Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 92:3

Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους. Ποταμούς εννοεί εδώ τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, οι οποίοι και κατεύφραναν την Εκκλησία του Θεού με τα πνευματικά νάματα. Διότι έχει λεχθεί προς αυτούς: Ποταμοί ύδατος ζώντος θα ρεύσουν από την κοιλία του.

Γι' αυτό λοιπόν χαίροντας ο ψαλμωδός εν Πνεύματι αναφωνούσε γι' αυτούς: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Κάτι το μεγάλο και εξαίσιο διακήρυξε ο λόγος των αγίων, και «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», καθώς είναι γραμμένο, «και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Τέτοιους ποταμούς μάς υποσχέθηκε ότι θα αναδείξει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός και Δεσπότης των πάντων, λέγοντας: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα στην έρημο νερό και ποταμούς σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι ο Σωτήρας, λέγοντας πως ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του πιστού, εννοεί τη διδακτική και σοφή χάρη που χορηγείται μέσω του Πνεύματος, την οποία μνημονεύει και ο Παύλος λέγοντας: «Στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας». Είναι επιπλέον καλό να γνωρίζουμε, ότι ο Σωτήρας δεν ενέταξε στους λόγους του το ρητό ακριβώς όπως διατυπώνεται στη Θεία Γραφή, αλλά μάλλον ερμήνευσε το βαθύτερο νόημά του. Διότι βρίσκουμε κάπου να λέγεται για τον καθένα που τιμά και αγαπά τον Θεό, ότι «Θα είναι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος και σαν πηγή από την οποία δεν έλειψε το νερό». Αυτό δε που είπε αργότερα προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, αυτό και τώρα διακηρύσσει σαφώς.

Διότι εκείνοι μεν τον λιθοβολούσαν, αυτός δε, όπως λέει ο μακάριος ευαγγελιστής, περνούσε ανάμεσά τους και προσπερνούσε έτσι, δηλαδή χωρίς να ανησυχεί. Και θα είναι για αυτούς που βρίσκονται στη Σιών σαν ορμητικός ένδοξος ποταμός σε διψασμένη γη. Διότι για τους καταγόμενους από τα έθνη, που διψούσαν και προσκλήθηκαν στην επίγνωσή του και δεν είχαν τον Λόγο που ξέρει να σώζει, έγινε σαν κάποιος ποταμός που εκχέεται με πλούσιο νάμα, και επιπλέον αυτού και ένδοξος, δηλαδή επίσημος. Διότι πάρα πολλοί άλλοι έχουν ονομαστεί ποταμοί. Και βέβαια ο μακάριος Δαβίδ, παρομοιάζοντας με ποταμούς τους αγίους μυσταγωγούς και αυτούς που ποτίζουν με τον άνωθεν εξ ουρανού λόγο όσους δέχονται την πίστη, έλεγε: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.» Διότι είναι ξακουστές οι φωνές των αγίων αποστόλων. Αλλά κανένας από αυτούς δεν είναι τόσο ένδοξος, όπως ακριβώς βεβαίως και ο χείμαρρος της τρυφής, δηλαδή ο Χριστός. Διότι από αυτόν λέμε ότι έχει δοθεί και σε όλους τους άλλους η ικανότητα να μπορούν να μυσταγωγούν, και να ενσταλάζουν τον ζωοποιό λόγο του Θεού στις ψυχές αυτών που πιστεύουν. <Και δεν θα στηρίζονται πλέον σε ανθρώπους, αλλά θα διαθέσουν τα αυτιά τους για να ακούν· και η καρδιά των ασθενών θα προσέξει να ακούει, και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν γρήγορα να λαλούν ειρήνη, και δεν θα πουν πλέον οι υπηρέτες σου, Σώπα.>

Διότι αντήχησε σχεδόν σε όλη την υπ' ουρανόν το ιερό και σωτήριο κήρυγμα. Είναι γραμμένο δε πάλι: «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Διότι λέμε ότι με τη λέξη ποταμοί εδώ έχουν ονομαστεί οι άγιοι απόστολοι, των οποίων οι φωνές, δηλαδή οι διδασκαλίες, έχουν γίνει γνωστές στους πανταχού ανθρώπους. Έχει ειπωθεί δε κάπου και για την ίδια τη Βαβυλώνα, και για τη Νινευή, ότι τα νερά της είναι σαν κολυμβήθρα ύδατος. Ήταν λοιπόν ο Θεός αυτός που έλεγε στην άβυσσο: «Θα ερημωθείς, και θα ξηράνω τους ποταμούς σου». Και αυτός ήταν ομοίως που έλεγε στον Κύρο να φρονεί σωστά, δηλαδή να πράττει τα πάντα με σύνεση, και να εκπληρώνει όλα όσα είναι αρεστά σε Αυτόν.

Ψαλμός 92. [<Ο Κύριος εβασίλευσεν.> (H f. 409 b. Cord. Θεοδώρου.) Διότι ο άνθρωπος που ήταν μαζί μας πριν από την εκ νεκρών ανάσταση, όταν ανέβηκε προς τον Πατέρα στους ουρανούς, τότε ενδύθηκε τη δική του ευπρέπεια, και περιεζώσθη τη δύναμη που είχε εξ αρχής· διότι έχει καθίσει να συμβασιλεύει με τον Πατέρα.] [(B f. 380, H f. 410. Cord. Θεοδωρήτου και Ανωνύμου.) Διότι, αν και έγινε άνθρωπος όμοιος με εμάς, και φαινόταν πάνω στη γη ως ένας από εμάς, ενδύθηκε θεοπρεπέστατη δύναμη· και φόρεσε την εξουσία την οποία έχει και ο ίδιος ο Πατέρας· διότι κατήργησε τον άρχοντα αυτού του αιώνος, χρησιμοποιώντας προφανώς θεοπρεπέστατη δύναμη. Το δε σχήμα του λόγου πλάστηκε όπως για έναν βασιλιά που πρόκειται να συγκρουστεί με τους εχθρούς, και περιβάλλεται την πολεμική εξάρτυση. «Ενεδύσατο», λέγει, «δύναμιν». Διότι πολέμησε υπέρ ημών· και κατήργησε διά του σταυρού τις αρχές και τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου· και θριάμβευσε επί των θρόνων και των εξουσιών· και μας παρουσίασε μέσω του εαυτού του στον Θεό και Πατέρα. Αυτή τη δύναμη ενδύθηκε. Ενδύθηκε δε, επιπλέον αυτών, και ευπρέπεια· και με ποιον τρόπο; Αν και έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς· τουτέστιν, μας έδειξε στον εαυτό του το κάλλος της θεότητος. Διότι τον είδαμε ως Θεό και μέσα στην ανθρώπινη φύση.] <Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.> (B f. 380 b, H f. 411, 412.)

Διότι λέμε ότι σε αυτά τα χωρία έχουν ονομαστεί ποταμοί οι άγιοι απόστολοι· των οποίων οι φωνές, δηλαδή οι διδασκαλίες, έγιναν γνωστές στους ανθρώπους παντού. (B f. 380. H. f. 411 b. Cord. Anonymi.) [Διότι, αφού βασίλευσε ο Κύριος, και περιζώστηκε δύναμη, και ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια, τότε και «ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.» Επειδή η Αγία Γραφή παρομοιάζει πολλές φορές με ποταμό και με πηγή και με χείμαρρο τον Λόγο του Θεού. Γι' αυτό είπε κάπου ψάλλοντας ο Δαβίδ: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα.» Διότι προέρχεται σαν ποταμός από την πηγή του Θεού και Πατέρα ο εκ φύσεως γεννηθείς από Αυτόν Θεός Λόγος.] (B f. 381, H f. 412. Cord. Athanasii.) [Διότι δεν σιώπησαν οι μακάριοι μαθητές, αλλά μάλλον ύψωσαν τις φωνές τους· δηλαδή, διακήρυξαν σε όλη τη γη το μυστήριο του Χριστού.] <Από φωνές πολλών υδάτων.> (B f. 381 b, H f. 413 b.) Διότι όπως, λέει, από πολλά ύδατα, και όπως από τον ήχο των κυμάτων οι εξάρσεις της θάλασσας, δηλαδή η φωνή που υψώνεται προς τα ύψη προκαλεί τον θαυμασμό, έτσι είναι και η δοξολογία των εθνών· διότι υμνούν τον Σωτήρα των όλων, Χριστό. [<Θαυμαστός στα υψηλά ο Κύριος.> (B f. 381 b, H f. 413 Cord. Athanasii.)]

Αρχίζοντας λοιπόν ο Σωτήρας να κηρύττει τη βασιλεία του Θεού από το βάπτισμα στον Ιορδάνη ποταμό, γέμισε όλη την οικουμένη. Και στον προφήτη Ζαχαρία εξάλλου έχει λεχθεί: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος και επιβιβασμένος σε υποζύγιο και σε νέο πώλο. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τις εσχατιές της γης». Αντί αυτού, το εβραϊκό κείμενο περιέχει: «Και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της γης». Θα μπορούσε δε κάποιος να πει πιο μυστηριακά και με άλλον τρόπο μέσω αυτών, ότι λέγεται πως η δεξιά του βρίσκεται σε ποταμούς, διότι όλοι όσοι βρίσκονται στα δεξιά του καθαρίζονται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, και αξιώνονται της ένθεης αναγέννησης μέσω της επιρροής του Αγίου Πνεύματος· διδαχθήκαμε να θεωρούμε ως «δεξιούς» του εκείνους προς τους οποίους έδωσε την υπόσχεση λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Επειδή αυτούς, τους οποίους ονόμασε δικά του πρόβατα, υποσχέθηκε ότι θα τους στήσει στα δεξιά του· για τον λόγο αυτόν, σύμφωνα με μια βαθύτερη και πιο μυστηριακή ερμηνεία, έχει λεχθεί ότι η δεξιά του θα βρίσκεται μέσα σε ποταμούς. Ως ποταμοί του δε, έχουν ονομαστεί και οι λαοί του, σύμφωνα με το χωρίο: «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί»· και πάλι: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους· θα υψώσουν οι ποταμοί τα κύματά τους».

Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε, εσύ υπάρχεις από την αιωνιότητα. Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους. Ο θρόνος σου, λέγει, ω Κύριε, δεν ετοιμάστηκε για σένα τώρα για πρώτη φορά, όταν μετά την ενανθρώπηση αναλήφθηκες στους ουρανούς· αλλά και παλαιότερα και από τα πολύ παλιά χρόνια, και προ πάντων των αιώνων ήταν δικός σου, και πάντοτε και διαπαντός ήταν ετοιμασμένος για σένα, επειδή και εσύ ο ίδιος υπάρχεις από την αιωνιότητα, ή μάλλον προ πάντων των αιώνων, όπως εσύ ο ίδιος δίδαξες λέγοντας: Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του. Προ του αιώνος με εθεμελίωσε, και πριν στερεωθούν τα όρη· και πριν από όλους τους λόφους με γεννά. Ήταν λοιπόν δικός σου ο θρόνος και προ πάντων των αιώνων· όχι μόνο αυτό, αλλά και όταν εκένωσες τον εαυτό σου και έλαβες μορφή δούλου, πάλι για σένα φυλασσόταν έτοιμος· επειδή μόνο σε σένα, και σε κανέναν άλλον, είχε ειπωθεί από τον Πατέρα σου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Έτσι λοιπόν ήταν έτοιμος ο θρόνος σου, στον οποίο ο Πατέρας που σε γέννησε σε πρόσταξε να καθίσεις μαζί του.

Αυτόν δε τον θρόνο και σε άλλο σημείο το θείο Πνεύμα τον υποδηλώνει λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ήταν λοιπόν έτοιμος ο θρόνος σου από τότε, από όταν δηλαδή βρισκόσουν κοντά στον Πατέρα, επειδή και εσύ υπάρχεις από τον αιώνα. Πλην όμως και τώρα ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε. Το τι ύψωσαν, το φανερώνει επαναλαμβάνοντας τον λόγο αμέσως μετά: «Ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους»· διότι αυτά που παλαιότερα παρέμεναν κρυφά, τώρα έγιναν ακουστά σε όλους, στους προφήτες, τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές που αξιώθηκαν το θείο Πνεύμα, καθώς και στα μυριάριθμα πλήθη των λαών, οι οποίοι σε ολόκληρη την οικουμένη διακηρύσσουν μέσα στις εκκλησίες τη σωτήρια βασιλεία· αυτοί είναι που ύψωσαν τη φωνή τους, ευαγγελιζόμενοι με μεγάλη φωνή τη χάρη του Θεού που εκχύθηκε σε όλους. Αλλά νομίζω ότι ποταμοί ονομάζονται τώρα και οι θείες δυνάμεις και το πλήθος των επουράνιων αγγέλων. Διότι και αυτοί ύψωσαν τη φωνή τους, όταν έβλεπαν τον Σωτήρα, μετά την αναστροφή του με τους ανθρώπους, να ανέρχεται στους ουρανούς, να ενδύεται την ευπρέπεια της θεότητάς του, να περιζώνεται την πατρική δύναμη και να αναλαμβάνει τον οικείο θρόνο της βασιλείας του.

Εάν δε κάποιος ποτέ παρατήρησε με έκπληξη τις εξάρσεις της θάλασσας, δηλαδή τις τρικυμίες του θνητού βίου και τα κύματα που υψώνονται εναντίον της γνώσης του Θεού, ας γνωρίζει ότι υπέρ πάντων είναι θαυμαστός στα ύψη ο Κύριος· ώστε όσοι έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο δεν δικαιολογείται πλέον να φοβούνται τις εξάρσεις της θάλασσας. Είναι δε εύλογο ως εξάρσεις της θάλασσας να νοούνται οι διωγμοί που εγείρονται εναντίον της Εκκλησίας του Θεού· τους οποίους συνηθίζει να προκαλεί ο δράκοντας που κατοικεί στη θάλασσα, αυτός που ξεσηκώνει τα κύματά της, βουίζοντας, αντηχώντας και προκαλώντας ταραχή, και ο οποίος σχεδόν απειλεί ότι θα κατακλύσει ολοσχερώς και θα αφανίσει την Εκκλησία του Θεού. Θα μπορούσε, όμως, κανείς ερμηνεύοντας αυτά κατά λέξη, να πει και με διαφορετικό τρόπο ότι οι ποταμοί, αυτοί ακριβώς οι αισθητοί ποταμοί, υψώνουν τη φωνή τους στον Θεό, φανερώνοντας τη δόξα του δημιουργού που τους έπλασε και τους έδωσε υπόσταση.

Και άλλη φορά πάλι, όταν διαχωρίστηκε με το πρόσταγμα του Κυρίου, και αφού διαστάλθηκε και αποτραβήχτηκε, παρείχε δίοδο στους υιούς του Ισραήλ για να περάσουν μέσα από αυτήν σαν σε ξηρά. Διότι και τότε υπήρξαν θαυμαστοί οι μετεωρισμοί της. Αλλά βέβαια και οι ποταμοί ύψωσαν φωνή με διαφορετικό τρόπο, όταν η κιβωτός διέσχιζε τον Ιορδάνη, και τα ύδατα υποχωρούσαν και στέκονταν, ανακράζοντας με τα έργα τους τη δόξα του Θεού· και όταν, κατά τη βάπτιση του ίδιου του Σωτήρα στον ίδιο ποταμό, η ουράνια φωνή τον ανακήρυττε αγαπητό Υιό εις επήκοον όλων.

Επιβεβαιώθηκαν δε και αυτά, όταν μετά το πάθος, αναλαμβάνοντας τη δική του δύναμη, σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων στερέωσε την Εκκλησία του, ώστε να μην κλονίζονται πλέον εδώ και εκεί οι ψυχές των ανθρώπων πλανώμενες γύρω από την άθεη δεισιδαιμονία. Και πάλι, οι μαρτυρίες μέσω των προφητών προφήτευαν, ότι δηλαδή οι ποταμοί θα υψώσουν τη φωνή τους, και άλλοι ποταμοί θα υψώσουν τα συντριπτικά τους πλήγματα· και αυτές δε οι μαρτυρίες επιβεβαιώθηκαν, όταν σε όλες τις Εκκλησίες του Θεού και σε ολόκληρη την οικουμένη τα πλήθη των πιστών που ευσεβούν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο υψώνουν ευχαριστήριες φωνές, οι οποίες αναπέμπονται προς τον Θεό μέσω προσευχών και υμνολογιών, από τις οποίες έχουν καταργηθεί οι σοφοί αυτού του αιώνα, οι οποίοι παλαιότερα προκαλούσαν συντριβές, και αφαιρέθηκαν οι συντριπτικές τους επιθέσεις, με αποτέλεσμα να σβήσει ολόκληρη η φιλοσοφία τους. Με τον ίδιο τρόπο δε, εξετάζοντας διεξοδικά και τις υπόλοιπες προρρήσεις των προφητειών, σε καθεμία θα προσαρμόσεις το: «Τα μαρτύριά σου επιβεβαιώθηκαν τα μέγιστα». Οι μαρτυρίες, λοιπόν, από τις θείες Γραφές έχουν λάβει τη μέγιστη αξιοπιστία μέσω της αλήθειας που φανερώνεται στις εκβάσεις τους· στον δε οίκο σου, δηλαδή στην Εκκλησία σου, τίποτε δεν ταιριάζει τόσο πολύ για να διαφυλαχθεί αυτή σε μακρότητα ημερών, όσο η αγιοσύνη. Διότι, όπως στις μαρτυρίες σου αρμόζει η αλήθεια και η αξιοπιστία, έτσι και στον οίκο σου πρέπει η αγιοσύνη· δια της οποίας, καθώς διαφυλάσσεται, μένει και θα παραμένει σε μακρότητα ημερών.

«Εις την ημέραν—η γη. Αίνος ωδής στον Δαβίδ». Εδώ η προφητεία σημαίνει ότι πριν από εκείνο το προσδοκώμενο Σάββατο πρέπει να προετοιμάζονται οι πιστοί. Διότι μετά από εκείνη την ημέρα κατοικείται η γη της επαγγελίας των ζώντων. «Ο Κύριος εβασίλευσε». Πριν από όλους τους αιώνες βασίλευε μεν ο Χριστός, όμως βασίλευσε και με τη σάρκα, έχοντας καταπατήσει τον θάνατο και αναστηθεί εκ των νεκρών. «Ενεδύθη». Κατέβηκε από τον ουρανό, συνέτριψε τον θάνατο ως Θεός, λεηλάτησε τον άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν (εκεί) για πολύ καιρό, και για αυτόν τον λόγο λέγει το «ενεδύθη δύναμη». «Διότι εστερέωσε». Επειδή η γη κλονιζόταν από την ειδωλολατρία, την εστήριξε με την ανάστασή Του εκ των νεκρών. «Έτοιμος ο θρόνος». Εννοεί τον θρόνο της αναστάσεως· διότι αφότου πλάστηκε η γη, ο τόπος ήταν εκ των προτέρων γνωστός. «Από του αιώνος». Διότι προ του αιώνος υπήρχε ο Χριστός μαζί με τον Πατέρα, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος». «Ύψωσαν». Συγχαίρουν όλοι οι ποταμοί της γης τον Ιορδάνη, για Εκείνον που κατέβηκε σε αυτόν συνοδευόμενος από φωνή. Εννοεί δε και τους ποταμούς της χάριτος· διότι ήχησαν στην οικουμένη δια των Ευαγγελίων. «Θα υψώσουν». Αυτοί που βρυχώνται (ή βρέχουν) και ξεσηκώνονται ενάντια στη γήινη πολιτεία κατακλύζοντάς την (ή αυτούς). «Από των φωνών». Των υδάτων, λέγει, του βαπτίσματος· διότι ηχούν ως πολλά ύδατα σε όλη την οικουμένη και κατακλύζουν (ή καταχτυπούν) τον διάβολο.

Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε· από τον αιώνα εσύ υπάρχεις. Ονομάζει την ανθρώπινη φύση όχι μόνο ευπρέπεια και δύναμη, αλλά και θρόνο του Χριστού· για την οποία και ένας άλλος προφήτης έλεγε: «Και θα ανορθωθεί με έλεος θρόνος, και θα καθίσει σε αυτόν δίκαιος βασιλιάς στη σκηνή του Δαβίδ για να κρίνει». Ο ψαλμωδός, προφητεύοντας έτσι για τον Χριστό, λέει: «Ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου». Το μυστήριο, λοιπόν, της σαρκώσεως του Κυρίου έχει ετοιμαστεί από τότε· «Από τότε, από τον αιώνα», λέει· δηλαδή, από την αρχή της κτίσεως του ορατού κόσμου. Διότι τότε, όταν έπλαθε τον άνθρωπο, τον δημιούργησε κατ' εικόνα δική του, περιβάλλοντάς τον με βασιλικό χαρακτήρα· επειδή γνώριζε ότι επρόκειτο να προσλάβει την ανθρώπινη φύση· γι' αυτό πρόσθεσε τη λέξη «Είσαι», σαν να έλεγε: Εσύ που τώρα σαρκώθηκες, «εσύ είσαι» αυτός που από τον αιώνα έπλασε τον άνθρωπο σύμφωνα με ό,τι σου φάνηκε καλό. Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.

«Ανύψωσαν» [τη φωνή τους] μέσω της γλώσσας των προφητών, εκείνων που προφήτευσαν στο παρελθόν, αυτό είναι ολοφάνερο. «Θα υψώσουν οι ποταμοί τις επιτρίψεις τους». Ποια όργανα χρησιμοποίησαν; Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για τους αποστόλους· επειδή τώρα έκανε μνεία για τον μελλοντικό καιρό, κατά τον οποίο μέσω των αποστόλων οι δωρεές του Πνεύματος υψώθηκαν, και μάλιστα ανύψωσαν τις δικές τους «επιτρίψεις», δηλαδή τις επάρσεις τους. Ή ως «επιτρίψεις» θα νοήσεις τα «Βάθη», όπως το απέδωσε ο Σύμμαχος· ή και την «Ταπείνωση», διότι έτσι παραδίδει η πέμπτη και η έκτη έκδοση. Είτε όμως πρόκειται για τα Βάθη των νοητών ποταμών, δηλαδή τα κρυμμένα μυστήρια των δωρεών του Πνεύματος, είτε για την Ταπείνωση —διότι για τους πολλούς η δόξα του Πνεύματος θεωρείται ταπεινή, εφόσον διαφεύγει από τους περισσότερους— όλα αυτά υψώνονται και έχουν φανερωθεί μέσω των αποστόλων.

Εις το ρητό του ενενηκοστού δεύτερου ψαλμού, το «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους»· και για τον Σωτήρα που περπάτησε στη θάλασσα, για τους πέντε άρτους και τους δύο ιχθείς, και για τους πρωτοπλάστους σχετικά με την παράβαση. αʹ. Λαμβάνοντας αφορμή από όσα μόλις τώρα μας αναγνώστηκαν από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο σχετικά με την τρικυμία της θάλασσας, τη θαυματουργία του Κυρίου και την ολιγοψυχία των αποστόλων, είναι κατάλληλη ευκαιρία να αναφέρουμε τα λόγια του προφήτη: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους, από τον ήχο πολλών υδάτων· θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας». Ποιοι είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας; Είναι η θαυματουργία του Κυρίου, διότι με ένα μόνο νεύμα Του έκανε την αγριεμένη θάλασσα να γαληνέψει. Και ποιοι είναι οι ποταμοί που ύψωσαν τις φωνές τους μέσα στη θάλασσα, παρά, βεβαίως, οι μαθητές του Κυρίου; Διότι ποταμοί είναι οι απόστολοι, καθώς προήλθαν από την αέναη πηγή, τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ο μεν Κύριος δεν έπαυε να θαυματουργεί· οι δε απόστολοι δεν απομακρύνονταν από τη δικαιοσύνη, ενώ κλυδωνίζονταν μέσα στη θάλασσα. Διότι, όταν αντιλήφθηκαν τον Κύριο κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας να διαβαίνει πάνω στα νώτα της θάλασσας, νόμισαν ότι είναι φάντασμα. Ποιο φάντασμα; Η δούλη αναγνώρισε τον Δεσπότη, και οι μαθητές δεν αναγνώρισαν τον Δεσπότη;

Ψαλμός 92. Για την ημέρα του Σαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· αἶνος ᾠδῆς του Δαβίδ. «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια, ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη». Εκ φύσεως ο Χριστός είχε τη βασιλεία, τη δύναμη και την ευπρέπεια συναιώνια με τον Πατέρα και το Πνεύμα· αργότερα όμως, με τη σάρκα που προσέλαβε, στόλισε και αυτήν με τα προαναφερθέντα θεία πλεονεκτήματα. «Διότι» κατόρθωσε και «εστερέωσε αυτήν την» πολυποίκιλη «οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Δεν χρειάστηκε ούτε κόπο ούτε σκέψη, αλλά μόνο το θέλησε και παρήχθη η κτίση ακλόνητη. «Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε», πριν από τη δημιουργία του κόσμου, «έτοιμος ο θρόνος σου», χωρίς να έχει ετοιμαστεί από κανέναν, παρά μόνο από την πατρική ευδοκία στα δεξιά του, διότι «από τον αιώνα υπάρχεις εσύ» μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα. «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε», δηλαδή ύψωσαν «τις φωνές τους, φωνές πολλών υδάτων». Και νοητοί ποταμοί είναι οι θείοι απόστολοι, από τους οποίους έρρευσαν τα ύδατα της θεογνωσίας μέσω των φωνών της διδαχής τους έως τα πέρατα της γης. «Θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας», της αισθητής βέβαια, όταν φαίνεται καταγάλανη σαν απέραντη πεδιάδα και προσκρούει ήρεμα και γαλήνια στις παράλιες ακτές.

Τότε λοιπόν αυτός ο χείμαρρος, που εμφανίστηκε ορμητικός και κατακλυσμιαίος από τη βροχή και αφού ξεχείλισε ξαφνικά μέσα στη νύχτα, σαν να είχαν ανοίξει για χάρη του οι καταρράκτες του ουρανού, παρασύρει από το στρατόπεδο των Αλαμανών όχι μόνο όπλα και στολίδια των αλόγων και ενδύματα και οτιδήποτε άλλο μετέφεραν γι' αυτούς τα υποζύγια, αλλά και άλογα και μουλάρια και ένοπλους ιππείς. Και το θέαμα ήταν ελεεινό και ζητούσε πραγματικά δάκρυα, καθώς έπεφταν χωρίς πόλεμο, εξοντώνονταν χωρίς να τους καταδιώκει κανείς. Ούτε το σχεδόν γιγάντιο και πελώριο μέγεθος του σώματός τους, ούτε το αχόρταγο για μάχη δεξί τους χέρι στάθηκε αρκετό για να αποφύγουν το κακό, αλλά έπεφταν σαν το χορτάρι και παρασύρονταν σαν ξερά σκουπίδια και σαν ελαφρύ μαλλί προβάτου, και, για να μιλήσουμε με ψαλμικά λόγια, αυτός ο ποταμός ύψωσε τις φωνές τους, καθώς αλάλαζαν βαρβαρικά και έδιναν στις σκοπιές και στους λόφους, μέσα από τους οποίους παρασύρονταν, έναν ήχο ταυτόχρονα άγριο και ανήμερο, καθόλου όμοιο με τα γλυκά μελωδήματα που παίζουν οι ποιμένες με τους αυλούς τους, ώστε όσοι έβλεπαν τα όσα συνέβαιναν τότε, να αναλογίζονται ότι επρόκειτο για άμεση οργή του Θεού που είχε ξεσπάσει στο στρατόπεδο των Αλαμανών, εφόσον καταποντίστηκαν τόσο μαζικά από το νερό, ώστε να μην μπορέσουν να διασώσουν ούτε τα ίδια τους τα σώματα. Κοιμήθηκαν, λοιπόν, εκείνη τη νύχτα οι μεν τον ύπνο του θανάτου, οι δε βιώνοντας τον αφανισμό και την απώλεια των υπαρχόντων τους.