Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 95:11

Προς αυτόν θα μπορούσα, σαν να ήταν παρών, να πω: «Και όμως, άνθρωπέ μου, ο ίδιος ο μακάριος Κύριλλος δέχθηκε τους δύο αγίους Πατέρες που είπαν ότι στον Χριστό υπάρχουν δύο φύσεις, όπως απέδειξα πριν από λίγο, και μάλιστα τον Παύλο Εμέσης. Διότι, όταν εκείνος ήλθε στην Αλεξάνδρεια εκ μέρους όλων των ανατολικών Εκκλησιών και επισκόπων, και ανέβηκε στον άμβωνα της Εκκλησίας των Αλεξανδρέων και κήρυξε για τον Χριστό δύο ηνωμένες φύσεις σε μία υπόσταση, ο μακάριος Κύριλλος υπερευφράνθηκε και λέγει: “Ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη· ιδού, αντλήσαμε ύδωρ ζωής από την αγία πηγή του οσίου πατρός Παύλου, ο οποίος μάς αποσαφήνισε το μεγάλο μυστήριο της αληθείας”. Ιδού, ο θείος Κύριλλος ονομάζει “ύδωρ ζωής” την ομολογία των δύο φύσεων, από την οποία μας εμποδίζει να πίνουμε ο σοφιστής ιατρός Σεβήρος.»

Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη. Διότι για την ανόρθωση της οικουμένης οι ουράνιες δυνάμεις έλεγαν χαίροντας: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη. Ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της. Με τη λέξη θάλασσα σε αυτά τα λόγια υποδηλώνει το πλήθος των εθνών, το οποίο και έχει σαλευθεί· δηλαδή, έχει κινηθεί ώστε να υποδεχθεί το κήρυγμα.

<Ας σαλευθεί η θάλασσα.> (H f. 433 b.) Προς τον στίχ. 11. Όταν δε ακούσεις «θάλασσα» σε αυτά, μην υποθέσεις ότι εννοείται η γνωστή θάλασσα, αλλά μάλλον κάποια άλλη, δηλαδή αυτός ο επίγειος χώρος, ήτοι ολόκληρη η οικουμένη και όσοι βρίσκονται σε αυτήν. [<Ας ευφρανθούν οι ουρανοί.> (B f. 390, H f. 433 b. Cord. Athanasii.) Διότι ο μεν αρχέκακος Σατανάς, ο σπορέας των ζιζανίων, ο εφευρέτης και δάσκαλος κάθε φαυλότητας, άρπαξε στον θάνατο την ανθρώπινη φύση στην αρχή διά της παραβάσεως του Αδάμ· την αναμόρφωσε όμως πάλι σε αφθαρσία ο Δημιουργός των πάντων, καταργώντας τον θάνατο εν Χριστώ και απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο. Επομένως, για αυτά προστάζει να εορτάζουν και εκείνους που βρίσκονται στον ουρανό και όλους όσους βρίσκονται πάνω στη γη το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας ευφρανθούν οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη.»] <Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους.> (B f. 390.) Δεν λέμε βέβαια καθόλου ότι το να χαίρονται ανήκει στα αναίσθητα δέντρα· αλλά το γεγονός θα ταίριαζε μάλλον στους αγίους, για τους οποίους ακριβώς λέει ότι ευφράνθηκαν περισσότερο, όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο. <Διότι έρχεται να κρίνει τη γη.> (B f. 390, H f. 434 b.) Διότι ήλθε χρησιμοποιώντας όσια και θεοπρεπή κρίση. Θα καταδικάσει μεν το αρχέκακο θηρίο, και θα το στείλει στην ακοίμητη φλόγα.

Χερουβίμ, αναβοήστε: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος, ο τρισάγιος, Σαβαώθ· πλήρης ο ουρανός και η γη από τη δόξα του· Σεραφίμ, υμνήστε· προφήτες, κηρύξτε. Και ο μεν ας λέει: Ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη· ο δε: Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών, κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· και άλλος, ατενίζοντας τον βασιλέα Χριστό, ας αναβοά: Ιδού ο Αμνός του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου· και έτερος ας κηρύξει για τον ίδιο τον Κύριο: Αυτός είναι ο Θεός μας· κανείς άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του· και άλλος: Ιδού, συγχρόνως άνθρωπος και Θεός.

Ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη, ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της. Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα βρίσκονται σε αυτές. Αντί δε του «Ας σαλευθεί η θάλασσα», σύμφωνα με τον Ακύλα η απόδοση είναι «Θα βροντήξει», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο «Θα ηχήσει». Με αυτά υποδηλώνει ο λόγος ότι το ευαγγελικό κήρυγμα πρόκειται να διέλθει και από τα πελάγη και από τα νησιά της θάλασσας, καθώς και από τους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτά, οι οποίοι ονομάστηκαν «πλήρωμά» της· πράγμα που και αυτό βρήκε την εκπλήρωσή του. Για παράδειγμα, οι Εκκλησίες του Χριστού πληρούν πλέον όλα τα νησιά, και πληθαίνουν καθημερινά, ενώ η σωτήρια διδασκαλία προοδεύει, εκτεινόμενη μέχρι και σε εκείνους που κατοικούν στον Ωκεανό.

Λόγος ΛΗʹ. Εις τα Θεοφάνια, ήτοι τα Γενέθλια του Σωτήρος. Αʹ. Ο Χριστός γεννάται, δοξάστε· ο Χριστός κατέρχεται από τους ουρανούς, προϋπαντήστε· ο Χριστός βρίσκεται επί της γης, υψωθείτε. Ψάλατε στον Κύριο, όλη η γη· και, για να τα πω και τα δύο συνοπτικά, ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, για τον επουράνιο, που έπειτα έγινε επίγειος.

Μέσω αυτών υποδηλώνει αλληγορικά την αντίπαλη δύναμη, η οποία ταράσσεται και αναστατώνεται με τη ζωή μας, όταν εμείς γινόμαστε ουρανοί που διηγούνται τη δόξα του Θεού, ή γη που ευλογείται διαμέσου της καρποφορίας των αρετών. Διότι, «ας σαλευθεί», λέγει, «η θάλασσα και το πλήρωμά της». Αναφέρει, επίσης, ότι τα πεδία θα χαρούν, ονομάζοντας πεδία τον ομαλό και ενάρετο βίο, τον οποίο και ο Ησαΐας στα δικά του λόγια μνημονεύει με διαφορετικό τρόπο, όταν προστάζει αφενός να γεμίσουν οι φάραγγες και αφετέρου να ταπεινωθούν οι λόφοι και τα όρη. Αυτό δεν νομίζω ότι σημαίνει τίποτε άλλο, παρά ότι τα λέγει αυτά επειδή επιθυμεί να θεραπεύσει τις ελλείψεις και τις υπερβολές των προσπαθειών που αποσκοπούν στην αρετή, ώστε ο κανόνας της αρετής ούτε να παρουσιάζει κοιλότητες εξαιτίας της έλλειψης του αγαθού, ούτε να γίνεται ανώμαλος εξαιτίας της υπερβολής. «Διότι θα χαρούν», λέγει, «τα πεδία και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά».

«Ας ευφρανθούν»: Και αυτοί μεν οι αισθητοί που ορώνται <και οι νοητοί>, αλλά και οι δυνάμεις των ουρανών, επειδή είδαν τον άνθρωπο [ενωμένο με τον Θεό]. «Και ας αγαλλιάσει»: Και αυτή μεν η γη, διότι αξιώθηκε τα δεσποτικά βήματα. Όμως να εννοείς τον άνθρωπο, ότι αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού <διότι η γη αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού>. «Ας σαλευθεί»: Λέγει ότι σαλεύθηκε η θάλασσα του βίου, δηλαδή μεταφέρθηκε από τη φθορά στην αφθαρσία. Και ονομάζει «πλήρωμα», το γεγονός ότι πρέπει όλοι να πιστέψουν στον Χριστό. «Θα χαρούν»: Οι εκκλησίες· διότι αυτές είναι τα πεδία, καθώς βρίσκονται μακριά από κάθε τραχύτητα και καθώς αυτές κατέχουν τη συγκατάβαση του Χριστού. «Τότε θα αγαλλιάσουν»: Εννοεί τα σώματα των αγίων που βρίσκονται στα μνημεία· διότι κατέχονται (κατέχονταν) σαν σε δάσος μέσα στο άλσος του θανάτου. «Προ προσώπου»: Τότε κατά την επιφάνειά Του· διότι έτσι φανέρωναν οι προφήτες ότι έρχεται. Διότι δεν ήλθε μόνο στη γη, αλλά και κατήλθε στον άδη και ελευθέρωσε όσους κρατούνταν σε αυτόν. «Ότι έρχεται»: Αυτό αναφέρεται πάλι στη Δευτέρα Παρουσία. «Θα κρίνει»: Διότι ο Θεός είναι δίκαιος κριτής· διότι δεν (κρίνει) κατ' όψιν, αλλά εν δικαιοσύνη· διότι δίνει τότε στους πιστούς την αγαθή μισθαποδοσία και στους ασεβείς και αμαρτωλούς ανάλογα με τις πράξεις τους. «Και λαούς»: Τους λαούς τότε κάθε έθνους, όσους θα παραστούν στην κρίση, αποδίδοντας τότε στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

Και για ποιον λόγο δεν θα σαλευθεί πλέον, παρά μόνο προφανώς επειδή αυτούς που την κλόνιζαν, δηλαδή τους δαίμονες, τους παραμέρισε με την παρουσία του; «Θα κρίνει λαούς με ευθύτητα»· δηλαδή, με δικαιοσύνη. Διότι δεν είναι δυνατόν να προβάλουμε την άγνοια ως δικαιολογία, ούτε μπορούμε να κατηγορήσουμε την κρίση του Θεού επειδή τάχα αγνοούσαμε τον νόμο του, εφόσον το Ευαγγέλιο του Χριστού έφτασε παντού στη γη. Όμως αυτό μπορεί να εφαρμοστεί πολύ περισσότερο στον λαό των Ιουδαίων· διότι αυτούς θα κρίνει με ευθύτητα, επειδή «ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν», όπως λέει ο Ιωάννης. «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη». Και ποια είναι η αιτία της ευφροσύνης; Η άφιξη του Σωτήρος, όπως θα διδάξουν σαφέστερα τα επόμενα. Κοινό λοιπόν για τον ουρανό και τη γη έγινε το μυστήριο που συντελέστηκε σε αυτήν. Διότι αυτός που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, αυτός ο ίδιος λέγεται πάλι ότι ανέτειλε από τη γη εξαιτίας της σάρκας. «Ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της»· όχι με θορυβώδη σάλο, αλλά με σάλο μέσα σε χαρά και σκιρτήματα. Και ως πλήρωμά της εννοεί τους ποταμούς και τις λίμνες. Επειδή όλες οι συγκεντρώσεις των υδάτων έχουν κληθεί με το όνομα της θάλασσας από τον Θεό που τις δημιούργησε· διότι λέει, «ονόμασε ο Θεός τα συστήματα των υδάτων θάλασσες».

Διότι έπρεπε να προετοιμαστεί ο δρόμος, μέσω των θαυμάτων, για την άρρητη και συγκαταβατική σάρκωση του Θεού. Αλλά πώς θα προχωρήσω στα περαιτέρω; Ο νους μου εξίσταται, και με διχάζουν ο φόβος και ο πόθος. Η καρδιά πάλλεται και η γλώσσα έχει δεθεί. Δεν αντέχω την πνευματική τέρψη, νικιέμαι από τα θαύματα, έχω καταστεί ένθεος από τον πόθο. Ας νικήσει ο πόθος, ας υποχωρήσει ο φόβος, ας ψάλει η κιθάρα του Πνεύματος, ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη.

Σήμερα οικοδομήθηκε η πύλη που βλέπει προς την ανατολή, μέσα από την οποία θα εισέλθει και θα εξέλθει ο Χριστός, και θα παραμείνει κλειστή πύλη, στην οποία ο Χριστός είναι η θύρα των προβάτων· Ανατολή είναι το όνομά του, μέσω του οποίου αποκτήσαμε την προσαγωγή προς τον αρχίφωτο Πατέρα. Σήμερα έπνευσαν αύρες, προάγγελοι παγκόσμιας χαράς. Ας ευφραίνεται ο ουρανός άνωθεν και ας αγάλλεται η γη, ας σαλευθεί η θάλασσα του κόσμου. Διότι μέσα σε αυτήν γεννιέται το κοχύλι, το οποίο, από την αστραπή της θεότητας που έρχεται από τον ουρανό, θα συλλάβει στην κοιλιά του και θα γεννήσει τον πολύτιμο μαργαρίτη, τον Χριστό, από την οποία ο βασιλιάς της δόξης, αφού περιβληθεί την πορφύρα της σάρκας και επισκεφθεί τους αιχμαλώτους, θα κηρύξει άφεση. Ας σκιρτά η φύση· διότι γεννιέται η αμνάδα, από την οποία ο ποιμένας θα περιβληθεί το πρόβατο και θα διαρρήξει τους χιτώνες της παλαιάς νέκρωσης. Ας χορεύει η παρθενία, διότι γεννήθηκε η παρθένος σύμφωνα με τον Ησαΐα, η οποία θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, που σημαίνει ο Θεός είναι μαζί μας.

Τώρα ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας επευφημήσουν οι άγγελοι. Τώρα ας αγαλλιάσει η γη και ας σκιρτήσουν οι άνθρωποι. Τώρα ο αέρας περιχαρής ας αντηχεί από τα άσματα, και η σκοτεινή νύχτα ας αποβάλει τον αγέλαστο και πένθιμο ζόφο της και ας μιμηθεί χαρμόσυνα τη λαμπρότητα της ημέρας με τις αναλαμπές του πυρός. Διότι η ζωντανή πόλη του Κυρίου και Θεού των δυνάμεων ανυψώνεται στα ουράνια, και οι βασιλείς, αυτοί που ορίστηκαν από τον Χριστό άρχοντες όλης της γης, δηλαδή οι Απόστολοι, προσφέρουν από τον ναό του Κυρίου της περίβλεπτης Σιών προς την άνω Ιερουσαλήμ, την ελεύθερη μητέρα τους, ως πολυτιμότατο δώρο τη Μητέρα του Θεού, την Αειπάρθενο.

Κατά πολύ μεγάλο μέτρο ο ουρανός είναι μεγαλύτερος της γης. Όμως δεν πρέπει να αναζητούμε την ουσία του ουρανού, καθώς μας είναι άγνωστη. Και ας μην υποθέτει κανείς ότι οι ουρανοί ή οι φωστήρες είναι έμψυχοι· διότι είναι άψυχοι και στερούνται αισθήσεων. Επομένως, έστω κι αν η θεία Γραφή λέει: «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί, και ας αγάλλεται η γη», καλεί σε ευφροσύνη τους αγγέλους που βρίσκονται στον ουρανό και τους ανθρώπους στη γη· γνωρίζει άλλωστε η Γραφή και να προσωποποιεί, και να ομιλεί για τα άψυχα σαν να είναι έμψυχα, όπως με το: «η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω», και «τι έπαθες, θάλασσα, και έφυγες;»· και τα όρη και οι λόφοι ερωτώνται για την αιτία που σκιρτούν, όπως ακριβώς είναι συνηθισμένο και σε εμάς να λέμε: «συγκεντρώθηκε η πόλη», μη θέλοντας να εννοήσουμε τα οικοδομήματα, αλλά τους κατοίκους της πόλης· και το «οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού», δεν σημαίνει ότι βγάζουν φωνή που ακούγεται από τα αισθητά αυτιά, αλλά ότι από το ίδιο τους το μέγεθος παρουσιάζουν σε εμάς τη δύναμη του Δημιουργού, των οποίων το κάλλος κατανοώντας, δοξάζουμε τον Ποιητή ως αριστοτέχνη.

Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του. Ας συγκλονιστεί ενώπιόν του όλη η γη. Πείτε ανάμεσα στα έθνη: Ο Κύριος βασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευτεί· θα κρίνει τους λαούς με ευθύτητα. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, ας σαλευτεί η θάλασσα και το πλήρωμά της. Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές, θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά του.

Στο τέκνο Ναυκράτιο. Η μεν ιερή γραφή λέει: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί»· εγώ όμως ο ταλαίπωρος, προσαρμόζοντας αυτή τη φωνή, ευλόγως θα έλεγα: χαρμόσυνα νέα ακούσαμε από την τιμιότητά σου, για τα οποία πρέπει να σκιρτά όχι αυτή ή εκείνη η πόλη, αλλά, για να το πω έτσι, σχεδόν ολόκληρη η υφήλιος, διότι ο Κύριος καθαίρεσε όχι τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς βασιλείς που καταπίεζαν ένα μικρό μέρος της οικουμένης, αλλά τον νεοφανή και μεγάλο δράκοντα που λυμαινόταν μεγάλο μέρος της οικουμένης, το σκολιό φίδι που σφύριζε βλάσφημα, το βδέλυγμα της ερημώσεως, το σκεύος της οργής, τον υιό του Ταβεήλ, για να μην πω του Καβαλλίνου, τον απόγονο του Αχαάβ, το ομοίωμα του Ιουλιανού, το πλήρωμα του πονηρού, τον υβριστή του Χριστού, τον εχθρό της Θεοτόκου, τον αντίπαλο όλων των αγίων. Διότι, αφού καταδίωξε και εξαφάνισε τις σεπτές τους μορφές (εικόνες), είναι φανερό ότι υπήρξε ολοκληρωτικά εχθρός και διώκτης τους. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγαλλιάται η γη, ας ραντίσουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Έπεσε ο εχθρός, συνετρίβη αυτός που μας κατέκοπτε. Φράχτηκε το στόμα που μιλούσε άδικα, ανακόπηκε το χέρι του Αβεσσαλώμ, χάθηκε ο σκληρόκαρδος Φαραώ. Και δεν έχω ακόμη ούτε τον καιρό ούτε τον τόπο για να περιγράψω όσα αξίζει να ακουστούν για τον πάγκακο δράκοντα.