Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 94:3

Και μεγάλος βασιλιάς πάνω από όλους τους θεούς. Δηλαδή, αυτούς που πίστεψαν, και ως ανταμοιβή για αυτό έλαβαν το όνομα, το να ονομάζονται θεοί, σύμφωνα με τον λόγο: «Σε έδωσα ως θεό στον Φαραώ». Εάν προσφέρουμε την εξομολόγηση, λέει, δεν θα αποτύχουμε· διότι θα μας σπλαχνιστεί ως δικό του λαό.

Ας πανηγυρίσουμε εις βάρος του Σατανά, ας βγάλουμε ιαχές νίκης εναντίον του που κείτεται και έχει πέσει· ας σκιρτήσουμε θριαμβευτικά πάνω στο ανόσιο θηρίο που έχει συλληφθεί σε αναπόδραστη παγίδα. [<Ότι ο Κύριος είναι μέγας Θεός.> (B f. 386, H f. 423. Cord. Ανώνυμος.) Άραγε, λοιπόν, λέει το «μέγας» σε σύγκριση με άλλους μικρούς;

Η εξομολόγηση θα ήταν γνήσια, εάν αλαλάζαμε προς Αυτόν με ψαλμούς, δηλαδή μέσω των οργάνων της ψυχής, τα οποία είναι τα σώματα· μέσω αυτών αρμόζει να επιτελούμε τον λεγόμενο αλαλαγμό, επιδεικνύοντας με σώφρονα βίο και ενάρετη πολιτεία την αρμονία του θείου Πνεύματος και τον άγιο ρυθμό. Αυτά, βέβαια, έχουν ειπωθεί πρωτίστως προς τον λαό των Ιουδαίων, καθώς ο λόγος τούς προσκαλεί στη γνώση του Σωτήρα μας· ωστόσο, θα μπορούσαν ωφέλιμα να εφαρμοστούν και σε όλους εμάς. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας πάνω σε όλους τους θεούς». Όσα έχουν παραγγελθεί στα προηγούμενα, πρέπει να τα επιτελούμε στον Κύριο και Σωτήρα μας, δηλαδή στον Λόγο του Θεού, τόσο για τους υπόλοιπους λόγους όσο και διότι, όντας εκ φύσεως μέγας Θεός, τυγχάνει και μέγας βασιλιάς, ως ο μονογενής Λόγος του Θεού. Είναι δε μέγας βασιλιάς πάνω σε όλους τους θεούς, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «πάνω από όλους τους θεούς»· είτε αυτών που από πλάνη θεωρούνται θεοί από τα έθνη· είτε εκείνων που είναι παρόμοιοι με τον Μωυσή, στον οποίο ειπώθηκε: «Σε κατέστησα θεό για τον Φαραώ»· είτε των θεών για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε»· και, «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών»· διότι κανείς από αυτούς δεν είναι όμοιός Του. Γι' αυτό και αλλού έχει ειπωθεί: «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, και ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;»

Διότι στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης, και τα ύψη των ορέων είναι δικά του. Και γι' αυτό ας αγαλλιάσουμε και ας αλαλάξουμε στον Θεό, όχι μόνο διότι είναι Κύριος και Θεός και μέγας βασιλιάς πάνω από όλους τους θεούς, αλλά και διότι υπέταξε και έκανε δικά του τα πέρατα της γης. Διότι αυτό το έλαβε αφού το ζήτησε από τον Πατέρα, σύμφωνα με το ρητό: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Και αν υπήρχαν κάποια ύψη ορέων, δηλαδή εκείνα που τιμώνται από τη Θεία Γραφή, όπως το Σινά, και το Χωρήβ, το Θαβώρ, και το όρος Σιών, και το όρος των Ελαιών, και οποιοδήποτε άλλο παρόμοιο με αυτά· ή ακόμη και τα αντίθετα από αυτά, εκείνα δηλαδή που στο παρελθόν κατέχονταν από δαίμονες, όπου τα έθνη θυσίαζαν στους πονηρούς δαίμονες ως να ήταν θεοί· εντούτοις και για όλα αυτά έχουμε διδαχθεί ότι ανήκουν στον Κύριο και Σωτήρα μας, διότι αυτός ήταν ο Δημιουργός τους. Μήπως όμως τα μεν πέρατα της γης βρίσκονται στο χέρι του, εξαιτίας του ότι τα επίγεια κυβερνώνται από το χέρι του, ενώ τα επουράνια, τα οποία μεταφορικά ονομάζονται ύψη ορέων, υπερέχουν κάπως των επιγείων; Επειδή ακριβώς είναι δικά του, σαν ένα είδος κτήματος και κατοικητηρίου της βασιλείας του: «Διότι δική του είναι η θάλασσα και αυτός την δημιούργησε, και την ξηρά τα χέρια του την έπλασαν». Μην απορήσεις, λέγει, αν τα πέρατα της γης του ανήκουν· και αν τα ύψη των ορέων είναι δικά του.

Τι, λοιπόν, αρμόζει πλέον να κάνουν τέτοιοι άνθρωποι; Τι άλλο παρά να μιμούνται τα προφητικά όρη και τους λόφους στα σκιρτήματα; Διότι «τα όρη», λέγει, «εσκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ο οποίος κατέρριψε τη δύναμη του εχθρού και ανήγειρε για χάρη μας το μέγα τρόπαιο του σταυρού με την πτώση του αντιπάλου. Ας αλαλάξουμε, διότι ο αλαλαγμός είναι η επινίκια ιαχή που υψώνεται από τους νικητές εναντίον των ηττημένων. Επειδή, λοιπόν, έπεσε η παράταξη του εχθρού, και αυτός ο ίδιος που κατέχει την εξουσία της πονηρής στρατιάς των δαιμόνων έχει καταστραφεί και εξαφανιστεί και έχει ήδη περιέλθει στην ανυπαρξία, ας πούμε ότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και Βασιλεύς μέγας σε όλη τη γη, Αυτός που ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς Του και μας συγκέντρωσε σε αυτή την πνευματική χοροστασία, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες, αμήν.

Αίνος ωδής του Δαβίδ. Συνέδεσε τον αίνο με το μέλος. Διότι ως ωδή νοείται το μέλος. Υπαινίχθηκε δε και τη δεύτερη παρουσία του Χριστού. Ελάτε να αγαλλιάσουμε: Προτροπή των πιστών από τον προφήτη. Ας αλαλάξουμε: Με ψαλμούς και ύμνους, δηλαδή με φωνή ας προσέλθουμε στον Θεό. Ας προφτάσουμε: Πριν έρθει, λέει, να κρίνει ζώντες και νεκρούς, ο καθένας ας αναγγείλει τα έργα του εξομολογούμενος. Και με ψαλμούς: Δηλαδή πρέπει ακατάπαυστα να ψάλλουμε στον Θεό. Διότι Θεός: Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από αυτόν και η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια. Διότι στο χέρι: Επειδή με την σπιθαμή μέτρησε τον ουρανό και με τη χούφτα τη γη, ώστε τα πάντα να τα έχει (κατέχει) μέσα στο χέρι του ως Θεός. Και τα ύψη: Αν όλη τη γη την έχει μέσα στο χέρι του, πώς όχι και τα όρη; Πρέπει δε να εννοήσουμε τα δόγματα των προφητών, τα οποία είναι νοητά όρη. Διότι δική του είναι: Και την αισθητή ως μεγάλη, που είναι ο βίος <ο κόσμος>, και τη νοητή ως μεγαλύτερη, που είναι το βάπτισμα. Και την ξηρά: Τη γη ονομάζει ξηρά, επειδή και αυτή είναι έργο του Θεού, ως μεγάλο στοιχείο. Να εννοείς δε τον άνθρωπο, επειδή πλάστηκε (τον οποίο έπλασε με τα ίδια του τα χέρια)· διότι νοητή γη είναι ο άνθρωπος. Ελάτε να προσκυνήσουμε: Ελάτε, λέει, να προσκυνήσουμε αυτόν που έκανε τέτοια θαυμάσια. Μιλάει δε και για τη μετάνοια. Και ας κλάψουμε: Γιατί να κλάψουμε; Διότι αυτός μεν έπλασε καθαρό το σκεύος μας, εμείς όμως το λερώσαμε.

Όταν δε εξομολογηθούμε, τότε μπορούμε και με ψαλμούς να αναφωνήσουμε θριαμβευτικά. Διότι η επινίκια ωδή, που είναι ο αλαλαγμός, δεν ταιριάζει να προφέρεται από ακάθαρτη καρδιά και βέβηλη γλώσσα. Όταν όμως και οι δύο καθαριστούν μέσω της εξομολόγησης, η ωδή γίνεται θυσία και ο ψαλμός αποβαίνει για εμάς αλαλαγμός. Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλεύς μέγας σε όλη τη γη. Μην αποδίδεις, λέει, τη νίκη στον εαυτό σου, ούτε να καυχιέσαι αναφωνώντας θριαμβευτικά για την κατατρόπωση των εχθρών σαν να την κατόρθωσες εσύ.

Σε ποιους όμως είναι μέγας; Σε όλους τους θεούς, δηλαδή στους δικαίους. Διότι το μεγαλείο του Θεού είναι άγνωστο στους ασεβείς, ενώ στους ευσεβείς είναι γνωστό. Διότι δεν σημαίνει ότι, επειδή οι τυφλοί αγνοούν το φως, μειώνεται γι' αυτό η δόξα του ήλιου· ούτε επειδή οι ασεβείς παραγνωρίζουν την εξουσία του Θεού, αρμόζει στους ευσεβείς να έχουν μικρή ιδέα για τη δύναμή Του. Τους οποίους μάλιστα ονόμασε θεούς, επειδή οι δίκαιοι έχουν οριστεί από τον Θεό ως θεοί των ασεβών. Γι' αυτό λέει προς τον Μωυσή: «Σε έθεσα θεό του Φαραώ».

«Σώσε μας, Κύριε, από τις δυσχέρειες αυτού του κόσμου, σύμφωνα με την αγαθότητά σου, ώστε, αφού διαπλεύσουμε το πέλαγος του βίου με καθαρή συνείδηση και παρασταθούμε άμεμπτοι και ακέραιοι στο φοβερό σου βήμα, να αξιωθούμε την αιώνια ζωή.» μʹ. Αφού άκουσε όλα αυτά ο αδελφός και κατανύχθηκε βαθύτατα, είπε με δάκρυα στον Γέροντα: «Από αυτά που βλέπω, Πάτερ, δεν μου απομένει ελπίδα σωτηρίας. Διότι "οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου"· αλλά σε παρακαλώ να μου πεις τι όφειλα να κάνω.» Και ο Γέροντας αποκρίθηκε και είπε: «Το να σωθεί κανείς, "για τους ανθρώπους βέβαια είναι αδύνατο, αλλά για τον Θεό όλα είναι δυνατά", όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος. "Ας προφθάσουμε, λοιπόν, το πρόσωπό του με εξομολόγηση, ας τον προσκυνήσουμε και ας πέσουμε ενώπιόν του, και ας κλάψουμε μπροστά στον Κύριο που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας"· και ας τον ακούσουμε να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα, ότι "όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς". Και πάλι: "Μήπως δεν έχει τη δύναμη το χέρι του Κυρίου να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην μπορεί να εισακούσει;"»

Ψαλμός 94 Αίνος ωδής στον Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον σωτήρα μας· ας προσέλθουμε στο πρόσωπό του με εξομολόγηση και ας αλαλάξουμε σε αυτόν με ψαλμούς». Διότι έτσι συντελούνται αυτά από τις άγιες εκκλησίες του Θεού, οι οποίες αγαλλιώνται και αλαλάζουν προς τον Θεό μέσα στις εκκλησίες. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη»· δεν υπάρχει, λέει, κανένα τμήμα σε όλη τη γη, το οποίο να μην κυβερνάται και να μην εξουσιάζεται από τον Κύριο τον Θεό. «Διότι στο χέρι του βρίσκονται όλα τα πέρατα της γης, και τα ύψη των ορέων είναι δικά του». Όσοι ερευνάτε και απορείτε πού έχει θεμελιωθεί η γη, ακούστε, «ότι βρίσκεται στο χέρι του Θεού», δηλαδή στη δύναμη του ίδιου του Θεού έχει τις βάσεις και τα θεμέλιά της. «Διότι δική του είναι η θάλασσα και αυτός την έφτιαξε, και την ξηρά τα χέρια του την έπλασαν». Μην υποθέτετε, λέει, εσείς που έχετε ειδωλολατρικό φρόνημα, ότι η γη και η θάλασσα έγιναν από μόνες τους, αλλά ότι είναι δημιουργήματα και πλάσματα των χεριών του Θεού. Γι' αυτό· «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε». Ας μη φανούμε, λέει, αγνώμονες και ας μην αγνοήσουμε αυτόν που μας δημιούργησε, «διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του και πρόβατα του χεριού του», πράγμα που σημαίνει ότι και εμείς, όπως τα πρόβατα στον ποιμένα, οφείλουμε να υποτασσόμαστε σε αυτόν και στα προστάγματά του. «

Έτσι μεγαλύνω τον βασιλιά που συγκάλεσε τη Σύνοδο, υπερασπίστηκε την πίστη, νίκησε και έλαβε τα έπαθλα της νίκης από τον νικοποιό Θεό. Αλλά εσύ, θειότατε βασιλιά, και με άλλον τρόπο με προλαβαίνεις, επισφραγίζοντας με τα έργα σου τα λόγια μου· διότι, προκειμένου να δείξεις, καθώς γνωρίζεις ακριβώς, ότι η νίκη σου βραβεύεται πάντοτε και παντού από τον Θεό, ανταποδίδεις σε Αυτόν αυτή τη χάρη, την πραγματικά βασιλική δωρεά, παραχωρώντας ατέλεια στους ιερείς Του. Ω, τι μεγαλοψυχία! Ω, τι ακόρεστη γενναιοδωρία, σύμφωνα με την οποία φιλονικείς να προλάβεις τον ίδιο τον Θεό, συναγωνιζόμενος μαζί Του στην ευεργεσία! Και εύχομαι να μην εγκαταλείψεις ποτέ αυτήν την καλή φιλονικία. Δεν φθονεί το Θείο. Δεν αποστρέφεται αυτόν που προφταίνει να έλθει ενώπιον του προσώπου Του με δοξολογία. Μπορεί μεν να προλαβαίνεται, αλλά ο Κύριος είναι μέγας Θεός και μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη, ικανός να ανταμείβει πολλαπλασίως αυτούς που Τον προλαβαίνουν· διότι, τι θα μπορούσε να δώσει κανείς προφταίνοντας, το οποίο δεν το έχει λάβει από Αυτόν; Και όμως, λαμβάνοντας αυτά που προέρχονται από τον Ίδιο, τα ανταποδίδει εκατονταπλάσια, προσθέτοντας και την αιώνια ζωή. Πρόσθεσε, επομένως, και εσύ όσα λείπουν και πρόσφερε τέλεια τη θυσία σου και παχύ το ολοκαύτωμά σου, και με θάρρος λέγω, και προφητικά εύχομαι και αποφαίνομαι: είθε ο Κύριος να προσθέσει ευλογίες σε εσένα, σε εσένα και στους γιους σου, καθώς και στις κόρες σου.

Διότι δεν είναι δυνατόν μέσα σε μία ώρα να γίνουμε και να είμαστε άγιοι, επειδή πρέπει, αρχίζοντας από τα μικρά, να ανέλθουμε με προκοπή στην αγιοσύνη και την καθαρότητα. Και ακόμη κι αν ζήσουμε χίλια χρόνια σε αυτόν τον βίο, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε την τελειότητά της, αλλά πάντοτε, κάθε μέρα, σαν να κάνουμε αρχή, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε σε αυτήν. Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας το εξής: «Τρέχω δε, μήπως και καταλάβω εκείνο, για το οποίο και καταλήφθηκα». Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε, σας παρακαλώ, και ακούστε τα λόγια του ελάχιστου και αμαρτωλού αδελφού σας, και ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε ενώπιον του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού μας. Ας παρουσιαστούμε εγκαίρως ενώπιον του προσώπου Του με εξομολόγηση και ας κλάψουμε ενώπιόν Του, ο οποίος μας έπλασε, διότι Αυτός είναι ο Κύριος και Θεός μας και εμείς λαός Του και πρόβατα της βοσκής Του, και δεν πρόκειται να αποστρέψει το πρόσωπό Του από εμάς. Μόνο ας μετανοήσουμε ολόψυχα και ας αποβάλουμε όχι μόνο τις κακές μας πράξεις, αλλά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ας εξαφανίσουμε και αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς και ακάθαρτους λογισμούς της καρδιάς μας: «Ξεσκίστε», λέει, «τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» Διότι τι όφελος υπάρχει, πες μου, εάν διανείμουμε στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μας, αλλά δεν απέχουμε από το κακό ούτε μισήσουμε την αμαρτία;

Αλλά για να μη γίνει αυτό, αδελφοί, «ελάτε να προσκυνήσουμε και να κλάψουμε ενώπιον του αγαθού Θεού μας· ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση», με δέηση, με κατάνυξη, με δάκρυα, με προσευχές, με νηστείες, με αγνότητα, με κάθε αγαθή αναστροφή. «Και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας»· και αυτός δεν έκλεισε ακόμη τη θύρα εναντίον μας, και δεν αποστρέφεται αυτόν που επιστρέφει, αλλά τον αποδέχεται όπως την πόρνη, όπως τον άσωτο, όπως τον ληστή. Ναι, αδελφοί, παρακαλώ, ας σηκωθούμε, ας εγερθούμε, ας αγωνιστούμε, ώστε, όπως τα επιμελή παιδιά που όταν απολύονται από το σχολείο πηγαίνουν χαρούμενα στο σπίτι τους, έτσι και εμείς, ως γνήσιοι μαθητές του ευαγγελίου, όταν απολυθούμε από τον παρόντα βίο να προχωρήσουμε περιχαρείς στην αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.