Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:3

Απόδωσε την ανταπόδοση στους υπερήφανους. Αναπέμπει προσευχή υπέρ των θλιβομένων, ζητώντας για αυτούς τη βοήθεια από τον μόνο ισχυρό Θεό. Έως πότε θα καυχώνται οι αμαρτωλοί; Διά μέσου αυτών επισημαίνει την απέραντη και υπερβάλλουσα αμνησικακία του Θεού.

Σε αυτήν λοιπόν την έρημο φανερώθηκε οδός, η οποία οδηγεί όσους πορεύονται μέσω αυτής στην αληθινή θεογνωσία, σε αγία και αμόλυντη ζωή και σε κάθε γνώση κάθε αγαθού πράγματος. Λέμε δε ότι αυτή η οδός είναι είτε το θείο, ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, είτε ίσως και ο ίδιος ο Χριστός. Διότι τον έχουμε ακούσει να λέει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η οδός». Αλλά δεν δημιουργήθηκε μόνο οδός στην έρημο, αλλά αναδείχθηκαν και ποταμοί, οι οποίοι γνωρίζουν να ποτίζουν άφθονα με νοητά και ψυχωφελή νάματα όσους βρίσκονται σε αυτήν. Λέμε επίσης ότι αυτοί είναι οι ιερουργοί των ευαγγελικών και αποστολικών θεσπισμάτων, τους οποίους μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Διότι, όπως πάλι ο ίδιος λέει κάπου: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Εκτός δε από τους προαναφερθέντες ποταμούς, θα μπορούσαν να νοηθούν ως τέτοιοι και οι ποιμένες των λαών, οι οποίοι γνωρίζουν να μυσταγωγούν ορθά και άμεμπτα, και μπορούν να αρδεύουν με λόγια ευσέβειας εκείνους που προσέρχονται στον Χριστό μέσω της πίστης. Και ονομάζει άνυδρο το πλήθος των εθνών. Διότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους δάσκαλος της αλήθειας, που να διαθέτει το σωτήριο νάμα. «

{"chunk_id": "", "translation": "ΨΑΛΜΟΣ 93. [«Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε;» (B f. 382 b, H f. 415. Cord. Athanasii.) Και ποιοι είναι αυτοί; Είναι προφανώς οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι τολμούν να εξουθενώσουν τον Χριστό.] [«Τον λαό σου, Κύριε, τον ταπείνωσαν.» (B f. 382 b, H f. 416. Cord. Anonymi.) Διότι πραγματικά κακοποίησαν τον κλήρο του Θεού· επειδή δεν τους επέτρεψαν να γνωρίσουν τον Χριστό, ούτε να συμμετάσχουν στα αγαθά της πίστεως. Όταν όμως ο ποιμένας επιβουλεύεται τα πρόβατα, και ο οδηγός της αγέλης δεν νοιάζεται καθόλου για το ποίμνιο, τότε καλείται σε δίκαιη οργή ο Δεσπότης της αγέλης. Αυτό θα διαπιστώσουμε ότι έπαθαν οι Ιουδαίοι μαζί με τους δικούς τους δασκάλους.] (B f. 383, H f. 416. Cord. Alterius.) [Διπλή κατηγορία τους προσάπτει ο λόγος. Διότι όχι μόνο αδικούν τους πιο αδύναμους και αυτούς που θα έπρεπε μάλλον να ελεούν, περιβάλλοντάς τους με αβάσταχτες συμφορές (διότι αυτό υποδηλώνει το «τους σκότωσαν»), αλλά βλασφημούν και εναντίον της ίδιας της υπέρτατης φύσεως, λέγοντας ότι ούτε επιβλέπει τα ανθρώπινα, ούτε βέβαια φροντίζει για τα δικά μας ζητήματα. Τέτοια δοξασία ανήκει στους άθεους Έλληνες, οι οποίοι ούτε γνωρίζουν τον κατά φύσιν και αληθινό Θεό, ούτε ανέχονται να κατανοήσουν ότι τα πάντα διοικούνται με τα δικά Του νεύματα. Αλλά έχουν νοσήσει από τέτοια παραφροσύνη και ορισμένοι από τον Ισραήλ.] [«Και είπαν: Δεν θα δει ο Κύριος.»"}

Υψώσου, εσύ που κρίνεις τη γη, απόδωσε ανταπόδοση στους υπερήφανους. Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Θα αρθρώνουν λόγο και θα λαλούν αδικία, θα λαλούν όλοι όσοι εργάζονται την αδικία; Το θείο Πνεύμα, βέβαια, έδωσε προφητικά την απάντηση και σχετικά με την προσευχή, προλαμβάνοντας αυτό που επρόκειτο να ειπωθεί μετά την προσευχή, λόγω της πρόγνωσης αυτών που περιέχονται στην προσευχή.

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Ομοίως και την επιγραφή του ενενηκοστού τρίτου ψαλμού, για την ίδια αιτία, το εβραϊκό κείμενο δεν την αποδέχεται· η δε φράση της επιγραφής έχει ως εξής: «Του Δαβίδ, για την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας, ανεπίγραφος στους Εβραίους». Το δε μυστήριο σε αυτό προαγορεύει την οικονομία του πάθους. Διότι, εφόσον η προδοσία από τον Ιούδα έλαβε χώρα την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας, την προηγούμενη ημέρα Εκείνος που λυτρώνει όλο τον κόσμο διά του εαυτού Του, κατά κάποιον τρόπο πωλείται από τον προδότη. Διότι έτσι ονομάζεται το γεγονός και από την προφητεία του Ιερεμία: «Και έλαβον τα τριάκοντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, πωλείται, ώστε με τη δική Του πώληση να εξαγοράσει εκείνους που είχαν πουληθεί από την αμαρτία. Όθεν, προβλέποντας ο προφήτης το μέλλον, διεγείρεται με κάποια οργή για αυτό που συνέβη, ονομάζοντάς Τον Θεό των εκδικήσεων, και παρακαλώντας να υψωθεί Αυτός που ταπεινώθηκε για εμάς και να δώσει στους υπερήφανους την άξια ανταπόδοση, ώστε να μην καυχώνται οι αμαρτωλοί για την κακία τους. Προς αυτούς βοά, ονομάζοντας άφρονες και μωρούς όσους δεν αποδέχθηκαν τη θεότητα Εκείνου που φανερώθηκε. Διότι ίδιον του άφρονος είναι, όπως λέει αλλού, το να ισχυρίζεται ότι ο υπάρχων Θεός δεν υπάρχει. Φωνάζει, λοιπόν, προς αυτούς τους ανθρώπους λέγοντας: «Συνετιστείτε, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Ποιος είναι Εκείνος που φύτεψε το αυτί; Ποιος έπλασε το μάτι; Ποιος παιδαγωγεί τα έθνη; Ποιος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων;»

Ψαλμός του Δαβίδ για την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας. Και αυτή η προφητεία αναφέρεται στον Χριστό· διότι την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας έγινε το συμβούλιο των Ιουδαίων εναντίον του Χριστού. "Ο Θεός των εκδικήσεων": Διότι με μεγάλη παρρησία και δύναμη έκανε τη δική του εκδίκηση, αναστηθείς εκ νεκρών και διασκορπίζοντας το έθνος των Ιουδαίων. "Υψώσου": Διότι μετά το ύψος της αγαθότητας του Θεού έρχεται και με πολλή δύναμη παράταξης (σαρκώσεως), όταν πρόκειται να κρίνει όλη τη γη. "Ανταπόδωσε": Τότε, λέει, όταν θα ανταποδίδεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, τότε θα γνωρίσουν οι υπερήφανοι και οι αλαζόνες πόση και πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Θεού. "Έως πότε": Γιατί, λέει, υπερηφανεύονται οι αμαρτωλοί; Το τέλος είναι εγγύς· ας ετοιμαστούν για τις μάστιγες. "Θα φθέγξονται": Από αλαζονεία μιλούν οι Ιουδαίοι εναντίον του Θεού και εναντίον των αποστόλων. "Θα μιλήσουν": Οι ασεβείς και αλαζόνες και υπερήφανοι και υποκριτές και τα τέκνα των αιρετικών· διότι δεν παύουν ούτε να βλασφημούν ούτε να πράττουν τα άτοπα. "Τον λαό σου": Εννοεί βέβαια τον λαό των Εβραίων που τότε λεηλατούνταν από τα έθνη· ωστόσο, φαινομενικά, ταπεινώνουν και τον πιστό λαό οι δαίμονες, καθώς και οι αλαζόνες και οι υπερήφανοι. "Τη χήρα": Οι άρχοντες των Ιουδαίων· διότι φορολογούσαν αυθαίρετα τους πάντες, και χήρες και ορφανά και προσήλυτους· διότι υποκρίνονταν με σκοπό το κέρδος. "Και είπαν": Διότι ούτε που αναλογίστηκαν τον Θεό, ότι είναι ο εκδικητής όλων των ταπεινών.

Ομοίως δε και τον γιο αυτού, ή μάλλον τον γιο του διαβόλου, τον Μοντανό, τον μιαρό και ακάθαρτο και άθεο, μαζί με τις δύο μοιχαλίδες, με μεγάλο ζήλο ο Απόστολος, αφού τον ήλεγξε και τον απέδειξε αντίθεο, ψευδόχριστο και ψευδοπροφήτη, τον αποστόμωσε και έφραξε το μιαρό του στόμα στο όνομα του Χριστού, χωρίς να δείξει μακροθυμία και χωρίς να καθυστερήσει απέναντι στη βλασφημία του. Έτσι λοιπόν να πράττετε και εσείς, ποιμένες, και να μη συμμετέχετε στα ακάθαρτα έργα του σκότους· απεναντίας, να τα ελέγχετε, όπως ακριβώς και οι απόστολοι, και όπως ο θεοπάτωρ Δαβίδ κατέβαλε πολλούς κόπους και πολλούς αγώνες για αυτούς, ελέγχοντας και επιτιμώντας, στηλιτεύοντάς τους και ικετεύοντας τον Θεό εναντίον τους, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή Σου. Απόδωσε σε αυτούς, Κύριε, ανάλογα με τα έργα τους, διότι δεν κατανόησαν τα δικά Σου έργα, Κύριε. Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους». Και πάλι ο Δαβίδ παρακαλεί, αναπέμποντας δεήσεις προς τον Δεσπότη, ώστε Εκείνος να κατέλθει αυτοπροσώπως και να εκπληρώσει το αίτημά του, ανακράζοντας και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· Κύριε, μην καθυστερήσεις».

Απόκριση: Όπως το «εβασίλευσε», έτσι και το «επαρρησιάστηκε» έχει ειπωθεί για την ενανθρώπηση του Χριστού. Διότι κατείχε μεν τη βασιλεία και την παρρησία προαιωνίως, ως Θεός, αλλά αφού ενανθρώπησε, και πάλι ως «Θεός των εκδικήσεων ενήργησε με παρρησία», εκδιώκοντας με παρρησία τους θεοκάπηλους από το ιερό και ελέγχοντας τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους πριν από την ύψωσή Του στον σταυρό. «Υψώσου», λέει, «εσύ που κρίνεις τη γη και δώσε την ανταπόδοση στους υπερηφάνους», οι οποίοι, έχοντας τον νου τους επηρμένο από τον φθόνο και την υπερηφάνεια, σε ύψωσαν επάνω στο ξύλο ανάμεσα σε δύο ληστές. «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται» εναντίον του λαού σου; «Τον λαό σου, Κύριε, ταπείνωσαν και την κληρονομιά σου κακοποίησαν· χήρα και ορφανό σκότωσαν και προσήλυτο φόνευσαν. Και είπαν:»

Λέει λοιπόν ο ευάρεστος υιός ότι: «Πέρασα τη ζωή μου μέσα σε συνεχείς πόνους, διωκόμενος, κακοπαθώντας, θλιβόμενος από τους αμαρτωλούς, και ποτέ δεν έσφαξες ούτε θανάτωσες για χάρη μου ένα ερίφιο, δηλαδή κάποιον αμαρτωλό που να με θλίβει, ώστε να βρω μια μικρή ανακούφιση». Τέτοιο ερίφιο ήταν για τον Ηλία ο Αχαάβ. Καταδίωκε λοιπόν τον προφήτη, και ο Κύριος δεν παρέδωσε γρήγορα αυτό το ερίφιο σε σφαγή, ώστε, ανακουφιζόμενος λίγο, ο Ηλίας να αναπαυθεί μαζί με τους φίλους του τους προφήτες. Γι' αυτό και λέει προς τον Θεό: «Κύριε, τους προφήτες σου τους σκότωσαν, και τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν». Ερίφιο για τον Δαβίδ ήταν ο Σαούλ και όλοι όσοι τον διέβαλλαν, τους οποίους ο Κύριος άφηνε να τον δοκιμάζουν και δεν τους έσφαζε, προκειμένου να χαρεί ο Δαβίδ. Γι' αυτό και έλεγε: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται;». Αυτά λέει και ο υιός στο Ευαγγέλιο: «Ενώ πάντοτε ήμουν σε κόπους, δεν με αξίωσες καμίας παρηγοριάς, ούτε παρέδωσες σε σφαγή κανέναν από αυτούς που με θλίβουν, τώρα όμως σώζεις χωρίς κανέναν κόπο τον άσωτο». Αυτός λοιπόν είναι όλος ο σκοπός της παραβολής, η οποία λέχθηκε εξαιτίας των Φαρισαίων που γόγγυζαν για τους αμαρτωλούς που γίνονταν δεκτοί από τον Κύριο, και η οποία μας διδάσκει ότι, ακόμη και αν είμαστε δίκαιοι, δεν πρέπει να αποδιώχνουμε τους αμαρτωλούς, ούτε να γογγύζουμε όταν ο Θεός τους αποδέχεται.