Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 94:9

Το Άγιο Πνεύμα λέγει διά του στόματος του Δαβίδ του προφήτη: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έθεσαν σε δοκιμασία οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου· σαράντα χρόνια αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη και είπα: Πάντοτε πλανώνται με την καρδιά τους· αυτοί όμως δεν γνώρισαν τις οδούς μου· γι’ αυτό ορκίστηκα στην οργή μου: Δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Όμως δεν εισήλθαν όλοι όσοι βγήκαν από την Αίγυπτο· διότι παραπίκραναν τον Θεό εκείνοι που απείθησαν και δεν πίστεψαν. Και σε ποιους αγανάκτησε σαράντα χρόνια, παρά σε εκείνους που αμάρτησαν και απείθησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Και σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, παρά σε εκείνους που απείθησαν; Και βλέπουμε ότι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας, εκτός από τον Χάλεβ, τον γιο του Ιεφοννή, και τον Ιησού, τον γιο του Ναυή. Εξακόσιες χιλιάδες χάθηκαν· διότι αυτές τις χιλιάδες είπε ότι είχαν εξέλθει από την Αίγυπτο. Όταν λοιπόν ο Θεός τούς πρόσταξε να αναχωρήσουν για τη γη της επαγγελίας, εκείνοι αντιμίλησαν, προβάλλοντας τον φόβο και το μέγεθος των εχθρών. Γι’ αυτό ακριβώς ο Θεός των όλων τούς κατανάλωσε όλους έναν-έναν στην έρημο, ενώ στη θέση τους εισήγαγε τα παιδιά τους· δηλαδή, εκείνους που ήσαν μαζί με τον Χάλεβ, τον γιο του Ιεχονίου, και τον Ιησού του Ναυή, αυτούς τους έφερε στην κατάπαυση. Και αν ο προφήτης Δαβίδ μίλησε για κατάπαυση εννοώντας εκείνη τη γη, σε εκείνην βέβαια τους έφερε στην κατάπαυση ο Ιησούς· όμως μέσα σε αυτήν τη γη βρισκόταν και ο θείος Δαβίδ, όταν, αφού είπε αυτά τα λόγια, εξήγγειλε την κατάπαυση με το «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του» και τα επόμενα.

Και δηλώνουν ότι και οι ίδιοι συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που προσκυνούν και θρηνούν, ώστε να καταστήσουν τους ακροατές πιο πρόθυμους προς την εξομολόγηση. «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή Του». Από εδώ προτρέπονται από τον ίδιο τον Κύριο να είναι ευπειθείς, και να μην αποδειχθούν τέτοιοι, όπως ακριβώς φάνηκαν οι πατέρες τους στην έρημο.

Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας. Διότι έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό, πορευόμενοι άλλοτε διαφορετική οδό, και όχι την ευθεία του Κυρίου. Όπως ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου. Ο λόγος μάς υποδεικνύει τρεις καταπαύσεις: μία, τη σαρκική του Σαββάτου, δεύτερη, την είσοδο στη γη της επαγγελίας, με την οποία ο Ιησούς τούς κατέπαυσε· και τρίτη, την επουράνια, την οποία μάς υποδεικνύει τώρα ο λόγος. Διότι δεν θα έκανε μνεία για άλλη εδώ, εάν αληθινά εκείνη ήταν η κατάπαυση.

Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο Σωτήρας μας και ο Θεός μας, παρά ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»; Αυτός που μας λύτρωσε από τη δαιμονική ενέργεια, η οποία άλλοτε μας καταδυνάστευε, του οποίου και το όνομα «Ιησούς» στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει σωτήριο. Και ποιους πρωτίστως προσκαλεί ο λόγος στην αγαλλίαση, μπορείς να το βρεις, αν δώσεις προσοχή στα επόμενα, στα οποία αναφέρεται: «Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Διότι με αυτά τα λόγια σαφώς φανερώνει τους υιούς εκείνων που τον παραπίκραναν στην έρημο, προφανώς δηλαδή εκείνους που προέρχονται από την περιτομή. Αυτούς λοιπόν προσκαλεί λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Προφητεύει όμως ότι δεν πρόκειται να υπακούσουν στην κλήση· γι' αυτό λέγει στο τέλος: «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου».

«Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με τη γενεά αυτή και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί όμως δεν εγνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Το πώς πείραξαν τον Θεό στην έρημο οι πατέρες, όχι μόνο των παλαιών Ιουδαίων, όπως θα υπέθετε κανείς, αλλά και εκείνων που και σήμερα μεν ακούν τη φωνή του Θεού, αλλά σκληραίνουν την καρδιά τους, είναι καταγεγραμμένο στον Μωυσή, και έχει ειπωθεί πολλές φορές στον εβδομηκοστό έβδομο (77ο) ψαλμό, καθώς και στον εκατοστό πέμπτο (105ο)· τα οποία, αν τα αναζητήσεις μόνος σου, θα τα βρεις. Επειδή, λοιπόν, για αυτούς τους λόγους ο Θεός ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του όσοι τον παραπίκραναν, την οποία [κατάπαυση] ο λόγος παρουσίασε με συντομία, πρέπει να προνοήσουμε και εμείς και να μεριμνήσουμε ώστε να μην περιπέσουμε στα ίδια. Διότι τα ίδια θα συμβούν και σε εμάς, εάν, ενώ η φωνή του Θεού μάς καλεί ακόμη και τώρα, κατά τη σημερινή ημέρα, εμείς ακούγοντάς την σκληρύνουμε τις καρδιές μας· διότι θα καταλάβει και εμάς η οργή του Θεού και θα εκπέσουμε από την ανάπαυση που βρίσκεται κοντά του και μαζί του.

Επομένως, ας μας οδηγήσει σε αυτό ο Δαβίδ, παίρνοντας μαζί του τον Απόστολο για να ενώσει τη φωνή του. Διότι σε αυτή την ψαλμωδία, της οποίας η αρχή μας χαρίζει την αγαλλίαση στον Κύριο, λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο», δεν οδηγούμαστε μέσω αυτού στη δοξολογία του Αγίου Πνεύματος· αλλά πολύ περισσότερο στα υπόλοιπα διδασκόμαστε τα περί της θεότητάς Του. Θα σας παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Προφήτη, με τα οποία συμφωνεί και ο μέγας Απόστολος· το δε χωρίο έχει ως εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Ενθυμούμενος αυτά ο θείος Απόστολος, λέει τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο»· και αφού είπε αυτό, παρέθεσε αυτά τα λόγια του Προφήτη, εφαρμόζοντάς τα στο πρόσωπο του Πνεύματος.

Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός τον οποίο έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες τους στην έρημο; Ποιος είναι αυτός τον οποίο παρόργισαν; Μάθε το από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει ότι: «Έβαλαν σε πειρασμό τον Θεό τον Ύψιστο». Όμως ο Απόστολος, προτάσσοντας το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος, σε αυτό αποδίδει αυτά τα λόγια, λέγοντας: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας».

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

Πρέπει, λοιπόν, να το πλύνουμε με τα δάκρυα της μετάνοιας. «Διότι αυτός είναι». Επειδή άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε· αυτός είναι που πρόκειται να μας κρίνει. «Και εμείς». Διότι και τα έθνη έγιναν λαός του Θεού και πρόβατα της αληθινής ποίμνης· διότι δεν εθεωρούντο μόνο οι Ιουδαίοι, λέει, ότι είναι λαός του Θεού. «Σήμερα». Προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη απευθύνεται ο λόγος· όταν ακούσετε, λέει, τη φωνή του Ευαγγελίου, προσέξτε, να μην απιστήσετε. «Μη σκληρύνετε». Λέει, να μην ακολουθήσετε εκείνον τον προηγούμενο καιρό, ούτε να κάνετε όπως έκαναν οι Ιουδαίοι στην έρημο, παραπικραίνοντας τον Θεό. «Κατά την ημέρα». Διότι σαράντα χρόνια τους ανέθρεψε ως τέκνα στην έρημο, δίνοντάς τους όλα όσα ζητούσαν, και με όλα αυτά εκείνοι γόγγυζαν κατά του Θεού. «Όπου πείρασαν». Ζητώντας διάφορα πράγματα από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν ευχαριστούσαν. «Δοκίμασαν». Διότι σαράντα χρόνια δεν πάλιωσε το ένδυμά τους, ούτε τα υποδήματά τους, ούτε οι τρίχες τους μεγάλωσαν, αλλά και τα ενδύματα και τα υποδήματα μεγάλωναν μαζί με τον λαό, και παρ' όλα αυτά γόγγυζαν κατά του Θεού αδιαλείπτως. «Σαράντα». Γι' αυτό, λέει, τους αποστράφηκα, λέει ο Κύριος, διότι είναι γενεά πονηρή και διεστραμμένη. «Και είπα». Τους μέμφεται ο Θεός ως άκαμπτους και σκληρούς στην καρδιά. «Και αυτοί». Δηλαδή δεν θέλησαν να πορευτούν στις οδούς μου, αλλά παρεξέκλιναν.

Συνεπώς, παραγγέλλει ότι, όταν ο νοητός εχθρός κατατροπωθεί και γίνει ακουστή η φωνή του Θεού διά της παρουσίας του Μονογενούς (διότι τότε ο προφήτης δεν ήταν κάποιος απλός προφήτης ούτε μεσίτης του νόμου, αλλά ο ίδιος ο Θεός που ομιλούσε), να μην καταλαλούν για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ευχαριστούν, πράγμα που έκαναν τα τέκνα των Ιουδαίων, αποκαλώντας τον πλάνο και παραβάτη του νόμου· γι' αυτό όσοι καταλαλούν εξολοθρεύονται από τους νοητούς όφεις. «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Μέχρι εδώ να βάλεις σημείο στίξης, και μετά από αυτό να ψάλλεις τα επόμενα: «Αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη»· επειδή και ο Παύλος, παραθέτοντας έτσι αυτή την ψαλμική μαρτυρία, έθεσε ανάλογη στίξη. Στο «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη», πρόσθεσε: «Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη», χρησιμοποιώντας την αναγκαία και λογική διαστολή· επειδή επί σαράντα έτη στην έρημο ο Θεός δοκιμαζόταν από αυτούς. Δοκιμαζόταν δε με την απαίτηση για επίδειξη θαυμαστών σημείων, όταν έλεγαν: «Αφού χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι στον λαό του;» Αυτός όμως «έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη, και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών».

Ως παραπικρασμό και πειρασμό εννοεί τη δυστροπία του λαού στην έρημο. «Με δοκίμασαν», λέει, «και είδαν τα έργα μου», δηλαδή όταν τους έτρεφα χωρίς να οργώνουν και τους πότιζα με νερό από την πέτρα. «Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με τη γενεά εκείνη», δηλαδή μίσησα τα τεχνάσματά τους και τις απότομες μεταστροφές τους και «επειδή πλανώνταν στην καρδιά τους και δεν γνώρισαν τις οδούς μου», έτσι και εγώ «ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου» και έτσι έγινε. Και από τις εξακόσιες σαράντα οκτώ χιλιάδες εκείνου του λαού, εκτός από τον Ιησού του Ναυή και τον Χάλεβ, γιο του Ιεφοννή, κανείς δεν εισήλθε στην κατάπαυση του Θεού, στη Γη της Επαγγελίας. Αντιθέτως, εξ ολοκλήρου εκείνα τα πλήθη πέθαναν στην έρημο· άλλοι μεν από τον θάνατο της φθοράς, άλλοι δε σε παρατάξεις πολέμων, θερίστηκαν σαν το χορτάρι. Εισήλθαν όμως στη Γη της Επαγγελίας τα τέκνα τους, και πάλι ο ίδιος αριθμός, δηλαδή εξακόσιες σαράντα οκτώ χιλιάδες, όπως αναφέρει ρητά το βιβλίο των Αριθμών, και εξόντωσαν τριάντα εννέα βασιλείς και αμύθητα πλήθη εθνών, Χαναναίων, Αμορραίων, Γεργεσαίων και των υπολοίπων, και παρέλαβαν σαράντα οκτώ οχυρωμένες πόλεις.