Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 93:9

Γι' αυτό και η γυναίκα στα βιβλία των Βασιλειών, όταν προσευχόταν κραυγάζοντας, ο ιερέας της έκλεισε το στόμα, θεωρώντας ότι ήταν μεθυσμένη· και όμως εκείνη, επειδή προσευχόταν νοερώς, εισακούστηκε και γέννησε τον Σαμουήλ. Γι' αυτό και εσύ, γιατί κραυγάζεις όταν προσεύχεσαι, σαν να μην ακούει ο Θεός; Άκουσε εκείνον που λέει: «Αυτός που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει;» Διότι, εάν εσύ που έχεις αυτιά ακούς, πόσο μάλλον ο Δημιουργός των αυτιών; Γι' αυτό, όταν προσευχόμαστε στον Κύριο, ας μην κραυγάζουμε σαν να μην ακούει ο Θεός· διότι ο Θεός ακούει και αυτούς που σιωπούν.

Ακόμη και αν κανένας δεν γνωρίζει, ο Θεός δεν θα αγνοήσει επειδή ποτέ δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, για τα οποία θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί η λέξη «ουδείς». Αλλά ως ευρισκόμενος έξω από όλα και έχοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια Του, θα γνωρίζει. Αυτό θα το μαρτυρήσει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι το σημείο διαχωρισμού ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του». Διότι, ως Εκείνος που «φύτεψε το αυτί», ακούει τα πάντα, και ως Εκείνος που «έπλασε το μάτι, κατανοεί». Και βέβαια, εισάγεται να λέει στο βιβλίο του Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» Για να επιγνώσουμε, λοιπόν, ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, ο Ευαγγελιστής αναφέρει αναγκαστικά: «Ότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο». <Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους, που ονομαζόταν Νικόδημος, άρχοντας των Ιουδαίων.>

Και δέξου πάλι ως τύπο αληθινού γεγονότος αυτό που συντελέστηκε. Διότι το ότι οι εξ Ισραήλ επρόκειτο να βδελύσσονται τους εξ εθνών ως αναθρεμμένους μέσα σε αμαρτίες εξαιτίας της προηγούμενης πλάνης, μπορεί κανείς να το κατανοήσει από όσα είπαν οι Φαρισαίοι σε εκείνον. Τον εκδιώκουν, λοιπόν, επειδή διωγμένοι και απόβλητοι από τους Ιουδαίους είναι όσοι πρεσβεύουν τον λόγο για τον Χριστό. <Άκουσε ο Ιησούς ότι τον έβγαλαν έξω.> Ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής αναφέρει ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός άκουσε, όχι οπωσδήποτε ούτε κατ' ανάγκην επειδή κάποιος του ανήγγειλε το γεγονός, αλλά επειδή, όπως ακριβώς είπε κάποιος από τους σοφούς: «Το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη, και αυτί που ακούει, τα ακούει όλα». Διότι ακούει, όπως λέει ο ψαλμωδός: «Αυτός που φύτεψε το αυτί δεν ακούει; Και αυτός που έπλασε το μάτι δεν βλέπει;». Όταν, λοιπόν, υβριζόμαστε εξαιτίας του, ή υπομένουμε κάτι από όσα από τη φύση τους προκαλούν λύπη, από εκείνους που συνηθίζουν να θεομαχούν, είναι φυσικό επακόλουθο να πιστεύουμε ότι ο Θεός οπωσδήποτε θα είναι επόπτης, και ότι ακούει τον πειρασμό που μας συμβαίνει. Διότι η ίδια η φύση του πράγματος και η γνησιότητα εκείνων που ατιμάζονται για χάρη του, ηχούν με μεγάλη βοή στα θεία αυτιά. <Και αφού τον βρήκε, του είπε: Εσύ πιστεύεις στον Υιό του Θεού;> Ο πρώην τυφλός έχει εκδιωχθεί από τους Φαρισαίους, αλλά χωρίς να περάσει πολύς χρόνος στο μεταξύ, ο Χριστός τον αναζητά, και αφού τον βρίσκει, τον μυσταγωγεί.

Διότι πρώτα ονομάζει τους μάγους και τις μοιχαλίδες, έπειτα αυτούς που ορκίζονται ψεύτικα· αυτά είναι κρυμμένα και γίνονται στα κρυφά. Διότι ποιος θα έκανε μάγια εντελώς φανερά; Ή πώς θα επέλεγε μια μοιχαλίδα να τη δει κάποιος; Νομίζω δε ότι προσπαθούν πολύ να περάσουν απαρατήρητοι και αυτοί που έχουν επιλέξει να ψευδορκούν. Ως ασύνετους δε ελέγχει τέτοιους ανθρώπους ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Συνετιστείτε λοιπόν εσείς οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί, πότε θα βάλετε μυαλό; Εκείνος που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, δεν βλέπει;». Διότι τίποτα δεν είναι εντελώς αθέατο από τον Θεό· μόνος Αυτός γνωρίζει τα κρυφά και τα φανερά των κακών. Αλλά εκείνα μεν γίνονται κρυφά και σαν μέσα στο σκοτάδι· προσθέτει όμως σε αυτά και τα φανερά, εννοώ το να αποστερεί κανείς τον μισθό του μισθωτού, την πλεονεξία και την καταδυνάστευση που κάποιοι ασκούν εις βάρος των πιο αδύναμων, εννοώ δηλαδή των χηρών και των ορφανών. Προσθέτει σε αυτούς και εκείνους που διαστρέφουν την ορθή κρίση και αυτούς που δεν Τον φοβούνται. Αυτοί μπορεί να είναι και όσοι με κάποιον άλλο τρόπο, πέρα από αυτούς που μόλις αναφέραμε, λυπούν τον Θεό. Θα γίνω λοιπόν, λέει, κριτής και γρήγορος μάρτυρας αυτοπροσώπως εναντίον των μάγων και των μοιχαλίδων και αυτών που διαπράττουν τα υπόλοιπα κακά. Είναι πιθανό δε, τέτοια πράγματα εκείνον τον καιρό να τολμούνταν από κάποιους, και εξαιτίας αυτών να προκαλούνταν η καταλαλιά των πολλών εναντίον του Θεού.

Δικαίως, λοιπόν, είναι άφρονες και μωροί εκείνοι που δεν κατανοούν ούτε τα στοιχειώδη από τις φυσικές πράξεις, καταλήγοντας σε παρά φύσιν λογισμούς· και επειδή δεν θέλουν να λογοδοτήσουν για τέτοιου είδους πεπραγμένα, πείθουν ήδη τους εαυτούς τους να πιστεύουν ότι δεν θα υπάρξει κρίση. Αυτό όμως είναι αδύνατον να το υποθέσει κανείς, εκτός και αν νομίσει ότι ο Θεός δεν ακούει τα όσα λέγονται, ούτε βλέπει τα όσα γίνονται, και τα αγνοεί όλα αυτά. (B f. 383, H f. 416. Cord. Διοδώρου.) [Ελέγχοντας την αμαρτία τους ο Θεός, δεν επέφερε αμέσως τα έργα της οργής Του, αλλά ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και έχοντας απαράμιλλη πραότητα, τους χαρίζει μάλλον το φάρμακο της νουθεσίας και ετοιμάζει τον λόγο της κατήχησης: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες.» Σαν να λέει: Έστω και αργά ή έστω και τώρα βάλτε μυαλό, σκεπτόμενοι το εξής μέσα σας: «Εκείνος που έδωσε στους άλλους την ακοή, Αυτός δεν ακούει; Εκείνος που έπλασε σε εμάς τον οφθαλμό, δεν βλέπει;» Ο χορηγός όλων των αγαθών σε εμάς στερείται ο ίδιος αυτά; Επομένως, αφήνοντας τις απόψεις των ασύνετων, ας θυμηθούμε τον Παροιμιαστή που λέει: «Κάνε ορθές τροχιές με τα πόδια σου και κατεύθυνε τις οδούς σου.» Διότι οι οδοί του ανθρώπου είναι ενώπιον των οφθαλμών του Θεού· και Εκείνος παρατηρεί όλες τις τροχιές του. Έχοντας αυτή τη διάθεση, θα ζήσουμε τον ορθό και άμεμπτο βίο, με την επίγνωση ότι ο Θεός τα επιβλέπει όλα.] [<Αυτός που διαπαιδαγωγεί τα έθνη δεν θα ελέγξει;> (B f. 383, H f. 417. Cord. Ευσεβίου.)]

Ακούς πώς αυτοί μεν νόμιζαν ότι μπορούσαν να μείνουν κρυφοί, αρνούμενοι στον Θεό την πρέπουσα τιμή και προσφέροντάς την αντ' αυτού στους δαίμονες, ενώ ο Θεός αποκάλυπτε τα πάντα στον προφήτη; Διότι, αφού του έδειξε τα τολμήματά τους, πάλι λέει τα εξής: «Υιέ ανθρώπου, είδες τι κάνουν οι πρεσβύτεροι του οίκου Ισραήλ εδώ, καθένας τους μέσα στον κρυφό του κοιτώνα; Διότι είπαν: Ο Κύριος έχει εγκαταλείψει τη γη, ο Κύριος δεν επιβλέπει». Διότι καθένας από αυτούς που δεν διστάζουν να τον υβρίζουν, με το να προσκολλώνται στους δαίμονες, δεν ομολογεί ούτε ότι αυτός είναι ο επόπτης των δικών μας πραγμάτων· «Διότι είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός»· ή όπως λέει κάπου αλλού ο Ψαλμωδός: «Είπαν: Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ». Αλλά αμέσως τους περιγέλασε, λέγοντας: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες του λαού, και οι μωροί κάποτε λογικευτείτε. Αυτός που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Και αυτός που έπλασε τα μάτια, δεν βλέπει;» Διότι θα ήταν από τα πιο άτοπα πράγματα, και θα έλεγα όχι άμοιρο της έσχατης ανοησίας, το να νομίζει κανείς ότι ο Θεός δεν μπορεί κάτι, δηλαδή να επιβλέψει ή να ακούσει, αυτός που και σε εμάς τους ίδιους, αλλά και σε όλα τα άλλα, εμφύτευσε τη γνώση μέσω των αισθήσεων. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός καθιστά φανερά στον προφήτη τα τολμήματα των υβριστών και όσα πράχθηκαν μέσα στον κρυφό κοιτώνα, έδειξε αμέσως και την αδιάψευστη κόλαση που επρόκειτο να τους ακολουθήσει.

«Εκείνος που κατασκεύασε το αυτί δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι δεν βλέπει;» Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από Εκείνον που εμφύτευσε και σε εμάς την ικανότητα να ακούμε, καθώς βέβαια και να βλέπουμε. Διότι το να μην είναι κανείς αποκλειστικά αφοσιωμένος στον Θεό, αλλά να έχει διάνοια που χωλαίνει και αδρανεί, και μάλιστα μετά την πίστη, φτάνοντας στο σημείο να νομίζει και να λέει ότι υπάρχουν και άλλοι θεοί πέρα από τον Ένα, τον κατά φύση και αληθινό Θεό, γίνεται πρόξενος ολέθρου και απώλειας, και της έσχατης οργής, εννοώ, του Θεού που κρίνει τα πάντα δίκαια· αυτό καθίσταται σαφές από τις Ιερές Γραφές. Διότι με τον Νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, ο Ισραήλ παιδαγωγούνταν στην ευσέβεια προς τον Θεό. Άκουγε δηλαδή ξεκάθαρα ότι «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος». Και, «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα από όσα υπάρχουν επάνω στον ουρανό, και από όσα κάτω στη γη, και από όσα στα νερά κάτω από τη γη». Εκείνοι, όμως, καίτοι όφειλαν να θεωρήσουν απολύτως σεβαστά τα όσα είχαν θεσπιστεί, θεώρησαν ως μηδαμινό το να αποδειχθούν γνήσιοι.

Αλλά εκείνοι μεν ας παραμείνουν σε αυτά· σε εμάς όμως ο Θεός έχει διακηρύξει από παλιά: «Εγώ είμαι Θεός που πλησιάζει, λέγει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά· μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Διότι τίποτα δεν μπορεί να διαφύγει από εκείνον που είναι αληθινά κατά φύση Θεός. Και ας μας μυσταγωγήσει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Συνετιστείτε λοιπόν, εσείς οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι μωροί αποκτήστε κάποτε φρόνηση· αυτός που φύτεψε το αυτί δεν θα ακούσει; και αυτός που έπλασε τα μάτια δεν θα κατανοήσει;» Έλεγαν, νομίζω, μερικοί από ασυνεσία: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ.» Ή μήπως δεν είναι εντελώς ανόητο, αφενός να λέει κανείς ότι δεν γνωρίζει ο χορηγός της γνώσης, και αφετέρου να νομίζει ότι δεν αντιλαμβάνεται αυτός που δίνει αυτή την ικανότητα στα δημιουργήματά του; ΠΑΛΛ. Είναι εντελώς παράλογο. ΚΥΡ. Επομένως, πρέπει να προσκυνούμε μόνο και με κάθε τρόπο τον Κύριο τον Θεό, σύμφωνα με τις Γραφές, και κανέναν άλλον εκτός από αυτόν. Διότι έχει γραφτεί: «Θα είσαι τέλειος ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου.» Πνευματική τελειότητα είναι η εδραίωση στην πίστη, το αψεγάδιαστο στη λατρεία, και η αδιάβλητη ομορφιά της αγάπης προς τον Θεό. ΠΑΛΛ. Αυτό λέω και εγώ. ΚΥΡ. Άραγε λοιπόν, ω Παλλάδιε, εκείνους που ποσώς μεν δεν επέλεξαν να προσκυνήσουν άλλους θεούς, δηλαδή την κτίση αντί του Κτίστη, αλλά πείθονται δεν ξέρω πώς από τις ψευδομαντείες των ειδωλολατρών, θα τους απαλλάξουμε από κάθε μομφή και κατηγορία; Ή μήπως είναι ασφαλές για τους αληθινά γνήσιους πιστούς να τους κηρύξουν ελεύθερους από τα εγκλήματα της αποστασίας; ΠΑΛΛ. Ουδαμώς. ΚΥΡ.

Ή αν πάλι κάποιοι υποψιάζονται ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα, ίσως είναι ώρα να φωνάξουμε σε αυτούς που επιλέγουν να σκέφτονται κατ' αυτόν τον τρόπο: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Εκείνος που φύτεψε το αυτί, μήπως δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, μήπως δεν κατανοεί; Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς, και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του. Αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Φωτίζει λοιπόν και επιβλέπει τα πάντα ο Χριστός. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε και μέσω ενός από τους προφήτες: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από τον νου που γνωρίζει τα πάντα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι τα έχω εξετάσει άριστα αυτά; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Βλέποντας δε ο προφήτης κάτι ασυνήθιστο γύρω από τη λυχνία, διότι υπήρχαν κλάδοι ελιάς, συνέχισε να ρωτά λέγοντας: «Τι είναι αυτές οι δύο ελιές στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας; Και ρώτησα», λέει, «για δεύτερη φορά, και του είπα: Τι είναι οι δύο κλάδοι των ελαιόδεντρων, που βρίσκονται στα χέρια των δύο χρυσών μυξωτήρων, οι οποίοι εκχέουν το λάδι και γεμίζουν τα χρυσά δοχεία; Και μου είπε», λέει, «Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα, Όχι, Κύριε.»

Εκείνος που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, δεν κατανοεί; Και σε άλλο σημείο λέει: Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου· εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά· την πορεία μου και την ανάπαυσή μου εσύ τις εξιχνίασες· και όλες τις οδούς μου τις προείδες· διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου. Ιδού, Κύριε, εσύ γνώρισες τα πάντα· τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου. Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε μένα, κραταιώθηκε, και δεν μπορώ να τη φτάσω. Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει το δεξί σου χέρι. Και είπα: Άραγε το σκοτάδι θα με καταπατήσει και η νύχτα θα γίνει φως στην τρυφή μου; Διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα· όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της.

Ούτε με κανέναν άλλον τρόπο να φθείρεις τον ναό του Θεού, παρακαλώ. Και να μη λυπείς το Πνεύμα του Θεού που κατοικεί μέσα μας, ούτε τους αγίους Αγγέλους, που είναι εντεταλμένοι να μας φυλάσσουν ημέρα και νύχτα, οι οποίοι και αποδιώχνουν από εμάς τους δαίμονες, που τρίζουν αόρατα τα δόντια τους εναντίον μας, ώστε να μη γίνουν αυτοί κατήγοροί μας κατά την ημέρα της κρίσεως και υποστούμε την καταστροφή των Σοδόμων. Διότι, ακόμη κι αν μας περικυκλώνουν οι τοίχοι, κι αν μας σκεπάζει στέγη και η πόρτα είναι κλειδωμένη και επικρατεί σκοτάδι, ας συλλογιστούμε ότι σε Αυτόν που χώρισε το σκοτάδι από το φως τίποτα από τα δικά μας δεν παραμένει κρυφό. Και ας σε πείσει ο Προφήτης, που λέει: συνετιστείτε, λοιπόν, οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί λογικευτείτε κάποτε. Αυτός που κατασκεύασε το αυτί δεν ακούει; Αυτός που έπλασε το μάτι δεν βλέπει; Αυτός που διαπαιδαγωγεί τα έθνη δεν θα ελέγξει; Αυτός που διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση; Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι. Αγαπητέ αδελφέ, ο Κύριος δεν επιβλέπει μόνο τις πράξεις των ανθρώπων, αλλά και τους διαλογισμούς τους.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ως άνθρωπος ρωτά: «Πού θέσατε τον Λάζαρο;» και σχετικά με την αιμορροούσα: «Ποιος με άγγιξε;» και για εκείνους που τον αναζητούσαν: «Ποιον ζητάτε;», αλλά και τους μαθητές ρωτά ως άνθρωπος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», αλλά και «πόσους άρτους έχετε μαζί σας;» έλεγε, και έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε δίπλα στο φρέαρ στη Σαμάρεια, αλλά και «το παιδί αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» και «ο Ιησούς πρόκοβε σε ηλικία και σοφία», αλλά και «προτού να μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», Εκείνος που είναι η Σοφία και «που διδάσκει στους ανθρώπους γνώση και που φύτεψε το αυτί στον άνθρωπο» και που έδωσε έναρθρη λαλιά στους υιούς των ανθρώπων «και έκανε καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων». Όλα αυτά τα υπέμεινε για εμάς, προκειμένου, διαφυλάσσοντας όλη την ακολουθία της ενανθρώπησης που οικονομἠθηκε για χάρη μας, να μην αφανίσει τον χαρακτήρα της αλήθειας.

Διότι, όπως το μύρο που αδειάζεται από δοχείο σε δοχείο μυρώνει όλα τα δοχεία, έτσι και η παρουσία του Χριστού από τον ουρανό αγίασε όλη τη γη, αυτούς που Τον δέχονται εν αληθεία. Αυτός που είναι το όρος, όπως λέγεται στον Δανιήλ, και μάλιστα μέγα όρος, «λίθος που αποκόπηκε χωρίς χέρια», υπονοώντας χωρίς σπέρμα ανδρός, το μείζον δηλαδή που βρίσκεται ξανά μικρό· και πάλι ως λίθος που αναλαμβάνει το μέγεθός του και γίνεται ξανά όρος μέγα, και είναι προφανές ότι το όρος αυτό δεν βρίσκεται σε έναν τόπο, αλλά γεμίζει άπασα την οικουμένη. Αυτός, όντας η Σοφία και γενόμενος άνθρωπος, επεκτείνοντας τη δύναμή Του στον κόσμο, για να γεμίσει την οικουμένη με χάρη, «προέκοπτε σε ηλικία και σοφία». Εφόσον ήταν η Σοφία του Πατρός και Αυτός που «διδάσκει τους ανθρώπους» να μιλούν, που διάρθρωσε τη γλώσσα των ανθρώπων και «φύτεψε το αυτί» σε αυτούς που ακούν, πώς δεν γνώριζε να καλεί πατέρα ή μητέρα; Και το ότι «θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας» και τα εξής; Αλλά επειδή, εάν αμέσως μετά τη γέννησή Του από την κοιλία εμφανιζόταν να μιλά και να φθέγγεται καθαρά σαν να ήταν ήδη μεγαλύτερο παιδί, η ένσαρκη κύησή Του θα θεωρούνταν φαντασία και όχι αληθινή, ή μάλλον δόκησις· για τον λόγο αυτόν υπομένει το νεαρό της ηλικίας Του, ώστε να μην εξαφανίσει την αλήθεια της φυσικής ακολουθίας των πραγμάτων.

Πώς είναι δυνατόν, εκείνος που διάνοιξε την ακοή και το αυτί στο γεώδες και πήλινο σκεύος, ώστε η άφωνη και κωφή ύλη να ακούει μέσω των αυτιών τις εξωτερικές φωνές, να μην εξετάζει προπάντων, κατά τρόπο πολύ ανώτερο και σπουδαιότερο, τους λογισμούς των ανθρώπων; Εάν δε όλα τα έθνη της γης, βάρβαρα και ελληνικά, κινούμενα από τις φυσικές έννοιες που έλαβαν από τον Θεό, διατύπωσαν για τον εαυτό τους κάποιους νόμους και διατάξεις· πώς ο Θεός, που τους δώρισε αυτήν τη σύνεση, δεν θα ελέγξει εκείνους που τολμούν να πράττουν κάτι παρά τη φύση και παρά τις ορθές έννοιες; Από πού προέρχεται στους ανθρώπους η γνώση για το οποιοδήποτε πράγμα; Από πού οι τέχνες; Από πού οι θεωρίες των επιστημών, από πού οι αρχές των μαθημάτων; Άραγε όχι από εκείνον που έσπειρε μέσα τους τη δύναμη της κατανόησής τους; Τι λοιπόν; Εκείνος που χάρισε τέτοια φύση στον άνθρωπο, στερείται ο ίδιος τη γνώση, ώστε να μη γνωρίζει ούτε αυτά των οποίων ο ίδιος τυγχάνει χορηγός; Αλλά πάψτε να ασεβείτε, ω μάταιοι· και πειθόμενοι στον αληθινό λόγο, μάθετε ότι αυτός που φύτεψε το αυτί στους ανθρώπους, πολύ πρωτύτερα ο ίδιος θα ακούσει αυτά που λέγονται από τους ανθρώπους· και όχι μόνο θα δει και θα επιβλέψει τα πραττόμενα εκείνος που έπλασε τον οφθαλμό στους ανθρώπους, αλλά θα κατανοήσει και τις ενθυμήσεις που είναι ακόμη κρυμμένες στη διάνοια. Διότι αυτή είναι η δύναμη του Θεού, ο οποίος γνωρίζει και διακρίνει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι.

Ομοίως και την επιγραφή του ενενηκοστού τρίτου ψαλμού, για την ίδια αιτία, το εβραϊκό κείμενο δεν την αποδέχεται· η δε φράση της επιγραφής έχει ως εξής: «Του Δαβίδ, για την τετάρτη ημέρα της εβδομάδας, ανεπίγραφος στους Εβραίους». Το δε μυστήριο σε αυτό προαγορεύει την οικονομία του πάθους. Διότι, εφόσον η προδοσία από τον Ιούδα έλαβε χώρα την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας, την προηγούμενη ημέρα Εκείνος που λυτρώνει όλο τον κόσμο διά του εαυτού Του, κατά κάποιον τρόπο πωλείται από τον προδότη. Διότι έτσι ονομάζεται το γεγονός και από την προφητεία του Ιερεμία: «Και έλαβον τα τριάκοντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, πωλείται, ώστε με τη δική Του πώληση να εξαγοράσει εκείνους που είχαν πουληθεί από την αμαρτία. Όθεν, προβλέποντας ο προφήτης το μέλλον, διεγείρεται με κάποια οργή για αυτό που συνέβη, ονομάζοντάς Τον Θεό των εκδικήσεων, και παρακαλώντας να υψωθεί Αυτός που ταπεινώθηκε για εμάς και να δώσει στους υπερήφανους την άξια ανταπόδοση, ώστε να μην καυχώνται οι αμαρτωλοί για την κακία τους. Προς αυτούς βοά, ονομάζοντας άφρονες και μωρούς όσους δεν αποδέχθηκαν τη θεότητα Εκείνου που φανερώθηκε. Διότι ίδιον του άφρονος είναι, όπως λέει αλλού, το να ισχυρίζεται ότι ο υπάρχων Θεός δεν υπάρχει. Φωνάζει, λοιπόν, προς αυτούς τους ανθρώπους λέγοντας: «Συνετιστείτε, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Ποιος είναι Εκείνος που φύτεψε το αυτί; Ποιος έπλασε το μάτι; Ποιος παιδαγωγεί τα έθνη; Ποιος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων;»

Αυτός θεωρεί διά των οφθαλμών το ορατό· αυτός κατανοεί διά της ακοής το λεγόμενο, και αγαπά το ευάρεστο, ενώ αποστρέφεται ό,τι δεν του προξενεί ευχαρίστηση, και χρησιμοποιεί το χέρι για ό,τι επιθυμεί, κρατώντας και απωθώντας μέσω αυτού όσα κρίνει επωφελή, χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτόν τη συνέργεια του οργάνου. Εάν, λοιπόν, στον άνθρωπο, μολονότι τυγχάνουν διαφορετικά τα όργανα που έχουν κατασκευαστεί από τη φύση για την αίσθηση, εκείνος που ενεργεί και κινείται μέσα από όλα αυτά και χρησιμοποιεί το καθένα καταλλήλως για τον προκείμενο σκοπό, είναι ένας και ο αυτός, χωρίς να μεταβάλλει τη φύση του μαζί με τις διαφορές των ενεργειών· πώς θα μπορούσε κανείς στην περίπτωση του Θεού, εξαιτίας των ποικίλων δυνάμεών Του, να διακρίνει πολυμέρεια στην ουσία Του; Διότι «Εκείνος που έπλασε τον οφθαλμό», καθώς λέγει ο Προφήτης, και «Εκείνος που φύτεψε το ους», αποτύπωσε στη φύση των ανθρώπων αυτές τις ενέργειες σαν κάποια διακριτικά γνωρίσματα, σύμφωνα με τα πρότυπα που υπάρχουν στον Ίδιο. Διότι λέγει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας». Αλλά πού βρίσκεται τώρα η αίρεση των Ανομοίων; Τι θα απαντήσουν σε τέτοια φωνή; Πώς θα διασώσουν την κενότητα του δόγματός τους μπροστά σε αυτά τα λόγια; Άραγε θα ισχυριστούν ότι είναι δυνατόν μία εικόνα να ομοιάζει με διαφορετικές μορφές; Εάν ο Υιός είναι ανόμοιος ως προς τη φύση με τον Πατέρα, πώς δημιουργεί μία εικόνα από διαφορετικές φύσεις;

Έτσι και οι άλλες έννοιες, όσες αποδίδονται στην κεφαλή, είναι φυσικό να διακρίνονται και στα μέλη: η ειρήνη, ο αγιασμός, η αλήθεια και όλα τα παρόμοια. Διότι, με το να φανερώνονται αυτά και τα παρόμοια στα μέλη, αποδεικνύεται ότι αυτά είναι οργανικά συνδεδεμένα με την κεφαλή, όπως ακριβώς αναφέρει ο Απόστολος, ότι εκείνος μεν είναι η κεφαλή, από αυτόν δε «ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του καθενός ξεχωριστού μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και αρμόζει επίσης, μέσω της ονομασίας της κεφαλής, να διδαχθούμε και τούτο: ότι, όπως ακριβώς στα ζώα η ώθηση προς τις ενέργειες δίνεται στο σώμα από την κεφαλή (διότι με τον οφθαλμό και την ακοή κατευθύνονται οι επιμέρους πράξεις, τόσο η κίνηση των ποδιών όσο και η ενέργεια των χεριών· επειδή δεν είναι δυνατόν, εάν ο οφθαλμός δεν εποπτεύει τα όσα επιδιώκονται ή εάν η ακοή δεν δέχεται την καθοδήγηση, να εκτελεστεί ορθά κάτι από όσα πρόκειται να πραχθούν), έτσι πρέπει, ακολουθώντας την αληθινή κεφαλή, και εμείς που είμαστε το σώμα να κινούμαστε καταλλήλως ως προς κάθε ορμή και ενέργεια, εκεί όπου θα μας καθοδηγήσει Αυτός που έπλασε τον οφθαλμό και φύτεψε το αυτί. Επειδή, λοιπόν, η κεφαλή βλέπει προς τα άνω, πρέπει οπωσδήποτε και τα μέλη που είναι συναρμοσμένα με την κεφαλή να ακολουθούν την οδηγία της και να έχουν τη ροπή τους προς τα άνω.

Και όπως ακριβώς, έχοντας έμφυτη τη δύναμη των αισθητηρίων από Εκείνον που έπλασε τον οφθαλμό και εμφύτευσε την ακοή, χρησιμοποιούμε από μόνοι μας το καθένα από τα αισθητήρια για τον σκοπό για τον οποίο έχει πλαστεί, και δεν έχουμε ανάγκη ούτε από εκείνον που ονομάτισε τα χρώματα, των οποίων η όραση έχει την αντίληψη (διότι αρκεί ο οφθαλμός να γίνει από μόνος του διδάσκαλος του εαυτού του σε αυτά), ούτε έχουμε ανάγκη από ξένους διδασκάλους για να γνωρίσουμε όσα αισθανόμαστε μέσω της ακοής ή της γεύσης ή της αφής, αφού διαθέτουμε εκ των ένδον το κριτήριο για καθετί που γίνεται αντιληπτό σε εμάς μέσω των αισθήσεων· έτσι λέμε ότι και η διανοητική δύναμη της ψυχής, έχοντας δημιουργηθεί τέτοια από τον Θεό, κινείται εφεξής από μόνη της, παρατηρεί τα πράγματα και, προκειμένου η γνώση να μην υποστεί καμία σύγχυση, επιθέτει στο κάθε πράγμα ως διακριτικά σημάδια τις ονομασίες μέσω των φωνών. Το δόγμα δε αυτό το επιβεβαιώνει και ο μέγας Μωυσής, λέγοντας ότι δόθηκαν από τον Αδάμ οι ονομασίες στα άλογα ζώα, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Και έπλασε ο Θεός ακόμη από τη γη όλα τα θηρία του αγρού και όλα τα πετεινά του ουρανού και τα έφερε προς τον Αδάμ, για να δει πώς θα τα ονομάσει· και όπως ονόμασε ο Αδάμ κάθε ζωντανή ψυχή, αυτό ήταν και το όνομά της· και έδωσε ο Αδάμ ονόματα σε όλα τα κτήνη και σε όλα τα θηρία του αγρού».

«Σύνετε δή»: Το Άγιο Πνεύμα ονειδίζει τον λαό των Ιουδαίων, διότι δεν κατανόησαν αφενός πώς ο Θεός δεν έπαυσε ποτέ να τους υπερασπίζεται από τους εχθρούς, και αφετέρου πόσο ασέβησαν απέναντί του από αλαζονεία. «Ο φυτεύσας»: Δηλαδή, άφρονες, γιατί δεν κατανοείτε ότι εκείνος που έπλασε τα αυτιά στους ανθρώπους είναι ανώτερος από κάθε ακοή; «Ή ο πλάσας»: Εκείνος που έδωσε, λέει, στους ανθρώπους τους οφθαλμούς για να βλέπουν, είναι άραγε στερημένος όρασης; Έτσι, όσοι νομίζουν ότι διαφεύγουν της προσοχής του Θεού, πλανώνται. «Ο παιδεύων έθνη»: Αυτός που δίνει νου και σύνεση σε κάθε έθνος (σε όλους τους ανθρώπους) και γνωρίζει τους διαλογισμούς τους, δεν μπορεί να ελέγξει τα κρυφά τους έργα; «Ο διδάσκων»: Εκείνος που έδωσε στον άνθρωπο την ικανότητα να κατανοεί, δεν γνωρίζει ο ίδιος τον νου του καθενός; Ώστε μάταια πασχίζει να κρυφτεί αυτός που αμαρτάνει. «Κύριος γινώσκει»: Διότι όσοι νομίζουν ότι κρύβονται από τον Θεό, μάταια συλλογίζονται· διότι στον Θεό τα πάντα είναι φανερά. «Μακάριος»: Διότι μακάριοι είναι όσοι παιδαγωγούνται από τον Θεό και πράττουν τις εντολές του και πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του. «Του πραΰναι»: Διότι σε έναν τέτοιον άνθρωπο ο Θεός δίνει ανακούφιση ώστε να μην κυριεύεται από τα πνεύματα της πλάνης. Όλα δε αυτά νοούνται ως αναφερόμενα στον Χριστό. «Έως ου»: Ως αμαρτωλό εννοεί τον διάβολο. Και φοβερός λάκκος για αυτόν έγινε ο δεσποτικός τάφος· διότι μέσα σε αυτόν αιχμαλωτίστηκε. «Ότι ουκ απώσεται»: Αναφέρεται στον πιστό λαό που προέρχεται από τα έθνη, τον οποίο εξέλεξε για τον εαυτό του.

Ο προφήτης αυτός συνηθίζει να ονομάζει άφρονες εκείνους που σκέφτονται βλάσφημα για τον Θεό· για τους οποίους λέει: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός». Τέτοιοι είναι εκείνοι που αμαρτάνουν εις βάρος των χηρών, των ορφανών και των προσηλύτων, ή που διαπράττουν κάποια άλλη ανομία, τους οποίους επιπλήττοντας μέσα από τον πρώτο στίχο τους προτρέπει να συνετιστούν· ενώ στον δεύτερο λέει: «Συνετιστείτε κάποτε», δείχνοντας πως εάν δεν μετανοήσουν και δεν συνετιστούν τώρα, αργότερα δεν θα μπορέσουν. Διότι, «στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και μωρούς, επειδή σπαταλούν τον καιρό της επιστροφής με ραθυμία· πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των μωρών, το να μην γνωρίζουν να χρησιμοποιούν κατάλληλα ούτε τους καιρούς ούτε τις καταστάσεις· αλλά ούτε και να κατανοούν όσα είναι από όλους ομολογούμενα. Και αυτά είναι τα ακόλουθα: «Αυτός που κατασκεύασε το αυτί δεν ακούει, ή αυτός που έπλασε το μάτι δεν βλέπει;» Μέσω των οργάνων υπέδειξε και τις αισθήσεις που βρίσκονται σε αυτά, δηλαδή την ακοή και την όραση·

«Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ». Αμαρτωλούς εδώ ονομάζει τους άπιστους τυράννους και τον λαό των Ιουδαίων. Οι οποίοι τον πιστό λαό και τους ιερούς αποστόλους τόσο πολύ κατατυραννούσαν και δολοφονούσαν, σαν να μην έβλεπε και να μην κατανοούσε ο Θεός, τους οποίους ο θείος λόγος αποκαλεί άφρονες και ανόητους λέγοντας: «Συνετιστείτε λοιπόν, άφρονες μεταξύ του λαού, και, ανόητοι, βάλτε κάποτε μυαλό», δηλαδή, έστω και αργά συνετιστείτε και μην παραλογίζεστε έτσι, νομίζοντας ότι ο Θεός δεν ακούει, ούτε βλέπει όσα πράττετε. «Εκείνος που φύτεψε το αυτί δεν ακούει, ή εκείνος που έπλασε το μάτι δεν παρατηρεί;» Σε άλλους, λέει, χαρίζει ακοή και μάτια και τις υπόλοιπες αισθήσεις του σώματος, και ο ίδιος στερείται αυτών; «Εκείνος που διαπαιδαγωγεί τα έθνη, δεν θα ελέγξει» την αφροσύνη σας; «Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων», και εσείς νομίζετε ότι «δεν θα κατανοήσει ο Θεός του Ιακώβ;» «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου», με σκοπό να απομακρυνθεί από τον προαναφερθέντα ανόητο και ασύνετο λαό, «για να του χαρίσεις γαλήνη από τις πονηρές ημέρες, έως ότου σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό», δηλαδή, μέχρι να πεθάνει ο ασεβής και να σκαφτεί γι' αυτόν ο λάκκος της ταφής του. «

Και όπως έχει ειπωθεί, ότι «οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί των δικαίων»· έτσι επίσης, ότι «το πρόσωπο του Κυρίου είναι ενάντια σε όσους πράττουν τα κακά»· και ότι «ο Θεός ετάζει καρδιές και νεφρούς»· και είναι εντελώς μωρός εκείνος που νομίζει ότι αυτός που φύτεψε το αφτί δεν ακούει, ή αυτός που έπλασε τον οφθαλμό δεν βλέπει, ή ότι βλέπει μεν, αλλά όχι με την κατανόηση που του αρμόζει· σαν τάχα να μην κατανοεί Εκείνος αυτά που δεν έχουν ακόμη συμβεί, αλλά να έχει ανάγκη από την έκβασή τους για να τα δει, και από την αναγγελία κάποιου άλλου για να τα ακούσει, και σαν να μην προβλέπει και να μην προορίζει τα μέλλοντα να συμβούν. Εκείνος όμως που φρονεί κατά Κύριον και θέλει να είναι νήπιο μόνο ως προς την κακία, πιστεύει ότι τίποτα από όσα υπάρχουν ή γίνονται δεν μπορεί να βρεθεί έξω από τα όρια της θείας πρόνοιας· αλλά ότι όλα τα άλλα έχουν οριστεί με διπλό τρόπο, δηλαδή και με την πρόγνωση και με την αιτία, ενώ από όσα εξαρτώνται από το αυτεξούσιό μας, όσα διαμορφώνονται ως ανάξια της πρώτης μας αιτίας, αυτά έχουν προληφθεί μόνο με τον όρο της προγνώσεως, από τον οποίο ακριβώς έχουν οριστεί και οι ανταποδόσεις τους. Και πιστεύοντας έτσι, ζώντας κάτω από τον αλάνθαστο οφθαλμό, αφενός μισεί το σκοτάδι και τα έργα του σκότους, αφετέρου πορεύεται στο φως του προσώπου του Κυρίου και αναδεικνύεται υιός φωτός και ημέρας και αξιώνεται της λαμπρότητας των αγίων, της οποίας μακάρι να αξιωθούμε και εμείς με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, αμήν. 4.