Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 95:13

Αν πάλι κάποιος θα ήθελε να εμβαθύνει σε ακόμη βαθύτερες θεωρήσεις, λέμε ότι εννοείται η αληθέστερη Ιουδαία, δηλαδή προφανώς η Εκκλησία, της οποίας ένοικοι και πολίτες θα μπορούσαν να θεωρηθούν εκείνοι που φέρουν την εν πνεύματι περιτομή. Ενώ ήταν κάποτε έρημη, την κατέστησε πολυάνθρωπη Εκείνος που πρόσταξε να γίνει αυτό, δηλαδή προφανώς ο Θεός εν Χριστώ, και έκανε να βλαστήσουν τα έρημα μέρη της. Διότι βρέθηκε κατάφυτη από νοητά δέντρα, και ως εξαιρετικά πολύδενδρη, έχοντας τις υψηλές κεφαλές των αγίων. Διότι είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε τον χορό των αγίων με φυτά και δέντρα. Είπε λοιπόν ο Θεός των όλων διά φωνής των αγίων: «Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο και πύξο και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα». Έχει ειπωθεί επίσης μέσω της φωνής του Ψαλμωδού προς τον Θεό για τους αγίους, άλλοτε μεν ότι «Θα χορτάσουν τα δέντρα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου που Εσύ φύτεψες», άλλοτε δε πάλι: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δρυμού, από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθεια Του». Και βέβαια δεν λέμε ότι η χαρά ανήκει στα αναίσθητα δέντρα, αλλά το γεγονός αυτό μάλλον αρμόζει στους αγίους, για τους οποίους λέει ότι χάρηκαν όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο.

Θρηνούσαν με ολολυγμούς οι Ιουδαίοι καθώς έπεφταν κάτω από τα ξίφη των εχθρών εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ, επειδή ακριβώς επρόκειτο να εμφανιστεί ο Χριστός στον κόσμο: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται για να κρίνει τη γη.» Επομένως, «Μέσα στο δάσος», λέει, δηλαδή στο πλήθος των εθνών, ήτοι στις πόλεις και τις χώρες τους, «θα υπάρξουν επαύλεις ποιμνίων», δηλαδή οι Εκκλησίες του Χριστού, «και η φάραγγα του Αχώρ θα γίνει τόπος ανάπαυσης κοπαδιών για τον λαό μου, οι οποίοι με αναζήτησαν.» Αυτός ο Αχώρ υπήρξε κάποιος από τους εξ αίματος Ισραηλίτες· όταν κυριεύθηκε η Ιεριχώ, και αφού ο Θεός πρόσταξε να αναθεματιστούν όλα όσα βρίσκονταν μέσα σε αυτήν, έκλεψε από το ανάθεμα. Επειδή δε υποδείχθηκε από τον Θεό, υπέστη πικρή τιμωρία· διότι εξολοθρεύτηκε πανοικί, αφού ο Ιησούς του Ναυή καθόρισε την καταδίκη του. Ήταν λοιπόν η φάραγγα του Αχώρ υπό κατάρα. Τέτοιες περίπου ήταν και οι χώρες των εθνών· διότι ήταν καταραμένες και θεομίσητες, επειδή δεν υπήρχε κανείς σε αυτές που να γνώριζε τον κατά φύση Θεό· αλλά η καταραμένη χώρα, λέει, σύμφωνα με τους παλαιούς, θα γίνει τόπος ανάπαυσης κοπαδιών, δηλαδή μαντριά νοητών προβάτων, υπό το χέρι του Χριστού, του αρχιποιμένα των πάντων, ο οποίος απευθύνθηκε στα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας σχετικά με τα έθνη: «Έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή· και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα γίνουν μία ποίμνη, ένας ποιμένας.»

<Ας σαλευθεί η θάλασσα.> (H f. 433 b.) Προς τον στίχ. 11. Όταν δε ακούσεις «θάλασσα» σε αυτά, μην υποθέσεις ότι εννοείται η γνωστή θάλασσα, αλλά μάλλον κάποια άλλη, δηλαδή αυτός ο επίγειος χώρος, ήτοι ολόκληρη η οικουμένη και όσοι βρίσκονται σε αυτήν. [<Ας ευφρανθούν οι ουρανοί.> (B f. 390, H f. 433 b. Cord. Athanasii.) Διότι ο μεν αρχέκακος Σατανάς, ο σπορέας των ζιζανίων, ο εφευρέτης και δάσκαλος κάθε φαυλότητας, άρπαξε στον θάνατο την ανθρώπινη φύση στην αρχή διά της παραβάσεως του Αδάμ· την αναμόρφωσε όμως πάλι σε αφθαρσία ο Δημιουργός των πάντων, καταργώντας τον θάνατο εν Χριστώ και απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο. Επομένως, για αυτά προστάζει να εορτάζουν και εκείνους που βρίσκονται στον ουρανό και όλους όσους βρίσκονται πάνω στη γη το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας ευφρανθούν οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη.»] <Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους.> (B f. 390.) Δεν λέμε βέβαια καθόλου ότι το να χαίρονται ανήκει στα αναίσθητα δέντρα· αλλά το γεγονός θα ταίριαζε μάλλον στους αγίους, για τους οποίους ακριβώς λέει ότι ευφράνθηκαν περισσότερο, όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο. <Διότι έρχεται να κρίνει τη γη.> (B f. 390, H f. 434 b.) Διότι ήλθε χρησιμοποιώντας όσια και θεοπρεπή κρίση. Θα καταδικάσει μεν το αρχέκακο θηρίο, και θα το στείλει στην ακοίμητη φλόγα.

ΛΟΓΟΣ Ι'. α'. Επομένως, έχοντας πάλι την πεποίθηση ότι πρέπει να ακολουθούμε τις φωνές των αγίων, και σπουδάζοντας να βαδίσουμε στα ίχνη της δικής τους συνήθειας, είναι σαν να απλώνουμε φιλάδελφα το χέρι και στους αδελφούς και στα τέκνα μας, απευθύνοντας τούτον τον σεμνό χαιρετισμό: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό», ο οποίος μας ανέδειξε και πάλι τούτον τον τριπόθητο και ευκταιότατο καιρό της αγίας εορτής, τον οποίο ο μεγάλος και περιφανής χορός των αγίων προφητών προανήγγελλε, φωτιζόμενος μέσα από τη μυσταγωγία του Αγίου Πνεύματος και προδιδασκόμενος για όσα επρόκειτο να συμβούν σε εμάς διά του Χριστού. Γι' αυτόν τον λόγο, ο θεσπέσιος Δαβίδ μάς ανέκρουε θεία μελωδία σαν από πνευματική λύρα, και ο τρόπος των ασμάτων του φαίνεται να είναι ο εξής: «Ας ευφρανθούν οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη· ας χαρούν οι πεδιάδες, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές, από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται για να κρίνει τη γη, για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθειά του». Αλλά αυτός που από παλιά είχε προαναγγελθεί ότι θα έρθει, και ότι θα εκδώσει ορθή και αλάνθαστη απόφαση για τα δικά μας, δεν διατηρεί πλέον τη χαρά μόνο στις ελπίδες. Αλλά μας την κατέστησε φανερή με τα ίδια τα πράγματα. Διότι επεδήμησε κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνα αυτού, σύμφωνα με την πίστη των ιερών και θείων Γραφών: «Έκρινε την οικουμένη με δικαιοσύνη», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού.

Στο Ψαλτήριο: Ω Κύριε, σώσε μας· ω Κύριε, κατευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος βασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

Και άλλος προφήτης λέει: αυτός που πρόκειται να έρθει, θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει. Θα σου απαντήσει και ο προφήτης Μαλαχίας λέγοντας: ιδού, έρχεται, και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Θα σε διδάξει επίσης και ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: ο Θεός θα έρθει φανερά και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Και πάλι: διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Εάν ρωτήσεις τον κορυφαίο Πέτρο, και αυτός θα σου απαντήσει λέγοντας: ο Κύριος δεν καθυστερεί την εκπλήρωση της υπόσχεσής του, όπως νομίζουν μερικοί ότι είναι καθυστέρηση, αλλά δείχνει μακροθυμία, μη θέλοντας να καταστραφεί κανείς, αλλά να φτάσουν όλοι σε μετάνοια. Και πάλι: ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Ο δε Ιάκωβος πάλι αποκρίνεται λέγοντας: ιδού, ο Κριτής στέκεται μπροστά στις θύρες. Σου λέει επίσης και ο Ιωάννης ο Θεολόγος: για να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από αυτόν κατά την παρουσία του.

Και πάλι λέγει: Θα σας οδηγήσω σε κρίση και θα είμαι ταχύς μάρτυρας εναντίον των μάγων, εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον εκείνων που ορκίζονται ψευδώς στο όνομά μου. 〈ϙδ〉 Ότι θα κρίνει την οικουμένη και σε αυτόν θα δοθεί η κρίση — ο Δαβίδ στον 〈ϙε〉 ψαλμό λέγει: Θα κρίνει ο Κύριος την οικουμένη με δικαιοσύνη.

Και τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθειά Του.

Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».

Προφητεύεται ότι η παρουσία του Κυρίου έχει γίνει αιτία πολλών αγαθών για τα έθνη, τα οποία αποδεικνύεται ότι εκπληρώθηκαν διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών. Διότι ακριβώς από τότε, και όχι νωρίτερα, το νέο άσμα της Καινής Διαθήκης ψάλλεται σε όλους τους ανθρώπους, και τα θαυμάσια Αυτού γίνονται γνωστά και ξακουστά σε όλους μέσω της συγγραφής των Ευαγγελίων. Επιπλέον, το σωτήριο έργο, αυτό της εκ νεκρών αναστάσεώς Του, αποκαλύφθηκε σε όλα τα έθνη, καθώς και η αληθής δικαιοσύνη, διά της οποίας αποδείχθηκε ολοφάνερα ότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. «Επειδή ένας είναι ο Θεός», σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «ο οποίος θα δικαιώσει τους περιτμημένους εκ πίστεως και τους απερίτμητους διά της πίστεως». Η δε φράση «ότι έρχεται να κρίνει τη γη» θα μπορούσε να είναι δηλωτική και της Δευτέρας Παρουσίας Του. 〈Από τον Ψαλμό 106〉. «Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του στους υιούς των ανθρώπων. Διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες, και συνέθλασε σιδερένιους μοχλούς. Τους βοήθησε να βγουν από την οδό της ανομίας τους, διότι εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν. Η ψυχή τους σιχάθηκε κάθε τροφή, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου».

«Ας ευφρανθούν»: Και αυτοί μεν οι αισθητοί που ορώνται <και οι νοητοί>, αλλά και οι δυνάμεις των ουρανών, επειδή είδαν τον άνθρωπο [ενωμένο με τον Θεό]. «Και ας αγαλλιάσει»: Και αυτή μεν η γη, διότι αξιώθηκε τα δεσποτικά βήματα. Όμως να εννοείς τον άνθρωπο, ότι αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού <διότι η γη αξιώθηκε να γίνει οίκος Θεού>. «Ας σαλευθεί»: Λέγει ότι σαλεύθηκε η θάλασσα του βίου, δηλαδή μεταφέρθηκε από τη φθορά στην αφθαρσία. Και ονομάζει «πλήρωμα», το γεγονός ότι πρέπει όλοι να πιστέψουν στον Χριστό. «Θα χαρούν»: Οι εκκλησίες· διότι αυτές είναι τα πεδία, καθώς βρίσκονται μακριά από κάθε τραχύτητα και καθώς αυτές κατέχουν τη συγκατάβαση του Χριστού. «Τότε θα αγαλλιάσουν»: Εννοεί τα σώματα των αγίων που βρίσκονται στα μνημεία· διότι κατέχονται (κατέχονταν) σαν σε δάσος μέσα στο άλσος του θανάτου. «Προ προσώπου»: Τότε κατά την επιφάνειά Του· διότι έτσι φανέρωναν οι προφήτες ότι έρχεται. Διότι δεν ήλθε μόνο στη γη, αλλά και κατήλθε στον άδη και ελευθέρωσε όσους κρατούνταν σε αυτόν. «Ότι έρχεται»: Αυτό αναφέρεται πάλι στη Δευτέρα Παρουσία. «Θα κρίνει»: Διότι ο Θεός είναι δίκαιος κριτής· διότι δεν (κρίνει) κατ' όψιν, αλλά εν δικαιοσύνη· διότι δίνει τότε στους πιστούς την αγαθή μισθαποδοσία και στους ασεβείς και αμαρτωλούς ανάλογα με τις πράξεις τους. «Και λαούς»: Τους λαούς τότε κάθε έθνους, όσους θα παραστούν στην κρίση, αποδίδοντας τότε στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους. Πότε, και γιατί; Ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται. Εξαιρετική χαρά στα δέντρα κατά την παρουσία του Χριστού, λόγω του σταυρού, κήρυξε ο προφήτης· και όχι σε απλά δέντρα, αλλά σε αυτά του δάσους, δηλαδή στα άκαρπα.

Είναι φανερό ότι δεν κόπηκε κάποιο καρποφόρο φυτό, αλλά ένα άκαρπο για την κατασκευή του σταυρού. Ωστόσο, συμμετείχαν στη χαρά όλα όσα προέρχονται από τη γη, όπως εξέθεσε προηγουμένως ο στίχος. Εσύ όμως ως «δέντρα του δάσους», λόγω της ακαρπίας τους, να εννοήσεις τους αμαρτωλούς, για τους οποίους έλεγε ο Ησαΐας: «Ας μην λέει ο ευνούχος ότι είμαι δέντρο ξερό», δηλαδή άγονο. Αλλά και αυτούς η παρουσία του Κυρίου τους έκανε να χαρούν. «Διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθειά του». Δεν επαναλαμβάνει άσκοπα το «Έρχεται». Διότι, θέλοντας να φανερώσει και τις δύο παρουσίες του, παραπάνω βεβαίως κήρυξε με σαφήνεια την πρώτη έλευση του Χριστού. Γι' αυτό την περιέγραψε χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε τότε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εδώ όμως εννοεί τη δεύτερη, κατά την οποία θα κρίνει τη γη και την οικουμένη, δηλαδή αφενός τον άνθρωπο, ο οποίος εύλογα ονομάζεται γη επειδή προέρχεται από τη γη, και αφετέρου οικουμένη, επειδή έγινε κατοικητήριο του Θεού. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Και δεν τον ονόμασε μόνο γη και οικουμένη, αλλά και «λαούς», και όχι «λαό», εξαιτίας της διαφοράς των γλωσσών και των τρόπων ζωής, της αντίληψης για τη δόξα του Θεού, και πολλών άλλων πραγμάτων που εμποδίζουν τους ανθρώπους από την κοινωνία μεταξύ τους ως προς τα αναγκαία.

Θα αναφέρεις βεβαίως τις ενέργειες του Πνεύματος, οι οποίες ελέγετο ότι επικροτούσαν, σαν να ενώθηκαν σε ένα, κατά την εποχή της παρουσίας του Χριστού· για τις οποίες έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Θα πεις επίσης ότι και οι αισθητοί ποταμοί επικροτούσαν και χόρευαν, όταν ο Ιορδάνης δέχθηκε τον Χριστό για να βαπτιστεί. Διότι αυτό αποτελούσε κοινή χαρά των ποταμών και των υδάτων. Τα όρη θα αγαλλιάσουν από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται. Έχουμε πει ότι εκλαμβάνουμε ως όρη τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους. Αυτοί εύλογα αγαλλιούν με την παρουσία του Χριστού, επειδή η προφητεία τους γίνεται πράξη. Αλλά και αν εννοείς τα αισθητά όρη, εύλογα αγαλλιούν και αυτά, επειδή ο λαός των Ιουδαίων συνήθιζε να θυσιάζει στα είδωλα πάνω στα υψώματα, όπως αναφέρεται στο βιβλίο των Βασιλειών· έπειτα αυτό καταργήθηκε με την παρουσία του Χριστού. Διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με ευθύτητα. Και πώς λέει ότι αυτός έχει έρθει; Είναι φανερό ότι, όντας προφήτης, αυτό που προέλεγε ως μελλοντικό, το έβλεπε ως παρόν. Εξάλλου, το πρώτο το λέει για την κατά σάρκα παρουσία Του, η οποία και έγινε πρώτη· το δε δεύτερο για τη δεύτερη παρουσία, κατά την οποία έρχεται και ως κριτής.

Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του. Ας συγκλονιστεί ενώπιόν του όλη η γη. Πείτε ανάμεσα στα έθνη: Ο Κύριος βασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευτεί· θα κρίνει τους λαούς με ευθύτητα. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, ας σαλευτεί η θάλασσα και το πλήρωμά της. Θα χαρούν οι πεδιάδες και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές, θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά του.

Και σαν να προτρέπει τους αποστόλους να κηρύττουν τον Χριστό, λέει: «Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε, διότι αυτός στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα κλονιστεί», δηλαδή, ο Λόγος του Θεού που δημιούργησε τα πάντα δεν κλονίζεται, ούτε ταράζεται κατά την ομοιότητα κάποιου οικοδόμου. Αλλά με μόνη τη θέλησή του «στερέωσε όλη την οικουμένη»· και αφού στερεώθηκε η οικουμένη, διαθέτει πλέον τη σταθερότητα και το ακλόνητο. Ομοίως και η Εκκλησία του Θεού που έχει ως θεμέλιο τον Χριστό, ο ίδιος δηλαδή επίσης «θα κρίνει λαούς με ευθύτητα. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, η θάλασσα, οι πεδιάδες και τα δέντρα του δάσους, να ευφραίνεστε ενώπιόν του· διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά του», επειδή «αυτός είναι η αλήθεια και η ζωή». Διότι «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει», λέει, «στον Υιό, για να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα».