Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:16

Ποιος θα εγερθεί προς υπεράσπισή μου εναντίον εκείνων που πράττουν το πονηρό; Αυτή είναι η φωνή των θλιβομένων. Λέγει δηλαδή: Ποιος θα γίνει σύμμαχός μου εναντίον εκείνων που διαπράττουν πονηρίες εις βάρος μου; Έπειτα, αφού αντιλήφθηκε γρήγορα τον βοηθό, αναφέρει ότι προ πολλού θα είχε κατέλθει η ψυχή του στον άδη, εάν δεν είχε τύχει της βοήθειας του Θεού.

Διότι ο απόστολος δεν εκφράστηκε με αυτόν τον τρόπο για να εισαγάγει κάτι το ξένο προς τη φύση, αλλά για να παρουσιάσει ασύγχυτη την έννοια του Πατρός και του Υιού. Επειδή το ότι οι λέξεις δεν αντιπαρατάσσονται μεταξύ τους, ούτε, σαν να έχουν ταχθεί σε αντίπαλες παρατάξεις σε καιρό πολέμου, παρασύρουν σε πόλεμο τις φύσεις στις οποίες αποδόθηκαν, είναι φανερό από το εξής: Ο μακάριος Παύλος τις συγκέντρωσε και τις δύο στο ένα και το αυτό υποκείμενο, λέγοντας: «Διότι από αυτόν, και δι' αυτού, και εις αυτόν τα πάντα». Και καθένας που έχει επιστήσει έστω και λίγο την προσοχή του στο νόημα της φράσης, θα μπορούσε να πει ότι αυτό ολοφάνερα αναφέρεται στον Κύριο. Διότι ο απόστολος, αφού προέταξε από την προφητεία του Ησαΐα το: «Ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου; Και ποιος έγινε σύμβουλός του;», πρόσθεσε: «Διότι από αυτόν, και δι' αυτού, και εις αυτόν τα πάντα». Το ότι μάλιστα αυτά ελέχθησαν από τον προφήτη για τον Θεό Λόγο, τον δημιουργό πάσης κτίσεως, μπορείς να το μάθεις από τα όσα ακολουθούν: «Ποιος μέτρησε με τη χούφτα του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και ολόκληρη τη γη με τη δράκα; Ποιος έστησε τα όρη στη ζυγαριά και τις κοιλάδες στον ζυγό; Ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου, και ποιος έγινε σύμβουλός του;» Διότι το «ποιος» εδώ δεν δηλώνει καθόλου το παντελώς αδύνατο, αλλά το σπάνιο, όπως και στο: «Ποιος θα εγερθεί μαζί μου εναντίον εκείνων που πράττουν την πονηρία;» Και: «Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή;» Και: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου;»

Αλλά, ομολογώντας την αλήθεια, θα έλεγα ότι δεν πρόκειται να βρω κανέναν βοηθό για τον εαυτό μου ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά έχω μόνο έναν συμπαραστάτη, τον Κύριο. Εάν Εκείνος δεν με είχε βοηθήσει, προ πολλού, νικημένος από εκείνους που μηχανεύονται πονηρίες και εργάζονται την ανομία, θα παροικούσα στον άδη, καθώς η ίδια μου η ψυχή, η λογική και πλασμένη κατ' εικόνα του Θεού ουσία μου, θα είχε λάχει να έχει ως κατοικία της τον θάνατο και τον άδη. Αυτά, λοιπόν, θα είχα πάθει, εάν ο ίδιος ο Κύριος δεν στεκόταν δίπλα μου για να με βοηθήσει. Εάν πάλι κάποτε, ενώ δοκιμαζόμουν στους αγώνες, αντιλήφθηκα την αδυναμία μου, σε σημείο που κινδύνευσαν να κλονιστούν τα πόδια της ψυχής μου, ομολογώ ότι αμέσως αισθάνθηκα το έλεός σου, Κύριε, και βοηθήθηκα από εσένα· διότι, εάν δεν ήταν αυτό παρόν για να στηρίξει τα πόδια μου, προ πολλού, έχοντας γλιστρήσει, θα είχα εκπέσει από τη στάση μου κοντά σου.

Διάψαλμα: παύση του λόγου για την έναρξη άλλης προφητείας. «Ποιος θα εγερθεί;» Ποιος από τους πονηρούς δαίμονες ή τους ανθρώπους τότε θα αντισταθεί στον Θεό ή θα μπορέσει να τον κοιτάξει στα μάτια ή να μιλήσει με παρρησία; Ή «ποιος θα συμπαρασταθεί;» Ποιος, λέει, θα σταθεί μαζί μου στον σταυρό ή θα με βοηθήσει, όταν οι Ιουδαίοι διαπράττουν εναντίον μου την ανομία; Διότι είναι γραμμένο: «Πάτησα το πατητήρι μόνος μου και κανείς από τους άρχοντες των εθνών δεν ήταν μαζί μου». «Εκτός από το ότι»: Εκτός από το ότι ο Πατέρας μόνος ήταν μαζί μου. «Για λίγο»: Όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, αλλά η ψυχή μου παροίκησε στον Άδη, λέει ο Κύριος· «για λίγο», δηλαδή για μικρό χρονικό διάστημα. «Αν έλεγα»: Ο λόγος αναφέρεται στον Πέτρο, ο οποίος, αφού κλονίστηκε, δίστασε. «Το έλεός σου»: Διότι ο Πέτρος είχε τον νου του στραμμένο στον Σωτήρα· και αν με το στόμα του τον αρνιόταν, εντούτοις η ψυχή του δεν εξέπιπτε από την ελπίδα. «Κατά το πλήθος»: Διότι αναλογιζόταν την άρνηση και η καρδιά του δεν άντεχε την οδύνη. «Παρηγοριές»: Όταν ο Κύριος είπε στον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;», τότε παρηγορήθηκε ο Πέτρος. «Μήπως θα προστεθεί»: Δηλαδή δεν προστίθεται σε σένα θρόνος ανομίας, αλλά δείχνεις ευσπλαχνία για τις κακίες των ανθρώπων, ως δίκαιος κριτής, ως συμπαθής. «Αυτός που πλάθει»: Διότι επέτρεψε (επέτρεψες) να κλονιστεί ο Πέτρος, ώστε να γνωρίσει αυτόν που τον ανορθώνει, για να γίνει ευσπλαχνικός προς τον αλλόφυλο. «Θα θηρεύσουν»: Οι Ιουδαίοι την ψυχή του Χριστού. «Και αίμα»: Το αίμα του Χριστού· διότι είναι αθώος, καθώς είναι καθαρός και άμωμος.

Διότι το ότι η εγκατάλειψη αποτελεί σημάδι μεγάλης οργής, θα το ακούσεις από τον Θεό που λέει προς τους Ιουδαίους: «Δεν θα τιμωρήσω τις νύφες τους όταν μοιχεύουν, και τις θυγατέρες τους όταν πορνεύουν»· και πάλι: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου· έγινε η κληρονομία μου για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος». «Έως ότου η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση, και μαζί της όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Όχι ότι, όταν η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση, ο Θεός θα απορρίψει τον δικό του λαό, ή την κληρονομία του· αλλά, επειδή έδωσε τις παιδαγωγικές τιμωρίες ως απόδειξη ότι δεν αδιαφορεί για τη δική του κληρονομία, θέλει με τα προλεχθέντα να σε διδάξει μέχρι πότε υπάρχει ανάγκη γι' αυτές. Διότι, όταν ο Χριστός, που είναι η όντως δικαιοσύνη, επιστρέψει σε κρίση, και εγκαταλείποντας τη μακροθυμία στραφεί στο να κρίνει, και «όλοι οι ευθείς στην καρδιά», δηλαδή οι δίκαιοι, «ακολουθούν αυτήν», δηλαδή δεν βρίσκονται σε αυτήν ως κρινόμενοι, αλλά παρίστανται γύρω του, σαν να δορυφορούν αυτόν που κρίνει (γι' αυτό και οι άλλοι ερμηνευτές αντί του «ακολουθούν αυτήν», μετέφρασαν «πίσω από αυτόν»), τότε οι επιμέρους παιδαγωγίες καταργούνται· διότι το κριτήριο του Θεού δεν είναι πλέον για υπενθύμιση, αλλά για ανταπόδοση. Πρόσθεσε τη λέξη «Διάψαλμα» γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή μετέφερε τον γενικό λόγο στο δικό του πρόσωπο: «Ποιος θα σηκωθεί μαζί μου εναντίον όσων διαπράττουν πονηρίες; Ή ποιος θα σταθεί στο πλευρό μου εναντίον εκείνων που εργάζονται την ανομία;»

«Διότι δεν θα απορρίψει ο Κύριος τον λαό του και την κληρονομιά του δεν θα την εγκαταλείψει», δηλαδή χάρη σε εκείνους που επιστρέφουν από την απιστία προς την πίστη του Χριστού, από γενιά σε γενιά, δεν απέρριψε εντελώς τις φατρίες των Ιουδαίων. «Έως ότου η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση», δηλαδή, μέχρι αυτός που ανήλθε από τη γη στους ουρανούς να επιστρέψει και πάλι για να κρίνει τη γη· αυτόν αποκάλεσε δικαιοσύνη, «και όσοι την ακολουθούν», δηλαδή όσοι πλησιάζουν τη δικαιοσύνη, η οποία είναι ο Χριστός, «είναι όλοι οι ευθείς στην καρδιά», ενώ όσοι δεν είναι ευθείς δεν θα την ακολουθήσουν, αλλά θα σταθούν μακριά. «Ποιος θα εγερθεί για χάρη μου εναντίον αυτών που πράττουν πονηρά; Ή ποιος θα σταθεί στο πλευρό μου εναντίον αυτών που εργάζονται την ανομία;» Οι πονηροί, λέει, και οι παράνομοι δεν θα πλησιάσουν, ούτε θα παρασταθούν σε εμένα. «Εάν ο Κύριος δεν με είχε βοηθήσει, παραλίγο η ψυχή μου θα κατοικούσε στον Άδη. Όταν έλεγα: Κλονίστηκε το πόδι μου, το έλεός σου με βοηθούσε».