Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:2

Απόδωσε την ανταπόδοση στους υπερήφανους. Αναπέμπει προσευχή υπέρ των θλιβομένων, ζητώντας για αυτούς τη βοήθεια από τον μόνο ισχυρό Θεό. Έως πότε θα καυχώνται οι αμαρτωλοί; Διά μέσου αυτών επισημαίνει την απέραντη και υπερβάλλουσα αμνησικακία του Θεού.

Στο Ψαλτήριο: Ο Θεός των εκδικήσεων, ο Κύριος, ο Θεός των εκδικήσεων φανερώθηκε με παρρησία· υψώσου, εσύ που κρίνεις τη γη, απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους. Διότι και ευλογίες θα δώσει αυτός που νομοθετεί. Θα πορευτούν από δύναμη σε δύναμη· θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου.

Υψώσου, εσύ που κρίνεις τη γη, απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους. Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Θα αρθρώνουν λόγο και θα λαλούν αδικία, θα λαλούν όλοι όσοι εργάζονται την αδικία; Το θείο Πνεύμα, βέβαια, έδωσε προφητικά την απάντηση και σχετικά με την προσευχή, προλαμβάνοντας αυτό που επρόκειτο να ειπωθεί μετά την προσευχή, λόγω της πρόγνωσης αυτών που περιέχονται στην προσευχή.

Γι' αυτόν τον λόγο προτάχθηκαν οι δύο στίχοι που περιέχουν την απόκριση του Αγίου Πνεύματος, η οποία αρμόζει στην προσευχή. Τα λόγια, βέβαια, της ικεσίας προς τον Θεό αρχίζουν από το, «Υψώθητι ο κρίνων την γην». Λέει, λοιπόν, ο Λόγος: Αφότου άρχισε να συγκροτείται ο βίος των ανθρώπων, από τότε οι αμαρτωλοί άρχισαν να υπερισχύουν των δικαίων· όπως ο Κάιν έναντι του Άβελ, και οι γίγαντες την εποχή του κατακλυσμού έναντι των συγχρόνων τους· αλλά και ο Ησαύ έναντι του Ιακώβ, και οι αδελφοί του Ιωσήφ. Και προχωρώντας έτσι μέσα στον χρόνο, θα διαπίστωνες ότι σε κάθε γενεά οι αμαρτωλοί εγείρονται εναντίον των δικαίων. Μέχρι πότε, λοιπόν, Κύριε, θα συμβαίνει αυτό;

Έως πότε, λοιπόν, θα τους επιτρέπεται να προχωρούν πράττοντας αυτά; Αλλά, αφού πλέον ανεβείς στον υψηλό θρόνο της δίκαιης κρίσης σου, «Υψώσου εσύ που κρίνεις τη γη» και «απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους», αποδίδοντάς τους την τιμωρία που τους αξίζει. Διότι τώρα έχουν καταφρονήσει εσένα τον ίδιο, θεωρώντας ότι δεν έχεις τίποτα το υψηλό, ούτε ότι βλέπεις, ούτε ότι κρίνεις τη γη. Γι' αυτό και έχουν θεωρήσει ότι τα του βίου τους παραμένουν ανέλεγκτα και μακριά από τη θεία πρόνοια. Εγώ, όμως, ευχόμενος να παραμείνω ξένος προς την ασέβειά τους, είμαι πεπεισμένος ότι εσύ είσαι Θεός των εκδικήσεων, και ότι εσύ είσαι αυτός που κρίνει όλη τη γη. Διότι, παρόλο που συγκαταβαίνεις, επιδεικνύοντας χρηστότητα, ανοχή και μακροθυμία, και συγκρατείς την οργή σου εναντίον των ασεβών· εγώ ωστόσο, πιστεύοντας ότι τίποτα δεν θα μείνει άκριτο, εφόσον εσύ επιβλέπεις τα σύμπαντα, ικετεύω και παρακαλώ να υψωθείς και να δείξεις σε όλους το μεγαλείο σου και το ύψος της θεότητάς σου· ώστε επιτέλους να πάψουν οι αμαρτωλοί να επαίρονται και να καυχώνται για όλα όσα παράνομα διαπράττουν.

Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί κάποτε λογικευτείτε. Εκείνος που φύτεψε το αυτί δεν θα ακούσει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι δεν παρατηρεί; Εκείνος που παιδαγωγεί τα έθνη δεν θα ελέγξει, εκείνος που διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση; Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι. Αφού ο Προφήτης αγανάκτησε και θρήνησε ανθρώπινα για όσα τολμούν οι ασεβείς, και αφού προσευχήθηκε και είπε: «Υψώσου, εσύ που κρίνεις τη γη, απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους»· αλλά και σαν να παρακίνησε τον Θεό και τον εξήγειρε λέγοντας: «Τον λαό σου και την κληρονομιά σου καταπόνησαν και ταπείνωσαν, και είπαν, δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ»· γεμίζει από τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, και σαν να απευθύνεται προς εκείνους που είπαν: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ», αποκρίνεται λέγοντας: Και πώς, ω αληθινά τυφλοί στη διάνοια, είναι δυνατόν να μη βλέπει ούτε να ακούει εκείνος που τα παρέσχε αυτά σε όσους δεν τα είχαν; Διότι, βεβαίως, εκείνος που μεταδίδει σε άλλους, κατέχει πρώτος ο ίδιος αυτά τα οποία μεταδίδει. Αυτός δε ο λόγος έχει διατυπωθεί με τη μορφή συλλογισμού και θεμελιώνει το δόγμα περί της θείας πρόνοιας.

Ομοίως και την επιγραφή του ενενηκοστού τρίτου ψαλμού, για την ίδια αιτία, το εβραϊκό κείμενο δεν την αποδέχεται· η δε φράση της επιγραφής έχει ως εξής: «Του Δαβίδ, για την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας, ανεπίγραφος στους Εβραίους». Το δε μυστήριο σε αυτό προαγορεύει την οικονομία του πάθους. Διότι, εφόσον η προδοσία από τον Ιούδα έλαβε χώρα την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας, την προηγούμενη ημέρα Εκείνος που λυτρώνει όλο τον κόσμο διά του εαυτού Του, κατά κάποιον τρόπο πωλείται από τον προδότη. Διότι έτσι ονομάζεται το γεγονός και από την προφητεία του Ιερεμία: «Και έλαβον τα τριάκοντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, πωλείται, ώστε με τη δική Του πώληση να εξαγοράσει εκείνους που είχαν πουληθεί από την αμαρτία. Όθεν, προβλέποντας ο προφήτης το μέλλον, διεγείρεται με κάποια οργή για αυτό που συνέβη, ονομάζοντάς Τον Θεό των εκδικήσεων, και παρακαλώντας να υψωθεί Αυτός που ταπεινώθηκε για εμάς και να δώσει στους υπερήφανους την άξια ανταπόδοση, ώστε να μην καυχώνται οι αμαρτωλοί για την κακία τους. Προς αυτούς βοά, ονομάζοντας άφρονες και μωρούς όσους δεν αποδέχθηκαν τη θεότητα Εκείνου που φανερώθηκε. Διότι ίδιον του άφρονος είναι, όπως λέει αλλού, το να ισχυρίζεται ότι ο υπάρχων Θεός δεν υπάρχει. Φωνάζει, λοιπόν, προς αυτούς τους ανθρώπους λέγοντας: «Συνετιστείτε, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Ποιος είναι Εκείνος που φύτεψε το αυτί; Ποιος έπλασε το μάτι; Ποιος παιδαγωγεί τα έθνη; Ποιος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων;»

Ψαλμός του Δαβίδ για την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας. Και αυτή η προφητεία αναφέρεται στον Χριστό· διότι την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας έγινε το συμβούλιο των Ιουδαίων εναντίον του Χριστού. "Ο Θεός των εκδικήσεων": Διότι με μεγάλη παρρησία και δύναμη έκανε τη δική του εκδίκηση, αναστηθείς εκ νεκρών και διασκορπίζοντας το έθνος των Ιουδαίων. "Υψώσου": Διότι μετά το ύψος της αγαθότητας του Θεού έρχεται και με πολλή δύναμη παράταξης (σαρκώσεως), όταν πρόκειται να κρίνει όλη τη γη. "Ανταπόδωσε": Τότε, λέει, όταν θα ανταποδίδεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, τότε θα γνωρίσουν οι υπερήφανοι και οι αλαζόνες πόση και πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Θεού. "Έως πότε": Γιατί, λέει, υπερηφανεύονται οι αμαρτωλοί; Το τέλος είναι εγγύς· ας ετοιμαστούν για τις μάστιγες. "Θα φθέγξονται": Από αλαζονεία μιλούν οι Ιουδαίοι εναντίον του Θεού και εναντίον των αποστόλων. "Θα μιλήσουν": Οι ασεβείς και αλαζόνες και υπερήφανοι και υποκριτές και τα τέκνα των αιρετικών· διότι δεν παύουν ούτε να βλασφημούν ούτε να πράττουν τα άτοπα. "Τον λαό σου": Εννοεί βέβαια τον λαό των Εβραίων που τότε λεηλατούνταν από τα έθνη· ωστόσο, φαινομενικά, ταπεινώνουν και τον πιστό λαό οι δαίμονες, καθώς και οι αλαζόνες και οι υπερήφανοι. "Τη χήρα": Οι άρχοντες των Ιουδαίων· διότι φορολογούσαν αυθαίρετα τους πάντες, και χήρες και ορφανά και προσήλυτους· διότι υποκρίνονταν με σκοπό το κέρδος. "Και είπαν": Διότι ούτε που αναλογίστηκαν τον Θεό, ότι είναι ο εκδικητής όλων των ταπεινών.

Απόκριση: Όπως το «εβασίλευσε», έτσι και το «επαρρησιάστηκε» έχει ειπωθεί για την ενανθρώπηση του Χριστού. Διότι κατείχε μεν τη βασιλεία και την παρρησία προαιωνίως, ως Θεός, αλλά αφού ενανθρώπησε, και πάλι ως «Θεός των εκδικήσεων ενήργησε με παρρησία», εκδιώκοντας με παρρησία τους θεοκάπηλους από το ιερό και ελέγχοντας τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους πριν από την ύψωσή Του στον σταυρό. «Υψώσου», λέει, «εσύ που κρίνεις τη γη και δώσε την ανταπόδοση στους υπερηφάνους», οι οποίοι, έχοντας τον νου τους επηρμένο από τον φθόνο και την υπερηφάνεια, σε ύψωσαν επάνω στο ξύλο ανάμεσα σε δύο ληστές. «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται» εναντίον του λαού σου; «Τον λαό σου, Κύριε, ταπείνωσαν και την κληρονομιά σου κακοποίησαν· χήρα και ορφανό σκότωσαν και προσήλυτο φόνευσαν. Και είπαν:»