Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
13 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
χαρήσεται τὰ πεδία καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦΑνάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–13 από 13
Χαρήσεται τὰ πεδία καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ. Διὰ τῶν πεδίων καὶ μὴν καὶ τῶν ξύλων ἁγίας ψυχὰς εἶναι σημαίνει, αἳ ἐπὶ τῇ τοῦ κόσμου σωτηρίᾳ ἠγαλλιάσαντο.
Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές· τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους. Μέσω των πεδιάδων, και βεβαίως μέσω των δέντρων, υποδηλώνει τις άγιες ψυχές, οι οποίες αγαλλίασαν για τη σωτηρία του κόσμου.
Λεπτομέρειες
Ὠλόλυζον δὲ ταῖς τῶν πολεμίων μαχαίραις ὑποπίπτοντες Ἰουδαῖοι διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀσέβειαν. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ, ἅτε δὴ μέλλοντος ἐπιφαίνεσθαι τῷ κόσμῳ Χριστοῦ· «Τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ἀπὸ προσώπου Κυρίου, ὅτι ἔρχεται κρῖναι τὴν γῆν.» Οὐκοῦν, «Ἐν τῷ δρυμῷ,» φησὶ, τουτέστιν, ἐν τῇ τῶν ἐθνῶν πληθύϊ, ἤτοι ταῖς αὐτῶν πόλεσί τε καὶ χώραις, «ἐπαύλεις ἔσονται ποιμνίων,» Ἐκκλησίαι δηλονότι Χριστοῦ. «καὶ φάραγξ Ἀχὼρ εἰς ἀνάπαυσιν βουκολίων τῷ λαῷ μου, οἳ ἐζήτησάν με.» Ἀχὼρ οὗτος, γέγονε μέν τις τῶν ἐξ αἵματος Ἰσραήλ· πεπορθημένης δὲ τῆς Ἱεριχὼ, εἶτα Θεοῦ προστάξαντος ἀναθεματίσαι πάντα τὰ ἐν αὐτῇ, κέκλοφεν ἐκ τοῦ ἀναθέματος. Ἐπειδὴ δὲ παρεδείχθη παρὰ Θεοῦ, πικρὰς ἐζητήθη δίκας· ἀπόλωλε γὰρ πανοικὶ, καθορίσαντος αὐτοῦ τὴν δίκην Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἧν οὖν ἄρα εἰς κατάραν ἡ φάραγξ ἡ Ἀχώρ. Τοιαῦται δέ πως καὶ αἱ τῶν ἐθνῶν χῶραι· κεκατηραμέναι γὰρ, καὶ θεομισεῖς, ὡς οὐδενὸς ὄντος ἐν αὐταῖς τοῦ τὸν φύσει Θεὸν εἰδότος· ἀλλ᾽ ἡ ἐπικατάρατος χώρα, φησὶ, κατὰ τοὺς παλαιοὺς εἰς ἀνάπαυσιν ἔσται βουκολίων, τουτέστι, σηκοὶ προβάτων νοητῶν, ὑπὸ χεῖρα Χριστοῦ τοῦ πάντων ἀρχιποιμένος, ὃς τοῖς Ἰουδαίων δήμοις προσπεφώνηκε λέγων περὶ τῶν ἐθνῶν, «Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ γενήσονται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν.»
Θρηνούσαν με ολολυγμούς οι Ιουδαίοι καθώς έπεφταν κάτω από τα ξίφη των εχθρών εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ, επειδή ακριβώς επρόκειτο να εμφανιστεί ο Χριστός στον κόσμο: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται για να κρίνει τη γη.» Επομένως, «Μέσα στο δάσος», λέει, δηλαδή στο πλήθος των εθνών, ήτοι στις πόλεις και τις χώρες τους, «θα υπάρξουν επαύλεις ποιμνίων», δηλαδή οι Εκκλησίες του Χριστού, «και η φάραγγα του Αχώρ θα γίνει τόπος ανάπαυσης κοπαδιών για τον λαό μου, οι οποίοι με αναζήτησαν.» Αυτός ο Αχώρ υπήρξε κάποιος από τους εξ αίματος Ισραηλίτες· όταν κυριεύθηκε η Ιεριχώ, και αφού ο Θεός πρόσταξε να αναθεματιστούν όλα όσα βρίσκονταν μέσα σε αυτήν, έκλεψε από το ανάθεμα. Επειδή δε υποδείχθηκε από τον Θεό, υπέστη πικρή τιμωρία· διότι εξολοθρεύτηκε πανοικί, αφού ο Ιησούς του Ναυή καθόρισε την καταδίκη του. Ήταν λοιπόν η φάραγγα του Αχώρ υπό κατάρα. Τέτοιες περίπου ήταν και οι χώρες των εθνών· διότι ήταν καταραμένες και θεομίσητες, επειδή δεν υπήρχε κανείς σε αυτές που να γνώριζε τον κατά φύση Θεό· αλλά η καταραμένη χώρα, λέει, σύμφωνα με τους παλαιούς, θα γίνει τόπος ανάπαυσης κοπαδιών, δηλαδή μαντριά νοητών προβάτων, υπό το χέρι του Χριστού, του αρχιποιμένα των πάντων, ο οποίος απευθύνθηκε στα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας σχετικά με τα έθνη: «Έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή· και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα γίνουν μία ποίμνη, ένας ποιμένας.»
Λεπτομέρειες
Σαλευθήτω ἡ θάλασσα.> (H f. 433 b.) Ad. v. 11. Θάλασσαν δὲ ὅταν ἀκούσῃς ἐν τούτοις, μὴ ταύτην ὑπολάβῃς εἶναι τὴν σημαινομένην, ἑτέραν δὲ μᾶλλον, τουτέστι τὸν περίγειον τοῦτον χῶρον, ἤτοι τὴν οἰκουμένην ἅπασαν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ. [<Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοί.> (B f. 390, H f. 433 b. Cord. Athanasii.) Ὁ μὲν γὰρ ἀρχέκακος Σατανᾶς, ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς, ὁ πάσης φαυλότητος εὑρετὴς καὶ διδάσκαλος, ἥρπασεν εἰς θάνατον τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν ἐν ἀρχαῖς διὰ τῆς ἐν Ἀδὰμ παραβάσεως· ἀνεμόρφωσε δὲ πάλιν εἰς ἀφθαρσίαν αὐτὴν ὁ πάντων Δημιουργὸς, καταργήσας τὸν θάνατον ἐν Χριστῷ, καὶ ἀποστήσας τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν. Οὐκοῦν ἐπὶ τούτοις ἑορτάζειν κελεύει τούς τε ὄντας ἐν οὐρανῷ καὶ ἅπαντας δὲ τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς τὸ Πνεῦμα τὸ ἄγιον λέγον· «Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῇ.»] <Τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ.> (B f. 390.) Οὔ τί πού φαμεν ὡς τῶν ἀναισθήτων ξύλων τὸ χαίρειν ἐστί· πρέπει δ᾽ ἂν μᾶλλον ἁγίοις τὸ χρῆμα, οὓς δὴ μᾶλλον ἡσθῆναί φησιν, ἐπιλάμψαντος τῷ κόσμῳ Χριστοῦ. <Ὅτι ἔρχεται κρίνειν τὴν γῆν.> (B f. 390, H f. 434 b.) Ἦλθε γὰρ ὁσίᾳ ψήφῳ καὶ θεοπρεπεῖ χρησάμενος. Καταδικάσει μὲν τὸν ἀρχέκακον θῆρα, καὶ εἰς τὴν φλόγα πέμψει τὴν ἀκοίμητον.
<Ας σαλευθεί η θάλασσα.> (H f. 433 b.) Προς τον στίχ. 11. Όταν δε ακούσεις «θάλασσα» σε αυτά, μην υποθέσεις ότι εννοείται η γνωστή θάλασσα, αλλά μάλλον κάποια άλλη, δηλαδή αυτός ο επίγειος χώρος, ήτοι ολόκληρη η οικουμένη και όσοι βρίσκονται σε αυτήν. [<Ας ευφρανθούν οι ουρανοί.> (B f. 390, H f. 433 b. Cord. Athanasii.) Διότι ο μεν αρχέκακος Σατανάς, ο σπορέας των ζιζανίων, ο εφευρέτης και δάσκαλος κάθε φαυλότητας, άρπαξε στον θάνατο την ανθρώπινη φύση στην αρχή διά της παραβάσεως του Αδάμ· την αναμόρφωσε όμως πάλι σε αφθαρσία ο Δημιουργός των πάντων, καταργώντας τον θάνατο εν Χριστώ και απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο. Επομένως, για αυτά προστάζει να εορτάζουν και εκείνους που βρίσκονται στον ουρανό και όλους όσους βρίσκονται πάνω στη γη το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας ευφρανθούν οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη.»] <Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους.> (B f. 390.) Δεν λέμε βέβαια καθόλου ότι το να χαίρονται ανήκει στα αναίσθητα δέντρα· αλλά το γεγονός θα ταίριαζε μάλλον στους αγίους, για τους οποίους ακριβώς λέει ότι ευφράνθηκαν περισσότερο, όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο. <Διότι έρχεται να κρίνει τη γη.> (B f. 390, H f. 434 b.) Διότι ήλθε χρησιμοποιώντας όσια και θεοπρεπή κρίση. Θα καταδικάσει μεν το αρχέκακο θηρίο, και θα το στείλει στην ακοίμητη φλόγα.
Λεπτομέρειες
Ἐν τῷ Ψαλτηρίῳ. Ὦ Κύριε, σῶσον δὴ, ὦ Κύριε, εὐόδωσον δή. Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ πρὸ προσώπου Κυρίου, ὅτι ἔρχεται κρῖναι τὴν γῆν. Εἴπατε τοῖς ἔθνεσιν ὅτι Κύριος ἐβασίλευσεν. Καὶ γὰρ κατώρθωσε τὴν οἰκουμένην ἥτις οὐ σαλευθήσεται.
Στο Ψαλτήριο: Ω Κύριε, σώσε μας· ω Κύριε, κατευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος βασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.
Λεπτομέρειες
Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ, σαλευθήτω ἡ θάλασσα καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Χαρήσεται τὰ πεδία, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Ἀντὶ δὲ τοῦ, Σαλευθήτω ἡ θάλασσα, κατὰ τὸν Ἀκύλαν, Βροντήσει, ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον, Ἠχήσει. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων ὁ λόγος διελεύσεσθαι τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα καὶ τὰ πελάγη καὶ τὰς ἐπὶ τῆς θαλάσσης νήσους, τούς τε ἐν ταύταις κατοικοῦντας ἀνθρώπους, πλήρωμα αὐτῆς ὠνομασμένους· ὃ καὶ αὐτὸ τέλους ἔτυχεν. Αὐτίκα γοῦν Ἐκκλησίαι Χριστοῦ τὰς νήσους ἁπάσας πληροῦσι, πληθύει τε ὁσημέραι, καὶ ἐπιδίδωσιν ἡ σωτήριος διδασκαλία μέχρι τῶν τὸν Ὠκεανὸν οἰκούντων παρεκτεινομένη.
Ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη, ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της. Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα βρίσκονται σε αυτές. Αντί δε του «Ας σαλευθεί η θάλασσα», σύμφωνα με τον Ακύλα η απόδοση είναι «Θα βροντήξει», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο «Θα ηχήσει». Με αυτά υποδηλώνει ο λόγος ότι το ευαγγελικό κήρυγμα πρόκειται να διέλθει και από τα πελάγη και από τα νησιά της θάλασσας, καθώς και από τους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτά, οι οποίοι ονομάστηκαν «πλήρωμά» της· πράγμα που και αυτό βρήκε την εκπλήρωσή του. Για παράδειγμα, οι Εκκλησίες του Χριστού πληρούν πλέον όλα τα νησιά, και πληθαίνουν καθημερινά, ενώ η σωτήρια διδασκαλία προοδεύει, εκτεινόμενη μέχρι και σε εκείνους που κατοικούν στον Ωκεανό.
Λεπτομέρειες
Τὸν «θεὸν τῶν θεῶν» ὀφθήσεσθαι προειπών, εὔχεται τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ ᾗ τάχος ἐπιστῆναι, καθ᾽ ὃν ὀφθήσεται τρόπον διδάσκων διὰ τοῦ «ἐπίβλεψον ἐπὶ τὸ πρόσωπον τοῦ χριστοῦ σου», ὡσεὶ σαφέστερον εἰρήκει· διὰ τοῦ προσώπου τοῦ χριστοῦ σου ἐπιφάνηθι. ἐπεὶ γὰρ ὁ ἑωρακὼς τὸν υἱὸν ἑώρακε τὸν πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν, εἰκότως διὰ τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ἐπιφανήσεσθαι τὸν ἐν τῷ Χριστῷ κατοικοῦντα «θεὸν τῶν θεῶν» ἀπαγγέλλει. 〈Ἀπὸ Ψαλμοῦ ϟεʹ〉. «Ἄισατε τῷ κυρίῳ ᾆσμα καινόν, ᾄσατε τῷ κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. ᾄσατε τῷ κυρίῳ, εὐλογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εὐαγγελίσασθε ἡμέραν ἐξ ἡμέρας τὸ σωτήριον αὐτοῦ. ἀναγγείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσιν τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐν πᾶσι τοῖς λαοῖς τὰ θαυμάσια αὐτοῦ. ὅτι μέγας κύριος καὶ αἰνετὸς σφόδρα, φοβερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς θεούς», καὶ πάλιν· «ἐνέγκατε τῷ κυρίῳ, αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν», καὶ πάλιν· «εἴπατε ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὁ κύριος ἐβασίλευσεν», καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἐπιλέγει· «τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ἀπὸ προσώπου κυρίου, ὅτι ἔρχεται, ὅτι ἔρχεται κρῖναι τὴν γῆν· κρινεῖ τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ καὶ λαοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ αὐτοῦ».
Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».
Λεπτομέρειες
δι᾽ ὧν τροπικῶς τὴν ἐναντίαν ἐνδείκνυται δύναμιν ταρασσομένην τε καὶ ἀστατοῦσαν ἐπὶ τῇ ἡμετέρᾳ ζωῇ, ὅταν οὐρανοὶ γενώμεθα τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ διηγούμενοι ἢ γῆ διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν καρποφορίας εὐλογουμένη. Σαλευθήτω γάρ, φησίν, ἡ θάλασσα καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. χαρήσεσθαι δὲ τὰ πεδία λέγει, τὸν ὁμαλὸν ἐν ἀρετῇ βίον πεδία λέγων, οὗ καὶ ὁ Ἠσαΐας ἐν τοῖς ἰδίοις λόγοις ἄλλῳ μέμνηται τρόπῳ, ἀναπληροῦσθαι μὲν κελεύων τὰς φάραγγας, καταστέλλειν δὲ τοὺς βουνοὺς καὶ τὰ ὄρη. ὅπερ οὐδὲν ἕτερόν μοι δοκεῖ ἢ τὰς ἐλλείψεις τε καὶ ὑπερπτώσεις τῶν κατ᾽ ἀρετὴν ἐπιτηδευμάτων θεραπεύειν βουλόμενος ταῦτα λέγειν, ὥστε μήτε δι᾽ ἐλλείψεως τοῦ ἀγαθοῦ τὸν τῆς ἀρετῆς λόγον κοιλαίνεσθαι μήτε ἀνωμαλεῖν διὰ τῆς ὑπερπτώσεως. Χαρήσεται γάρ, φησίν, τὰ πεδία καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς.
Μέσω αυτών υποδηλώνει αλληγορικά την αντίπαλη δύναμη, η οποία ταράσσεται και αναστατώνεται με τη ζωή μας, όταν εμείς γινόμαστε ουρανοί που διηγούνται τη δόξα του Θεού, ή γη που ευλογείται διαμέσου της καρποφορίας των αρετών. Διότι, «ας σαλευθεί», λέγει, «η θάλασσα και το πλήρωμά της». Αναφέρει, επίσης, ότι τα πεδία θα χαρούν, ονομάζοντας πεδία τον ομαλό και ενάρετο βίο, τον οποίο και ο Ησαΐας στα δικά του λόγια μνημονεύει με διαφορετικό τρόπο, όταν προστάζει αφενός να γεμίσουν οι φάραγγες και αφετέρου να ταπεινωθούν οι λόφοι και τα όρη. Αυτό δεν νομίζω ότι σημαίνει τίποτε άλλο, παρά ότι τα λέγει αυτά επειδή επιθυμεί να θεραπεύσει τις ελλείψεις και τις υπερβολές των προσπαθειών που αποσκοπούν στην αρετή, ώστε ο κανόνας της αρετής ούτε να παρουσιάζει κοιλότητες εξαιτίας της έλλειψης του αγαθού, ούτε να γίνεται ανώμαλος εξαιτίας της υπερβολής. «Διότι θα χαρούν», λέγει, «τα πεδία και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά».
Λεπτομέρειες
εὐφραινέσθωσαν Καὶ οἱ αἰσθητοὶ μὲν οὗτοι οἱ ὁρώμενοι <καὶ νοητοί>, ἀλλ’ ὅμως αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν, ὅτι εἶδον τὸν ἄνθρωπον [ἡνωμένον τῷ θεῷ]. καὶ ἀγαλλιάσθω Καὶ αὕτη μὲν ἡ γῆ, ὅτι κατηξιώθη τῶν δεσποτικῶν ἰχνῶν. πλὴν νόει τὸν ἄνθρωπον, ὅτι κατηξιώθη οἶκος γενέσθαι θεοῦ <γῆ γὰρ κατηξιώθη οἶκος γενέσθαι θεοῦ>. σαλευθήτω Τὴν θάλασσαν λέγει τοῦ βίου σαλευθῆναι, τουτέστιν μετατεθῆναι ἀπὸ τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἀφθαρσίαν. πλήρωμα δὲ λέγει, ὅτι δεῖ πάντας πιστεῦσαι τῷ Χριστῷ. χαρήσεται Αἱ ἐκκλησίαι· αὗται γὰρ πεδία, ὡς πάσης τραχύτητος ἐκτὸς οὖσαι καὶ ὡς ἔχουσαι αὗται τὴν συγκατάβασιν τοῦ Χριστοῦ. τότε ἀγαλλιάσονται Τὰ σώματα τῶν ἁγίων λέγει τὰ ἐν τοῖς μνημείοις· ὡς ἐν δρυμῷ γὰρ ἐν τῷ ἄλσει τοῦ θανάτου κατέχονται (κατέσχοντο). πρὸ προσώπου Τότε ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ· οὕτως γὰρ ἐδήλουν οἱ προφῆται ὅτι ἔρχεται. οὐ μόνον γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς ἦλθεν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ κατῆλθεν καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κατεχομένους ἠλευθέρωσε. ὅτι ἔρχεται Τοῦτο πάλιν ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ. κρινεῖ Ὁ θεὸς γὰρ κριτὴς δίκαιος· οὔτε γὰρ κατ’ ὄψιν, ἀλλ’ ἐν δικαιοσύνῃ· δίδωσι γὰρ τότε τοῖς πιστοῖς τὴν ἀγαθὴν μισθαποδοσίαν καὶ τοῖς ἀσεβέσι καὶ ἁμαρτωλοῖς κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτῶν. καὶ λαούς Τοὺς λαοὺς τότε παντὸς ἔθνους, ὅσοι παραστήσονται τῇ κρίσει, ἀποδιδοὺς τότε ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ.
«Ας ευφρανθούν»: Και αυτοί μεν οι αισθητοί που ορώνται <και οι νοητοί>, αλλά και οι δυνάμεις των ουρανών, επειδή είδαν τον άνθρωπο [ενωμένο με τον Θεό]. «Και ας αγαλλιάσει»: Και αυτή μεν η γη, διότι αξιώθηκε τα δεσποτικά βήματα. Όμως να εννοείς τον άνθρωπο, ότι αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού <διότι η γη αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού>. «Ας σαλευθεί»: Λέγει ότι σαλεύθηκε η θάλασσα του βίου, δηλαδή μεταφέρθηκε από τη φθορά στην αφθαρσία. Και ονομάζει «πλήρωμα», το γεγονός ότι πρέπει όλοι να πιστέψουν στον Χριστό. «Θα χαρούν»: Οι εκκλησίες· διότι αυτές είναι τα πεδία, καθώς βρίσκονται μακριά από κάθε τραχύτητα και καθώς αυτές κατέχουν τη συγκατάβαση του Χριστού. «Τότε θα αγαλλιάσουν»: Εννοεί τα σώματα των αγίων που βρίσκονται στα μνημεία· διότι κατέχονται (κατέχονταν) σαν σε δάσος μέσα στο άλσος του θανάτου. «Προ προσώπου»: Τότε κατά την επιφάνειά Του· διότι έτσι φανέρωναν οι προφήτες ότι έρχεται. Διότι δεν ήλθε μόνο στη γη, αλλά και κατήλθε στον άδη και ελευθέρωσε όσους κρατούνταν σε αυτόν. «Ότι έρχεται»: Αυτό αναφέρεται πάλι στη Δευτέρα Παρουσία. «Θα κρίνει»: Διότι ο Θεός είναι δίκαιος κριτής· διότι δεν (κρίνει) κατ' όψιν, αλλά εν δικαιοσύνη· διότι δίνει τότε στους πιστούς την αγαθή μισθαποδοσία και στους ασεβείς και αμαρτωλούς ανάλογα με τις πράξεις τους. «Και λαούς»: Τους λαούς τότε κάθε έθνους, όσους θα παραστούν στην κρίση, αποδίδοντας τότε στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.
Λεπτομέρειες
Τί δαὶ πρὸς τὸ μυστήριον τοῦ Μονογενοῦς τὰ ὕδατα συντελεῖ; Πάντως ὅτι τὸ βάπτισμα. Χαρήσεται τὰ πεδία, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Ἐπειδὴ τὴν θάλασσαν εἰπών, ἐμνήσθη καὶ τοῦ ταύτης πληρώματος, ἀναγκαίως νῦν τὰ πεδία, οἷον τοὺς ἀγρούς, καὶ τὰ σὺν αὐτοῖς ἐπήγαγε, διὰ τούτων τὸ πλήρωμα τῆς γῆς παραστῆσαι βουλόμενος. Ἀνθ’ ὅτου δὲ αὐτὰ χαίρειν προσέταξε;
Τι συμβάλλουν λοιπόν τα ύδατα στο μυστήριο του Μονογενούς; Προφανώς το βάπτισμα. «Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές». Επειδή, αφού μίλησε για τη θάλασσα, αναφέρθηκε και στο πλήρωμά της, αναγκαστικά τώρα πρόσθεσε τις πεδιάδες, δηλαδή τους αγρούς, και όσα υπάρχουν σε αυτούς, θέλοντας μέσω αυτών να παρουσιάσει το πλήρωμα της γης. Για ποιον λόγο όμως τα πρόσταξε να χαίρονται;
Λεπτομέρειες
Τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ. Πότε, καὶ διὰ τί; Ἀπὸ προσώπου Κυρίου, ὅτι ἔρχεται. Ἐξαίρετον χαρὰν τοῖς ξύλοις ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ διὰ τὸν σταυρὸν ὁ προφήτης ἐκήρυξε· καὶ οὐδὲ ἁπλοῖς ξύλοις, ἀλλὰ τοῖς τοῦ δρυμοῦ, τουτέστι, τοῖς ἀκάρποις.
Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους. Πότε, και γιατί; Ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται. Εξαιρετική χαρά στα δέντρα κατά την παρουσία του Χριστού, λόγω του σταυρού, κήρυξε ο προφήτης· και όχι σε απλά δέντρα, αλλά σε αυτά του δάσους, δηλαδή στα άκαρπα.
Λεπτομέρειες
Δῆλον γὰρ ὡς οὐκ ἔγκαρπον φυτόν, ἄκαρπον δὲ εἰς τὴν τοῦ σταυροῦ κατασκευὴν ἀπετέμη. Ἐκοινώνησε δὲ ὅμως τῆς χαρᾶς πάντα τὰ ἀπὸ τῆς γῆς, καθάπερ ὁ στίχος προλαβὼν ἐξέθετο. Σὺ δὲ ξύλα τοῦ δρυμοῦ διὰ τὴν ἀκαρπίαν τοὺς ἁμαρτωλοὺς νόησον· περὶ ὧν Ἡσαΐας ἔλεγε· Μὴ λεγέτω ὁ εὐνοῦχος. ὅτι ξύλον ξηρόν εἰμι ἐγώ, τουτέστιν, ἄγονον. Ἀλλὰ καὶ τούτους χαίρειν ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου ἐποίησεν. Ὅτι ἔρχεται, ὅτι ἔρχεται κρῖναι τὴν γῆν, κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ λαοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ αὐτοῦ. Οὐ μάτην διπλασιάζει τό, Ἔρχεται. Ἑκατέραν γὰρ αὐτοῦ παρουσίαν μηνῦσαι βουλόμενος, ἄνω μὲν οὖν σαφῶς τοῦ Χριστοῦ τὴν πρώτην ἐπιδημίαν ἐκήρυξε. Διόπερ αὐτὴν χωρὶς κρίσεως ἔγραψεν· οὐ γὰρ ἦλθε τότε κρῖναι τὸν κόσμον, ἀλλὰ σῶσαι τὸν κόσμον· ἐνταῦθα δὲ τὴν δευτέραν ἐν ᾗ κρινεῖ τὴν γῆν καὶ τὴν οἰκουμένην, τουτέστι, τὸν ἄνθρωπον μέν, ὡς ἀπὸ γῆς ὄντα εἰκότως λεγόμενον· οἰκουμένην δέ, ὡς Θεοῦ γενόμενον οἰκητήριον. Ὁ γὰρ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Οὐ μόνον δὲ γῆν αὐτὸν καὶ οἰκουμένην, ἀλλὰ καὶ Λαούς, οὐχὶ λαόν, προσηγόρευσε διὰ τὴν διαφορὰν τῶν γλωσσῶν καὶ τῶν πολιτειῶν τῆς περὶ τοῦ Θεοῦ δόξης, ἄλλων τε πολλῶν ὅσα χωρίζει τῆς πρὸς ἀλλήλους κοινωνίας ἐν τοῖς ἀναγκαίοις τὸν ἄνθρωπον.
Είναι φανερό ότι δεν κόπηκε κάποιο καρποφόρο φυτό, αλλά ένα άκαρπο για την κατασκευή του σταυρού. Ωστόσο, συμμετείχαν στη χαρά όλα όσα προέρχονται από τη γη, όπως εξέθεσε προηγουμένως ο στίχος. Εσύ όμως ως «δέντρα του δάσους», λόγω της ακαρπίας τους, να εννοήσεις τους αμαρτωλούς, για τους οποίους έλεγε ο Ησαΐας: «Ας μην λέει ο ευνούχος ότι είμαι δέντρο ξερό», δηλαδή άγονο. Αλλά και αυτούς η παρουσία του Κυρίου τους έκανε να χαρούν. «Διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθειά του». Δεν επαναλαμβάνει άσκοπα το «Έρχεται». Διότι, θέλοντας να φανερώσει και τις δύο παρουσίες του, παραπάνω βεβαίως κήρυξε με σαφήνεια την πρώτη έλευση του Χριστού. Γι' αυτό την περιέγραψε χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε τότε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εδώ όμως εννοεί τη δεύτερη, κατά την οποία θα κρίνει τη γη και την οικουμένη, δηλαδή αφενός τον άνθρωπο, ο οποίος εύλογα ονομάζεται γη επειδή προέρχεται από τη γη, και αφετέρου οικουμένη, επειδή έγινε κατοικητήριο του Θεού. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Και δεν τον ονόμασε μόνο γη και οικουμένη, αλλά και «λαούς», και όχι «λαό», εξαιτίας της διαφοράς των γλωσσών και των τρόπων ζωής, της αντίληψης για τη δόξα του Θεού, και πολλών άλλων πραγμάτων που εμποδίζουν τους ανθρώπους από την κοινωνία μεταξύ τους ως προς τα αναγκαία.
Λεπτομέρειες
Δοκοῦσί μοι καὶ οἷστισι μὴ αἴσθησις, συνήδεσθαι τάχα· γῆ, φημί, ἡ τὸν τοιοῦτον καρπὸν οἷα μήτηρ ἐκ λαγόνων δεδωκυῖα· πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ὡς ὁμωνυμίᾳ τιμώμενα· ὁ ἀειλαμπὴς ἥλιος, σελήνη ἡ πολύφωτος, ἀστέρες οἱ μαρμαίροντες, αὐτὸς ὁ οὐρανὸς ὁ μέγας οὗτος καὶ πολύστροφος· ἐπείπερ πᾶσα ἡ διὰ τοῦ σταυρικοῦ πάθους πρὸς τὸ κρεῖττον ἄμειψις.
Μου φαίνεται ότι ίσως συμμετέχουν στη χαρά ακόμη και όσα στερούνται αισθήσεως· η γη, εννοώ, η οποία ως μητέρα προσέφερε από τα σπλάχνα της έναν τέτοιον καρπό· όλα τα δέντρα του δάσους, τα οποία τιμώνται λόγω της ομωνυμίας τους· ο αειλαμπής ήλιος, η ολόφωτη σελήνη, τα λαμπερά άστρα, ο ίδιος ο μέγας και πολυπεριστρεφόμενος ουρανός· επειδή ακριβώς κάθε μεταβολή προς το καλύτερο προήλθε μέσω του σταυρικού πάθους.
Λεπτομέρειες
Ἐν ὕμνοις σκιρτάτω πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ, τὸ ὁμώνυμον ξύλον τοῦ σταυροῦ θεώμενα κατασπαζόμενον σήμερον. Οὗ ὁ Χριστὸς ὕψωσε τὴν κάραν, ὡς προφητεύει ὁ θεῖος Δαβίδ. Ἐν ξύλῳ τεθνήξας ξύλον σε εὕρηκα ζωῆς, Χριστοφόρε σταυρέ μου. Φυλακτήρ μου ἄῤῥηκτε, κατὰ δαιμόνων ἰσχὺς κραταιά, σὲ προσκυνῶν σήμερον κραυγάζω·
Ας σκιρτήσουν με ύμνους όλα τα ξύλα του δάσους, βλέποντας σήμερα να ασπάζονται το ομώνυμό τους ξύλο του Σταυρού. Του οποίου ο Χριστός ύψωσε την κάρα, όπως προφητεύει ο θείος Δαβίδ. Έχοντας νεκρωθεί από το ξύλο, βρήκα εσένα ως ξύλο ζωής, χριστοφόρε σταυρέ μου. Άρρηκτε φύλακά μου, κραταιά δύναμη κατά των δαιμόνων, προσκυνώντας σε σήμερα κραυγάζω:
Λεπτομέρειες