Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 92:4

Θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας. Οι πολλές, λέγει, μυσταγωγίες, καθώς και τα νοήματα των αποστόλων και τα νάματα των ευαγγελιστών, κατέστησαν θαυμαστούς τους μετεωρισμούς της θάλασσας. Ονομάζει δε «θάλασσα» τα πλήθη των εθνών που πίστεψαν, των οποίων και οι μετεωρισμοί, δηλαδή οι ανυψώσεις του φρονήματος, έγιναν θαυμαστοί. Διότι δεν φρονούν πλέον μικρά και ταπεινά περί του Θεού, αλλά μεγάλα και θαυμαστά.

Διότι λέμε ότι σε αυτά τα χωρία έχουν ονομαστεί ποταμοί οι άγιοι απόστολοι· των οποίων οι φωνές, δηλαδή οι διδασκαλίες, έγιναν γνωστές στους ανθρώπους παντού. (B f. 380. H. f. 411 b. Cord. Anonymi.) [Διότι, αφού βασίλευσε ο Κύριος, και περιζώστηκε δύναμη, και ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια, τότε και «ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.» Επειδή η Αγία Γραφή παρομοιάζει πολλές φορές με ποταμό και με πηγή και με χείμαρρο τον Λόγο του Θεού. Γι' αυτό είπε κάπου ψάλλοντας ο Δαβίδ: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα.» Διότι προέρχεται σαν ποταμός από την πηγή του Θεού και Πατέρα ο εκ φύσεως γεννηθείς από Αυτόν Θεός Λόγος.] (B f. 381, H f. 412. Cord. Athanasii.) [Διότι δεν σιώπησαν οι μακάριοι μαθητές, αλλά μάλλον ύψωσαν τις φωνές τους· δηλαδή, διακήρυξαν σε όλη τη γη το μυστήριο του Χριστού.] <Από φωνές πολλών υδάτων.> (B f. 381 b, H f. 413 b.) Διότι όπως, λέει, από πολλά ύδατα, και όπως από τον ήχο των κυμάτων οι εξάρσεις της θάλασσας, δηλαδή η φωνή που υψώνεται προς τα ύψη προκαλεί τον θαυμασμό, έτσι είναι και η δοξολογία των εθνών· διότι υμνούν τον Σωτήρα των όλων, Χριστό. [<Θαυμαστός στα υψηλά ο Κύριος.> (B f. 381 b, H f. 413 Cord. Athanasii.)]

Θα άρουν οι ποταμοί τις συντριβές τους εξαιτίας των φωνών των πολλών υδάτων. Θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας, θαυμαστός στα ύψιστα ο Κύριος. Εάν έχουν νοηθεί ως ποταμοί εκείνοι που υψώνουν τη φωνή τους για τη δόξα της βασιλείας του Κυρίου, εξ αντιθέτου ας νοηθούν ως έτεροι ποταμοί εκείνοι που προκαλούν συντριβές και επαίρονται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και οι οποίοι διάκεινται εχθρικά προς εκείνους που υψώνουν τη φωνή τους στον Θεό. Αυτοί, λοιπόν, οι ενάντιοι ποταμοί θα άρουν, λέγει, τις συντριβές τους, δηλαδή θα αποβάλουν κάθε έπαρση, κάθε αλαζονεία και κάθε συντριβή· και αυτό θα το πράξουν εξαιτίας της φωνής των αγίων υδάτων.

Εάν δε κάποιος ποτέ παρατήρησε με έκπληξη τις εξάρσεις της θάλασσας, δηλαδή τις τρικυμίες του θνητού βίου και τα κύματα που υψώνονται εναντίον της γνώσης του Θεού, ας γνωρίζει ότι υπέρ πάντων είναι θαυμαστός στα ύψη ο Κύριος· ώστε όσοι έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο δεν δικαιολογείται πλέον να φοβούνται τις εξάρσεις της θάλασσας. Είναι δε εύλογο ως εξάρσεις της θάλασσας να νοούνται οι διωγμοί που εγείρονται εναντίον της Εκκλησίας του Θεού· τους οποίους συνηθίζει να προκαλεί ο δράκοντας που κατοικεί στη θάλασσα, αυτός που ξεσηκώνει τα κύματά της, βουίζοντας, αντηχώντας και προκαλώντας ταραχή, και ο οποίος σχεδόν απειλεί ότι θα κατακλύσει ολοσχερώς και θα αφανίσει την Εκκλησία του Θεού. Θα μπορούσε, όμως, κανείς ερμηνεύοντας αυτά κατά λέξη, να πει και με διαφορετικό τρόπο ότι οι ποταμοί, αυτοί ακριβώς οι αισθητοί ποταμοί, υψώνουν τη φωνή τους στον Θεό, φανερώνοντας τη δόξα του δημιουργού που τους έπλασε και τους έδωσε υπόσταση.

Και άλλη φορά πάλι, όταν διαχωρίστηκε με το πρόσταγμα του Κυρίου, και αφού διαστάλθηκε και αποτραβήχτηκε, παρείχε δίοδο στους υιούς του Ισραήλ για να περάσουν μέσα από αυτήν σαν σε ξηρά. Διότι και τότε υπήρξαν θαυμαστοί οι μετεωρισμοί της. Αλλά βέβαια και οι ποταμοί ύψωσαν φωνή με διαφορετικό τρόπο, όταν η κιβωτός διέσχιζε τον Ιορδάνη, και τα ύδατα υποχωρούσαν και στέκονταν, ανακράζοντας με τα έργα τους τη δόξα του Θεού· και όταν, κατά τη βάπτιση του ίδιου του Σωτήρα στον ίδιο ποταμό, η ουράνια φωνή τον ανακήρυττε αγαπητό Υιό εις επήκοον όλων.

«Εις την ημέραν—η γη. Αίνος ωδής στον Δαβίδ». Εδώ η προφητεία σημαίνει ότι πριν από εκείνο το προσδοκώμενο Σάββατο πρέπει να προετοιμάζονται οι πιστοί. Διότι μετά από εκείνη την ημέρα κατοικείται η γη της επαγγελίας των ζώντων. «Ο Κύριος εβασίλευσε». Πριν από όλους τους αιώνες βασίλευε μεν ο Χριστός, όμως βασίλευσε και με τη σάρκα, έχοντας καταπατήσει τον θάνατο και αναστηθεί εκ των νεκρών. «Ενεδύθη». Κατέβηκε από τον ουρανό, συνέτριψε τον θάνατο ως Θεός, λεηλάτησε τον άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν (εκεί) για πολύ καιρό, και για αυτόν τον λόγο λέγει το «ενεδύθη δύναμη». «Διότι εστερέωσε». Επειδή η γη κλονιζόταν από την ειδωλολατρία, την εστήριξε με την ανάστασή Του εκ των νεκρών. «Έτοιμος ο θρόνος». Εννοεί τον θρόνο της αναστάσεως· διότι αφότου πλάστηκε η γη, ο τόπος ήταν εκ των προτέρων γνωστός. «Από του αιώνος». Διότι προ του αιώνος υπήρχε ο Χριστός μαζί με τον Πατέρα, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος». «Ύψωσαν». Συγχαίρουν όλοι οι ποταμοί της γης τον Ιορδάνη, για Εκείνον που κατέβηκε σε αυτόν συνοδευόμενος από φωνή. Εννοεί δε και τους ποταμούς της χάριτος· διότι ήχησαν στην οικουμένη δια των Ευαγγελίων. «Θα υψώσουν». Αυτοί που βρυχώνται (ή βρέχουν) και ξεσηκώνονται ενάντια στη γήινη πολιτεία κατακλύζοντάς την (ή αυτούς). «Από των φωνών». Των υδάτων, λέγει, του βαπτίσματος· διότι ηχούν ως πολλά ύδατα σε όλη την οικουμένη και κατακλύζουν (ή καταχτυπούν) τον διάβολο.

Θαυμαστοί: Είναι μεν άξιο θαυμασμού να θαυμάζει κανείς και την αισθητή θάλασσα, καθώς είναι μεγάλο και φοβερό στοιχείο. Τι είναι όμως μπροστά στο ύψος της νοητής θάλασσας, δηλαδή του βαπτίσματος; Διότι εκείνη μεν, όταν λαμβάνει τον άνθρωπο, τον θανατώνει, ενώ αυτή, όταν λαμβάνει τον άνθρωπο, τον ζωοποιεί και τον παραδίδει λαμπρό στον Θεό. Τι υπάρχει, λοιπόν, πιο θαυμαστό από αυτή την ανύψωση; Θαυμαστός: Στο ύψος της θεότητας και στη μεγαλειότητα της δόξας. Τα μαρτύριά σου: Προφήτες και απόστολοι και ευαγγελιστές· διότι αυτά είναι τα αληθινά μαρτύρια του Θεού. Επιβεβαιώθηκαν μάλιστα, επειδή οι λόγοι τους εκπληρώθηκαν αληθινά. Στον οίκο: Αναφέρεται στη δεσποτική σάρκα· διότι αυτή είναι αληθινά ο οίκος του Θεού. Αυτός ο οίκος είναι άγιος και ένδοξος σε όλες τις ημέρες του αιώνα. Εννοεί όμως και την Εκκλησία, καθώς μέσα σε αυτήν υψώνεται το αγίασμα.

Από φωνών υδάτων ........ λείπει ........ ..........

Εις το ρητό του ενενηκοστού δεύτερου ψαλμού, το «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους»· και για τον Σωτήρα που περπάτησε στη θάλασσα, για τους πέντε άρτους και τους δύο ιχθείς, και για τους πρωτοπλάστους σχετικά με την παράβαση. αʹ. Λαμβάνοντας αφορμή από όσα μόλις τώρα μας αναγνώστηκαν από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο σχετικά με την τρικυμία της θάλασσας, τη θαυματουργία του Κυρίου και την ολιγοψυχία των αποστόλων, είναι κατάλληλη ευκαιρία να αναφέρουμε τα λόγια του προφήτη: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους, από τον ήχο πολλών υδάτων· θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας». Ποιοι είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας; Είναι η θαυματουργία του Κυρίου, διότι με ένα μόνο νεύμα Του έκανε την αγριεμένη θάλασσα να γαληνέψει. Και ποιοι είναι οι ποταμοί που ύψωσαν τις φωνές τους μέσα στη θάλασσα, παρά, βεβαίως, οι μαθητές του Κυρίου; Διότι ποταμοί είναι οι απόστολοι, καθώς προήλθαν από την αέναη πηγή, τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ο μεν Κύριος δεν έπαυε να θαυματουργεί· οι δε απόστολοι δεν απομακρύνονταν από τη δικαιοσύνη, ενώ κλυδωνίζονταν μέσα στη θάλασσα. Διότι, όταν αντιλήφθηκαν τον Κύριο κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας να διαβαίνει πάνω στα νώτα της θάλασσας, νόμισαν ότι είναι φάντασμα. Ποιο φάντασμα; Η δούλη αναγνώρισε τον Δεσπότη, και οι μαθητές δεν αναγνώρισαν τον Δεσπότη;

Ψαλμός 92. Για την ημέρα του Σαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· αἶνος ᾠδῆς του Δαβίδ. «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια, ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη». Εκ φύσεως ο Χριστός είχε τη βασιλεία, τη δύναμη και την ευπρέπεια συναιώνια με τον Πατέρα και το Πνεύμα· αργότερα όμως, με τη σάρκα που προσέλαβε, στόλισε και αυτήν με τα προαναφερθέντα θεία πλεονεκτήματα. «Διότι» κατόρθωσε και «εστερέωσε αυτήν την» πολυποίκιλη «οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Δεν χρειάστηκε ούτε κόπο ούτε σκέψη, αλλά μόνο το θέλησε και παρήχθη η κτίση ακλόνητη. «Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε», πριν από τη δημιουργία του κόσμου, «έτοιμος ο θρόνος σου», χωρίς να έχει ετοιμαστεί από κανέναν, παρά μόνο από την πατρική ευδοκία στα δεξιά του, διότι «από τον αιώνα υπάρχεις εσύ» μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα. «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε», δηλαδή ύψωσαν «τις φωνές τους, φωνές πολλών υδάτων». Και νοητοί ποταμοί είναι οι θείοι απόστολοι, από τους οποίους έρρευσαν τα ύδατα της θεογνωσίας μέσω των φωνών της διδαχής τους έως τα πέρατα της γης. «Θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας», της αισθητής βέβαια, όταν φαίνεται καταγάλανη σαν απέραντη πεδιάδα και προσκρούει ήρεμα και γαλήνια στις παράλιες ακτές.

Της δε νοητής, δηλαδή της Εκκλησίας, «θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί», όταν τελεί πάνδημες πανηγύρεις, τιμώντας τον Θεό με άκρα ευταξία από τον εκλεκτό κλήρο, και με τους αρχιερείς να κυκλώνουν τα άγια θυσιαστήρια. Τι θα μπορούσε να γίνει πιο θαυμαστό από τους μετεωρισμούς μιας τέτοιας θάλασσας; «Θαυμαστός είναι στα ύψη ο Κύριος», ο οποίος την επιβλέπει από ψηλά και την ευλογεί, ενώ ανυμνείται από αυτήν. «Τα μαρτύριά σου», δηλαδή οι Γραφές σου και οι νόμοι σου, «επιβεβαιώθηκαν απόλυτα» στην Εκκλησία σου αναμφίβολα. «Στον οίκο σου ταιριάζει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών». Στους ιερούς σου ναούς, στους οποίους τελούνται οι ιερές τελετές, «ταιριάζει αγιότητα» του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί σε αυτούς «εις μακρότητα ημερών». Και με άλλη έννοια, στον έμψυχο οίκο σου, στον οποίο πρόκειται εσύ ο ίδιος να κατοικήσεις μέσω του Αγίου Πνεύματός σου, «ταιριάζει αγιότητα» της καθαρότητας και η απαλλαγή από τα πάθη «εις μακρότητα ημερών», μέχρι το τέλος της ζωής.