Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:18

Εάν έλεγα: Κλονίσθηκε το πόδι μου. Επειδή θλιβόμουν, λέγει, βλέποντας τον εαυτό μου να ολισθαίνει, είπα: Πότε κλονίσθηκε το πόδι μου; δηλαδή, θα εκπέσω από την κατά Θεόν στάση· αμέσως αισθάνθηκα την προστασία και το έλεός σου ως αρωγό μου.

Διότι τότε, λέει, «όταν η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση, θα είναι προσκολλημένοι σε αυτήν», δηλαδή κοντά και γύρω από αυτήν, ή μαζί της, όλοι οι ευθείς στην καρδιά, δηλαδή οι δίκαιοι. [<Ποιος θα εγερθεί για χάρη μου εναντίον εκείνων που πράττουν τα πονηρά;> (B f. 384, H f. 419. Cord. Anonymi.) Ενώ μάχομαι, λέει, εναντίον αυτών που πράττουν τα πονηρά, ποιος θα σταθεί μαζί μου; Ή ποιος θα με συμπαρασταθεί εναντίον αυτών που εργάζονται την ανομία; Και η φωνή αυτή δεν ανήκει σε εκείνους που αγνοούν, αλλά σε εκείνους που γνωρίζουν καλά και έχουν πιστέψει ότι απολύτως και οπωσδήποτε θα έχουν συμπαραστάτη τον Χριστό, και ότι αυτός θα τους ελευθερώσει και θα τους αναδείξει ανώτερους από την κακία των εχθρών.] [<Αν έλεγα: Κλονίστηκε το πόδι μου.> (B f. 384, H f. 419. Cord. Anonymi.) Και ως πόδι αναφέρει εδώ όχι αυτό του σώματος (μην υποθέσεις κάτι τέτοιο), αλλά τη ροπή της διανοίας και τη θέληση της ψυχής, από την οποία προχωρούμε σε κάθε πρακτικό έργο. Διότι στον καθένα από εμάς έχει εμπιστευθεί το πηδάλιο της δικής του διανοίας. Επομένως, εκείνος που αγαπά την αγνεία και ασκεί τη θεοφιλέστατη εγκράτεια, κλονίζεται ελαφρώς, καθώς πολλές φορές ο Σατανάς τον στρέφει, προσπαθώντας να τον παρασύρει προς άτοπες ηδονές· όμως ο Θεός τον υπερασπίζεται και τον σώζει.] <Οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου.> (B f. 384, H f. 419 b.)

«Ποιος θα εγερθεί για μένα εναντίον των πονηρών, ή ποιος θα συμπαρασταθεί σε μένα εναντίον εκείνων που πράττουν την ανομία; Αν δεν με βοηθούσε ο Κύριος, για λίγο ακόμη θα κατοικούσε η ψυχή μου στον άδη. Αν έλεγα, "Κλονίστηκε το πόδι μου", το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε». Ο διαχωρισμός που γίνεται με το διάψαλμα επέφερε και πάρα πολύ μεγάλη μεταβολή στο νόημα. Διότι, σαν να ολοκληρώθηκε ο προηγούμενος λόγος, λέει ξεκινώντας από νέα αρχή: «Ποιος θα εγερθεί για μένα εναντίον των πονηρών;» Διότι, λέει, έχουμε μάθει από τη διδασκαλία του θείου Πνεύματος ότι ο Κύριος είναι Θεός των εκδικήσεων και ότι θα αποδώσει ανταπόδοση στους υπερήφανους· και ότι θα σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό· και ότι δεν θα απορρίψει τον λαό του, ούτε θα εγκαταλείψει την κληρονομιά του· αλλά, στο τέλος των πραγμάτων, όταν ο λαός επιστρέψει στην κρίση, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Και ότι θα σταθούν στα δεξιά, πλησίον της δικαιοσύνης του, όλοι οι ευθείς στην καρδιά, περνώντας τη διαμονή τους μαζί με τον ίδιο τον Κύριο στη βασιλεία των ουρανών, και θα παρίστανται σε αυτόν σε ολόκληρη τη ζωή τους. Σε αυτά, λοιπόν, πίστεψα, και πιστεύοντας παρηγορήθηκα. Αλλά, στο μεταξύ, κατά τον παρόντα καιρό, ποιος θα σταθεί υπέρ εμού εναντίον των πονηρών; Ή ποιος εκδικητής θα συμπαρασταθεί σε μένα εναντίον αυτών που πράττουν την ανομία;

Αλλά, ομολογώντας την αλήθεια, θα έλεγα ότι δεν πρόκειται να βρω κανέναν βοηθό για τον εαυτό μου ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά έχω μόνο έναν συμπαραστάτη, τον Κύριο. Εάν Εκείνος δεν με είχε βοηθήσει, προ πολλού, νικημένος από εκείνους που μηχανεύονται πονηρίες και εργάζονται την ανομία, θα παροικούσα στον άδη, καθώς η ίδια μου η ψυχή, η λογική και πλασμένη κατ' εικόνα του Θεού ουσία μου, θα είχε λάχει να έχει ως κατοικία της τον θάνατο και τον άδη. Αυτά, λοιπόν, θα είχα πάθει, εάν ο ίδιος ο Κύριος δεν στεκόταν δίπλα μου για να με βοηθήσει. Εάν πάλι κάποτε, ενώ δοκιμαζόμουν στους αγώνες, αντιλήφθηκα την αδυναμία μου, σε σημείο που κινδύνευσαν να κλονιστούν τα πόδια της ψυχής μου, ομολογώ ότι αμέσως αισθάνθηκα το έλεός σου, Κύριε, και βοηθήθηκα από εσένα· διότι, εάν δεν ήταν αυτό παρόν για να στηρίξει τα πόδια μου, προ πολλού, έχοντας γλιστρήσει, θα είχα εκπέσει από τη στάση μου κοντά σου.

Διάψαλμα: παύση του λόγου για την έναρξη άλλης προφητείας. «Ποιος θα εγερθεί;» Ποιος από τους πονηρούς δαίμονες ή τους ανθρώπους τότε θα αντισταθεί στον Θεό ή θα μπορέσει να τον κοιτάξει στα μάτια ή να μιλήσει με παρρησία; Ή «ποιος θα συμπαρασταθεί;» Ποιος, λέει, θα σταθεί μαζί μου στον σταυρό ή θα με βοηθήσει, όταν οι Ιουδαίοι διαπράττουν εναντίον μου την ανομία; Διότι είναι γραμμένο: «Πάτησα το πατητήρι μόνος μου και κανείς από τους άρχοντες των εθνών δεν ήταν μαζί μου». «Εκτός από το ότι»: Εκτός από το ότι ο Πατέρας μόνος ήταν μαζί μου. «Για λίγο»: Όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, αλλά η ψυχή μου παροίκησε στον Άδη, λέει ο Κύριος· «για λίγο», δηλαδή για μικρό χρονικό διάστημα. «Αν έλεγα»: Ο λόγος αναφέρεται στον Πέτρο, ο οποίος, αφού κλονίστηκε, δίστασε. «Το έλεός σου»: Διότι ο Πέτρος είχε τον νου του στραμμένο στον Σωτήρα· και αν με το στόμα του τον αρνιόταν, εντούτοις η ψυχή του δεν εξέπιπτε από την ελπίδα. «Κατά το πλήθος»: Διότι αναλογιζόταν την άρνηση και η καρδιά του δεν άντεχε την οδύνη. «Παρηγοριές»: Όταν ο Κύριος είπε στον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;», τότε παρηγορήθηκε ο Πέτρος. «Μήπως θα προστεθεί»: Δηλαδή δεν προστίθεται σε σένα θρόνος ανομίας, αλλά δείχνεις ευσπλαχνία για τις κακίες των ανθρώπων, ως δίκαιος κριτής, ως συμπαθής. «Αυτός που πλάθει»: Διότι επέτρεψε (επέτρεψες) να κλονιστεί ο Πέτρος, ώστε να γνωρίσει αυτόν που τον ανορθώνει, για να γίνει ευσπλαχνικός προς τον αλλόφυλο. «Θα θηρεύσουν»: Οι Ιουδαίοι την ψυχή του Χριστού. «Και αίμα»: Το αίμα του Χριστού· διότι είναι αθώος, καθώς είναι καθαρός και άμωμος.

γ'. Εάν δε ο δίκαιος, όταν αμελεί, παροικεί στον θάνατο, ο ασεβής ενοικεί και κατοικεί μόνιμα σε αυτόν. Διότι δεν υπάρχει γι' αυτόν καμία ανασύνταξη μέσα στον θάνατο· επειδή, όπως λέει ο Σολομών, «όταν πέσει σε βάθος κακών, καταφρονεί». Αν έλεγα, σαλεύτηκε το πόδι μου, το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε. Διότι όποιος επιγνώσει και ομολογήσει το δικό του αμάρτημα, και αφού κλονιστεί ούτε αμελήσει ούτε απελπιστεί, αλλά έλθει σε συναίσθηση, αυτός αισθάνεται αμέσως την εύνοια και το έλεος του Θεού προς βοήθειά του. Κατά το πλήθος των οδυνών στην καρδιά μου, οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου. Είναι γνώρισμα και αυτό ενός επιστήμονα ιατρού, το να εφαρμόζει τα φάρμακα ανάλογα με τα τραύματα. Οδύνες δε στην καρδιά, είτε εννοείς τις λύπες για τα δικά μας αμαρτήματα, οι οποίες γεννιούνται από την επιστροφή και την κατάνυξη, είτε αυτές για την ευημερία των αμαρτωλών, είτε τις συμφορές που μας επιβάλλονται αδίκως, σε όλες αυτές ο Θεός παρέχει την ανάλογη παρηγοριά. Διότι όσοι αδίκως υφίστανται επιβουλές, έχουν ως καινούργια παρηγοριά αυτόν τον μακαρισμό του Χριστού: Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ότι αυτών εστιν η βασιλεία των ουρανών.

Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει· αυτός που έφτασε στο σημείο να γλιστρήσει, ας προλάβει την πτώση με τη μετάνοια· αυτός που κινδύνευσε ακόμη και να καταπέσει, ας μη συντριβεί· εάν όμως κάποιος έχει ήδη συντριβεί, ας μην απελπιστεί από τη φιλανθρωπία Εκείνου που ανορθώνει τους συντετριμμένους. Υπάρχουν περιπτώσεις που κλονίζεται κανείς ελάχιστα: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν». Υπάρχει και η περίπτωση, αυτός που κλονίστηκε να βοηθηθεί από τον Δεσπότη: «Όταν έλεγα: "Κλονίστηκε το πόδι μου", το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε». Ενδέχεται όχι μόνο να κλονιστεί κανείς, αλλά και να ωθηθεί βίαια και να βρεθεί σε κίνδυνο προτού κατακρημνιστεί· αλλά ούτε και αυτόν τον παραβλέπει ο Θεός.

«Διότι δεν θα απορρίψει ο Κύριος τον λαό του και την κληρονομιά του δεν θα την εγκαταλείψει», δηλαδή χάρη σε εκείνους που επιστρέφουν από την απιστία προς την πίστη του Χριστού, από γενιά σε γενιά, δεν απέρριψε εντελώς τις φατρίες των Ιουδαίων. «Έως ότου η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση», δηλαδή, μέχρι αυτός που ανήλθε από τη γη στους ουρανούς να επιστρέψει και πάλι για να κρίνει τη γη· αυτόν αποκάλεσε δικαιοσύνη, «και όσοι την ακολουθούν», δηλαδή όσοι πλησιάζουν τη δικαιοσύνη, η οποία είναι ο Χριστός, «είναι όλοι οι ευθείς στην καρδιά», ενώ όσοι δεν είναι ευθείς δεν θα την ακολουθήσουν, αλλά θα σταθούν μακριά. «Ποιος θα εγερθεί για χάρη μου εναντίον αυτών που πράττουν πονηρά; Ή ποιος θα σταθεί στο πλευρό μου εναντίον αυτών που εργάζονται την ανομία;» Οι πονηροί, λέει, και οι παράνομοι δεν θα πλησιάσουν, ούτε θα παρασταθούν σε εμένα. «Εάν ο Κύριος δεν με είχε βοηθήσει, παραλίγο η ψυχή μου θα κατοικούσε στον Άδη. Όταν έλεγα: Κλονίστηκε το πόδι μου, το έλεός σου με βοηθούσε».