο σύμφωνα με ό,τι σου φάνηκε καλό. Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.

Περί αιώνος Αυτός δημιούργησε τους αιώνες, αυτός που υπάρχει πριν από τους αιώνες, προς τον οποίο λέει ο θείος Δαβίδ: «Από τον αιώνα εσύ υπάρχεις», και ο θείος απόστολος: «Διά του οποίου εποίησε και τους αιώνες». Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι η λέξη αιώνας είναι πολύσημη, γιατί σημαίνει πάρα πολλά πράγματα· διότι αιώνας λέγεται και η ζωή του κάθε ανθρώπου. Λέγεται πάλι αιώνας και το χρονικό διάστημα των χιλίων ετών. Πάλι, αιώνας λέγεται ολόκληρη η παρούσα ζωή, και μέλλων αιώνας ο μετά την ανάσταση, ο οποίος είναι ατελεύτητος. Λέγεται πάλι αιώνας όχι ο χρόνος ούτε κάποιο μέρος του χρόνου που μετριέται με την κίνηση και την πορεία του ήλιου, δηλαδή που απαρτίζεται από ημέρες και νύχτες, αλλά αυτό που συμπαρεκτείνεται με τα αιώνια όντα σαν ένα είδος χρονικής κίνησης και διαστήματος· διότι, ό,τι είναι ο χρόνος για όσα υπόκεινται στον χρόνο, αυτό είναι ο αιώνας για τα αιώνια.

Ψαλμός 92. Για την ημέρα του Σαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· αἶνος ᾠδῆς του Δαβίδ. «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια, ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη». Εκ φύσεως ο Χριστός είχε τη βασιλεία, τη δύναμη και την ευπρέπεια συναιώνια με τον Πατέρα και το Πνεύμα· αργότερα όμως, με τη σάρκα που προσέλαβε, στόλισε και αυτήν με τα προαναφερθέντα θεία πλεονεκτήματα. «Διότι» κατόρθωσε και «εστερέωσε αυτήν την» πολυποίκιλη «οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Δεν χρειάστηκε ούτε κόπο ούτε σκέψη, αλλά μόνο το θέλησε και παρήχθη η κτίση ακλόνητη. «Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε», πριν από τη δημιουργία του κόσμου, «έτοιμος ο θρόνος σου», χωρίς να έχει ετοιμαστεί από κανέναν, παρά μόνο από την πατρική ευδοκία στα δεξιά του, διότι «από τον αιώνα υπάρχεις εσύ» μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα. «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε», δηλαδή ύψωσαν «τις φωνές τους, φωνές πολλών υδάτων». Και νοητοί ποταμοί είναι οι θείοι απόστολοι, από τους οποίους έρρευσαν τα ύδατα της θεογνωσίας μέσω των φωνών της διδαχής τους έως τα πέρατα της γης. «Θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας», της αισθητής βέβαια, όταν φαίνεται καταγάλανη σαν απέραντη πεδιάδα και προσκρούει ήρεμα και γαλήνια στις παράλιες ακτές.

Κανένας από τους αποστόλους δεν αδρανεί, αλλά όλοι μαζί παρακολουθούσαν με προσοχή τα τελούμενα. Διότι όλοι σήκωσαν τα πρόσωπά τους προς τα ύψη, βλέποντας την ανάληψη. Αμέσως λοιπόν η νεφέλη, προσφέροντας τα νώτα της, έγινε όχημα στο άμωμο πόδι του. Και σαν χιτώνας σχίστηκε ο ουρανός, και Εκείνος που γεννήθηκε από τη Μαρία ανέβηκε ψηλά, ενώ προπορεύονταν πύρινοι χοροί που αναφωνούσαν: «Σπεύσε, Δέσποτα, διότι ο θρόνος σου είναι έτοιμος. Ανέβα, πέταξε με τις φτερούγες των ανέμων και φτάσε στους κόλπους του Πατρός. Διότι ο θρόνος σου είναι σαφώς πάντοτε αυτός στον οποίο κατοικείς και δεν εγκαταλείπεις, έστω και αν σε όσους βρίσκονται κάτω διακηρύττεις: 'Δεν χωρίζομαι από εσάς. Εγώ είμαι μαζί σας και κανείς δεν είναι εναντίον σας'».