Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 94:10

Το Άγιο Πνεύμα λέγει διά του στόματος του Δαβίδ του προφήτη: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έθεσαν σε δοκιμασία οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου· σαράντα χρόνια αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη και είπα: Πάντοτε πλανώνται με την καρδιά τους· αυτοί όμως δεν γνώρισαν τις οδούς μου· γι’ αυτό ορκίστηκα στην οργή μου: Δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Όμως δεν εισήλθαν όλοι όσοι βγήκαν από την Αίγυπτο· διότι παραπίκραναν τον Θεό εκείνοι που απείθησαν και δεν πίστεψαν. Και σε ποιους αγανάκτησε σαράντα χρόνια, παρά σε εκείνους που αμάρτησαν και απείθησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Και σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, παρά σε εκείνους που απείθησαν; Και βλέπουμε ότι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας, εκτός από τον Χάλεβ, τον γιο του Ιεφοννή, και τον Ιησού, τον γιο του Ναυή. Εξακόσιες χιλιάδες χάθηκαν· διότι αυτές τις χιλιάδες είπε ότι είχαν εξέλθει από την Αίγυπτο. Όταν λοιπόν ο Θεός τούς πρόσταξε να αναχωρήσουν για τη γη της επαγγελίας, εκείνοι αντιμίλησαν, προβάλλοντας τον φόβο και το μέγεθος των εχθρών. Γι’ αυτό ακριβώς ο Θεός των όλων τούς κατανάλωσε όλους έναν-έναν στην έρημο, ενώ στη θέση τους εισήγαγε τα παιδιά τους· δηλαδή, εκείνους που ήσαν μαζί με τον Χάλεβ, τον γιο του Ιεχονίου, και τον Ιησού του Ναυή, αυτούς τους έφερε στην κατάπαυση. Και αν ο προφήτης Δαβίδ μίλησε για κατάπαυση εννοώντας εκείνη τη γη, σε εκείνην βέβαια τους έφερε στην κατάπαυση ο Ιησούς· όμως μέσα σε αυτήν τη γη βρισκόταν και ο θείος Δαβίδ, όταν, αφού είπε αυτά τα λόγια, εξήγγειλε την κατάπαυση με το «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του» και τα επόμενα.

Διότι εκείνη δεν ήταν ευθεία, καθώς πάντοτε πλανάτο στην καρδιά της. Μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου, εκζητημένα σύμφωνα με όλα τα θελήματά Του. Μέσα στη σύναξη των ευθέων, όλα τα θελήματα του Θεού είναι επιμελώς ερευνημένα. Διότι δεν υπάρχει καμία από τις εντολές που έχουν δοθεί από Αυτόν την οποία να μην εκζητεί και να μην κατορθώνει η σύναξη των ευθέων, καταβάλλοντας πάντοτε κάθε σπουδή για να επιτελεί το θέλημά Του.

Διότι ποια πειστική απολογία θα μπορούσε άραγε να υπάρξει γι' αυτούς, επειδή έχει γραφτεί: «Την δε πρώτη ημέρα των Αζύμων, κατά την οποία έπρεπε να θυσιάσουν το Πάσχα»; Αλλά τότε αυτό γινόταν ορθά· τώρα όμως, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους».

Κατά τον παρόντα βεβαίως καιρό, κατά τον οποίο έγινε άνθρωπος ο μονογενής Λόγος του Θεού· διότι τότε όλοι ακούσαμε τη φωνή του. Διότι δεν μας μίλησε μέσω κάποιου από τους αγίους· αλλά ούτε εμφανίστηκε σε εμάς έχοντας την τάξη των προφητών, παρά ως Θεός των όλων και Κύριος.] [<Σαράντα έτη δυσαρεστήθηκα.> (B. f. 386 b. Cord. Eusebii.) Διότι οι απόγονοι του Ισραήλ δεν θέλησαν να δώσουν προσοχή στις απειλές, ούτε θέλησαν να ακυρώσουν την απειλή με τη μετάνοια· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν απόλαυσαν τη γη που είχε υποσχεθεί στους πατέρες τους· διότι ονόμασε εκείνη δική του κατάπαυση.]

Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο Σωτήρας μας και ο Θεός μας, παρά ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»; Αυτός που μας λύτρωσε από τη δαιμονική ενέργεια, η οποία άλλοτε μας καταδυνάστευε, του οποίου και το όνομα «Ιησούς» στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει σωτήριο. Και ποιους πρωτίστως προσκαλεί ο λόγος στην αγαλλίαση, μπορείς να το βρεις, αν δώσεις προσοχή στα επόμενα, στα οποία αναφέρεται: «Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Διότι με αυτά τα λόγια σαφώς φανερώνει τους υιούς εκείνων που τον παραπίκραναν στην έρημο, προφανώς δηλαδή εκείνους που προέρχονται από την περιτομή. Αυτούς λοιπόν προσκαλεί λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Προφητεύει όμως ότι δεν πρόκειται να υπακούσουν στην κλήση· γι' αυτό λέγει στο τέλος: «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου».

Επειδή, λοιπόν, εκείνοι πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, εύλογα ο ψαλμός που ακολουθεί αμέσως μετά καλεί όλα τα έθνη στο νέο άσμα και στην εν Θεώ αγαλλίαση. «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση, και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε σε αυτόν». Κατά μεν την πρώτη του παρουσία, ο Λόγος του Θεού, αποκρύπτοντας το ένθεο πρόσωπό του, περιβλήθηκε τη μορφή του δούλου· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· διότι απέστρεψε το πρόσωπό του, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε». Κατά δε τη δεύτερη παρουσία του, θα εμφανιστεί με ακάλυπτο πρόσωπο και με πολλή δύναμη και δόξα· για τον λόγο αυτόν, το κείμενο, αφού προέταξε αυτά που ειπώθηκαν πρώτα, τα οποία έπρεπε να πράττουμε κατά την πρώτη του παρουσία, στη συνέχεια υπενθυμίζει τη δεύτερη και ένδοξη επιφάνειά του, προτρέποντας να προνοήσουμε για το μέλλον και να προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση. Διότι είναι καλό να προφθάσουμε και να προλάβουμε, και, προτού φανεί το ένδοξο πρόσωπό του, να εξασφαλίσουμε για τον εαυτό μας την κάθαρση από όσα αμαρτήσαμε μέσω της εξομολόγησης.

«Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με τη γενεά αυτή και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί όμως δεν εγνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Το πώς πείραξαν τον Θεό στην έρημο οι πατέρες, όχι μόνο των παλαιών Ιουδαίων, όπως θα υπέθετε κανείς, αλλά και εκείνων που και σήμερα μεν ακούν τη φωνή του Θεού, αλλά σκληραίνουν την καρδιά τους, είναι καταγεγραμμένο στον Μωυσή, και έχει ειπωθεί πολλές φορές στον εβδομηκοστό έβδομο (77ο) ψαλμό, καθώς και στον εκατοστό πέμπτο (105ο)· τα οποία, αν τα αναζητήσεις μόνος σου, θα τα βρεις. Επειδή, λοιπόν, για αυτούς τους λόγους ο Θεός ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του όσοι τον παραπίκραναν, την οποία [κατάπαυση] ο λόγος παρουσίασε με συντομία, πρέπει να προνοήσουμε και εμείς και να μεριμνήσουμε ώστε να μην περιπέσουμε στα ίδια. Διότι τα ίδια θα συμβούν και σε εμάς, εάν, ενώ η φωνή του Θεού μάς καλεί ακόμη και τώρα, κατά τη σημερινή ημέρα, εμείς ακούγοντάς την σκληρύνουμε τις καρδιές μας· διότι θα καταλάβει και εμάς η οργή του Θεού και θα εκπέσουμε από την ανάπαυση που βρίσκεται κοντά του και μαζί του.

Το ποια είναι δε αυτή η οργή, το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: «Σύμφωνα δε με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού». Ποια είναι δε η κατάπαυσή Του παρά η διαμονή μαζί Του μετά την έξοδο από τον παρόντα βίο, κατά την οποία θα αναπαυθούμε στη βασιλεία Του, έχοντας απαλλαγεί από κάθε αγωγή της πρακτικής ζωής, και όντες προσηλωμένοι μόνο στη θέα των θείων και επουρανίων; Τότε που θα αποδράσει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός· και θα μας διαδεχθεί η παύση των έργων και η απαλλαγή από τα κακά, η πνευματική σχόλη, η ανάπαυλα και το αληθινό Σάββατο. Σε αυτό το αληθινό Σάββατο θα αναπαυθεί και ο ίδιος ο Λόγος του Θεού. Όσον αφορά δε τον αισθητό κόσμο, απευθυνόμενος στον λαό των Ιουδαίων και παρακαλώντας τους, εάν αξιωθούν για δεύτερη φορά –όπως την πρώτη φορά στην έρημο– να ακούσουν τη φωνή του Λόγου του Θεού, η οποία επρόκειτο να τους μιλήσει πάλι κατά την ενανθρώπησή Του, να μη μιμηθούν τους πατέρες τους ούτε να παραπικράνουν ξανά τον Θεό, όπως και πρωτύτερα. Απευθύνοντας τέτοιες παρακλήσεις, μου φαίνεται ότι προλέγει και υπαινίσσεται τη μελλοντική τους απιστία προς τον Χριστό, εφόσον δεν αγνοούσε το μέλλον· προσθέτει λοιπόν στη συνέχεια εκ προσώπου του Θεού και λέει: «Και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους»· και πάλι: «Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου».

Διότι, εφόσον το θείο στόμα είναι αψευδές, και εξέδωσε απόφαση και αποφάνθηκε ότι πάντοτε πλανώνται, και βεβαίωσε με όρκο ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, προθέσπισε σαφώς το μέλλον. Επομένως, διαπιστώνεται ότι, όπως την πρώτη φορά επί Μωυσέως, έτσι και τη δεύτερη φορά επί του Κυρίου πλανήθηκαν στην καρδιά τους, και για τον λόγο αυτό στερήθηκαν την επαγγελία. Γι' αυτό, ακολούθως, μετά τον παρόντα ψαλμό, ο επόμενος καλεί όλα τα έθνη στην επαγγελία του Θεού, επειδή ο προηγούμενος λαός δεν υπάκουσε.

ΩΔΗ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΟΤΑΝ ΟΙΚΟΔΟΜΟΥΝΤΑΝ Ο ΟΙΚΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ. 95ος. Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό· ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του. Επειδή ο λόγος ανέφερε στον προηγούμενο ψαλμό για τον λαό των Ιουδαίων το «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους», και το «Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»· καθώς, αν και προσκάλεσε πρώτους αυτούς στην κατά Θεόν αγαλλίαση, τους βρήκε απειθείς, μεταβαίνει στην κλήση των εθνών. Απευθύνει δε αυτά προς τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρα, πράγμα που είναι φανερό από το «Ευαγγελίζεσθε από ημέρα σε ημέρα το σωτήριό του», που λέγεται στη συνέχεια, και το «Αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του»· διότι οι λόγοι αυτοί δεν έγιναν πράξη μέσω άλλων, παρά μόνο μέσω των αποστόλων του Σωτήρα μας. Γι' αυτό και αρμόζει να απευθύνονται τα προκείμενα λόγια μόνο σε αυτούς, εξαιτίας της Καινής Διαθήκης και του καινού ευαγγελικού άσματος, το οποίο κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη μέσω αυτών.

Θρήνους έψαλλε και ο Ιερεμίας εναντίον του λαού των Ιουδαίων· και οι υπόλοιποι προφήτες ομοίως, θρηνώντας για την πτώση τους, έψαλλαν σε αυτούς κατάλληλες ωδές. Το καινό άσμα όμως, που κηρύσσεται ως ευαγγέλιο στα έθνη, δεν ήταν όμοιο με εκείνα, αλλά περιείχε επαγγελίες καινών και νέων αγαθών, τα οποία δεν απευθύνονταν στον λαό των Ιουδαίων, αλλά σε ολόκληρη τη γη. Πολύ σωστά λοιπόν η επιγραφή αναφέρει ότι το καινό άσμα πρόκειται να ευαγγελισθεί σε όλα τα έθνη, «Ὅτε ὁ οἶκος ᾠκοδομεῖτο μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν». Διότι και αλλιώς, μετά την αιχμαλωσία των Ιουδαίων και μετά την έκπτωσή τους, και την οργή του Θεού που επήλθε εναντίον τους, την οποία διακήρυξε ο προηγούμενος ψαλμός λέγοντας: «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου», οι άνθρωποι που κατοικούν σε όλη τη γη, βάρβαροι και Έλληνες, τον καιρό που συγκροτήθηκε ανάμεσά τους ο οίκος του Θεού, δηλαδή η Εκκλησία του, διδάχθηκαν να ψάλλουν το καινό άσμα, έχοντας αποβάλει τη δαιμονική και πολυθεϊκή πλάνη. Από τότε, λοιπόν, ευαγγελίζονται και το σωτήριο του Θεού, χρησιμοποιώντας τα αναγνώσματα των ιερών Ευαγγελίων σε ολόκληρη την οικουμένη.

Πρέπει, λοιπόν, να το πλύνουμε με τα δάκρυα της μετάνοιας. «Διότι αυτός είναι». Επειδή άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε· αυτός είναι που πρόκειται να μας κρίνει. «Και εμείς». Διότι και τα έθνη έγιναν λαός του Θεού και πρόβατα της αληθινής ποίμνης· διότι δεν εθεωρούντο μόνο οι Ιουδαίοι, λέει, ότι είναι λαός του Θεού. «Σήμερα». Προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη απευθύνεται ο λόγος· όταν ακούσετε, λέει, τη φωνή του Ευαγγελίου, προσέξτε, να μην απιστήσετε. «Μη σκληρύνετε». Λέει, να μην ακολουθήσετε εκείνον τον προηγούμενο καιρό, ούτε να κάνετε όπως έκαναν οι Ιουδαίοι στην έρημο, παραπικραίνοντας τον Θεό. «Κατά την ημέρα». Διότι σαράντα χρόνια τους ανέθρεψε ως τέκνα στην έρημο, δίνοντάς τους όλα όσα ζητούσαν, και με όλα αυτά εκείνοι γόγγυζαν κατά του Θεού. «Όπου πείρασαν». Ζητώντας διάφορα πράγματα από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν ευχαριστούσαν. «Δοκίμασαν». Διότι σαράντα χρόνια δεν πάλιωσε το ένδυμά τους, ούτε τα υποδήματά τους, ούτε οι τρίχες τους μεγάλωσαν, αλλά και τα ενδύματα και τα υποδήματα μεγάλωναν μαζί με τον λαό, και παρ' όλα αυτά γόγγυζαν κατά του Θεού αδιαλείπτως. «Σαράντα». Γι' αυτό, λέει, τους αποστράφηκα, λέει ο Κύριος, διότι είναι γενεά πονηρή και διεστραμμένη. «Και είπα». Τους μέμφεται ο Θεός ως άκαμπτους και σκληρούς στην καρδιά. «Και αυτοί». Δηλαδή δεν θέλησαν να πορευτούν στις οδούς μου, αλλά παρεξέκλιναν.

Συνεπώς, παραγγέλλει ότι, όταν ο νοητός εχθρός κατατροπωθεί και γίνει ακουστή η φωνή του Θεού διά της παρουσίας του Μονογενούς (διότι τότε ο προφήτης δεν ήταν κάποιος απλός προφήτης ούτε μεσίτης του νόμου, αλλά ο ίδιος ο Θεός που ομιλούσε), να μην καταλαλούν για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ευχαριστούν, πράγμα που έκαναν τα τέκνα των Ιουδαίων, αποκαλώντας τον πλάνο και παραβάτη του νόμου· γι' αυτό όσοι καταλαλούν εξολοθρεύονται από τους νοητούς όφεις. «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Μέχρι εδώ να βάλεις σημείο στίξης, και μετά από αυτό να ψάλλεις τα επόμενα: «Αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη»· επειδή και ο Παύλος, παραθέτοντας έτσι αυτή την ψαλμική μαρτυρία, έθεσε ανάλογη στίξη. Στο «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη», πρόσθεσε: «Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη», χρησιμοποιώντας την αναγκαία και λογική διαστολή· επειδή επί σαράντα έτη στην έρημο ο Θεός δοκιμαζόταν από αυτούς. Δοκιμαζόταν δε με την απαίτηση για επίδειξη θαυμαστών σημείων, όταν έλεγαν: «Αφού χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι στον λαό του;» Αυτός όμως «έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη, και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών».

Διότι αυτά εμελωδήθησαν διά του Πνεύματος στον εβδομηκοστό έβδομο ψαλμό. Εξαιτίας αυτών, την γενεά εκείνη, η οποία μετά από τόσα σημεία παρέμεινε αγνώμων και άπιστη, δεν την αποστράφηκε προσωρινά, αλλά στο διηνεκές. Γι' αυτό και δεν προσδιόρισε χρόνο. Όμως, αντί του ρήματος «Προσώχθισα» (αποστράφηκα), η λέξη «Δυσηρεστήθην», δηλαδή ότι ένιωσε δυσάρεστα και δεν ευαρεστήθηκε καθόλου, έχει ειπωθεί από τους υπόλοιπους ερμηνευτές. Και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους. Και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Εύλογα ο Θεός παρέμεινε δυσαρεστημένος με τον λαό των Ιουδαίων, επειδή έχουν την πλάνη συνεχή και όχι προσωρινή. Και αυτός που πλανάται συνεχώς πότε θα επιστρέψει; Εξάλλου δεν πλανώνται με τη γλώσσα, αλλά με την καρδιά, πράγμα που είναι το πλέον δυσχερές· διότι, όταν αυτή έχει εξαπατηθεί, η νόσος είναι αδιόρθωτη. Γι' αυτό τους κατέκρινε μέσω της προφητείας του Ησαΐα: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα. Και τι προκάλεσε την πλάνη της καρδιάς; Η άγνοια των οδών του Θεού, δηλαδή των εντολών, τις οποίες δεν γνωρίζουν τόσο εκείνοι που τις μελετούν, όσο εκείνοι που τις εφαρμόζουν στην πράξη. Ώστε, λοιπόν, ονόμασε άγνοια την απραξία. Διότι πραγματική γνώση είναι αυτή που αποκτάται μέσω των πράξεων· επειδή και τη θάλασσα την γνωρίζουμε όλοι εξ ακοής ή βλέποντάς την από μακριά· αλλά την αληθινή της γνώση την έχουν εκείνοι που εργάζονται σε αυτήν. «Ως ώμοσα εν τη οργή μου, ει εισελεύσονται εις την κατάπαυσίν μου». Το «Ως» (Όπως) εδώ δεν αποτελεί κάποια παρομοίωση, αλλά βεβαίωση του λόγου. Δηλαδή: Πραγματικά ορκίστηκα.

Μήπως ζείτε μόνο τώρα μέσα σε αμαρτίες, ενώ στην αρχή ζούσατε με δικαιοσύνη και ενάρετα έργα; Δεν αναστραφήκατε από παλιά και από την αρχή με αμέτρητες παρανομίες; Δεν σας κατηγόρησε για αναρίθμητα σφάλματα ο προφήτης Ιεζεκιήλ, όταν παρουσίασε τις δύο πόρνες, την Οολά και την Οολιβά, λέγοντας ότι χτίσατε πορνείο στην Αίγυπτο, και καταληφθήκατε από ερωτική μανία για τους βαρβάρους, και λατρεύατε τους ξένους θεούς; Και τι να πει κανείς; Ενώ σχιζόταν η θάλασσα και ραγίζονταν οι βράχοι, και συνέβαιναν τόσα θαύματα στην έρημο, δεν προσκυνήσατε το μοσχάρι; Δεν επιχειρήσατε πολλές φορές να εξοντώσετε τον Μωυσή, πότε λιθοβολώντας τον, πότε καταδιώκοντάς τον, και με αμέτρητους άλλους τρόπους; Δεν βλασφημούσατε ακατάπαυστα εναντίον του Θεού; Δεν μυηθήκατε στη λατρεία του Βεελφεγώρ; Δεν σφάξατε τους γιους σας και τις κόρες σας θυσιάζοντάς τα στα δαιμόνια; Δεν επιδείξατε κάθε είδος ασέβειας και αμαρτίας; Δεν λέει ο προφήτης εκ προσώπου του Θεού προς εσάς: «Σαράντα χρόνια αγανάκτησα με αυτή τη γενεά και είπα, πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους»; Πώς, λοιπόν, δεν σας αποστράφηκε τότε ο Θεός, αλλά μετά τις παιδοκτονίες, μετά τις ειδωλολατρίες, μετά την πολλή αγνωμοσύνη, μετά την ανείπωτη αχαριστία, και τον μεγάλο Μωυσή άφησε να παραμείνει προφήτης ανάμεσά σας, και εξακολουθούσε να επιτελεί σημεία θαυμαστά και παράδοξα;

Ως παραπικρασμό και πειρασμό εννοεί τη δυστροπία του λαού στην έρημο. «Με δοκίμασαν», λέει, «και είδαν τα έργα μου», δηλαδή όταν τους έτρεφα χωρίς να οργώνουν και τους πότιζα με νερό από την πέτρα. «Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με τη γενεά εκείνη», δηλαδή μίσησα τα τεχνάσματά τους και τις απότομες μεταστροφές τους και «επειδή πλανώνταν στην καρδιά τους και δεν γνώρισαν τις οδούς μου», έτσι και εγώ «ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου» και έτσι έγινε. Και από τις εξακόσιες σαράντα οκτώ χιλιάδες εκείνου του λαού, εκτός από τον Ιησού του Ναυή και τον Χάλεβ, γιο του Ιεφοννή, κανείς δεν εισήλθε στην κατάπαυση του Θεού, στη Γη της Επαγγελίας. Αντιθέτως, εξ ολοκλήρου εκείνα τα πλήθη πέθαναν στην έρημο· άλλοι μεν από τον θάνατο της φθοράς, άλλοι δε σε παρατάξεις πολέμων, θερίστηκαν σαν το χορτάρι. Εισήλθαν όμως στη Γη της Επαγγελίας τα τέκνα τους, και πάλι ο ίδιος αριθμός, δηλαδή εξακόσιες σαράντα οκτώ χιλιάδες, όπως αναφέρει ρητά το βιβλίο των Αριθμών, και εξόντωσαν τριάντα εννέα βασιλείς και αμύθητα πλήθη εθνών, Χαναναίων, Αμορραίων, Γεργεσαίων και των υπολοίπων, και παρέλαβαν σαράντα οκτώ οχυρωμένες πόλεις.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΕΩΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΒΙΟ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΥΣΕΩΣ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ιδού μεταβαίνουμε από χρόνο σε χρόνο, από καιρό σε καιρό και από εορτή σε εορτή· και δεν υπάρχει καμία σταθερότητα σε τούτο τον βίο, και οπωσδήποτε πρέπει να τελειώσουμε αυτή τη ζωή και να εισέλθουμε στην ανάπαυσή μας. «Διότι εκείνος που εισήλθε στην ανάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του», καθώς είναι γεγραμμένο. Ποια είναι δε η ανάπαυση; Η βασιλεία προφανώς των ουρανών, προς την οποία μας παρακινεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την ανάπαυση, για να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι, όπως ακριβώς ο Θεός υποσχέθηκε στους Ισραηλίτες να τους εισαγάγει στη γη της επαγγελίας, αλλά επειδή απείθησαν και τον παραπίκραναν δεν τους επιτράπηκε να εισέλθουν· έτσι ούτε και εμείς πρόκειται ποτέ να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, αν είμαστε απειθείς στις εντολές του. «Σαράντα χρόνια», λέγει, «δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου· γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Και εδώ, η υπομονή του Θεού δεν είναι σαράντα χρόνια, αλλά διαρκεί όσο η παράταση της ζωής του καθενός.

Εσείς οι ίδιοι, στα προηγούμενα χρόνια δεν υπομείνατε διωγμούς και αρπαγές; Κι όμως, βρήκατε αληθινές τις υποσχέσεις του Θεού. Από πού λοιπόν προέρχεται η κακία; Και προς τι αυτή η ματαιότητα; Αλλά, όπως φαίνεται, ξεχάσαμε τις ευεργεσίες του Θεού, όπως ο παλαιός Ισραήλ, και προκαλούμε «τον Χριστό, όπως ακριβώς τον προκάλεσαν μερικοί από αυτούς». Αλλά τι λέει γι' αυτούς; «Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενιά και είπα·»