Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 94:7

Και δηλώνουν ότι και οι ίδιοι συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που προσκυνούν και θρηνούν, ώστε να καταστήσουν τους ακροατές πιο πρόθυμους προς την εξομολόγηση. «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή Του». Από εδώ προτρέπονται από τον ίδιο τον Κύριο να είναι ευπειθείς, και να μην αποδειχθούν τέτοιοι, όπως ακριβώς φάνηκαν οι πατέρες τους στην έρημο.

Όπου η προαίρεση είναι έτοιμη, κανένα εμπόδιο δεν υπάρχει. Διότι αυτός που μας καλεί είναι φιλάνθρωπος, ο διάκονος είναι έτοιμος, η χάρη είναι άφθονη· ας υπάρχει η προθυμία, και τίποτα δεν πρόκειται να μας εμποδίσει. Ένας είναι αυτός που μας εμποδίζει, αυτός που μας φράζει τους δρόμους προς τη σωτηρία, τον οποίο ας νικήσουμε με τη σύνεση. Εκείνος μας προκαλεί την οκνηρία· εμείς ας εγερθούμε για εργασία. Εκείνος εξαπατά τις καρδιές μας με κενές υποσχέσεις· εμείς ας μην αγνοούμε τα τεχνάσματά του. Ή μήπως δεν μας υποβάλλει να πράττουμε την αμαρτία σήμερα, ενώ μας πείθει να αποταμιεύουμε τη δικαιοσύνη για το αύριο; Γι' αυτό ο Κύριος, ανατρέποντας τις πονηρές του συμβουλές, λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή μου». Εκείνος πάλι λέει: «Το σήμερα σε εμένα, και το αύριο στον Θεό».

Α. Διότι, πες μου, τι νομίζεις ότι σκεφτόταν ο Παύλος, όταν έγραφε γι' αυτόν και έλεγε: «Ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους και θέτοντας σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής. Υπέρ του Χριστού λοιπόν είμαστε πρεσβευτές· και σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών, δεόμαστε υπέρ του Χριστού: συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Εφόσον λοιπόν, όταν κάποιος προσέρχεται στον Χριστό για συμφιλίωση, συμφιλιώνεται με τον Θεό, και εν Χριστώ ο κόσμος πετυχαίνει τη συμφιλίωση με τον Θεό, δεν θα ήταν άραγε γελοίο, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, να θεωρεί κανείς ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από αυτόν και υπάρχει μέσα σε αυτόν έχει εκπέσει από την ουσία του Πατέρα; Β. Απολύτως. Α. Το να πρέπει, λοιπόν, να εξουσιάζει τα πάντα και να υπερέχει μεγαλοπρεπώς πάνω σε καθετί που έχει δημιουργηθεί και έχει κληθεί στην ύπαρξη, σε ποιον από τα όντα θα το απέδιδες κατά κύριο λόγο, χωρίς να σφάλεις ως προς τον ορθό συλλογισμό; Β. Στον Θεό προφανώς. Διότι κάπου ψάλλει ο Δαβίδ: «Επειδή τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Και επίσης: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, διότι αυτός μας δημιούργησε και όχι εμείς. Εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα της χειρός του». Α. Πολύ σωστά, φίλε μου· διότι σε αυτά είναι σαφές ότι ο Θεός είναι αυτός που ρητώς υμνείται. Επομένως, σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν ανήκει το δικαίωμα να θεωρεί τα κτίσματα ως δικά του, δηλαδή το να λέει ότι τα όντα είναι δικά του και να αποτολμά να τα υποτάσσει στα δικά του σκήπτρα.

Και προς τους ανθρώπους μεν λέει: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε με ευλάβεια μπροστά του και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας και εμείς λαός της νομής του και πρόβατα της χειρός του.» Σχετικά δε με τους αγγέλους, και όσους έχουν την ανώτερη λειτουργία, λέει: «Ευλογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί του, οι λειτουργοί του που εκτελείτε το θέλημά του. Ευλογείτε τον Κύριο όλα τα έργα του.» Κατανοείς, λοιπόν, πώς, υποτάσσοντας τα σύμπαντα στον ζυγό της δουλείας, ονόμασε πρόβατα της χειρός του όσους βρίσκονται επί της γης, ενώ παρουσιάζει τους αγγέλους ως υμνωδούς και λειτουργούς; Β. Κατανοώ. Α. Παρατήρησε, λοιπόν, τον Υιό να αποκαλεί δικά του τα πρόβατα της χειρός του Θεού και Πατρός και να επιβάλλει σε εμάς τον ζυγό της δουλείας. Διότι είπε τα εξής: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν· και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια, και δεν πρόκειται να χαθούν εις τον αιώνα, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου.»

Αυτό ακριβώς, να γνωρίζεις καλά, φρονώ και για τα επίγεια. Β. Σωστά μίλησες. Πλην όμως, εάν στους λόγους μας ακολουθούσε και η σχετική με το κάθε θέμα απόδειξη, θα έπραττες άριστα. Α. Λοιπόν, ο μεν θεσπέσιος Υμνωδός λέει: «Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί του, οι λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», αποδίδοντας την αγία πληθύ των άνω δυνάμεων στην εξουσία του Πατέρα. Προμηνύοντας δε ότι ο Υιός θα έλθει ως κριτής στους έσχατους καιρούς, λέει ο ίδιος: «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους του». Διότι θα έλθει, θα έλθει στους έσχατους καιρούς, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· πλην όμως λέμε ότι δεν θα καυχηθεί ούτε θα σεμνυνθεί με ξένους λειτουργούς, αλλά θα εξυπηρετείται από τις αγγελικές δορυφορίες ως πραγματικά δικές του. Β. Συμφωνώ. Α. Και ενώ πάλι ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει και λέει για τον Θεό και Πατέρα: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του και πρόβατα του χεριού του», ο Υιός λέει ότι τα λογικά κοπάδια σε αυτόν τον κόσμο είναι δικά του, άλλοτε λέγοντας για εκείνους από τον Ισραήλ που έχουν πιστέψει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου», και άλλοτε πάλι για εκείνους που δεν έχουν ακόμη πιστέψει: «Και άλλα πρόβατα έχω, τα οποία δεν είναι από αυτή την αυλή».

(Α f. 207, Β f. 146) Μέσω της πρώτης παραβολής, στην οποία το γένος της γης αποδεικνυόταν ως πλανημένο πρόβατο, μαθαίναμε ότι είμαστε κτίση του Θεού των πάντων, ο οποίος μας έφερε στην ύπαρξη ενώ κάποτε δεν υπήρχαμε· διότι «Αυτός μας έπλασε, και όχι εμείς», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. «Και αυτός μεν είναι ο Θεός μας, εμείς δε λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του.» Μέσω δε αυτής της δεύτερης παραβολής, όπου το χαμένο παρομοιάζεται με δραχμή, ως μία από τις δέκα πάλι, δηλαδή από την τελειότητα, ήτοι από το πλήθος που είναι άρτιο σε αριθμό (διότι και το δέκα είναι τέλειο, έχοντας την ανάβαση από τη μονάδα προς την παραπέρα πορεία), καταδεικνύεται σαφώς ότι έχουμε πλαστεί καθ' ομοίωσιν και κατ' εικόνα βασιλική, δηλαδή του Θεού των πάντων. Διότι βεβαίως η δραχμή είναι πάντως κάποιο νόμισμα που φέρει βασιλικά χαρακτηριστικά. Ότι δε, έχοντας πέσει κατά κάποιον τρόπο και χαθεί, βρεθήκαμε από τον Χριστό και μεταμορφωθήκαμε προς αυτόν μέσω αγιασμού και δικαιοσύνης, πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Εφόσον έχει γράψει ως εξής ο μακάριος Παύλος: «Εμείς δε όλοι, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου». Απευθύνει επίσης επιστολή στους Γαλάτες γράφοντας τα εξής: «Τεκνία μου, για τους οποίους πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας».

{"chunk_id":"","translation":"Ας έλθουν λοιπόν οι πλανεμένοι, και ας προσέλθουν στο φως της αλήθειας· ας αναγνωρίσουν μαζί με εμάς τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Θεού· ας ομολογήσουν ότι είναι και Θεός και Υιός του Θεού κατά αλήθεια.] [<Ελάτε, ας προσκυνήσουμε και ας προσπέσουμε.> (H f. 424. Cord. Theodori.) Όταν δείτε, λέει, να έχει φανερωθεί με τη δική μας όψη, δηλαδή με ανθρώπινη μορφή, ο Βασιλιάς και Κύριος των όλων, ο Θεός Λόγος που είναι σύνθρονος με τον Πατέρα, μην αγνοήσετε τη θεία οικονομία, μην αποφύγετε να τον προσκυνήσετε, μην αρνηθείτε να προσπέσετε σε αυτόν· αλλά μάλλον αναγνωρίστε ότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς ο λαός του.] [<Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του.> (H f. 425. Cord. Eusebii.) Και τι είναι το σήμερα;"}

Και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χειρών του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Επειδή όμως ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς, δηλαδή με εμάς, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, περιγράφεται ως κριάρι, νοείται όμως ως ηγέτης. Διότι τα κριάρια είναι πάντοτε οι προεξάρχοντες του κοπαδιού. Ο ίδιος λοιπόν είναι και δαμάλι, εξαιτίας του ότι τέθηκε υπό τον νόμο, αλλά και ως τράγος, σφάγιο υπέρ της αμαρτίας. Και επιπλέον κριάρι, ως ηγέτης. Τα ίχνη του οποίου έχοντας επιλέξει και σπεύδοντας να ακολουθούμε, θα βρεθούμε «σε καλή βοσκή, και σε τόπο παχύ», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και θα καταλύσουμε σε ιερές αυλές. Διότι θα μας εγκαταστήσει στις άνω μονές, όντας ο ίδιος και κριάρι και αρχιποιμένας, και ως ένας από εμάς υπό τον νόμο, και υπεράνω του νόμου, ως Θεός ο ίδιος που είναι η πάσα δικαίωση, αν και «συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους», και υπέμεινε τη σφαγή για εμάς. Λαμβάνει επίσης μορφή και ως τρυγόνι και ως περιστέρι. Διότι αυτός είναι το μόνο νοητό και λαλίστατο τρυγόνι, το αληθινά εύγλωττο πτηνό, ο εξ ουρανού και άνωθεν, ο οποίος με τα ευαγγελικά κηρύγματα έθελξε τα υπό τον ουρανό· προς τον οποίο και η ίδια η νύμφη απευθύνθηκε, δηλαδή η εξ εθνών Εκκλησία: «Δείξε μου το πρόσωπό σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και η όψη σου ωραία». Ο ίδιος είναι το απλό και άκακο και χωρίς δόλο περιστέρι. Διότι δεν βρέθηκε «δόλος στο στόμα του», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Έστειλε, λοιπόν, ο Ιακώβ και κάλεσε τη Ραχήλ και τη Λεία στο λιβάδι, όπου ήταν τα ποίμνια. Και τους είπε: Βλέπω το πρόσωπο του πατέρα σας, ότι δεν είναι απέναντί μου όπως χθες και προχθές. Ο Θεός όμως του πατέρα μου ήταν μαζί μου. Και εσείς οι ίδιες γνωρίζετε ότι δούλεψα τον πατέρα σας με όλη μου τη δύναμη. Ο πατέρας σας όμως με εξαπάτησε και άλλαξε τον μισθό μου των δέκα αμνάδων. Έπειτα λέει: «Και αφαίρεσε ο Θεός όλα τα κτήνη του πατέρα σας και τα έδωσε σε μένα». Διότι, πράγματι, πλούτισε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σε αμέτρητο πλήθος, συγκεντρώνοντας μέσα στον κόσμο τους δικούς του προσκυνητές. Αυτοί, προσφέροντας την υποταγή τους σε Αυτόν ως λαμπρό ανάθημα αγαθής διάνοιας, ομολογούν λέγοντας: «Εμείς είμαστε λαός της νομής του και πρόβατα της χειρός του». Αλλά τα τέκνα του κόσμου δεν ανέχονται να παραμένουν ήσυχα μπροστά σε αυτά. Καθώς βλέπουν τον πατέρα τους σαν να ληστεύεται, και τα πιο εκλεκτά από τα πρόβατα να προστρέχουν στο χέρι του αγαθού ποιμένα, και όσους γεννιούνται υπό τον Χριστό να στολίζονται με πολυποίκιλες αρετές, γογγύζουν λέγοντας: «Πήρε ο Ιακώβ όλα τα υπάρχοντα του πατέρα μας, και από τα αγαθά του πατέρα μας απέκτησε όλη αυτή τη δόξα». Και δεν λένε καθόλου ψέματα. Διότι ο λόγος είναι αληθινός.

ΑΛΛΟ. Αν οι χριστομάχοι νομίζουν ότι προσφέρουν κάποια μεγάλη χάρη στον Θεό, μη ομολογώντας μεν ότι είναι Πατέρας εξαρχής, αλλά παραδεχόμενοι ότι είναι Θεός, ας ακούσουν ότι τον υβρίζουν βαρύτατα, αποστερώντας τη θεία φύση από κάτι σπουδαιότερο. Διότι την ιδιότητα του Θεού την έχει σε σχέση με τα δούλα κτίσματα και με όσα έχουν γενητή ουσία· ενώ την ιδιότητα του Πατέρα σε σχέση με τον Υιό. Λέγοντας λοιπόν ότι ήταν μεν Θεός εξαρχής, αλλά όχι ακόμη και Πατέρας, αποδίδουν στον Θεό τη σχέση προς τα δούλα, στερώντας τον από το ανώτερο· διότι είναι ανώτερο το να είναι Πατέρας ενός γεννήματος, και μάλιστα κατά τόσο, όσο διαφέρει ο Υιός από το δημιούργημα. Για εμάς βέβαια λέγεται: «Εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χεριών του». Για τον Υιό όμως: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό»· και πάλι προς αυτόν: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πόση λοιπόν είναι η διαφορά μεταξύ δημιουργήματος και Υιού, το κατανοούμε και μέσα από αυτά.

ΑΛΛΟ. Επιδεικνύοντας ο Ψαλμωδός ότι υπάρχει μια αμέτρητη και ασύγκριτη διαφορά μεταξύ Ποιητή και ποιήματος, αναφωνεί: «Αυτός μας εποίησε, και όχι εμείς· εμείς δε είμαστε λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του.» Στη μεν ικανότητα του ποιείν και του κτίζειν διαγιγνώσκεται η θεία και δεσπόζουσα φύση· στο να έχει ποιηθεί όμως και να έχει παραχθεί στην ύπαρξη, αναγνωρίζεται η δούλη και γενητή. Επειδή δε ο Υιός είναι δημιουργός των πάντων, δεν αποτελεί έναν από τα πάντα, ούτε θα συγκαταλεχθεί στα δημιουργήματα, αυτός που, μέσω της ικανότητάς του να κτίζει, αναδεικνύεται ετεροφυής ως προς την κτίση, και έχει υπερβεί το δουλικό μέτρο, ώστε να υπάρχει εντός των ορίων της δεσπόζουσας ουσίας.

Στο Ψαλτήριο. Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι, και ο άγιος βραχίονάς του. Το δεξί χέρι του Κυρίου έδειξε δύναμη, το δεξί χέρι του Κυρίου με ύψωσε. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε μπροστά του, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας έπλασε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του, και πρόβατα του χεριού του.

Ποια δύναμη σε φώτισε, ω ληστή; Ποιος σε δίδαξε να προσκυνήσεις τον καταφρονημένο και συσταυρωμένο; Ω αιώνιο φως που φωτίζει τους σκοτισμένους. Γι' αυτό και δικαίως άκουσε: Έχε θάρρος, όχι επειδή οι πράξεις σου είναι άξιες θάρρους, αλλά επειδή παρίσταται Βασιλιάς που δίνει χάρη. Μακροχρόνιο μεν το αίτημα, αλλά ταχύτατη η χάρη. Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο, επειδή σήμερα άκουσες τη φωνή μου και δεν σκλήρυνες την καρδιά σου. Ταχύτατα αποφάνθηκα εναντίον του Αδάμ, ταχύτατα χαρίζομαι σε σένα. Σε εκείνον μεν ειπώθηκε: την ημέρα που θα φάτε, θα πεθάνετε. Εσύ όμως σήμερα υπάκουσες στην πίστη, σήμερα είναι για σένα η σωτηρία. Εκείνος εξαιτίας του ξύλου εξέπεσε, και εσύ μέσω του ξύλου εισάγεσαι στον παράδεισο. Μη φοβηθείς τον όφι, δεν θα σε εκδιώξει, διότι έχει πέσει από τους ουρανούς. Και δεν σου λέω, σήμερα απέρχεσαι, αλλά σήμερα θα είσαι μαζί μου. Έχε θάρρος, δεν θα εκβληθείς. Μη φοβηθείς την πύρινη ρομφαία, σέβεται τον Δεσπότη. Ω της μεγάλης και ανεκδιήγητης χάριτος. Ακόμη δεν εισήλθε ο πιστός Αβραάμ, και εισέρχεται ο ληστής. Ακόμη δεν εισήλθαν ο Μωυσής και οι προφήτες, και εισέρχεται ο παράνομος ληστής. Το θαύμασε αυτό και πριν από σένα ο Παύλος λέγοντας: όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Αυτοί που βάσταξαν τον καύσωνα δεν εισήλθαν ακόμη, και εισήλθε εκείνος της ενδέκατης ώρας.

Επιπροσθέτως σε αυτά, μέσω του «Ας προσπέσουμε και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου», διδάσκει να μην πράττουμε τούτο ενώπιον των ανθρώπων ούτε για χάρη των ανθρώπων, αλλά εν κρυπτώ, σύμφωνα με το: «Ο Πατέρας σου, που βλέπει εν κρυπτώ, θα σου το ανταποδώσει». Γενικά, λοιπόν, τα παραγγέλματα αυτά αρμόζουν σε όλους· κυρίως όμως και πρωτίστως ο Λόγος προτρέπει τον λαό των Ιουδαίων σε μετάνοια για όσα τόλμησαν να πράξουν, λέγοντας: «Διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του». Δεν είναι μόνο Κύριός μας ως δεσπότης δούλων, ούτε μόνο ποιητής μας ως πλάστης, αλλά είναι και Θεός μας, όντας αγαθός και ίλεως. Γι' αυτό και θα μας σπλαχνιστεί και θα μας ελεήσει· διότι τυγχάνει να είμαστε όχι μόνο δημιούργημα, αλλά και κτήμα του· και οι μεν πιο λογικοί (πνευματικοί) αποτελούν λαό του, οι δε ακόμη ατελείς και λιγότερο λογικοί, πρόβατα της χειρός του. Επομένως, εάν εξομολογηθούμε σε αυτόν και προσκυνήσουμε και προσπέσουμε και κλάψουμε ενώπιόν του, εξάπαντος θα σωθούμε, οι μεν ως λαός του, οι δε ως πρόβατα της χειρός του. Αναφέρεται εξάλλου ότι ο ίδιος είναι ο καλός ποιμένας· και εμείς διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει».

«Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με τη γενεά αυτή και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί όμως δεν εγνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Το πώς πείραξαν τον Θεό στην έρημο οι πατέρες, όχι μόνο των παλαιών Ιουδαίων, όπως θα υπέθετε κανείς, αλλά και εκείνων που και σήμερα μεν ακούν τη φωνή του Θεού, αλλά σκληραίνουν την καρδιά τους, είναι καταγεγραμμένο στον Μωυσή, και έχει ειπωθεί πολλές φορές στον εβδομηκοστό έβδομο (77ο) ψαλμό, καθώς και στον εκατοστό πέμπτο (105ο)· τα οποία, αν τα αναζητήσεις μόνος σου, θα τα βρεις. Επειδή, λοιπόν, για αυτούς τους λόγους ο Θεός ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του όσοι τον παραπίκραναν, την οποία [κατάπαυση] ο λόγος παρουσίασε με συντομία, πρέπει να προνοήσουμε και εμείς και να μεριμνήσουμε ώστε να μην περιπέσουμε στα ίδια. Διότι τα ίδια θα συμβούν και σε εμάς, εάν, ενώ η φωνή του Θεού μάς καλεί ακόμη και τώρα, κατά τη σημερινή ημέρα, εμείς ακούγοντάς την σκληρύνουμε τις καρδιές μας· διότι θα καταλάβει και εμάς η οργή του Θεού και θα εκπέσουμε από την ανάπαυση που βρίσκεται κοντά του και μαζί του.

Εντούτοις, εφόσον είναι Θεός και δημιουργός των πάντων, τα πάντα καλεί και τα οικειοποιείται. Διότι ο Θεός σώζει ανθρώπους και κτήνη· τους μεν ως λαό του, τα δε ως πρόβατα της χειρός του. Εισέλθετε στις πύλες του με εξομολόγηση, στις αυλές του με ύμνους. Να θυμάστε, λέει, τα κακά στα οποία πρωτύτερα βρισκόσασταν, όταν ήσασταν μακριά από τον Κύριο, οδηγούμενοι από άλλους, πονηρούς δεσπότες. Γι' αυτό, χρησιμοποιώντας την ομολογία των προηγούμενων ασεβημάτων σας σαν περιρραντήριο, εισέλθετε στις πύλες του με θάρρος· διότι μετά τις πύλες, δηλαδή μετά τα αρχικά στάδια και τις πρώτες εισόδους στην υπηρεσία του Θεού, αφού προχωρήσετε στα ενδότερα και στις αυλές, δεν θα χρησιμοποιείτε πλέον την εξομολόγηση, αλλά στο εξής θα αφιερώνεστε σε ύμνους προς αυτόν.

Σε αυτήν την κτίση, ήλιος μεν είναι ο καθαρός βίος, άστρα δε οι αρετές, αέρας δε η διαφανής πολιτεία, θάλασσα δε είναι το βάθος του πλούτου της σοφίας και της γνώσεως, χλόη δε και βλαστήματα η αγαθή διδασκαλία και τα θεία διδάγματα, τα οποία νέμεται ο λαός της νομής, δηλαδή το ποίμνιο του Θεού, δένδρα δε καρποφόρα είναι η εργασία των εντολών. Σε αυτήν κτίζεται και ο αληθινός άνθρωπος, ο οποίος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Βλέπεις ποιου κόσμου γίνεται αρχή Αυτή η ημέρα, την οποία εποίησε ο Κύριος, για την οποία λέγει ο προφήτης ότι δεν είναι ούτε ημέρα όμοια με τις άλλες ημέρες ούτε νύχτα όμοια με τις άλλες νύκτες. Και δεν έχει διακηρύξει ακόμη ο λόγος το εξαίρετο της παρούσης χάριτος. Αυτή έλυσε την ωδίνα του θανάτου, αυτή έφερε στο φως τον πρωτότοκο των νεκρών, σε αυτήν συνετρίβησαν οι σιδηρές πύλες του θανάτου, σε αυτήν συνεθλάσθησαν οι χάλκινοι μοχλοί του άδου. Τώρα ανοίγεται το δεσμωτήριο του θανάτου, τώρα κηρύσσεται στους αιχμαλώτους η άφεσις, τώρα χαρίζεται στους τυφλούς η ανάβλεψις, τώρα επισκέπτεται αυτούς που κάθονται στο σκότος και στην σκιά του θανάτου η εξ ύψους ανατολή.

Επομένως, ας μας οδηγήσει σε αυτό ο Δαβίδ, παίρνοντας μαζί του τον Απόστολο για να ενώσει τη φωνή του. Διότι σε αυτή την ψαλμωδία, της οποίας η αρχή μας χαρίζει την αγαλλίαση στον Κύριο, λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο», δεν οδηγούμαστε μέσω αυτού στη δοξολογία του Αγίου Πνεύματος· αλλά πολύ περισσότερο στα υπόλοιπα διδασκόμαστε τα περί της θεότητάς Του. Θα σας παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Προφήτη, με τα οποία συμφωνεί και ο μέγας Απόστολος· το δε χωρίο έχει ως εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Ενθυμούμενος αυτά ο θείος Απόστολος, λέει τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο»· και αφού είπε αυτό, παρέθεσε αυτά τα λόγια του Προφήτη, εφαρμόζοντάς τα στο πρόσωπο του Πνεύματος.

Πρέπει, λοιπόν, να το πλύνουμε με τα δάκρυα της μετάνοιας. «Διότι αυτός είναι». Επειδή άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε· αυτός είναι που πρόκειται να μας κρίνει. «Και εμείς». Διότι και τα έθνη έγιναν λαός του Θεού και πρόβατα της αληθινής ποίμνης· διότι δεν εθεωρούντο μόνο οι Ιουδαίοι, λέει, ότι είναι λαός του Θεού. «Σήμερα». Προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη απευθύνεται ο λόγος· όταν ακούσετε, λέει, τη φωνή του Ευαγγελίου, προσέξτε, να μην απιστήσετε. «Μη σκληρύνετε». Λέει, να μην ακολουθήσετε εκείνον τον προηγούμενο καιρό, ούτε να κάνετε όπως έκαναν οι Ιουδαίοι στην έρημο, παραπικραίνοντας τον Θεό. «Κατά την ημέρα». Διότι σαράντα χρόνια τους ανέθρεψε ως τέκνα στην έρημο, δίνοντάς τους όλα όσα ζητούσαν, και με όλα αυτά εκείνοι γόγγυζαν κατά του Θεού. «Όπου πείρασαν». Ζητώντας διάφορα πράγματα από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν ευχαριστούσαν. «Δοκίμασαν». Διότι σαράντα χρόνια δεν πάλιωσε το ένδυμά τους, ούτε τα υποδήματά τους, ούτε οι τρίχες τους μεγάλωσαν, αλλά και τα ενδύματα και τα υποδήματα μεγάλωναν μαζί με τον λαό, και παρ' όλα αυτά γόγγυζαν κατά του Θεού αδιαλείπτως. «Σαράντα». Γι' αυτό, λέει, τους αποστράφηκα, λέει ο Κύριος, διότι είναι γενεά πονηρή και διεστραμμένη. «Και είπα». Τους μέμφεται ο Θεός ως άκαμπτους και σκληρούς στην καρδιά. «Και αυτοί». Δηλαδή δεν θέλησαν να πορευτούν στις οδούς μου, αλλά παρεξέκλιναν.

Και για κανένα από όσα αναφέρθηκαν δεν είναι λογικό να νιώθουμε ντροπή· διότι αυτό γίνεται ενώπιον εκείνου που μας δημιούργησε, δηλαδή εκείνου που μας έφερε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία· και εκείνος που μας έφερε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία, αυτός είναι ο αίτιος κάθε ευεργεσίας. β΄. Ποιος, λοιπόν, ντρέπεται να προσκυνήσει ή και να κλάψει ικετεύοντας εκείνον που τον έχει ευεργετήσει έστω και λίγο, πόσο μάλλον όταν τον έχει ευεργετήσει τόσο πολύ; Επομένως, με μεγάλη συνέπεια πρόσθεσε τα ακόλουθα: «Διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του και πρόβατα της χειρός του». Αν και ο Θεός είναι ο Δημιουργός, εντούτοις, λόγω της μέριμνας και της πρόνοιας που δείχνει προς εμάς, είμαστε «Λαός της νομής του», δηλαδή, τρεφόμαστε από αυτόν και έχουμε τον ίδιο ως τροφή μας. Είμαστε δε και «Πρόβατα της χειρός του», επειδή ο Θεός έχει καταστεί και ποιμένας του ανθρώπινου γένους.

Ο Θεός, λοιπόν, οργισμένος επειδή τόσο γρήγορα απέβαλαν τη μνήμη όσων είχαν συμβεί, ορκίστηκε να μην εισέλθει στην κατάπαυση εκείνη η γενιά που είπε αυτά τα λόγια· και όλοι χάθηκαν στην έρημο. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ μιλούσε αργότερα, μετά από τη γενιά εκείνων, λέει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό»· για ποιον λόγο; Για να μην πάθετε τα ίδια που έπαθαν οι πρόγονοί σας και στερηθείτε την κατάπαυση· είναι προφανές, δηλαδή, ότι τα έλεγε αυτά ακριβώς επειδή εξακολουθούσε να υπάρχει κάποια κατάπαυση.

Πώς η θάλασσα περιβάλλει τη γη; «Η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό της»· διότι έτσι αναφέρει το εβραϊκό κείμενο. Γ΄. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αρχή από όσα ελέχθησαν, θα γνωρίσετε και όλα τα υπόλοιπα: τα περί του Χριστού, τα περί της αναστάσεως, τα περί της μέλλουσας ζωής, τα περί της αναπαύσεως, τα περί της κολάσεως, τα περί των ηθικών διδασκαλιών, τα πάντα περί των δογμάτων, και θα βρείτε το βιβλίο γεμάτο από μύρια αγαθά. Και αν περιπέσεις σε πειρασμούς, πολλή παρηγορία θα λάβεις από αυτό· και αν πέσεις σε αμαρτήματα, αμέτρητα φάρμακα θα βρεις να υπάρχουν εκεί· αν βρεθείς σε φτώχεια, αν σε θλίψη, θα δεις πολλά λιμάνια· και αν είσαι δίκαιος, πολλή ασφάλεια θα καρπωθείς από εκεί· και αν είσαι αμαρτωλός, θα λάβεις πολλή παρηγορία. Διότι, εάν είσαι δίκαιος και υποφέρεις δεινά, θα ακούσεις να λέει: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή. Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε». Και αν σε γεμίσουν έπαρση τα κατορθώματά σου, θα τον ακούσεις να λέει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Και αν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί για τον εαυτό σου, θα τον ακούσεις να ψάλλει συνεχώς: «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς.

Ας μετανοήσουμε στο εξής, ας ξυπνήσουμε, ας γρηγορήσουμε, σας παρακαλώ, αδελφοί, ας αποτινάξουμε τον βαθύ ύπνο της αμαρτίας. Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό· ελάτε, ακούστε πράγματα και λόγια πνευματικά και σωτήρια· ελάτε, μάθετε βουλή που σώζει και είναι θεάρεστη· ελάτε, μάθετε πώς θα εξομολογηθούμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας· ελάτε πριν διαλυθεί το πανηγύρι του βίου· ελάτε πριν κλειστούν οι θύρες της ζωής, πριν έλθει ο θάνατος και σας βρει ανέτοιμους· ελάτε πριν δύσει ο ήλιος, πριν σκοτεινιάσει το φως. Ελάτε, ακούστε, όλα τα έθνη, και δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης· ελάτε, γηγενείς και υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός· ελάτε, ευγενείς και ένδοξοι, δούλοι και ελεύθεροι· ελάτε κάθε γένος και κάθε ηλικία, άνδρες μαζί και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες· ελάτε, ιερείς του Κυρίου, και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους· ελάτε, βασιλείς της γης, οι σοφοί και οι απλοί· ελάτε, ας προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε· διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του. Ελάτε, αδελφοί, και ας κατανοήσουμε ότι σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσουν τα πέρατα της γης.

Το δε «Σήμερα σε εγκαθιστώ», μην το εκλαμβάνεις ότι αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ημέρα, αλλά στο αιώνιο και το παντοτινό, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό», που σημαίνει, σε όποια ημέρα ακούσετε τον Κύριο να λέει, «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι ονομαζόμενοι Καθαροί. Και αυτά ισχύουν όχι μόνο πριν από το βάπτισμα και υπό την εποχή του νόμου, αλλά και μετά το βάπτισμα και υπό την εποχή της χάριτος. Διότι ακριβώς αυτά ο Δεσπότης Χριστός, παραδίδοντάς τα στους μαθητές του, τα έλεγε με άλλες λέξεις: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Και δεν κατέστησε τους μαθητές του υπευθύνους απλώς για κάποιες λέξεις, αλλά για πραγματικές καταστάσεις, δίνοντάς τους την εξουσία να λύνουν και να δένουν. Κοιτάξτε προπάντων τον μακάριο Πέτρο, πώς έδεσε με τον θάνατο αυτούς που συμφώνησαν στο ψέμα, τον Ανανία και τη Σάπφειρα· και πώς έλυσε αμέσως τη συμφορά του εκ γενετής αναπήρου, χαρίζοντάς του πόδια. Τι θα πουν σε αυτά οι Καθαροί, που παριστάνουν τους καθαρότερους, ενώ είναι πιο ακάθαρτοι από κάθε ακαθαρσία; Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα.

Για να δείξει ότι ο προφήτης μιλάει για αυτήν την τρίτη. Διότι δεν μίλησε για την πρώτη, λέει. Πώς γινόταν άλλωστε να μιλάει για εκείνη που είχε γίνει παλιά; Αλλά ούτε για τη δεύτερη, αυτήν στην Παλαιστίνη. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Εφόσον λέει: δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου. Απομένει λοιπόν να είναι αυτή η τρίτη, η οποία είναι η βασιλεία των ουρανών. Και ολόκληρο το νόημα του ρητού είναι το εξής: Ο Δαβίδ, λέει, μιλώντας αργότερα, μετά τη γενεά εκείνων, είπε ότι «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας», για να μην πάθετε τα ίδια που έπαθαν οι πρόγονοί μας, και στερηθείτε την κατάπαυση, εφόσον είναι προφανές ότι υπάρχει κάποια κατάπαυση. Επειδή, αν είχαν ήδη λάβει την κατάπαυση, για ποιον λόγο θα τους έλεγε το, «Σήμερα μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι πατέρες σας, για να μην πάθετε τα ίδια και στερηθείτε την κατάπαυση»; Ποια είναι λοιπόν η κατάπαυση, παρά η βασιλεία των ουρανών, της οποίας εικόνα και τύπος είναι το Σάββατο;

«Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» «Αντισταθείτε στον διάβολο, και θα φύγει από εσάς.» «Να είστε νηφάλιοι και να αγρυπνείτε, διότι ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί· σε αυτόν να αντισταθείτε, παραμένοντας στερεοί στην πίστη.» Ο Κύριος, θέλοντας να μας εμποδίσει να αποδεχθούμε τις πονηρές συμβουλές του διαβόλου, λέει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή μου». Εκείνος λέει: «Τη σημερινή ημέρα σε εμένα, και την αυριανή στον Θεό». Ο Κύριος αντιφωνεί δυνατά: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή μου». Κατανόησε τον εχθρό· δεν τολμά καθόλου να σε συμβουλεύσει να απομακρυνθείς εντελώς από τον Θεό. Γνωρίζει ότι αυτό είναι βαρύ να το ακούσουν οι Χριστιανοί· αλλά με απατηλές τέχνες μεθοδεύει το εγχείρημά του.

«Σώσε μας, Κύριε, από τις δυσχέρειες αυτού του κόσμου, σύμφωνα με την αγαθότητά σου, ώστε, αφού διαπλεύσουμε το πέλαγος του βίου με καθαρή συνείδηση και παρασταθούμε άμεμπτοι και ακέραιοι στο φοβερό σου βήμα, να αξιωθούμε την αιώνια ζωή.» μʹ. Αφού άκουσε όλα αυτά ο αδελφός και κατανύχθηκε βαθύτατα, είπε με δάκρυα στον Γέροντα: «Από αυτά που βλέπω, Πάτερ, δεν μου απομένει ελπίδα σωτηρίας. Διότι "οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου"· αλλά σε παρακαλώ να μου πεις τι όφειλα να κάνω.» Και ο Γέροντας αποκρίθηκε και είπε: «Το να σωθεί κανείς, "για τους ανθρώπους βέβαια είναι αδύνατο, αλλά για τον Θεό όλα είναι δυνατά", όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος. "Ας προφθάσουμε, λοιπόν, το πρόσωπό του με εξομολόγηση, ας τον προσκυνήσουμε και ας πέσουμε ενώπιόν του, και ας κλάψουμε μπροστά στον Κύριο που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας"· και ας τον ακούσουμε να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα, ότι "όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς". Και πάλι: "Μήπως δεν έχει τη δύναμη το χέρι του Κυρίου να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην μπορεί να εισακούσει;"»

Ψαλμός 94 Αίνος ωδής στον Δαβίδ. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον σωτήρα μας· ας προσέλθουμε στο πρόσωπό του με εξομολόγηση και ας αλαλάξουμε σε αυτόν με ψαλμούς». Διότι έτσι συντελούνται αυτά από τις άγιες εκκλησίες του Θεού, οι οποίες αγαλλιώνται και αλαλάζουν προς τον Θεό μέσα στις εκκλησίες. «Διότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη»· δεν υπάρχει, λέει, κανένα τμήμα σε όλη τη γη, το οποίο να μην κυβερνάται και να μην εξουσιάζεται από τον Κύριο τον Θεό. «Διότι στο χέρι του βρίσκονται όλα τα πέρατα της γης, και τα ύψη των ορέων είναι δικά του». Όσοι ερευνάτε και απορείτε πού έχει θεμελιωθεί η γη, ακούστε, «ότι βρίσκεται στο χέρι του Θεού», δηλαδή στη δύναμη του ίδιου του Θεού έχει τις βάσεις και τα θεμέλιά της. «Διότι δική του είναι η θάλασσα και αυτός την έφτιαξε, και την ξηρά τα χέρια του την έπλασαν». Μην υποθέτετε, λέει, εσείς που έχετε ειδωλολατρικό φρόνημα, ότι η γη και η θάλασσα έγιναν από μόνες τους, αλλά ότι είναι δημιουργήματα και πλάσματα των χεριών του Θεού. Γι' αυτό· «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε». Ας μη φανούμε, λέει, αγνώμονες και ας μην αγνοήσουμε αυτόν που μας δημιούργησε, «διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του και πρόβατα του χεριού του», πράγμα που σημαίνει ότι και εμείς, όπως τα πρόβατα στον ποιμένα, οφείλουμε να υποτασσόμαστε σε αυτόν και στα προστάγματά του. «

Ας φωνάξουμε με τον Δαβίδ και εμείς: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα της χειρός του». Ας κράξουμε με τους τρεις παίδες προς τον Θεό: «Αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε απομακρυνόμενοι από εσένα, και σφάλαμε στα πάντα, και τις εντολές σου δεν τις ακούσαμε, ούτε τις τηρήσαμε, ούτε πράξαμε καθώς μας πρόσταξες». Ας αποστραφεί ο καθένας από εμάς από τον πονηρό του δρόμο, καθώς αποστράφηκαν και οι Νινευίτες εκείνοι, και τότε ας φωνάξουμε και εμείς προς τον Θεό, καθώς και εκείνοι φώναξαν: «Ποιος ξέρει αν θα μεταμεληθεί ο Θεός, και θα αποστρέψει την οργή του θυμού του, και δεν θα χαθούμε;». Και όποιος από εμάς έσφαλε απέναντι στον Θεό ύστερα από το Άγιο Βάπτισμα, αυτός ας μην παύσει νύχτα και ημέρα να φωνάζει τα κατανυκτικά εκείνα λόγια, που τον διδάσκει ο κήρυκας της μετάνοιας, ο χρυσός στη γλώσσα και στην καρδιά Ιωάννης, λέγοντας: «Αν κάποιος που έλαβε το ουράνιο Βάπτισμα αμάρτησε, στον ουρανό αμάρτησε. Διότι αυτός που αμαρτάνει πριν από το Βάπτισμα, στη γη αμαρτάνει. Διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις, ειπώθηκε στον Αδάμ. Όποιος όμως ντύθηκε τον Χριστό στο Βάπτισμα, δεν είναι πλέον γη, αλλά ουρανός. Διότι όπως είναι ο χωματένιος, τέτοιοι είναι και οι χωματένιοι, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Όπως είπες «Πιστεύω», εξακολούθησε να πιστεύεις, και όπως συντάχθηκες, έτσι να πολιτεύεσαι και έξω· μην αποβάλεις μαζί με το ένδυμα και τη δόξα σου· μείνε λευκοφόρος στη διάνοια. Ας μη σου πει ο πλάνος: «Επτά μόνο ημέρες οφείλεις να συναναστρέφεσαι με Αυτόν με τον οποίο έφτασες να συνταχθείς, και έπειτα απομακρύνσου»· αλλά όπως έμαθες και με χαρά έψαλλες: «Εάν σήμερα ακούσετε τη φωνή Του», έτσι να υμνείς κάθε μέρα την ανάστασή μας. — Δόξα σε Σένα, δόξα σε Σένα, διότι έτσι ευδόκησας.

Διότι δεν είναι δυνατόν μέσα σε μία ώρα να γίνουμε και να είμαστε άγιοι, επειδή πρέπει, αρχίζοντας από τα μικρά, να ανέλθουμε με προκοπή στην αγιοσύνη και την καθαρότητα. Και ακόμη κι αν ζήσουμε χίλια χρόνια σε αυτόν τον βίο, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε την τελειότητά της, αλλά πάντοτε, κάθε μέρα, σαν να κάνουμε αρχή, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε σε αυτήν. Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας το εξής: «Τρέχω δε, μήπως και καταλάβω εκείνο, για το οποίο και καταλήφθηκα». Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε, σας παρακαλώ, και ακούστε τα λόγια του ελάχιστου και αμαρτωλού αδελφού σας, και ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε ενώπιον του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού μας. Ας παρουσιαστούμε εγκαίρως ενώπιον του προσώπου Του με εξομολόγηση και ας κλάψουμε ενώπιόν Του, ο οποίος μας έπλασε, διότι Αυτός είναι ο Κύριος και Θεός μας και εμείς λαός Του και πρόβατα της βοσκής Του, και δεν πρόκειται να αποστρέψει το πρόσωπό Του από εμάς. Μόνο ας μετανοήσουμε ολόψυχα και ας αποβάλουμε όχι μόνο τις κακές μας πράξεις, αλλά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ας εξαφανίσουμε και αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς και ακάθαρτους λογισμούς της καρδιάς μας: «Ξεσκίστε», λέει, «τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» Διότι τι όφελος υπάρχει, πες μου, εάν διανείμουμε στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μας, αλλά δεν απέχουμε από το κακό ούτε μισήσουμε την αμαρτία;