Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:20

Οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου. Δεν με άφησες, λέγει, απαρηγόρητο· αλλά όσες θλίψεις δοκίμασα, τόσες παρηγοριές δεχόμουν από εσένα. Αυτές μάλιστα μετέτρεπαν τις λύπες σε ευφροσύνη. Μήπως θα σταθεί δίπλα σου θρόνος ανομίας, αυτός που επινοεί κόπο με αφορμή το πρόσταγμα; Γι' αυτό, λέγει, παρηγόρησες την καρδιά μου μέσα στις θλίψεις. Επειδή, λοιπόν, δεν πρόκειται να προστεθεί δίπλα σου θρόνος ανομίας, δηλαδή επειδή είσαι δίκαιος κριτής ως Θεός, και δεν θα υπάρξει ανομία στις κρίσεις σου· διότι ο θρόνος υποδηλώνει την κρίση· όπως ακριβώς συμβαίνει και με εκείνον που μηχανεύεται κόπο με αφορμή το πρόσταγμα. Και αυτός θα μπορούσε να είναι ο αντίπαλος δαίμονας, ο οποίος, ενώ οι εντολές του Θεού είναι ελαφριές, τις καθιστά βαριές, προκαλώντας εξαιτίας τους κόπους στους ανθρώπους. Θρόνο ανομίας ονόμασε τον διάβολο· επειδή θρόνος δικαιοσύνης είναι ο Χριστός, ο οποίος αντιτάσσεται στον διάβολο.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΝΒʹ. Εάν κάποιος, εκπληρώνοντας την υπηρεσία της εφημερίας στο μαγειρείο, κοπιάσει πάνω από τις δυνάμεις του, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται για ημέρες στο συνηθισμένο του έργο, πρέπει να του αναθέτουν μια τέτοια υπηρεσία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Έχει λεχθεί ότι εκείνος στον οποίο έχει ανατεθεί η οικονομία των έργων πρέπει να καθορίζει τα προστάγματα σταθμίζοντας τόσο την επιτηδειότητα όσο και τη δύναμη του εργαζομένου, για να μην ακούσει: «Αυτός που δημιουργεί κόπο με το πρόσταγμά του». Ωστόσο, εκείνος που λαμβάνει το πρόσταγμα δεν πρέπει να αντιλέγει· διότι η υπακοή έχει ως όριο τον θάνατο.

Διότι σκοπός τους είναι να καταστρέφουν αυτό που οικοδομείται από τον Θεό, και να εναντιώνονται στα θελήματά του· Διότι έριξε, λέει, ο εχθρός τον άνθρωπο στη φθορά, καίτοι ήταν πλασμένος για την αφθαρσία.—(B. f. 42 b) Πολεμούν τον θείο σκοπό, και όσα ο ίδιος ο Δεσπότης των όλων δημιούργησε για την ευημερία, αυτοί τα γκρεμίζουν. Διότι ο θρόνος της ανομίας, δηλαδή ο Σατανάς, μηχανεύεται κόπο ενάντια στο πρόσταγμα. <Ο δε δίκαιος τι έπραξε; Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, κ.τ.λ.> (C f. 21.) Δίκαιο ομολογεί τώρα τον Θεό, και ας νοήσουμε ότι λέγεται ως προς τα πάντα, αλλά εξαιρέτως ως προς τη σωτηρία των δικαίων.—(A f. 76.) Κατά δε αναγωγή, έχοντας μιλήσει ο Δαβίδ για την κακία του διαβόλου, καθιστά φανερό εκείνον που γνωρίζει να σώζει και να απεγκλωβίζει από την πλεονεξία εκείνου. Διότι, ενώ ο διάβολος, λέει, επιχειρεί να γκρεμίσει όσα ο Θεός νομοθετώντας και διδάσκοντας δημιούργησε για τη σωτηρία των επί της γης, τι έπραξε ο δίκαιος; Αυτός που κατοικεί στον δικό του ναό, που έχει ως θρόνο τον ουρανό, τα μάτια του επιβλέπουν τον πένητα. Διότι πρέπει να ενώσουμε τους στίχους, ως αποτελούντες ένα ενιαίο νόημα. Η δε επίβλεψη εδώ υποδηλώνει την επισκοπή. Και εξάπαντος σώζει επιβλέποντας, και θέτει έξω από την παγίδα· επιβλέπει δε τον πένητα, δηλαδή τον πτωχό τω πνεύματι· «Διότι σε ποιον, λέει, θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό και ήσυχο;»

Ο Θεός παρηγορεί εκείνους που κοπιάζουν υπέρ της αρετής, εκείνους που πονούν για την ευσέβεια, εκείνους που θέλουν να κατορθώσουν τον τρόπο ζωής που Του είναι αρεστός, εκείνους που νεκρώνουν την κίνηση της σάρκας και πολεμούν με τα ίδια τους τα θελήματα, μέχρι να κατορθώσουν αυτό που επιδιώκουν. «Μήπως θα συμπαρασταθεί σε εσένα ο θρόνος της ανομίας;» (B f. 384, H f. 420.) Ανομία μεν ονομάζει τον Σατανά· διότι είναι εφευρέτης και δάσκαλος της ανομίας και της αμαρτίας· ο δε θρόνος σημαίνει την αρχή, δηλαδή την εξουσία. Άραγε λοιπόν, Δέσποτα, λέει, υπάρχει κάποιος τόσο αμαθής και ασύνετος, ώστε να νομίσει και να βάλει στο μυαλό του, ότι μέτοχος της δικής σου βασιλείας είναι ο θρόνος της ανομίας, δηλαδή η τυραννία και η εξουσία του διαβόλου; Μη γένοιτο, λέει· διότι εσύ μόνος είσαι Θεός και Κύριος των δυνάμεων, και κυβερνάς τα πάντα μαζί με τον ίδιο τον Πατέρα σου. (B f. 384 b, H 421. Cord. Anonymi.) [Διότι σε κάθε θείο πρόσταγμα ο Σατανάς δημιουργεί κόπο· επειδή δεν αφήνει εκείνους που θέλουν να κατορθώσουν την αρετή να μπορούν να το πράττουν αυτό εύκολα, αλλά τους επιβουλεύεται και τους επιτίθεται, και επιχειρεί να κατασύρει στους βόθρους της ανομίας αυτούς που θέλουν να κατορθώσουν την ευσεβή και απόλυτα σύμφωνη με τον νόμο ζωή. «Δημιουργεί λοιπόν κόπο ενάντια στο πρόσταγμα», πολεμώντας προφανώς τις θείες εντολές, και μη επιτρέποντας στους αγαθούς άνδρες να τις εφαρμόσουν με επιτυχία.]

Ας μην έχει καμία σχέση με εσένα ο θρόνος της ανομίας. Ας μην κατοικεί στην καρδιά σου η δυναστεία του Διαβόλου, εσύ που επιθυμείς να ασκείσαι σύμφωνα με το πρόσταγμα του Θεού. Η αρχή της εγκατάλειψης του ανθρώπου είναι το να απομακρύνει τον εαυτό του από την ταπεινοφροσύνη· και εκείνος που έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό θα καταπνιγεί, όπως ο Σαούλ, από το πονηρό πνεύμα.

Μήπως θα συνυπάρξει μαζί σου θρόνος ανομίας, σε εσένα που διαπλάθεις κόπο με βάση το πρόσταγμα; Εύλογα, λέγει, σύμφωνα με το πλήθος των οδυνών που υπάρχουν στην καρδιά μου, οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου· διότι σε εσένα, που είσαι Θεός δίκαιος και αγαθός, δεν προσιδιάζει θρόνος ανομίας· διότι τα πάντα τα διοικείς με δίκαιη κρίση και ορθό νόμο. Γι' αυτό πλάθεις κόπο με βάση το πρόσταγμα, δηλαδή το πρόσταγμά σου δημιουργεί κόπους και μόχθους, ενόψει των αμοιβών που θα διαδεχθούν τους πόνους για εκείνους που αγωνίστηκαν καλά και υπέμειναν τον κόπο με προθυμία και σθένος. Θα καταδιώξουν την ψυχή του δικαίου και θα καταδικάσουν αθώο αίμα.

Και ότι, ανάλογα με το πλήθος των οδυνών που προέρχονται από την αμαρτία, αντίστοιχη προσφέρθηκε σε εμάς η θεραπεία από τον Θεραπευτή· σημείο στο οποίο θεολογεί και κάτι υψηλότερο, δογματίζοντας ότι το κακό δεν υπάρχει από την αιωνιότητα. Διότι λέει: «Δεν θα παρασταθεί δίπλα σου θρόνος ανομίας, ο οποίος δημιουργεί συμφορά μέσω διατάγματος». Αυτό σημαίνει ότι η αρχή της κακίας δεν συνυπάρχει με Εσένα. Διότι «θρόνος» είναι η εξουσία, η οποία δημιουργεί την αμαρτία μέσω του προστάγματος. Με αυτά τα λόγια απέδειξε ότι η κακία ούτε υπάρχει από την αιωνιότητα ούτε θα παραμείνει για πάντα. Διότι ό,τι δεν υπήρχε πάντοτε, δεν θα υπάρχει και για πάντα. Επίσης, διηγείται τον τρόπο αναίρεσης του κακού, προφητεύοντας τον αφανισμό της κακίας μέσα από τη μιαιφονία του Κυρίου από τους Ιουδαίους. Διότι λέει: «Αυτοί θα καταδιώξουν την ψυχή του δικαίου και θα καταδικάσουν αθώο αίμα». Αυτό όμως για μένα γίνεται σωτήριο. Διότι ο Κύριος που καταδικάστηκε σε θάνατο, μέσω αυτού του γεγονότος γίνεται για μένα καταφύγιο, και αυτός ο Θεός καθίσταται βοηθός της ελπίδας για εκείνους που έχουν πιστέψει, ο οποίος, αποδίδοντας κατά τη δίκαιη κρίση στον καθένα ό,τι του αξίζει, θα αφανίσει την πονηρία εκείνων που αμάρτησαν, και όχι τη φύση τους. Διατυπώνοντάς το ακριβώς ως εξής: «Ότι ο Κύριος θα τους ανταποδώσει την ανομία τους, και σύμφωνα με την πονηρία τους θα τους αφανίσει ο Κύριος ο Θεός»· υποδηλώνοντας με αυτά τα λόγια ότι εκείνοι που τώρα έχουν μορφοποιηθεί από την αμαρτία θα αφανιστούν.

Διάψαλμα: παύση του λόγου για την έναρξη άλλης προφητείας. «Ποιος θα εγερθεί;» Ποιος από τους πονηρούς δαίμονες ή τους ανθρώπους τότε θα αντισταθεί στον Θεό ή θα μπορέσει να τον κοιτάξει στα μάτια ή να μιλήσει με παρρησία; Ή «ποιος θα συμπαρασταθεί;» Ποιος, λέει, θα σταθεί μαζί μου στον σταυρό ή θα με βοηθήσει, όταν οι Ιουδαίοι διαπράττουν εναντίον μου την ανομία; Διότι είναι γραμμένο: «Πάτησα το πατητήρι μόνος μου και κανείς από τους άρχοντες των εθνών δεν ήταν μαζί μου». «Εκτός από το ότι»: Εκτός από το ότι ο Πατέρας μόνος ήταν μαζί μου. «Για λίγο»: Όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, αλλά η ψυχή μου παροίκησε στον Άδη, λέει ο Κύριος· «για λίγο», δηλαδή για μικρό χρονικό διάστημα. «Αν έλεγα»: Ο λόγος αναφέρεται στον Πέτρο, ο οποίος, αφού κλονίστηκε, δίστασε. «Το έλεός σου»: Διότι ο Πέτρος είχε τον νου του στραμμένο στον Σωτήρα· και αν με το στόμα του τον αρνιόταν, εντούτοις η ψυχή του δεν εξέπιπτε από την ελπίδα. «Κατά το πλήθος»: Διότι αναλογιζόταν την άρνηση και η καρδιά του δεν άντεχε την οδύνη. «Παρηγοριές»: Όταν ο Κύριος είπε στον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;», τότε παρηγορήθηκε ο Πέτρος. «Μήπως θα προστεθεί»: Δηλαδή δεν προστίθεται σε σένα θρόνος ανομίας, αλλά δείχνεις ευσπλαχνία για τις κακίες των ανθρώπων, ως δίκαιος κριτής, ως συμπαθής. «Αυτός που πλάθει»: Διότι επέτρεψε (επέτρεψες) να κλονιστεί ο Πέτρος, ώστε να γνωρίσει αυτόν που τον ανορθώνει, για να γίνει ευσπλαχνικός προς τον αλλόφυλο. «Θα θηρεύσουν»: Οι Ιουδαίοι την ψυχή του Χριστού. «Και αίμα»: Το αίμα του Χριστού· διότι είναι αθώος, καθώς είναι καθαρός και άμωμος.

Όσοι πάλι στενάζουν για τις δικές τους αμαρτίες, μακαρίζονται και αυτοί σε μεγάλο βαθμό: διότι «μακάριοι είναι όσοι πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν». Όσοι πάλι στενάζουν βλέποντας την ευημερία των παρανόμων, όταν έλθει σε εκείνους ο όλεθρος, τότε αισθάνονται τη δική τους δόξα: διότι «θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει την εκδίκηση». Αν πάλι ονομάζεις τα αμαρτήματα οδύνες της ψυχής, σαν να είναι πόνοι και τραύματα, υπάρχει πολλή παρηγοριά για αυτά από τον Χριστό: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» και πάλι: «Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». «Ας μην έχει καμία σχέση μαζί σου ο θρόνος της ανομίας, που επινοεί κόπο ενάντια στο πρόσταγμα του Θεού». Θρόνος της ανομίας ονομάζεται δικαιολογημένα ο διάβολος: διότι, είτε ονομάσεις τον θρόνο βασιλεία είτε ανάπαυση είτε κάποια καθέδρα, η ανομία μέσα στον διάβολο και βασιλεύει και αναπαύεται.

Αλλά βέβαια έχει ονομαστεί και κριτής της αδικίας, όχι επειδή κατακρίνει την αδικία, αλλά επειδή κρίνει άδικα. Αυτός επινοεί κόπο ενάντια στο πρόσταγμα, δηλαδή στο πρόσταγμα του Θεού. Διότι παρουσιάζει σε εμάς τον θείο νόμο ως κάτι το επίπονο, προβάλλοντας την ηδονή και τη ραθυμία. Ο Θεός όμως το ανέχεται αυτό, επειδή θέλει να αυξήσει τον μισθό σε εκείνους που εφαρμόζουν τον νόμο Του, επειδή «καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο». Αυτός δεν θα σταθεί πλάι στον Θεό, δηλαδή δεν θα παρασταθεί ποτέ μαζί Του κατά τον καιρό, προφανώς, της κρίσεως. Διότι οι μεν άγγελοι θα παρασταθούν στον Θεό όταν Εκείνος θα κρίνει, αυτός όμως δεν θα παρασταθεί. Επειδή, αν και διατηρεί την ουσία του, έχει εκπέσει από το αξίωμά του. Και γιατί δεν θα παρασταθεί;

81. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΜΠΕΛΙΟ. Στο ρητό: «Μη συμπροσέστω σοι θρόνος ανομίας, ο πλάσσων κόπον επί πρόσταγμα». «Μη συμπροσέστω σοι θρόνος ανομίας ο πλάσσων επί πρόσταγμα». Αυτή είναι προσευχή των αγίων ψυχών, εκείνων που αγωνίζονται για την ομολογία της πίστεως, οι οποίες με ικεσία φωνάζουν προς Αυτόν: Ας μην υψωθεί θρόνος ανόμων εναντίον Σου, Κύριε, προξενώντας μας κόπους ενάντια στο δικό Σου πρόσταγμα, όπως ακριβώς ήταν ο Βαβυλώνιος τύραννος για τους οσίους παίδες Σου, ή οι αλάστορες και οι υπέρμαχοι των ειδώλων για τους αγίους μάρτυρες.

Ο συνετός άνδρας είναι θρόνος της αισθήσεως. [Ό.π.] Διότι όλη η αίσθησή του, εξαιτίας της συνέσεώς του, αναπαύεται μέσα του· δηλαδή, αποτελεί ανάπαυση και καθέδρα, αναπαύεται σε αυτόν, δεν αποχωρεί, αλλά βασιλεύει μέσα του· ή επειδή η σύνεση είναι το κεφάλαιο και το βασίλειο της αισθήσεως· ή, αντιστρόφως, εκείνος που κατανοεί τα πάντα θα μπορούσε να ονομαστεί θρόνος της αισθήσεως, όπως ακριβώς από την αντίθετη πλευρά γίνεται λόγος για θρόνο ανομίας. Οι δε άφρονες συναντούν κατάρες, διότι βαδίζουν την οδό που βρίσκεται υπό κατάρα.

«Σύμφωνα με το πλήθος των οδυνών μέσα στην καρδιά μου, οι παρηγοριές εύφραναν την ψυχή μου». Διότι ο Χριστός συνηθίζει να αναφέρει όλα τα δικά του στον Πατέρα του, αποδίδοντάς του τιμή, ως φιλοπάτωρ Υιός. «Ας μην παρασταθεί δίπλα μου θρόνος ανομίας, που μηχανεύεται το κακό υπό τη μορφή διατάγματος και καταδιώκει την ψυχή του δικαίου» και καταδικάζει αθώο αίμα.

Επειδή, λέει, υπάρχουν πολλοί θρόνοι βασιλέων και αρχόντων, ας μην προσεγγίσει μαζί μου κανείς από αυτούς, ο οποίος προστάζει με καταπίεση και δόλο και καταδικάζει αθώο αίμα. Κανένας τέτοιος δεν θα μπορέσει ποτέ να με πλησιάσει, λέει. «Και έγινε ο Κύριος καταφυγή μου, και ο Θεός μου βοηθός της ελπίδας μου». Εδώ πρέπει να εννοήσουμε την ομόνοια του Πατρός και του Υιού όσον αφορά το πάθος. «Και ο Κύριος θα τους ανταποδώσει την ανομία τους, και σύμφωνα με την πονηρία τους θα τους αφανίσει Κύριος ο Θεός», δηλαδή, τους Κυριοκτόνους και εκείνους για τους οποίους ανέφερε προηγουμένως ότι δρουν πονηρά και παρανομούν, θα τους τα ανταποδώσει και θα τους αφανίσει Κύριος ο Θεός.

Και εσείς που δίνετε εντολές και διατάζετε, τόσο οι πρώτοι όσο και οι επόμενοι, σας παρακαλώ, μην επιβάλλετε τις διαταγές, τις προσταγές και τα καθήκοντα στους διακονούντες έτσι απλά και στην τύχη, μέσα από αυταρχικά προστάγματα και εξουσία στερημένη από συμπόνια και διάκριση, αλλά με αγαπητική φειδώ, με προσεκτική στάθμιση και με δοκιμασμένο φρόνημα, ώστε να μην ειπωθεί και για εσάς «αυτός που δημιουργεί κόπο με τις προσταγές του», ούτε εκείνο που είπε ο Κύριος στον πονηρό δούλο: «Όλη εκείνη την οφειλή σου τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως και εγώ σε ελέησα;». Απεναντίας, να εφαρμόζεται μάλλον εκείνο που ειπώθηκε στις Πράξεις των Αποστόλων: «Ας εκλέξουμε άνδρες πλήρεις Αγίου Πνεύματος και σοφίας, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτή την ανάγκη», ώστε, ασκώντας με τέτοιον τρόπο την ιερή διακονία, να αξιωθείτε τους ίδιους μισθούς με εκείνους. Ανάμεσά τους ξεχώριζε ο Στέφανος, ο οποίος υπήρξε και ο πρώτος από τους μάρτυρες και ένας από τους αποστόλους. Συνεπώς, δεν είναι μικρό πράγμα να έχει ταχθεί κανείς στη διακονία εκείνου, αλλά είναι και μεγάλο και φοβερό και απρόσιτο.