Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:12

Διότι, όπως ακριβώς οι γιορτές των αμαρτωλών μεταβάλλονται σε πένθος και οι ωδές σε θρήνο, καθώς έλεγε ο Θεός: «Και θα μετατρέψω τις γιορτές σας σε πένθος και τις ωδές σας σε θρήνο», έτσι πάλι οι θρήνοι όσων μετανόησαν μεταβάλλονται σε ύμνους. «Εις το τέλος εν ύμνοις· ψαλμός τω Δαυίδ». Αγαθή πράξη και καρπός μετάνοιας υπάρχει και για τον προφήτη και για καθέναν που έχει τη δυνατότητα στα χέρια του: «Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας», ώστε καθένας που μετανόησε και προσέφερε καρπούς στον Θεό και στους φτωχούς να λέει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Πες μου, Δαυίδ, απορρίπτεις εντελώς τον έλεγχο και την παιδαγωγία; Όπως φαίνεται, αποφεύγεις τον μακαρισμό. Διότι το ότι ο έλεγχος του Θεού είναι πρόξενος μακαρισμού, είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος πάνω στη γη». Και το ότι το να παιδαγωγείται κανείς από τον Κύριο είναι μακάριο, εσύ ο ίδιος το είπες: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε». Δεν αποφεύγω τον έλεγχο, λέει, αλλά φοβάμαι τον έλεγχο που γίνεται με θυμό· ούτε αποστρέφομαι την παιδαγωγία, αλλά τρέμω την παιδαγωγία που γίνεται με οργή.

Στον Ψαλμό 6, 1-2, του Αστερίου. Και επειδή γνώριζε στον προηγούμενο ψαλμό για τους κληρονόμους ότι «θα ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν στον Θεό και εις τον αιώνα θα αγαλλιάσουν», ενώ για τους αποκληρωμένους έλεγε: «δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός, ούτε θα σταθούν παράνομοι απέναντι από τα μάτια σου», και ότι «άνδρα αιμάτων και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος» –ο ίδιος δε με δόλο σκότωσε τον Ουρία– και ότι «κάθε πόρνος ή ακάθαρτος δεν έχει κληρονομία στη βασιλεία του Χριστού και Θεού», για να μην γίνει αποκληρωμένος εξαιτίας του μιάσματος, ψάλλοντας τον ψαλμό «υπέρ της ογδόης» και της ανάστασης των νεκρών, παρακαλούσε. Επειδή η μοιχεία και ο φόνος με εκβάλλουν από την κληρονομία, «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου και μη με παιδεύσεις με την οργή σου». Αν παραιτείσαι από τον έλεγχο και την παιδαγωγία, όπως φαίνεται, αποφεύγεις τον μακαρισμό. Διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο του Ιώβ: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος πάνω στη γη», και «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε», εσύ ο ίδιος το είπες. Αλλά δεν αποφεύγω τον έλεγχο, λέει, παρά μόνο αυτόν που γίνεται με θυμό· ούτε αποστρέφομαι την παιδαγωγία, παρά μόνο αυτήν που γίνεται με οργή. Διότι αυτά επιφυλάσσονται για εκείνους που αμάρτησαν ανίατα και αθεράπευτα εξαιτίας της αμετανόητης καρδιάς τους κατά τον παρόντα βίο. Αλλά εγώ, λέει, δεν είμαι άξιος αυτών. Και προχωρώντας παραθέτει την αιτία, τιμωρώντας τον εαυτό του και δαμάζοντάς τον μέσω της εξομολόγησης και της μετάνοιας.

Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι. Διότι πώς να μην είναι γεμάτες από ματαιότητα εκείνες οι αντιλήψεις, οι οποίες επιχειρούν να εξορίσουν από τον λόγο το ωφέλιμο της θείας πρόνοιας; Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο παιδαγωγείς, Κύριε.

Εκείνοι μεν, λέει, είναι άθλιοι και ταπεινωμένοι, οι οποίοι δεν αποδέχονται τη δική σου διαπαιδαγώγηση. Μακάριοι δε είναι εκείνοι που διαπαιδαγωγήθηκαν από εσένα και διδάχθηκαν από τον δικό σου νόμο. Διότι αυτοί βεβαίως, αφού καταπραϋνθούν μέσα στις θλίψεις, θα ανακουφιστούν από τα δεινά, γνωρίζοντας ότι οι θλίψεις τελικά θα αποβούν σε καλό. Πονηρές ημέρες ονομάζει τις ημέρες της κρίσεως.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντος προς κάποιον από τους Πατέρες που ρώτησε αν πρέπει να παιδεύσει με αυστηρό επιτίμιο τον υποτακτικό του που αντιλέγει. Αδελφέ αγαπητέ, γνώριζε πως ο καιρός είναι πονηρός. Επειδή καλή και θαυμαστή είναι η παιδεία και έχει πολλές μαρτυρίες. Διότι λέει: «Όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει», και πάλι: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε», και τα εξής. Ο αδελφός πολεμείται από τη σκληροκαρδία, αλλά βάσταξέ τον και κοπίασε μαζί του και «έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε» κατά τον λόγο του Αποστόλου. Και εάν δεχθεί αυτήν την παιδεία, θα ανορθωθεί και πάλι. Ξύπνησέ τον από τον βαθύτατο ύπνο της σκληροκαρδίας. Διότι, εάν πυκνώσει το αγκάθινο περίβλημά του, θα βρει μέσα του πένθος μεγάλο και αφόρητο.

Και βεβαίως ο προφήτης Ησαΐας μας λέγει: «Ότι θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως»· και επιπλέον ο θεσπέσιος Παύλος προσθέτει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Και βεβαίως, και αυτός ο πέρα από κάθε θαύμα χορός των αγίων, δεν αποβάλλει την παιδαγωγία που εκ φύσεως υπάρχει στους αγίους, αλλά με μεγάλη χαρά την αποδέχεται λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με κρίση και όχι με θυμό, για να μην μας λιγοστέψεις». Διότι με θυμό μεν θα γίνει η ολοκληρωτική αποκοπή των άκαρπων κλημάτων, αφού στέλνει στην κόλαση· ενώ με κρίση μάλλον, δηλαδή με περίσκεψη και μέτρο, γίνεται ο καθαρισμός των καρποφόρων, ο οποίος έχει απολύτως ελάχιστο πόνο, με σκοπό την παρακίνηση προς καρποφορία και την παροχή αφορμής για πιο πλούσια ανθοφορία. Γι' αυτό λοιπόν, αποδεχόμενοι αυτό, κάποιοι αναφωνούν: «Κύριε, με μικρή θλίψη έρχεται σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διότι είναι πάρα πολύ μικρή η θλίψη του καθαρισμού, αλλά επειδή μας παρέχει την άνωθεν παιδαγωγία, μας καθιστά μακάριους. Και ας ληφθεί ως μάρτυρας ο μακάριος Δαβίδ, ο οποίος αναφωνεί ως εξής: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου, για να τον ανακουφίσεις από τις πονηρές ημέρες».

Τους μυσταγωγεί λοιπόν ως δικούς του προσκυνητές, ώστε να φαίνεται ότι είναι αληθινό αυτό που έχει γραφτεί γι' αυτούς: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Ψάλλει λοιπόν και ο θεσπέσιος Δαβίδ, και λέει τα εξής προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο εσύ θα διαπαιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου». Υποσχόταν δε αυτή τη δωρεά σε όσους θα αναγνώριζαν την επιφάνειά του. Και μάλιστα λέει μέσω ενός από τους αγίους προφήτες για την παρουσία του, η οποία έγινε σε αυτόν τον κόσμο με σάρκα, ότι: «Εκείνον τον καιρό, λέει ο Κύριος, θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Ορθά κατανοώντας το αυτό ο πάνσοφος Παύλος γράφει, και λέει σε αυτούς που το έχουν αξιωθεί: «Η δική μας επιστολή είστε εσείς, εγγεγραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το πνεύμα του ζωντανού Θεού». Επομένως ακούστε με, λέει, δηλαδή, δεχτείτε τα λόγια μου, και μην γίνεστε ανυπότακτοι όπως ο Ισραήλ, προσκολλημένοι στην παλαιότητα του νομικού γράμματος, και μη βλέποντας τίποτα πέρα από τους τύπους. Μέχρι τον καιρό της διορθώσεως τέθηκε η εντολή μέσω του Μωυσή, λέει. Επειδή όμως ο καιρός της ενανθρωπήσεως δεν αναμένεται πλέον, αλλά έχει ήδη φτάσει, ας παραχωρήσει η σκιά τη θέση της στην αλήθεια. Εμένα λοιπόν ακούστε, λαέ μου.

Επιθυμεί να απομακρυνθούν οι επίγειοι από τη ματαιότητα, καθώς και από τα πρόσκαιρα, τα φθαρτά και τα απολλύμενα πράγματα· και να επιλέξουν αντίθετα τα σταθερά και τα μόνιμα, τα οποία οδηγούν στην αιώνια ζωή. Λέγοντας «διαλογισμούς» εννοεί εδώ τις σκέψεις, δηλαδή τις επιθυμίες που σχηματίζουν ορισμένοι για το κάθε τι.] [<Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα διαπαιδαγωγήσεις.> (B f. 383, H f. 417. Cord. Anonymi.) Ο Μωυσής βέβαια διαπαιδαγωγούσε τους αρχαιότερους τελώντας για αυτούς τις νομικές λατρείες, αλλά δεν ήταν μακάριοι· διότι δεν είχαν τη δικαιοσύνη της πίστεως, ούτε τον αγιασμό διά του Πνεύματος. Αληθινά μακάριοι όμως είναι όσοι τελειοποιούνται εν Χριστώ και αποκτούν από Αυτόν τον φωτισμό διά του Αγίου Πνεύματος, και έχουν καταστεί πλούσιοι ως προς την ακριβή γνώση των μυστηρίων Του.

Και λίγο παρακάτω: Με ποιον τρόπο όμως θα παιδεύσεις; Άραγε με μαστιγώσεις; Δεν λέει αυτό· αλλά το πώς πρέπει να νοηθεί εδώ, το ερμηνεύει ο ίδιος ο Ψαλμωδός, λέγοντας: «Και από τον νόμο σου θα τον διδάξεις.»] <Από πονηρές ημέρες.> (B f. 383, H f. 417 b.) Διότι ημέρες πράγματι αποφράδες και πονηρές για εκείνους που έχουν αποκοπεί ολοκληρωτικά, και πρόκειται να καταλήξουν στην κόλαση του πυρός, είναι οι ημέρες της αδέκαστης κρίσεως. [<Έως ότου σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό.> (B f. 383, H f. 417 b. Cord. Alterius.) Για αυτούς όμως που αγαπούν την αμαρτία θα σκαφτεί ο λάκκος· διότι θα καταπεμφθούν στον άδη, για να κολαστούν μαζί με τον Σατανά.] [<Διότι δεν θα απορρίψει ο Κύριος τον λαό του.> (H f. 417 b. Cord. Anonymi.) Διότι δεν επέτρεψε να υποφέρουμε για πάντα στους λάκκους της αμαρτίας, αλλά μας ελευθέρωσε και μας έσωσε με την αμνησίκακη χάρη του, δικαιώνοντας τους ασεβείς και απαλλάσσοντας από κάθε ρύπο τους μολυσμένους.] (B f. 383 b, H f. 418) Διότι αναχώρησε από εμάς, όσον αφορά τη σάρκα, μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, ανεβαίνοντας στους ουρανούς και καθίζοντας στα δεξιά του Θεού και Πατρός. Επειδή όμως είναι Θεός που γεμίζει τα πάντα, και ο ουρανός είναι πλήρης από αυτόν, πλήρης δε και ολόκληρη η γη, έχουμε την πεποίθηση και πιστεύουμε ότι και τώρα είναι μαζί μας, και μέσω αυτού κερδίζουμε το να μπορούμε να νικούμε τις μεθοδείες του διαβόλου, και την τυραννία της αμαρτίας, και την επίθεση των έμφυτων ηδονών.

Εάν σε καταλάβει σωματική αρρώστια, μην ολιγοψυχείς, αλλά να την υπομένεις με ευχαριστία. Διότι λέγει ο Απόστολος: όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Και σε άλλο σημείο λέγει: μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο εσύ, Κύριε, παιδαγωγείς, και τον διδάσκεις από τον νόμο σου. Ας αποθέσουμε λοιπόν τη μέριμνά μας, αγαπητέ, στον Κύριο, διότι αυτός φροντίζει για εμάς. Όσον αφορά τη διατροφή μας, όσοι έχουμε τις δυνάμεις ας εργαζόμαστε, και όταν μας καταλάβει αδυναμία, εάν μας παραβλέψουν οι προεστώτες, πράγμα που μακάρι να μη συμβεί, ο Θεός θα μας στείλει απροσδόκητα βοήθεια. Διότι είναι γραμμένο: ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν, ο Κύριος όμως με προσέλαβε. Αρκεί μόνο να τον λατρεύουμε με καθαρή συνείδηση, και αυτός θα κατευθύνει τις καρδιές των προϊσταμένων μας προς εμάς, και θα μας αξιώσει του μακαρισμού του. Μη θλίβεσαι λοιπόν για τον κόπο, διότι πολλοί, αν και δεν εργάστηκαν καθόλου, ενοχλήθηκαν από την ακηδία. Μάθε λοιπόν να είσαι εργάτης, για να μη μάθεις να είσαι επαίτης. Μην αμελείς λοιπόν όταν εργάζεσαι, διότι είναι γραμμένο: ο Κύριος είναι κοντά, και σε όσους κοπιάζουν κατά Θεόν θα αποδώσει μεγάλο μισθό. Μη μεριμνάτε για τίποτε. Αλλά υπόμεινε τον Κύριο, για να αξιωθείς την ανάπαυση των δικαίων. Διότι σε εκείνη την ανάπαυση δεν υπάρχει κόπος, ούτε ακηδία, ούτε μέριμνα, ούτε λύπη, ούτε ασθένεια, ούτε κακή επιθυμία, ούτε τίποτε παρόμοιο, αλλά χαρά και ειρήνη και αγαλλίαση εν Αγίω Πνεύματι.

«Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και από τον νόμο σου θα τον διδάξεις, για να τον αναπαύσεις από τις πονηρές ημέρες, μέχρι να σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό». Έχοντας πειστεί εγώ και έχοντας πιστέψει στα όσα ειπώθηκαν, και στο ότι οι διαλογισμοί των ανθρώπων είναι μάταιοι, εύλογα θεωρώ ως τον μόνο μακάριο, Κύριε, εκείνον που μεταλαμβάνει από τη δική σου σοφία και παιδεία, σαν από πηγή. Και πώς θα μπορούσε κάποιος να μεθέξει στη δική σου παιδεία, παρά μόνο αν γίνει μαθητής στον θείο σου νόμο; Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παρέδωσες γραπτούς νόμους ευσέβειας, ώστε όσοι μαθητεύουν σε αυτούς να γίνονται μέτοχοι της δικής σου παιδαγωγίας. Διδασκόμαστε δε μέσω αυτών ότι τα λυπηρά γεγονότα που συμβαίνουν στους δικαίους αποβαίνουν προς όφελός τους, καθώς γυμνάζονται και δοκιμάζονται σαν αθλητές του Θεού, αποδεικνυόμενοι δόκιμοι με την υπομονή μέσα από πόνους και πληγές. Γι' αυτό δεν πρέπει να λυπόμαστε, ούτε να στενοχωριόμαστε για όσους κακοπαθούν στον παρόντα βίο, αλλά μάλλον να τους μακαρίζουμε, ως παιδαγωγούμενους από τον Θεό. Διότι «Μακάριος είναι ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και από τον νόμο σου θα τον διδάξεις». Επειδή εκείνος που παιδαγωγείται και διδάσκεται από εσένα, πραΰνεται και βρίσκει γαλήνη κατά τις πονηρές ημέρες.

Επομένως, μέσα στις ίδιες τις κακοπάθειες και στους ίδιους τους πειρασμούς, αντλώντας παρηγοριά από τον νόμο σου, θεραπεύεται, διδασκόμενος να υπομένει και να μακροθυμεί, έως ότου ανοιχθεί λάκκος για τον αμαρτωλό· διότι αυτό το τέλος τον αναμένει, όπως ακριβώς διδάσκει ο νόμος σου. Γι' αυτό, μαθαίνοντας αυτά ο δίκαιος στους καιρούς των πειρασμών, πραΰνεται και θεραπεύεται, παρατηρώντας την έκβαση των πραγμάτων, και θέτοντας προ των οφθαλμών του, αφενός μεν τον λάκκο στον οποίο θα πέσει ο αμαρτωλός που τον καταπονεί, αφετέρου δε τις δικές του αγαθές ελπίδες πλησίον του Θεού.

Διότι μέσα από όλα αυτά νομίζω ότι ο προφήτης φανερώνει τα θαύματα των ιαμάτων, με τα οποία πλάστηκαν οφθαλμοί αφού δημιουργήθηκε πηλός από το πτύσμα και το χώμα, και τρόπον τινά εμφυτεύτηκε η ακοή, μέσω των δακτύλων, σε αυτούς που στερούνταν αυτήν την αίσθηση. Και όσα παρέμεναν κρυμμένα στο βάθος των σκέψεων, αποκαλύπτονταν από Εκείνον που βλέπει τις ενθυμήσεις τους. Επειδή, λοιπόν, φωνάζοντας προς αυτούς δεν εισακούστηκε, στρέφει τον λόγο προς τον Κύριο και λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις μέσα από τον νόμο Σου»· διότι ο νόμος από μόνος του δεν ωφελεί σε τίποτα, εάν κάποια θεία διδασκαλία δεν αποσαφηνίσει το μυστήριο που εμπεριέχεται σε αυτόν. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος αυτός προφήτης: «Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμαστά έργα του νόμου Σου». Ή ίσως μακαρίζει αυτόν που προέρχεται από τα έθνη και πιστεύει στον πνευματικό νόμο, ο οποίος, αν και άνθρωπος, τον προηγούμενο καιρό ήταν σαρκικός και παρόμοιος με τα κτήνη, αλλά με την παιδαγωγία του θείου νόμου, αφού η κατάρα μετατράπηκε σε ευλογία, γίνεται μακάριος. Διότι γι' αυτόν μεν πραΰνεται η οργή από τις πονηρές ημέρες, ενώ για τον ασεβή σκάβεται λάκκος. Έπειτα, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, αναφέρει τον σκοπό της κατά άνθρωπον οικονομίας του Κυρίου: «Αν δεν με βοηθούσε ο Κύριος, παρά λίγο η ψυχή μου θα παροικούσε στον Άδη». Διότι η βοήθεια του Κυρίου δεν μας άφησε να γίνουμε πάροικοι του Άδη.

«Σύνετε δή»: Το Άγιο Πνεύμα ονειδίζει τον λαό των Ιουδαίων, διότι δεν κατανόησαν αφενός πώς ο Θεός δεν έπαυσε ποτέ να τους υπερασπίζεται από τους εχθρούς, και αφετέρου πόσο ασέβησαν απέναντί του από αλαζονεία. «Ο φυτεύσας»: Δηλαδή, άφρονες, γιατί δεν κατανοείτε ότι εκείνος που έπλασε τα αυτιά στους ανθρώπους είναι ανώτερος από κάθε ακοή; «Ή ο πλάσας»: Εκείνος που έδωσε, λέει, στους ανθρώπους τους οφθαλμούς για να βλέπουν, είναι άραγε στερημένος όρασης; Έτσι, όσοι νομίζουν ότι διαφεύγουν της προσοχής του Θεού, πλανώνται. «Ο παιδεύων έθνη»: Αυτός που δίνει νου και σύνεση σε κάθε έθνος (σε όλους τους ανθρώπους) και γνωρίζει τους διαλογισμούς τους, δεν μπορεί να ελέγξει τα κρυφά τους έργα; «Ο διδάσκων»: Εκείνος που έδωσε στον άνθρωπο την ικανότητα να κατανοεί, δεν γνωρίζει ο ίδιος τον νου του καθενός; Ώστε μάταια πασχίζει να κρυφτεί αυτός που αμαρτάνει. «Κύριος γινώσκει»: Διότι όσοι νομίζουν ότι κρύβονται από τον Θεό, μάταια συλλογίζονται· διότι στον Θεό τα πάντα είναι φανερά. «Μακάριος»: Διότι μακάριοι είναι όσοι παιδαγωγούνται από τον Θεό και πράττουν τις εντολές του και πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του. «Του πραΰναι»: Διότι σε έναν τέτοιον άνθρωπο ο Θεός δίνει ανακούφιση ώστε να μην κυριεύεται από τα πνεύματα της πλάνης. Όλα δε αυτά νοούνται ως αναφερόμενα στον Χριστό. «Έως ου»: Ως αμαρτωλό εννοεί τον διάβολο. Και φοβερός λάκκος για αυτόν έγινε ο δεσποτικός τάφος· διότι μέσα σε αυτόν αιχμαλωτίστηκε. «Ότι ουκ απώσεται»: Αναφέρεται στον πιστό λαό που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο εξέλεξε για τον εαυτό του.

Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι. Αυτό τώρα δεν το ενέταξε μάταια ο ψαλμωδός· μήπως νομίσουμε ότι ο Θεός ανέχεται τους ανθρώπους επειδή αγνοεί πόσο πολύ σφάλλουν στους λογισμούς τους και όσα μάταια σκέφτονται τα οποία αγγίζουν τη βλασφημία εναντίον του Χριστού. Επομένως, δεν τα αγνοεί, αλλά, ενώ τα γνωρίζει, φυλάσσει την κρίση γι' αυτούς για τον μέλλοντα χρόνο. Όχι όμως για όλους· διότι κάποιους ήδη τους σωφρονίζει, για τους οποίους λέγονται τα εξής: Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε, και από τον νόμο σου θα τον διδάξεις.

β'. Με πολλούς τρόπους μακαρίζεται εκείνος που διαπαιδαγωγείται από τον Θεό. Πρώτον, διότι γίνεται καλύτερος και σωφρονέστερος, ώστε να μη ζει πλέον κτηνώδη βίο, ούτε, ενώ πλάστηκε λογικός, να κατατάσσεται στα άλογα όντα. Έπειτα, αφού διαπαιδαγωγείται από τον Θεό, δέχεται χτυπήματα όπως από πατέρα. Γι' αυτό δεν λέγεται ότι τιμωρείται, αλλά ότι διαπαιδαγωγείται. Διότι η τιμωρία είναι ίδιον των κριτών, ενώ η διαπαιδαγώγηση ίδιον των διδασκάλων. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και από τον νόμο Σου θα τον διδάξεις», δείχνοντας ότι ο Θεός διαπαιδαγωγεί όχι οργιζόμενος, αλλά καθιστά τον διαπαιδαγωγούμενο γνώστη του νόμου. Και ποιο είναι το όφελος; Να τον αναπαύσει από τις πονηρές ημέρες, έως ότου σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό. Ο προφήτης αυτός θεωρεί ως μεγάλο μακαρισμό τη λύτρωση από τη μέλλουσα κόλαση. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέγει: «Μακάριος αυτός που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος». Ώστε εύλογα και τώρα κατέταξε στους μακάριους αυτόν που διαπαιδαγωγείται από τον Θεό, επειδή μέσω των εδώ παιδειών διαφεύγει τα μέλλοντα δεινά, και απολαμβάνει πραότητα και ανάπαυση κατά τις πονηρές ημέρες, δηλαδή κατά τους καιρούς στους οποίους δοκιμάζουν πόνους όσοι κολάζονται, και κατά τους οποίους για τον κατεξοχήν αμαρτωλό, δηλαδή για τον διάβολο (για τον οποίο ο Παύλος έλεγε: «Ώστε η αμαρτία να γίνει υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής»), σκάβεται λάκκος.

ε'. Διότι η θλίψη είναι ένας άρρηκτος δεσμός, αύξηση της αγάπης, αφορμή κατανύξεως και ευλαβείας. Άκουσε, πράγματι, τον Δαβίδ να λέει: Καλό ήταν για μένα, Κύριε, που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου· και πάλι άλλον προφήτη να λέει: Είναι καλό για τον άνθρωπο όταν σηκώνει τον ζυγό από τη νεότητά του· και πάλι: Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε· και κάποιον άλλον να λέει: Μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου· και αλλού: Εάν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό.

Αλλά και το ζητούμενο είναι τούτο: για ποιον λόγο άραγε, αφού είπε «επεφάνη η χάρις του Θεού η σωτήριος», πρόσθεσε το «παιδεύουσα ημάς»; Διότι η χάρη δεν παιδεύει, αλλά συγχωρεί τα αμαρτήματα· παρέχει συγγνώμη, δεν επιφέρει παιδεία. Αλλά μη φοβηθείς τη λέξη παιδεία· διότι υπάρχει παιδεία που είναι τιμωρία και υπάρχει παιδεία που είναι διδασκαλία. Διότι αναφέρει: «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Εδώ η παιδεία είναι τιμωρία. Άκουσε σε άλλο σημείο πώς η παιδεία είναι διδάσκαλος: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου».

Αυτά είναι ανάγκη να τα πούμε και εμείς. Θα πει όμως και ο Θεός σε εμάς: Σας έδωσα χρόνο, λέει, για να μάθετε αυτήν την τέχνη της ευλάβειας· για ποιον λόγο δαπανήσατε αυτόν τον χρόνο άσκοπα και μάταια; Και γιατί δεν πηγαίνατε συνεχώς στον διδάσκαλο, ούτε δίνατε προσοχή στα λεγόμενα; Διότι, ως προς το ότι η ευλάβεια είναι τέχνη, άκουσε τι λέει ο προφήτης: «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, τον φόβο του Κυρίου θα σας διδάξω»· και πάλι: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα διαπαιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις μέσα από τον νόμο σου».

Μόνο αυτούς μακαρίζει η Γραφή. Διότι, λέει: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε με τη βουλή των ασεβών»· «Μακάριος εκείνος που θα τον παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις τον νόμο σου»· «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους»· «Μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν»· «Μακάριος ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του»· «Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν καταδίκασε η ψυχή του»· «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και ο Χριστός πάλι λέει τα εξής: «Μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι ταπεινοί, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς παντού οι θείοι νόμοι δεν μακαρίζουν κανέναν από τους πλουσίους, ούτε από αυτούς που έχουν ευγενική καταγωγή, ούτε από εκείνους που απολαμβάνουν τη δόξα, αλλά εκείνον που έχει κατακτήσει την αρετή; Διότι το ζητούμενο είναι, σε όλα όσα πράττουμε ή υποφέρουμε, να αποτελεί θεμέλιο ο φόβος του Θεού· και αν φυτέψεις από πριν αυτή τη ρίζα, όχι μόνο η άνεση, ούτε οι τιμές, και οι δόξες, και οι περιποιήσεις, αλλά και οι επιβουλές, και οι συκοφαντίες, και οι ύβρεις, και οι ατιμώσεις, και τα βάσανα, και γενικά τα πάντα, θα σου βλαστήσουν καρπούς πνευματικής αγαλλίασης. Και όπως ακριβώς οι ίδιες οι ρίζες των δέντρων είναι μεν πικρές, αλλά μας φέρνουν τους πιο γλυκούς καρπούς, έτσι βέβαια και η κατά Θεόν λύπη θα μας φέρει πολλή χαρά. Το γνωρίζουν αυτό όσοι πολλές φορές προσευχήθηκαν με οδύνη και έχυσαν δάκρυα, πόση ευφροσύνη αποκόμισαν, πώς καθάρισαν τη συνείδησή τους, πώς σηκώθηκαν με αγαθή ελπίδα.

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΤΙΤΛΟΣ ΛΑʹ. — Περί των αγίων, και αυτών που μακαρίζονται για όσα πράττουν, και για χάρη των οποίων μακαρίζονται. «Από τους αγίους θα φοβηθείτε.» «Μακάριος είσαι, Ισραήλ. Ποιος είναι όμοιός σου; Λαός που σώζεται από τον Κύριο.» «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο έλεγξε ο Κύριος.» «Μακάριος ο άνθρωπος, που δεν πορεύτηκε σύμφωνα με τη βουλή των ασεβών, και σε δρόμο αμαρτωλών δεν στάθηκε.» «Θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους Του.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο Σου, στους αιώνες θα Σε αινούν.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και από τον νόμο Σου θα τον διδάξεις.» «Μακάριοι είναι εκείνοι που τηρούν την κρίση και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό.» «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, στις εντολές Του θα βρει μεγάλη ευαρέσκεια.» «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Μακάριοι εκείνοι που ερευνούν.» «Μακάριος είναι εκείνος, του οποίου βοηθός είναι ο Θεός του Ιακώβ, και η ελπίδα του στηρίζεται στον Κύριο τον Θεό του.» «Η βουλή των αγίων είναι σύνεση.» «Μακάριος ο άνθρωπος που βρήκε τη σοφία. Διότι είναι πολυτιμότερη από τους πολυτελείς λίθους.» «Χέρι εκλεκτών θα επικρατήσει εύκολα.» «Η τελειότητα των οσίων θα τους οδηγήσει.» «Εκείνος που ελεεί τους φτωχούς είναι μακαριστός.» «Εκείνος που σας αγγίζει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού μου.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι εμμένουν σε Αυτόν.» «Μακάριος εκείνος που συγκρατεί τα χέρια του από το να πράττουν το άδικο.» «

«Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος. Και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις. Διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του θα θεραπεύσουν.» «Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος, και καταστραφείτε.» «Η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και η παιδεία σου.» «Οργή υπάρχει στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.» «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε.» «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο.» «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδεία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» «Αυτός που αποδέχεται την παιδεία, θα βρίσκεται σε αγαθά.» «Να με φοβάστε, και να δεχθείτε την παιδεία, και δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε από το πρόσωπο της γης.» «Όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, και πάλι θα θεραπεύσω.» «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν· και εκείνος λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους της καρδιάς του. Τους δρόμους του είδα, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά.» «

«Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ». Αμαρτωλούς εδώ ονομάζει τους άπιστους τυράννους και τον λαό των Ιουδαίων. Οι οποίοι τον πιστό λαό και τους ιερούς αποστόλους τόσο πολύ κατατυραννούσαν και δολοφονούσαν, σαν να μην έβλεπε και να μην κατανοούσε ο Θεός, τους οποίους ο θείος λόγος αποκαλεί άφρονες και ανόητους λέγοντας: «Συνετιστείτε λοιπόν, άφρονες μεταξύ του λαού, και, ανόητοι, βάλτε κάποτε μυαλό», δηλαδή, έστω και αργά συνετιστείτε και μην παραλογίζεστε έτσι, νομίζοντας ότι ο Θεός δεν ακούει, ούτε βλέπει όσα πράττετε. «Εκείνος που φύτεψε το αυτί δεν ακούει, ή εκείνος που έπλασε το μάτι δεν παρατηρεί;» Σε άλλους, λέει, χαρίζει ακοή και μάτια και τις υπόλοιπες αισθήσεις του σώματος, και ο ίδιος στερείται αυτών; «Εκείνος που διαπαιδαγωγεί τα έθνη, δεν θα ελέγξει» την αφροσύνη σας; «Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων», και εσείς νομίζετε ότι «δεν θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ;» «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου», με σκοπό να απομακρυνθεί από τον προαναφερθέντα ανόητο και ασύνετο λαό, «για να του χαρίσεις γαλήνη από τις πονηρές ημέρες, έως ότου σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό», δηλαδή, μέχρι να πεθάνει ο ασεβής και να σκαφτεί γι' αυτόν ο λάκκος της ταφής του. «