Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 94:2

Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση. Σαν να έλεγε: Πριν καθίσει για κρίση, ας προλάβουμε το πρόσωπό του, που είναι ο Υιός, με την εξομολόγηση, και ας το καταστήσουμε ευμενές προς αυτούς. Διότι έτσι θα σας συμβεί να καταλήξετε σε αγαθά· επειδή η εξομολόγηση έχει αγαθό τέλος· και αυτό το φανερώνει το χωρίο των Ψαλμών: Ας αλαλάξουμε προς αυτόν.

Δεν επιθυμούσα να μιλήσω με αυτόν τον τρόπο, αλλά αναγκάστηκα να εκφραστώ έτσι, ώστε εσύ, ακούγοντας τα σκυθρωπά, να αποφύγεις το δεινό. Και πότε πρέπει να τα αποφεύγει κανείς; 〈Τώρα είναι ημέρα σωτηρίας.〉 Γνωρίζεις ότι για όποιον θέλει να βρίσκεται κοντά στον Χριστό, 〈έρχεται〉 καιρός 〈κατά τον οποίο κανείς δεν μπορεί να εργαστεί.〉 Έρχεται νύχτα όπου 〈ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, σύμφωνα με τα έργα του.〉 Έρχεται ημέρα κατά την οποία κανείς δεν μπορεί να αναβάλει για την αύριον. 〈Διότι δεν〉 〈υπάρχει κανείς στον θάνατο που να σε μνημονεύει〉 και 〈στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;〉 Εάν λοιπόν έτσι έχουν οριστεί τα πράγματα, αδελφοί, και δεν μπορούμε να τα παρακάμψουμε ούτε είναι δυνατόν να περάσουμε απαρατήρητοι, 〈ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν του με εξομολόγηση.〉 Ας προφθάσουμε, για να μην προφθαστούμε.

Ελάτε, λοιπόν, και εμείς, φιλόχριστοι αδελφοί, πριν έλθει εκείνη η ημέρα, πριν διαλυθεί η πανήγυρη, πριν έλθει φανερά ο Θεός και μας βρει ανέτοιμους. Ας παρουσιαστούμε ενώπιόν του με εξομολόγηση, με μετάνοια, με προσευχές, με νηστείες, με δάκρυα, με φιλοξενίες. Ας τον προφθάσουμε, πριν έλθει φανερά και μας βρει ανέτοιμους. Ας μην παύσουμε να μετανοούμε και να παρακαλούμε με πόνο, και να ετοιμαζόμαστε για την προϋπάντηση του Κυρίου, όλοι μαζί, άνδρες και γυναίκες, πλούσιοι και φτωχοί, δούλοι και ελεύθεροι, γέροντες και νέοι.

Ελάτε λοιπόν και εμείς, φιλόχριστοι αδελφοί, πριν να έρθει εκείνη η ημέρα, πριν να διαλυθεί η πανήγυρις, πριν ο Θεός έρθει φανερά και μας βρει ανέτοιμους. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν του με εξομολόγηση, με μετάνοια, με προσευχές. Ας προφθάσουμε με νηστείες, με δάκρυα, με φιλοξενίες. Ας προφθάσουμε, πριν έρθει φανερά και μας βρει ανέτοιμους. Ας μην παύσουμε να μετανοούμε και να παρακαλούμε με πόνο, και να ετοιμαζόμαστε για την προϋπάντηση του Κυρίου, όλοι μαζί, άνδρες και γυναίκες, πλούσιοι και φτωχοί, δούλοι και ελεύθεροι, ηλικιωμένοι και νέοι.

Ποιος είναι πιο άθλιος και πιο βδελυρός από αυτόν, που ατιμάζει τον Θεό, ο οποίος έδωσε εντολές και μίλησε μέσω του νόμου και των Προφητών και των Αποστόλων, και ο οποίος εισπράττει το αλίμονο που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του Προφήτη: «Αλίμονο σε αυτούς εξαιτίας των οποίων βλασφημείται το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη». Μην, αδελφοί μου, παρακαλώ, μην καταναλώσουμε έτσι τις ημέρες της μετάνοιάς μας, αλλά ας ακούσουμε τον προφήτη Δαβίδ που φωνάζει, μας προτρέπει και λέει: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Και επισπεύδοντας έλεγε: «Ας προφτάσουμε το πρόσωπό Του με εξομολόγηση». Ας προφτάσουμε πριν διαλυθεί η πανήγυρη· ας προφτάσουμε πριν Εκείνος έρθει φανερά και μας βρει να αδρανούμε μέσα στην αμέλεια, πριν ακουστεί εκείνη η κραυγή: «Ιδού, ο Νυμφίος έρχεται». Τότε οι έτοιμοι χαίρονται, τότε αγαλλιούνται οι εύσπλαχνοι, και οι ταπεινοί σκυθρωπάζουν, και οι άξιοι χαίρονται με χαρά ανείπωτη.

Αλλά ας προφτάσουμε, αδελφοί, και ας τρέξουμε όσο έχουμε καιρό, πριν στηθούν οι θρόνοι, πριν μας χωρίσει τον έναν από τον άλλον. Ας παρουσιαστούμε εγκαίρως ενώπιόν του με εξομολόγηση, και ας αλαλάξουμε προς αυτόν με ψαλμούς. Είπε με ψαλμούς, όχι με γελοιότητες· με ψαλμούς, όχι με δαιμονικά άσματα. Είπε: ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε μπροστά του και να κλάψουμε, όχι να χορέψουμε ή να παίξουμε κιθάρα, αλλά να κλάψουμε με ψαλμούς και ύμνους.

Επειδή, λοιπόν, εκείνοι πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, εύλογα ο ψαλμός που ακολουθεί αμέσως μετά καλεί όλα τα έθνη στο νέο άσμα και στην εν Θεώ αγαλλίαση. «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση, και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε σε αυτόν». Κατά μεν την πρώτη του παρουσία, ο Λόγος του Θεού, αποκρύπτοντας το ένθεο πρόσωπό του, περιβλήθηκε τη μορφή του δούλου· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· διότι απέστρεψε το πρόσωπό του, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε». Κατά δε τη δεύτερη παρουσία του, θα εμφανιστεί με ακάλυπτο πρόσωπο και με πολλή δύναμη και δόξα· για τον λόγο αυτόν, το κείμενο, αφού προέταξε αυτά που ειπώθηκαν πρώτα, τα οποία έπρεπε να πράττουμε κατά την πρώτη του παρουσία, στη συνέχεια υπενθυμίζει τη δεύτερη και ένδοξη επιφάνειά του, προτρέποντας να προνοήσουμε για το μέλλον και να προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση. Διότι είναι καλό να προφθάσουμε και να προλάβουμε, και, προτού φανεί το ένδοξο πρόσωπό του, να εξασφαλίσουμε για τον εαυτό μας την κάθαρση από όσα αμαρτήσαμε μέσω της εξομολόγησης.

Η εξομολόγηση θα ήταν γνήσια, εάν αλαλάζαμε προς Αυτόν με ψαλμούς, δηλαδή μέσω των οργάνων της ψυχής, τα οποία είναι τα σώματα· μέσω αυτών αρμόζει να επιτελούμε τον λεγόμενο αλαλαγμό, επιδεικνύοντας με σώφρονα βίο και ενάρετη πολιτεία την αρμονία του θείου Πνεύματος και τον άγιο ρυθμό. Αυτά, βέβαια, έχουν ειπωθεί πρωτίστως προς τον λαό των Ιουδαίων, καθώς ο λόγος τούς προσκαλεί στη γνώση του Σωτήρα μας· ωστόσο, θα μπορούσαν ωφέλιμα να εφαρμοστούν και σε όλους εμάς. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας πάνω σε όλους τους θεούς». Όσα έχουν παραγγελθεί στα προηγούμενα, πρέπει να τα επιτελούμε στον Κύριο και Σωτήρα μας, δηλαδή στον Λόγο του Θεού, τόσο για τους υπόλοιπους λόγους όσο και διότι, όντας εκ φύσεως μέγας Θεός, τυγχάνει και μέγας βασιλιάς, ως ο μονογενής Λόγος του Θεού. Είναι δε μέγας βασιλιάς πάνω σε όλους τους θεούς, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «πάνω από όλους τους θεούς»· είτε αυτών που από πλάνη θεωρούνται θεοί από τα έθνη· είτε εκείνων που είναι παρόμοιοι με τον Μωυσή, στον οποίο ειπώθηκε: «Σε κατέστησα θεό για τον Φαραώ»· είτε των θεών για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε»· και, «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών»· διότι κανείς από αυτούς δεν είναι όμοιός Του. Γι' αυτό και αλλού έχει ειπωθεί: «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, και ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;»

«Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε». Αφού ο λόγος εξέθεσε τη θεϊκή δύναμη του Κυρίου μέσω της προηγούμενης διδασκαλίας, και αφού είπε πιο πάνω, «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση», τώρα κατ' ανάγκην διασαφηνίζει τον τρόπο της εξομολόγησης. Ξεκινώντας δε τον ψαλμό με τρόπο πολύ προτρεπτικό, δεν άρχισε από τα πιο θλιβερά, αλλά από τα πιο χαρμόσυνα, ώστε να μην αποθαρρυνθούν όσοι καλούνται, ακούγοντας αμέσως στην αρχή το «ας προσπέσουμε και ας κλάψουμε»· εκτός αν μέσω αυτών φανερώνει δύο τάγματα: ένα το ανώτερο, το οποίο προηγουμένως καλεί στον αίνο και την αγαλλίαση, και ένα δεύτερο, το οποίο έχει ανάγκη θεραπείας. Γι' αυτό, στα πρώτα εδάφια ειπώθηκε το «Ελάτε να αγαλλιάσουμε»· έπειτα στη συνέχεια, μετά από όσα θεολογήθηκαν περί του Κυρίου και μετά την κλήση των πρώτων, μεταβαίνει στους δεύτερους, διδάσκοντάς τους, αντί για ύδωρ και ραντισμούς, να χρησιμοποιήσουν το κλάμα και την εξομολόγηση για τα προηγούμενα αμαρτήματά τους. Προσθέτοντας δε προτρεπτικά στο «ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου» το «που μας δημιούργησε», υπογράμμισε αγαθές ελπίδες, διδάσκοντας ότι δεν είμαστε ξένοι προς Αυτόν, αλλά δικό Του έργο και δημιούργημα· γι' αυτό αρμόζει να προσδοκούμε τα καλύτερα, δεδομένου ότι Εκείνος φροντίζει το δικό Του δημιούργημα.

«Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας κατά τον παραπικρασμό». Μία φορά τότε, λέγει, σκληρύνατε τις καρδιές σας, όταν ακούσατε τη φωνή του στην έρημο· προσέξτε λοιπόν να μην πράξετε το ίδιο και δεύτερη φορά, εάν ακούσετε πάλι τη φωνή εκείνου, ο οποίος έγινε σήμερα άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτός ο λόγος πρωτίστως έχει ειπωθεί προς εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, προφερόμενος εκ μέρους του χορού των προφητών· οι οποίοι, βέβαια, στην αρχή τα έλεγαν όλα στον πληθυντικό, συγκαταλέγοντας και τον εαυτό τους ανάμεσα σε αυτούς που καλούνταν· διότι έλεγαν: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε και ας αλαλάξουμε και ας παρουσιαστούμε μπροστά του»· και πάλι: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε και να κλάψουμε»· ενώ στο παρόν σημείο, απευθυνόμενοι σε άλλα πρόσωπα, τους προτρέπουν να μην απορρίψουν την κλήση, ούτε να απιστήσουν στη φωνή που πρόκειται σήμερα να τους μιλήσει. Τη λέξη δε «σήμερα», ο Απόστολος την ερμήνευσε για όλο τον παρατεινόμενο χρόνο της ζωής μας, σύμφωνα με το «όσο διάστημα ονομάζεται το σήμερα». Ο λόγος αυτός προτρέπει με αφορμή αυτό και εμάς να αρχίσουμε την εφαρμογή όσων έχουν παραγγελθεί.

Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση, και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε προς αυτόν. Ας προσφέρουμε αδιάκοπα θυσία αινέσεως στον Θεό, δηλαδή τον καρπό των χειλέων που ομολογούν το όνομά του, και ας μην ξεχνούμε την αγαθοεργία και την προσφορά· διότι σε τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός, ώστε να αποπλύνουμε τον ρύπο της αμαρτίας, και θα ανακαινιστεί σαν του αετού η πνευματική μας νεότητα. Όπως ακριβώς συνέβη και με τον μακάριο πρεσβύτη Συμεών, ώστε και εμείς, ειρηνικά και με περίσσεια χαρά, με αγαθή πεποίθηση και σωτήρια ελπίδα να τρέξουμε προς την έξοδο του βίου μας, και να μην αναχωρήσουμε από τον παρόντα βίο με αισχύνη και δέος, και, κατά κάποιον τρόπο, παρά τη θέλησή μας, όπως εκείνοι που έχουν επίγνωση των δικών τους πονηρών πράξεων και αισθάνονται ως δυσάρεστη και απεχθή την επιστασία του βασιλιά. Ας μιμηθούμε την έντονη και ανυποχώρητη επιμονή της μακαρίας Άννας στις νηστείες και τις προσευχές· ας μη φανούμε κατώτεροι από μία γυναίκα, και μάλιστα η οποία ζούσε υπό τη σκιά του Νόμου, όπου η αρετή και η ευδοκίμηση σε τέτοια έργα ήταν σπάνια.

Αίνος ωδής του Δαβίδ. Συνέδεσε τον αίνο με το μέλος. Διότι ως ωδή νοείται το μέλος. Υπαινίχθηκε δε και τη δεύτερη παρουσία του Χριστού. Ελάτε να αγαλλιάσουμε: Προτροπή των πιστών από τον προφήτη. Ας αλαλάξουμε: Με ψαλμούς και ύμνους, δηλαδή με φωνή ας προσέλθουμε στον Θεό. Ας προφτάσουμε: Πριν έρθει, λέει, να κρίνει ζώντες και νεκρούς, ο καθένας ας αναγγείλει τα έργα του εξομολογούμενος. Και με ψαλμούς: Δηλαδή πρέπει ακατάπαυστα να ψάλλουμε στον Θεό. Διότι Θεός: Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από αυτόν και η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια. Διότι στο χέρι: Επειδή με την σπιθαμή μέτρησε τον ουρανό και με τη χούφτα τη γη, ώστε τα πάντα να τα έχει (κατέχει) μέσα στο χέρι του ως Θεός. Και τα ύψη: Αν όλη τη γη την έχει μέσα στο χέρι του, πώς όχι και τα όρη; Πρέπει δε να εννοήσουμε τα δόγματα των προφητών, τα οποία είναι νοητά όρη. Διότι δική του είναι: Και την αισθητή ως μεγάλη, που είναι ο βίος <ο κόσμος>, και τη νοητή ως μεγαλύτερη, που είναι το βάπτισμα. Και την ξηρά: Τη γη ονομάζει ξηρά, επειδή και αυτή είναι έργο του Θεού, ως μεγάλο στοιχείο. Να εννοείς δε τον άνθρωπο, επειδή πλάστηκε (τον οποίο έπλασε με τα ίδια του τα χέρια)· διότι νοητή γη είναι ο άνθρωπος. Ελάτε να προσκυνήσουμε: Ελάτε, λέει, να προσκυνήσουμε αυτόν που έκανε τέτοια θαυμάσια. Μιλάει δε και για τη μετάνοια. Και ας κλάψουμε: Γιατί να κλάψουμε; Διότι αυτός μεν έπλασε καθαρό το σκεύος μας, εμείς όμως το λερώσαμε.

Το ποια είναι αυτή και για ποιους λόγους την δίδαξε, το φανερώνουν τα επόμενα: «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε σε αυτόν». Βλέπεις ότι ευαγγελίζεται τη λύτρωση των αμαρτιών; Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει σαφώς η εξομολόγηση. Επομένως, ευλόγως παραγγέλλει να αγαλλιούμε για αυτήν και να αλαλάζουμε, δηλαδή να υψώνουμε φωνή επινίκια, εφόσον έχουν ηττηθεί οι νοητοί εχθροί. Και να αλαλάζουμε και να αγαλλιούμε προς τον Θεό· διότι δικό του έργο είναι η ήττα των εχθρών και η συγχώρηση των δικών μας σφαλμάτων. Γι' αυτόν τον λόγο προτείνει να προφθάσουμε το πρόσωπό του, για να προϋπαντήσουμε τον Χριστό.

Όταν δε εξομολογηθούμε, τότε μπορούμε και με ψαλμούς να αναφωνήσουμε θριαμβευτικά. Διότι η επινίκια ωδή, που είναι ο αλαλαγμός, δεν ταιριάζει να προφέρεται από ακάθαρτη καρδιά και βέβηλη γλώσσα. Όταν όμως και οι δύο καθαριστούν μέσω της εξομολόγησης, η ωδή γίνεται θυσία και ο ψαλμός αποβαίνει για εμάς αλαλαγμός. Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλεύς μέγας σε όλη τη γη. Μην αποδίδεις, λέει, τη νίκη στον εαυτό σου, ούτε να καυχιέσαι αναφωνώντας θριαμβευτικά για την κατατρόπωση των εχθρών σαν να την κατόρθωσες εσύ.

Μην θεωρήσετε, λοιπόν, ως μύθους τους λόγους της Γραφής που σας απαγγέλθηκαν, αλλά μετανοήστε. Διότι αυτό είναι εφικτό όσο βρισκόμαστε εδώ. Επειδή ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει την ένδοξη ζωή. Διότι, εάν προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση, δηλαδή εάν πριν από την Ημέρα της Κρίσεως απολογηθούμε για αυτά με έργα, τότε κατά την κρίση θα ελεηθούμε. Διότι την απόφαση του Δημιουργού, όπως ανέφερα, πρέπει να τη θεωρούμε ισχυρότερη από κάθε απόδειξη.

Βλέπεις ότι ο Ίδιος επιθυμεί περισσότερο να σου συγχωρήσει τα αμαρτήματα; Ας μην οκνούμε λοιπόν, ούτε να αναβάλλουμε. Είναι φιλάνθρωπος και αγαθός· ας Του δώσουμε μόνο την αφορμή, και τούτο για να μην γίνουμε εμείς άχρηστοι, αφού και χωρίς αυτό θα μας συγχωρούσε. Αλλά όπως ακριβώς εμείς, προκειμένου για τους δικούς μας υπηρέτες, επινοούμε χίλια δυο πράγματα και τα διευθετούμε, έτσι πράττει και Εκείνος για τη δική μας σωτηρία. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση, διότι είναι αγαθός και επιεικής. Εάν όμως δεν Τον επικαλείσαι εν αληθεία, ούτε θέλεις να πεις μέσα από την καρδιά σου το «Συγχώρεσε», αλλά το λες μόνο με το στόμα, τι να κάνει Εκείνος; Τι σημαίνει να επικαλείσαι εν αληθεία; Να το κάνεις με αγαθή προαίρεση, με προθυμία, με διάνοια ειλικρινή· όπως ακριβώς λένε για τα μύρα ότι είναι αληθινά και δεν έχουν τίποτα το νόθο, έτσι συμβαίνει και εδώ. Εκείνος που πραγματικά Τον επικαλείται, και εκείνος που πραγματικά Τον παρακαλεί, επιμένει διαρκώς και δεν απομακρύνεται μέχρις ότου λάβει. Ενώ εκείνος που απλώς εκτελεί ένα τυπικό καθήκον, και με αυτόν τον τρόπο εκπληρώνει απλώς τον νόμο, δεν επικαλείται εν αληθεία. Όποιος κι αν είσαι, μην λες μόνο «Είμαι αμαρτωλός», αλλά φρόντιζε να απαλλάξεις τον εαυτό σου από αυτή την ιδιότητα· μην το λες απλώς, αλλά και να πονάς. Εάν πονάς, αγωνίζεσαι· εάν δεν αγωνίζεσαι, δεν πονάς· εάν δεν πονάς, χλευάζεις. Ποιος, λέγοντας ότι «Ασθενώ», δεν κάνει τα πάντα ώστε να απαλλαγεί; Μεγάλο όπλο είναι η προσευχή. «Εάν εσείς», λέγει, «γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας;». Γιατί δεν θέλεις να προσέλθεις;

«Εισήλθαν σε εσένα κατάσκοποι;» Λέει: «Ναι»· διότι, αν έλεγε από την αρχή «Όχι», θα προκαλούσε εκείνους που είχαν έλθει να ερευνήσουν. Αλλά λέει: «Και εισήλθαν, και εξήλθαν από αυτόν τον δρόμο· καταδιώξτε τους και θα τους προφτάσετε». Ω, τι καλό ψεύδος! Ω, τι καλός δόλος, που δεν προδίδει τα θεία, αλλά διαφυλάττει την ευσέβεια. Εάν, λοιπόν, εκείνη τη Ραάβ η μετάνοια την αξίωσε τέτοιας σωτηρίας, και κηρύσσεται από το στόμα των αγίων, με τον Ιησού του Ναυή να βροντοφωνάζει στην έρημο: «Ας ζήσει η Ραάβ η πόρνη», και τον Παύλο να λέει: «Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς», πόσο μάλλον εμείς, εάν προσφέρουμε μετάνοια, θα δεχθούμε τη σωτηρία; Ο παρών καιρός είναι καιρός μετανοίας· διότι είναι μεγάλος ο φόβος των αμαρτημάτων που μας βαραίνουν, εάν η μετάνοια δεν προλάβει την τιμωρία. Ας προφτάσουμε το πρόσωπό Του με εξομολόγηση· ας σβήσουμε την πυρκαγιά των αμαρτημάτων, όχι με πολλά νερά, αλλά με λίγα δάκρυα. Πολύ είναι το πυρ της αμαρτίας, και με λίγο δάκρυ σβήνεται· διότι το δάκρυ σβήνει την πυρκαγιά των αμαρτημάτων και αποπλύνει τη δυσωδία της αμαρτίας.

Πένθησε για την αμαρτία, ώστε να μη θρηνήσεις για την τιμωρία· απολογήσου στον κριτή, προτού προσέλθεις στο δικαστήριο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι όλοι όσοι επιθυμούν να εξευμενίσουν τον κριτή, δεν τον καλοπιάνουν κατά την ίδια την εξέταση της δίκης, αλλά πριν εισέλθουν στο δικαστήριο προσπαθούν να τον εξευμενίσουν είτε μέσω φίλων, είτε μέσω προστατών, είτε με κάποιον άλλο τρόπο; Επομένως, το ίδιο συμβαίνει και με τον Θεό· την ώρα του κριτικού βήματος δεν είναι δυνατόν να πεισθεί ο δικαστής, πριν όμως από την ώρα της κρίσεως είναι δυνατόν να εξευμενισθεί ο κριτής. Γι' αυτό έλεγε ο Δαβίδ: «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση». Εκεί, τον μέγα κριτή δεν τον παραπλανά η τέχνη των ρητόρων· δεν τον κατευνάζει η εξουσία· δεν πείθεται από αξιώματα· δεν προσωποληπτεί· δεν διαφθείρεται με χρήματα, αλλά η δικαιοκρισία του είναι φοβερή και αδυσώπητη.

Η ημέρα της κρίσεως πλησιάζει· ας φοβηθούμε έστω και γι' αυτό. Αδελφός δεν μπορεί να μας λυτρώσει, θα λυτρώσει άραγε άνθρωπος; Εκεί θα μετανοήσουμε πολύ· αλλά στον θάνατο κανείς δεν θα εξομολογηθεί σε Αυτόν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό Του με εξομολόγηση»· δηλαδή, την παρουσία Του. Διότι εδώ, οτιδήποτε και αν κάνουμε, έχει ισχύ, εκεί όμως όχι πλέον. Πες μου, αν κάποιος μας έβαζε μέσα σε ένα φλεγόμενο καμίνι για λίγο χρόνο, δεν θα υπομέναμε τα πάντα για να απαλλαγούμε, έστω κι αν χρειαζόταν να δώσουμε χρήματα, έστω κι αν χρειαζόταν να υποστούμε δουλεία; Πόσοι περιέπεσαν σε βαριές ασθένειες, και θα προτιμούσαν με προθυμία να τα δώσουν όλα ώστε να απαλλαγούν, εάν βέβαια τους δινόταν η επιλογή; Εάν λοιπόν εδώ μια ολιγοχρόνια ασθένεια μας βασανίζει τόσο πολύ, τι θα κάνουμε εκεί, όταν η μετάνοια δεν θα προσφέρει κανένα όφελος;

Και πότε θα μπορέσουμε να τον καταστήσουμε ίλεων; Και πώς δεν θα τον παροξύνουμε περισσότερο με αυτό ακριβώς; Διότι, περισσότερο από το να αμαρτάνουμε, το να μην αισθανόμαστε πόνο όταν αμαρτάνουμε είναι αυτό που τον κάνει να αγανακτεί και να οργίζεται. Γι' αυτό, λοιπόν, άξιο θα ήταν να βυθιστούμε μέσα στην ίδια τη γη, και να μη βλέπουμε ούτε αυτόν τον ήλιο, ούτε καν να αναπνέουμε καθόλου, διότι ενώ έχουμε έναν τόσο ευδιάλλακτο Δεσπότη, εμείς τον παροξύνουμε, και ενώ τον παροξύνουμε, δεν δείχνουμε καν μετάνοια. Αν και ο Ίδιος, ακόμη και όταν οργίζεται, δεν το πράττει επειδή μας μισεί και μας αποστρέφεται, αλλά για να μας ελκύσει κοντά Του, έστω και με αυτόν τον τρόπο. Διότι, εάν ενώ περιυβρίζεται διαρκώς, συνέχιζε να σε ευεργετεί, μάλλον θα τον καταφρονούσες περισσότερο. Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, αποστρέφεται το πρόσωπό Του για λίγο, ώστε να σε έχει παντοτινά μαζί Του. Ας λάβουμε λοιπόν θάρρος από τη φιλανθρωπία Του και ας επιδείξουμε επιμελή μετάνοια, προτού φθάσει η ημέρα που δεν θα μας επιτρέψει να ωφεληθούμε καθόλου από αυτήν. Διότι τώρα τα πάντα εξαρτώνται από εμάς· τότε όμως, ο Κριτής καθίσταται ο μόνος κύριος της αποφάσεως. Ας προφθάσουμε, λοιπόν, το πρόσωπό Του με εξομολόγηση, ας κλαύσουμε, ας θρηνήσουμε. Διότι, εάν μπορέσουμε να παρακαλέσουμε τον Κριτή να μας συγχωρήσει τα αμαρτήματα πριν από την καθορισμένη ημέρα της κρίσεως, δεν θα υπάρχει πλέον ανάγκη να παρουσιαστούμε στο δικαστήριο· ενώ αντίθετα, εάν δεν συμβεί αυτό, θα εκδικάσει την υπόθεσή μας δημόσια, παρουσία ολόκληρης της οικουμένης, και δεν θα υπάρχει πλέον για εμάς καμία απολύτως ελπίδα συγγνώμης.

Του ιδίου στο χωρίο: Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο. Η βοή της σάλπιγγας εγείρει τον οπλίτη για πόλεμο και τον παρουσιάζει έτοιμο για μάχη απέναντι στους εχθρούς· και το τέλος του χειμώνα αναγκάζει τους ναύτες να αναχωρήσουν από το λιμάνι και να επιβιβαστούν στο πλοίο. Έτσι και εμάς ο μελωδός Δαβίδ, αφού ήχησε πανηγυρικό μέλος μέσα από τη βίβλο του, μας οδήγησε σήμερα σε τούτη την πνευματική ευωχία. Διότι, τι λέει; Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας. Ας παρουσιαστούμε μπροστά στο πρόσωπό Του με εξομολόγηση. Ω, δαβιδική φωνή· ω, αγαθή κλήση· ω, πνευματική τροφή! Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας.

Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση. Ω, τι δεσποτική ευσπλαχνία! Ω, τι προφητική παραίνεση που καλεί σε μετάνοια! Είδες, αγαπητέ, την αγαθότητα της δεσποτικής ευσπλαχνίας και την ιλαρότητα του προφητικού κηρύγματος; Πώς προτρέπει όλους εμάς σε μετάνοια και μας καλεί προς την ευσέβεια και τη σωτηρία, λέγοντας: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Ο Κύριος το πρόσταξε, ο προφήτης κάλεσε, ας υπακούσουμε εμείς. Διότι δεν μας κάλεσε σε φθαρτό γεύμα, θέλοντας να χορτάσει την επιθυμία της κοιλιάς. Έτσι μας καλεί μέσα από τη γλυκόφωνη λύρα: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Όλοι λοιπόν όσοι συνδεθήκαμε σφιχτά με τα δεσμά της αγάπης του και βαστάζουμε τον ζυγό της υπακοής, ας προσέλθουμε στον Δεσπότη, πραγματοποιώντας τον καθαρμό των κακών που πράξαμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Διότι ο παρών βίος είναι καιρός μετανοίας, ενώ η μέλλουσα παρουσία είναι καιρός απειλής και κρίσεως. Άκουσε τον ίδιο τον προφήτη να λέει: «Στον δε άδη, ποιος θα σε εξομολογηθεί;». Ας μην δεσμεύεται λοιπόν η διάνοιά μας από πολύπλοκα δεσμά, αλλά ας τον ικετεύσουμε με όλη μας την καρδιά· διότι είναι έτοιμος να ακούσει τη δέηση αυτών που ζητούν· αρκεί μόνο εσύ να μην αμελήσεις να του το ζητήσεις. Ο Θεός παρίσταται πιο έτοιμος από εσένα. Δεν έχεις ανάγκη από μακρά οδοιπορία, ούτε να διασχίσεις πελάγη· αλλά άκουσέ τον που λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας».

Πόσος πλούτος φιλανθρωπίας και ελεημοσύνης υπάρχει σε εσένα. Αυτοί που προηγουμένως είχαν υποβληθεί σε θανατική καταδίκη, τώρα έχουν καταστεί δάσκαλοι της οικουμένης. Διότι όλοι, προσβλέποντας σε αυτούς καθοδηγούνται, και λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη μετάνοιά τους, παραμένουμε αλώβητοι από ναυάγια. Βλέπεις, αγαπητέ, πόση ισχύ έχει η μετάνοια; Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, από ημέρα σε ημέρα· διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή. Διότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται έτσι, σαν τον κλέφτη μέσα στη νύχτα. Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε με χαρά προς τον Θεό τον σωτήρα μας. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση. Διότι είναι άδηλη η έκβαση της ζωής μας, καθώς δεν περιμένει ευκαιρία, ούτε έχει οριστεί συγκεκριμένος χρόνος για εμάς. Αλλά, όποτε προστάξει Εκείνος που έδωσε σε όλους την πνοή, τότε η ψυχή, πετώντας μακριά από το σώμα, το εγκαταλείπει έρημο.

Ποιοι είναι δε αυτοί που πωλούν, παρά οι φτωχοί; Δώσε άρτο, και θα λάβεις εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον σωτήρα μας. Ας προσέλθουμε ενώπιόν του με εξομολόγηση, διότι η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα του αδήλου βίου έχει πλησιάσει. Είθε δε όλοι εμείς, όντας φως εκ φωτός, να περιπατήσουμε μέσα στο φως της δόξας του Χριστού, του Σωτήρα μας, ενωμένοι με αυτόν τον ίδιο τον Κύριό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πόσο πολύ παρακάλεσαν εκείνες οι παρθένες τις συνομήλικές τους για λίγο λάδι, αλλά άκουσε και εκείνες τι τους απαντούν: «Μήπως και δεν φτάσει για εμάς και για εσάς»· και κανείς δεν μπόρεσε να τις εισαγάγει στον νυμφώνα. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, αυτά τα πράγματα, ας φροντίσουμε και εμείς τη ζωή μας. Διότι, όσους πόνους και αν αναφέρεις, και όσες τιμωρίες και αν προβάλεις, όλα αυτά δεν θα είναι τίποτα σε σύγκριση με τα μελλοντικά αγαθά. Φέρε στον νου σου, λοιπόν, αν θέλεις, φωτιά και σίδερο και θηρία, και οτιδήποτε είναι πιο σκληρό από αυτά· παρ' όλα αυτά, ούτε καν σκιά δεν είναι αυτά μπροστά σε εκείνα τα βασανιστήρια. Διότι τα επίγεια βάσανα, όταν επιβληθούν με μεγαλύτερη σφοδρότητα, τότε ακριβώς γίνονται πιο ελαφρά, καθώς φέρνουν γρήγορα την απαλλαγή (του θανάτου), επειδή το σώμα δεν επαρκεί για να αντέξει ταυτόχρονα και στη σφοδρότητα και στη μακρά διάρκεια της τιμωρίας. Εκεί, όμως, δεν συμβαίνει το ίδιο, αλλά συνυπάρχουν και τα δύο, και η χρονική παράταση και η υπερβολή, τόσο στα ευχάριστα όσο και στα δυσάρεστα. Ενόσω, λοιπόν, υπάρχει καιρός, ας προσέλθουμε εγκαίρως ενώπιον του προσώπου του με εξομολόγηση, ώστε να το αντικρίσουμε τότε ήμερο και γαλήνιο, για να διαφύγουμε από εκείνες τις απειλητικές δυνάμεις. Δεν βλέπεις τους εδώ στρατιώτες, οι οποίοι υπηρετούν τους άρχοντες, πώς σέρνουν, πώς δένουν, πώς μαστιγώνουν, πώς καταξεσκίζουν τα πλευρά, πώς φέρνουν τις αναμμένες δάδες στα βασανιστήρια;

Διότι ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου όμως λόγοι δεν πρόκειται να παρέλθουν. Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου. Ζω εγώ, ο οποίος δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού. Ακούσατε ότι ο Φιλάνθρωπος ορκίστηκε στον εαυτό του. Γι' αυτό προτρέπω τους πάντες: Ελάτε, τέκνα, ακούστε με· και όσο έχουμε καιρό, ας σπεύσουμε, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου. Ας προσέλθουμε έγκαιρα ενώπιόν του με εξομολόγηση. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Διότι αυτός μας δημιούργησε, αυτός ας μας σπλαχνιστεί και ας μας ευλογήσει, ας κάνει να λάμψει το πρόσωπό του επάνω μας και ας μας ελεήσει· διότι αυτός είναι ο Θεός όσων μετανοούν, αυτός μας δέχεται όταν μετανοούμε, αυτός και θα μας ποιμάνει· σε αυτόν ανήκει η δόξα και η ισχύς και κάθε ευχαριστία, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι το «έχω προείπει και πάλι λέγω, σαν να είμαι παρών για δεύτερη φορά, και ενώ απουσιάζω τώρα γράφω», δεν υπονοεί τίποτε άλλο παρά αυτό ακριβώς που υπάρχει φόβος μήπως συμβεί και σε εμάς. Διότι τώρα, έστω κι αν δεν παρευρίσκεται ο Παύλος, ο οποίος τότε απειλούσε τους Κορινθίους, είναι όμως παρών ο Χριστός, ο οποίος τότε μιλούσε μέσω εκείνου. Και αν επιμένουμε να παραμένουμε ανένδοτοι, δεν θα μας λυπηθεί, αλλά θα μας καταφέρει μεγάλο πλήγμα και εδώ και εκεί. «Ας προφθάσουμε, λοιπόν, να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση», ας εκχύσουμε ενώπιόν Του τις καρδιές μας. «Αμάρτησες;» λέει, «μην το επαναλάβεις πλέον, και παρακάλεσε για τα προηγούμενα σφάλματά σου». Και πάλι: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή της απολογίας του». Ας μην περιμένουμε, λοιπόν, τον κατήγορο, αλλά ας προλάβουμε να καταλάβουμε εμείς τη δική του θέση, και έτσι, μέσω της ειλικρινούς μας στάσης, θα καταστήσουμε τον Κριτή πιο επιεική.

«Σώσε μας, Κύριε, από τις δυσχέρειες αυτού του κόσμου, σύμφωνα με την αγαθότητά σου, ώστε, αφού διαπλεύσουμε το πέλαγος του βίου με καθαρή συνείδηση και παρασταθούμε άμεμπτοι και ακέραιοι στο φοβερό σου βήμα, να αξιωθούμε την αιώνια ζωή.» μʹ. Αφού άκουσε όλα αυτά ο αδελφός και κατανύχθηκε βαθύτατα, είπε με δάκρυα στον Γέροντα: «Από αυτά που βλέπω, Πάτερ, δεν μου απομένει ελπίδα σωτηρίας. Διότι "οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου"· αλλά σε παρακαλώ να μου πεις τι όφειλα να κάνω.» Και ο Γέροντας αποκρίθηκε και είπε: «Το να σωθεί κανείς, "για τους ανθρώπους βέβαια είναι αδύνατο, αλλά για τον Θεό όλα είναι δυνατά", όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος. "Ας προφθάσουμε, λοιπόν, το πρόσωπό του με εξομολόγηση, ας τον προσκυνήσουμε και ας πέσουμε ενώπιόν του, και ας κλάψουμε μπροστά στον Κύριο που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας"· και ας τον ακούσουμε να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα, ότι "όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς". Και πάλι: "Μήπως δεν έχει τη δύναμη το χέρι του Κυρίου να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην μπορεί να εισακούσει;"»

Ψαλμός 94 Αίνος ωδής στον Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον σωτήρα μας· ας προσέλθουμε στο πρόσωπό του με εξομολόγηση και ας αλαλάξουμε σε αυτόν με ψαλμούς». Διότι έτσι συντελούνται αυτά από τις άγιες εκκλησίες του Θεού, οι οποίες αγαλλιώνται και αλαλάζουν προς τον Θεό μέσα στις εκκλησίες. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη»· δεν υπάρχει, λέει, κανένα τμήμα σε όλη τη γη, το οποίο να μην κυβερνάται και να μην εξουσιάζεται από τον Κύριο τον Θεό. «Διότι στο χέρι του βρίσκονται όλα τα πέρατα της γης, και τα ύψη των ορέων είναι δικά του». Όσοι ερευνάτε και απορείτε πού έχει θεμελιωθεί η γη, ακούστε, «ότι βρίσκεται στο χέρι του Θεού», δηλαδή στη δύναμη του ίδιου του Θεού έχει τις βάσεις και τα θεμέλιά της. «Διότι δική του είναι η θάλασσα και αυτός την έφτιαξε, και την ξηρά τα χέρια του την έπλασαν». Μην υποθέτετε, λέει, εσείς που έχετε ειδωλολατρικό φρόνημα, ότι η γη και η θάλασσα έγιναν από μόνες τους, αλλά ότι είναι δημιουργήματα και πλάσματα των χεριών του Θεού. Γι' αυτό· «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε». Ας μη φανούμε, λέει, αγνώμονες και ας μην αγνοήσουμε αυτόν που μας δημιούργησε, «διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του και πρόβατα του χεριού του», πράγμα που σημαίνει ότι και εμείς, όπως τα πρόβατα στον ποιμένα, οφείλουμε να υποτασσόμαστε σε αυτόν και στα προστάγματά του. «

Εμείς δε, αφού μάθαμε πόσο σπουδαίου και πόσο μεγάλου αξιώματος μας καταξίωσε ο Δεσπότης, όχι απλώς του πιο βασιλικού και ηγεμονικού, αλλά και εκείνου του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή του, και τα οποία χάσαμε εξαιτίας της αμαρτίας, ας θρηνήσουμε τον εαυτό μας και, μετανοώντας ειλικρινά, ας πενθήσουμε από καρδιάς και ας κλάψουμε, και προσερχόμενοι στον ίδιο τον Κύριό μας «ας προσκυνήσουμε και ας προσπέσουμε» και ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση, ομολογώντας του τη ζημία που έχουμε υποστεί, την οποία και ο ίδιος γνωρίζει και βλέπει καθαρά.

Όπως λοιπόν, αν έλεγε: «Ελάτε να φωτιστούμε», θα φανέρωνε την παρουσία φωτός· έτσι λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο», δείχνει ότι φανερώθηκε αυτός που φέρνει τη χαρά. Έπειτα, ονομάζει αυτόν τον Κύριο και Σωτήρα. Και Σωτήρα και σωτηρία και σωτήριον, η Γραφή ονομάζει τον Χριστό, επειδή από τις θεαρχικές υποστάσεις, μόνο ο Υιός έγινε αυτουργός της σωτηρίας μας· και μέσω του εαυτού του τα εργάστηκε όλα, όπως ακριβώς είπε ο Παύλος: «αφού έκανε μέσω του εαυτού του καθαρισμό των αμαρτιών μας». Αυτό άλλωστε και ο ίδιος το δήλωσε με το παράδειγμα του καλού ποιμένα, ο οποίος δεν έστειλε άλλους για να αναζητήσουν το χαμένο πρόβατο, αλλά ο ίδιος το αναζήτησε και το βρήκε και το πήρε και το μετέφερε πάνω στους ώμους του. Για τον λόγο αυτό δέχθηκε και την προσηγορία που σημαίνει ακριβώς αυτό, έχοντας ονομαστεί Ιησούς. «Ας προφτάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση», ονομάζοντας πρόσωπο την επιφάνειά του. Ας μην περιμένουμε να τον δούμε όταν πια θα έχει έρθει στο σπίτι μας, ας τον προϋπαντήσουμε με εξομολόγηση, δηλαδή με δοξολογία, «και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε σε αυτόν», ας του αποδώσουμε την τιμή που αρμόζει στον Θεό. Αυτός βέβαια καταδέχθηκε να φανερωθεί «με μορφή δούλου»· εμείς όμως ας μην αγνοήσουμε τον Δεσπότη, ας μην σκοντάψουμε στη σάρκα, ας μην παρασυρθούμε στο να φρονούμε ταπεινά για τον υψηλό εξαιτίας του φαινομένου. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη», αυτός που καλύπτεται μέσα σε αυτήν τη σάρκα. Και όλα τα επόμενα που προσθέτει είναι θεοπρεπή.

Έτσι μεγαλύνω τον βασιλιά που συγκάλεσε τη Σύνοδο, υπερασπίστηκε την πίστη, νίκησε και έλαβε τα έπαθλα της νίκης από τον νικοποιό Θεό. Αλλά εσύ, θειότατε βασιλιά, και με άλλον τρόπο με προλαβαίνεις, επισφραγίζοντας με τα έργα σου τα λόγια μου· διότι, προκειμένου να δείξεις, καθώς γνωρίζεις ακριβώς, ότι η νίκη σου βραβεύεται πάντοτε και παντού από τον Θεό, ανταποδίδεις σε Αυτόν αυτή τη χάρη, την πραγματικά βασιλική δωρεά, παραχωρώντας ατέλεια στους ιερείς Του. Ω, τι μεγαλοψυχία! Ω, τι ακόρεστη γενναιοδωρία, σύμφωνα με την οποία φιλονικείς να προλάβεις τον ίδιο τον Θεό, συναγωνιζόμενος μαζί Του στην ευεργεσία! Και εύχομαι να μην εγκαταλείψεις ποτέ αυτήν την καλή φιλονικία. Δεν φθονεί το Θείο. Δεν αποστρέφεται αυτόν που προφταίνει να έλθει ενώπιον του προσώπου Του με δοξολογία. Μπορεί μεν να προλαβαίνεται, αλλά ο Κύριος είναι μέγας Θεός και μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη, ικανός να ανταμείβει πολλαπλασίως αυτούς που Τον προλαβαίνουν· διότι, τι θα μπορούσε να δώσει κανείς προφταίνοντας, το οποίο δεν το έχει λάβει από Αυτόν; Και όμως, λαμβάνοντας αυτά που προέρχονται από τον Ίδιο, τα ανταποδίδει εκατονταπλάσια, προσθέτοντας και την αιώνια ζωή. Πρόσθεσε, επομένως, και εσύ όσα λείπουν και πρόσφερε τέλεια τη θυσία σου και παχύ το ολοκαύτωμά σου, και με θάρρος λέγω, και προφητικά εύχομαι και αποφαίνομαι: είθε ο Κύριος να προσθέσει ευλογίες σε εσένα, σε εσένα και στους γιους σου, καθώς και στις κόρες σου.

Το «Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση», δηλώνει το εξής: Επειδή, λέει, αυτός που εμφανίστηκε τώρα, είναι μεν προαιώνιος Θεός, και δημιουργός του ουρανού και της γης και της θάλασσας, έγινε δε τώρα άνθρωπος σαν κι εμάς, έχοντας όλα τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης εκτός μόνο από την αμαρτία. Πρόκειται δε πάλι στους έσχατους καιρούς, με το ίδιο πρόσωπο και την ίδια υπόσταση, να έρθει για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, όχι πλέον με τέτοιο σώμα, αλλά ούτε και ασώματος. Ελάτε, ας τον προσκυνήσουμε πιστεύοντας σε αυτόν ως Θεό, πέφτοντας στα γόνατα για όσα έχουμε αμαρτήσει. Ας προφθάσουμε και ας συναντήσουμε το πρόσωπό του εδώ με εξομολόγηση και συντριβή καρδιάς, ώστε να τον βρούμε εκεί ίλεω κριτή. ιε΄. Μετά δε την ολοκλήρωση αυτών, αμέσως ψάλλεται ο Τρισάγιος ύμνος, ο οποίος δηλώνει την υπόσταση της θεότητας του Υιού, αλλά βεβαίως και του ίδιου του Πατρός και του ζωοποιού Πνεύματος. Το «Άγιος ο Θεός», όσοι διακρίνουν την ιδιότητα της υπόστασης, το αποδίδουν στον Πατέρα.

Διότι δεν είναι δυνατόν μέσα σε μία ώρα να γίνουμε και να είμαστε άγιοι, επειδή πρέπει, αρχίζοντας από τα μικρά, να ανέλθουμε με προκοπή στην αγιοσύνη και την καθαρότητα. Και ακόμη κι αν ζήσουμε χίλια χρόνια σε αυτόν τον βίο, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε την τελειότητά της, αλλά πάντοτε, κάθε μέρα, σαν να κάνουμε αρχή, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε σε αυτήν. Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας το εξής: «Τρέχω δε, μήπως και καταλάβω εκείνο, για το οποίο και καταλήφθηκα». Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε, σας παρακαλώ, και ακούστε τα λόγια του ελάχιστου και αμαρτωλού αδελφού σας, και ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε ενώπιον του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού μας. Ας παρουσιαστούμε εγκαίρως ενώπιον του προσώπου Του με εξομολόγηση και ας κλάψουμε ενώπιόν Του, ο οποίος μας έπλασε, διότι Αυτός είναι ο Κύριος και Θεός μας και εμείς λαός Του και πρόβατα της βοσκής Του, και δεν πρόκειται να αποστρέψει το πρόσωπό Του από εμάς. Μόνο ας μετανοήσουμε ολόψυχα και ας αποβάλουμε όχι μόνο τις κακές μας πράξεις, αλλά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ας εξαφανίσουμε και αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς και ακάθαρτους λογισμούς της καρδιάς μας: «Ξεσκίστε», λέει, «τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» Διότι τι όφελος υπάρχει, πες μου, εάν διανείμουμε στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μας, αλλά δεν απέχουμε από το κακό ούτε μισήσουμε την αμαρτία;

Έλα λοιπόν, αδελφέ, ας προφθάσουμε το πρόσωπό Του με εξομολόγηση, ο Κύριος είναι κοντά σε όσους Τον επικαλούνται. Αποδέξου, παιδί μου, τον οικονόμο, αν με υπακούς· διότι εκείνοι που σε παρέσυραν παλαιότερα προς την αποχώρηση είναι εχθροί και όχι φίλοι, ούτε δικοί σου ούτε του Θεού. Κοπίασε λίγο, σε παρακαλώ, κάνε μια αρχή, αποκτώντας τη συνήθεια της φροντίδας για τη σωτηρία, διότι την ώρα που δεν το περιμένουμε έρχεται ο Κύριος· θυμήσου, παιδί μου, την αποταγή σου, την υποταγή, την κοπή του θελήματός σου, και τους υπόλοιπους κόπους και αγώνες σου. Εγώ, ο αμαρτωλός, είμαι ο εγγυητής της σωτηρίας σου· εγώ σε γέννησα πνευματικά, εγώ θα σε θεραπεύσω. Μόνο εσύ στάσου σταθερός, μόνο συνέλθε από το βάρος της αθυμίας, μόνο πρόσεχε τον εαυτό σου, μόνο μην απομονωθείς άλλο, έστω κι αν συμβεί να μην εργάζεσαι μαζί ούτε πάλι να συναναστρέφεσαι με τον οικονόμο.

Μίλησε λοιπόν, κύριέ μου, μίλησε. Για τον λόγο αυτό και εγώ ο άθλιος, επειδή φοβάμαι το κριτήριο, μιλώ. Ύψωσε τη φωνή σου μέχρι τα θεοήχα αυτιά του ευσεβούς μας βασιλιά, επειδή ανήκεις στους ανώτερους. Καμία αίρεση, από όσες έχουν ξεπηδήσει από την Εκκλησία, δεν είναι φοβερότερη από αυτή την εικονομαχική αίρεση. Έχει αρνηθεί τον Χριστό, τον χτυπά στο πρόσωπο, λυσσώντας και έμπρακτα και θεωρητικά. Αφενός φλυαρεί ότι ο Χριστός δεν περιγράφεται σύμφωνα με τον χαρακτήρα του σώματός του, πράγμα που αναιρεί το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα (διότι, εάν έγινε σάρκα, οπωσδήποτε και θα περιγραφόταν, διαφορετικά αυτό που κηρύσσεται είναι φάντασμα σύμφωνα με το μανιχαϊκό φρόνημα). Αφετέρου επειδή ξύνει, θραύει, κατεδαφίζει και παραδίδει στη φωτιά κάθε θείο ναό, κάθε ιερό ανάθημα στο οποίο υπάρχει η μορφή του Χριστού, της Θεοτόκου ή οποιουδήποτε από τους αγίους. Εμείς οι Χριστιανοί χανόμαστε. Ας προστρέξουμε ενώπιον του προσώπου του Χριστού με εξομολόγηση, ας ασπαστούμε τον Χριστό, τον οποίο αρνούμαστε μέσω της αθέτησης της αγίας του εικόνας.

Ελάτε λοιπόν, αδελφοί, ας αγαλλιαστούμε στον Κύριο· ας αλαλάξουμε με χαρά στον Θεό, τον σωτήρα μας, ας παρουσιαστούμε ενώπιόν του με δοξολογία και ας του αλαλάξουμε με ψαλμούς. Διότι αυτή είναι η καλή εστίαση, αυτή είναι η αξιέπαινη ευφροσύνη, αυτή είναι η εορτάσιμη ημέρα· έτσι ώστε μας δίνεται η δυνατότητα, όχι μία ή δύο φορές, αλλά πάντοτε να πανηγυρίζουμε και να ευφραινόμαστε στον οίκο του Θεού. Αυτή δε η χαρά είναι πρόδρομος και προάγγελος της μακαριότατης εκείνης μελλοντικής κληρονομίας· «διότι εγώ», λέει ο θείος Δαβίδ, «με δικαιοσύνη θα αντικρίσω το πρόσωπό σου· θα χορτάσω όταν μου φανερωθεί η δόξα σου».

Αλλά για να μη γίνει αυτό, αδελφοί, «ελάτε να προσκυνήσουμε και να κλάψουμε ενώπιον του αγαθού Θεού μας· ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση», με δέηση, με κατάνυξη, με δάκρυα, με προσευχές, με νηστείες, με αγνότητα, με κάθε αγαθή αναστροφή. «Και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας»· και αυτός δεν έκλεισε ακόμη τη θύρα εναντίον μας, και δεν αποστρέφεται αυτόν που επιστρέφει, αλλά τον αποδέχεται όπως την πόρνη, όπως τον άσωτο, όπως τον ληστή. Ναι, αδελφοί, παρακαλώ, ας σηκωθούμε, ας εγερθούμε, ας αγωνιστούμε, ώστε, όπως τα επιμελή παιδιά που όταν απολύονται από το σχολείο πηγαίνουν χαρούμενα στο σπίτι τους, έτσι και εμείς, ως γνήσιοι μαθητές του ευαγγελίου, όταν απολυθούμε από τον παρόντα βίο να προχωρήσουμε περιχαρείς στην αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αλλά δεν λέγει η Γραφή «Χάθηκε με πάταγο η μνήμη όλων αυτών;» Για εμάς όμως και η αρχή και το τέλος είναι ακατάλυτα και αιώνια. Διότι η αρετή είναι αυτή που γνωρίζει να καθιστά θεούς εκείνους που την οικειοποιούνται, εφόσον είναι αληθινός εκείνος που λέει: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Ω, τι μεγάλη δωρεά που αξιωθήκαμε! Ω, τι έλεος που λάβαμε! Επομένως, «ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας εκφωνήσουμε χαρμόσυνους αλαλαγμούς στον Θεό τον σωτήρα μας· ας προσέλθουμε ενώπιον του προσώπου του με εξομολόγηση, και με ψαλμούς ας αλαλάξουμε προς αυτόν». «Διότι μας επέλεξε από την αρχή για σωτηρία, με αγιασμό του πνεύματος και πίστη στην αλήθεια· σε αυτό μας κάλεσε μέσω του σχήματός μας, για να αποκτήσουμε τη δόξα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Άρα λοιπόν, αδελφοί, ας στεκόμαστε στην πίστη ακλόνητοι· ας κρατούμε την ομολογία άρρηκτη, ας φυλάττουμε την υποταγή ανυπόκριτη, ας διαφυλάττουμε την παρθενία αλώβητη. Ένας είναι ο έρωτάς μας, ο νυμφίος Χριστός, ο οποίος είναι «ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων»· μία είναι η κληρονομιά μας, η βασιλεία των ουρανών, τα αγαθά της άνω Ιερουσαλήμ. Η σάρκα δε και το αίμα, ο πλούτος και η δόξα, και όσα ανήκουν στη ματαιότητα ας μας αφήσουν, ας φύγουν μακριά από εμάς.