Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 95:3

Θεέ, ο Θεός μου, σε εσένα προσεύχομαι από τα χαράματα. Δίψασε για εσένα η ψυχή μου, και πόσο πολύ σε ποθεί η σάρκα μου, μέσα σε γη έρημη, αδιάβατη και άνυδρη. Έτσι εμφανίστηκα ενώπιόν σου στο αγιαστήριο, για να δω τη δύναμή σου και τη δόξα σου. Αναγγείλετε ανάμεσα στα έθνη τη δόξα του, και σε όλους τους λαούς τα θαυμαστά έργα του.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΗ΄. Της εξοδίου σκηνής. Προσφέρετε στον Κύριο, υιοί του Θεού, προσφέρετε στον Κύριο υιούς κριών. Προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή. Προσφέρετε στον Κύριο δόξα για το όνομά του. Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του. Θεωρώ ότι με αυτά ισοδυναμούν κατά το νόημα τα όσα λέγονται στον ενενηκοστό πέμπτο ψαλμό περί της κλήσεως των εθνών με αυτόν τον τρόπο: Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό· ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του, ευαγγελισθείτε από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του. Αναγγείλετε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του.

Διότι δεν ήταν δυνατόν να διασωθεί με άλλον τρόπο η ελευθερία από τα κακά για τους υιούς των ανθρώπων, παρά μόνο μέσω της επιφανείας του Σωτηρίου του Θεού, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος σε όλες τις Γραφές. Προσεύχεται λοιπόν λέγοντας: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;». Πολλές φορές δε έχουμε πει ότι ο Χριστός του Θεού, ο Σωτήρας και Κύριός μας, προαναγγέλλεται στις προφητείες με αυτόν τον τρόπο· διότι συνηθίζουν να τον ονομάζουν «Σωτήριο». Αυτό προκήρυτταν ότι θα γίνει γνωστό σε όλα τα έθνη, μεταξύ άλλων και σε όσα έχουν ειπωθεί: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του. Ευαγγελίζεσθε μέρα με τη μέρα το Σωτήριό του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα του»· και πάλι: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι έκανε θαυμαστά έργα. Ο Κύριος έκανε γνωστό το Σωτήριό του, μπροστά στα έθνη αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του»· και ο Ησαΐας λέει: «Θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών», και τα εξής. Έχουμε δε ήδη παραθέσει πολλές φορές την εκπλήρωση αυτών των λόγων, η οποία μαρτυρείται από τον Συμεών, ο οποίος, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό, ενώ ήταν ακόμη βρέφος, αναφώνησε λέγοντας: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με το όνομά σου εν ειρήνη· διότι είδαν τα μάτια μου το Σωτήριο, που ετοίμασας ενώπιον όλων των εθνών».

ΩΔΗ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΟΤΑΝ ΟΙΚΟΔΟΜΟΥΝΤΑΝ Ο ΟΙΚΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ. 95ος. Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό· ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του. Επειδή ο λόγος ανέφερε στον προηγούμενο ψαλμό για τον λαό των Ιουδαίων το «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους», και το «Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»· καθώς, αν και προσκάλεσε πρώτους αυτούς στην κατά Θεόν αγαλλίαση, τους βρήκε απειθείς, μεταβαίνει στην κλήση των εθνών. Απευθύνει δε αυτά προς τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρα, πράγμα που είναι φανερό από το «Ευαγγελίζεσθε από ημέρα σε ημέρα το σωτήριό του», που λέγεται στη συνέχεια, και το «Αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του»· διότι οι λόγοι αυτοί δεν έγιναν πράξη μέσω άλλων, παρά μόνο μέσω των αποστόλων του Σωτήρα μας. Γι' αυτό και αρμόζει να απευθύνονται τα προκείμενα λόγια μόνο σε αυτούς, εξαιτίας της Καινής Διαθήκης και του καινού ευαγγελικού άσματος, το οποίο κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη μέσω αυτών.

«Να ευαγγελίζεσθε από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία Του· αναγγείλετε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του». Και σε ποιους αρμόζει να θεωρούμε ότι προστάζονται αυτά, παρά σε εκείνους που αργότερα τα εκπλήρωσαν έμπρακτα, δηλαδή σε αυτούς που ευαγγελίστηκαν σε όλα τα έθνη τη σωτηρία του Θεού; Διότι σε αυτούς το θείο Πνεύμα άνωθεν και προ πολλού παρήγγελλε να το πράξουν.

Στους ίδιους δε απευθύνει και τα ακόλουθα, εφόσον πρόκειται να αναγγείλουν τη δόξα του Κυρίου σε όλα τα έθνη, και πρόκειται να κηρύξουν σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Ποιοι λοιπόν ήταν αυτοί που τα επιτέλεσαν αυτά με έργα; Αν μεν ήταν δυνατόν να υποδειχθούν άλλοι τέτοιοι, είτε κατά τους χρόνους του Κύρου είτε κατά τους χρόνους του Δαρείου· οι προκείμενες προσταγές δίνονται στους μαθητές του Ιησού, οι οποίοι ακούνε το: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Διότι το Άγιο Πνεύμα θέλει να επιτελούν το ευαγγελικό έργο με εντατική και αδιάλειπτη προθυμία· επειδή με τη φράση «από ημέρα σε ημέρα», αυτό ακριβώς φανερώνει, το να ευαγγελίζονται δηλαδή συνεχώς το σωτήριο, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου».

Γι' αυτούς ακριβώς τους λόγους, λοιπόν, επειδή περιέχουν τα θεσπίσματα που αφορούν εμάς τα έθνη, επιλέξαμε και αγαπήσαμε τα ιερά βιβλία των Εβραίων, θεωρώντας τα ως δικά μας. Πολύ περισσότερο μάλιστα, επειδή όχι μόνο ο Μωυσής προανήγγειλε τον νομοθέτη των εθνών που επρόκειτο να έλθει μετά από αυτόν, αλλά και όλοι ανεξαιρέτως οι προφήτες μετά από αυτόν τα ίδια ακριβώς προκήρυτταν, όπως ακριβώς έλεγε ο Δαβίδ: «Τοποθέτησε, Κύριε, νομοθέτη σε αυτούς, ας γνωρίσουν τα έθνη ότι είναι άνθρωποι». Δες πώς και αυτός κάνει λόγο για δεύτερο νομοθέτη των εθνών. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο προτρέπει τα έθνη να μην ψάλλουν το παλαιό και Μωσαϊκό άσμα, αλλά ένα άλλο, καινό, λέγοντας: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη· αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και πολύ αινετός, φοβερός είναι υπεράνω όλων των θεών. Διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, ο Κύριος όμως έκανε τους ουρανούς. Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα στο όνομά του». Και πάλι: «Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε· διότι Εκείνος στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Και πάλι: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι έκανε θαυμαστά έργα. Γνωστοποίησε ο Κύριος τη σωτηρία του. Ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του. Είδαν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία του Θεού μας».

«οι άρχοντες των λαών συνάχθηκαν με τον Θεό του Αβραάμ». Και αυτά είναι σαφή και δεν έχουν ανάγκη ερμηνείας. Ζ΄. 〈Εκ του 85ου Ψαλμού〉. «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα όμοια με τα δικά σου· όλα τα έθνη που εποίησες θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε. Και θα δοξάσουν το όνομά σου, διότι είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια, εσύ είσαι ο μόνος Θεός». Ομοίως και αυτά είναι σαφή. Η΄. 〈Εκ του 95ου Ψαλμού〉. «Ψάλατε στον Κύριο νέο άσμα, ψάλατε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλατε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του, αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του· αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι ο Κύριος είναι μέγας και αξιοΰμνητος σφόδρα, είναι φοβερός πάνω από όλους τους θεούς». Και προσθέτει: «Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα στο όνομά του». Και στη συνέχεια: «Πείτε στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Και αυτά είναι σαφή. Θ΄. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Και θα συμβεί, όσοι εναπομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα αναβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Βασιλέα, τον Κύριο Παντοκράτορα, και για να εορτάζουν την εορτή της Σκηνοπηγίας».

Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».

«Όταν οικοδομούνταν ο οίκος...» Αναφέρεται αφενός στην οικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα· αναφέρεται (σημαίνει) αφετέρου στην Εκκλησία και στην κλήση των εθνών και στην παρουσία του Χριστού και στη χάρη του νέου άσματος, δηλαδή των μυστικών. «Ψάλατε» Νέα κτίση, σύμφωνα με τον απόστολο· τα αρχαία παρήλθαν. Είναι ανάγκη λοιπόν στο εξής να ψάλλεται το νέο άσμα, το μυστικό (το μυστήριο). «Ψάλατε στον Κύριο» Κάθε άνθρωπος· διότι ο άνθρωπος είναι [νοητή] γη. Ψάλατε, λέει, τον ύμνο της χάριτος. «Ψάλατε στον Κύριο» Ψάλατε και υμνήστε τον Χριστό <τον Κύριο>. Διότι ανακαίνισε όλη την κτίση, εμφανιζόμενος σε αυτήν με σάρκα. «Ευαγγελίζεσθε» Στους προφήτες απευθύνεται το Άγιο Πνεύμα· ευαγγελίζεσθε, δηλαδή κηρύξτε τον Χριστό ως σωτήρα του κόσμου. «Αναγγείλατε» Τώρα ο λόγος αφορά τους αποστόλους· διότι μέσω αυτών φωτίστηκαν τα έθνη. «Σε όλους» Διδάξτε, λέει, όλους τους λαούς τα μυστικά· πώς το σώμα του Χριστού τρώγεται ως άρτος και το αίμα Του πίνεται ως οίνος. «Διότι είναι μέγας» Διότι είναι πολλή η μεγαλοσύνη Του και η αίνεσή Του, επειδή έδωσε τον εαυτό Του ως τροφή στους ανθρώπους. «Φοβερός» Αναφέρεται αφενός σε αυτούς που ονομάζονται θεοί (στους θεούς, δηλαδή σε όσους αγωνίστηκαν καλά), αλλά υπάρχουν και οι άρχοντες (αναφέρεται και στους άρχοντες) της γης· πάνω σε όλους όμως ο Θεός είναι φοβερός. «Διότι πάντες» Και οι άρχοντές τους και τα είδωλά τους είναι και τα δύο μαζί δαιμόνια.

Να ευαγγελίζεστε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία του Θεού μας. Διότι, καθώς προχωρά ο χρόνος, προοδεύει και το Ευαγγέλιο, και η γνώση για τον Χριστό, καθώς διευρύνεται ο χρόνος, συνδιευρύνεται. Αυτό δηλώνουν τα ακόλουθα: Αναγγείλατε ανάμεσα στα έθνη τη δόξα Του, και σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Μήπως άραγε μπορεί να τα διεκδικήσει αυτά για τον εαυτό του ο λαός των Ιουδαίων;

Πώς, λοιπόν, θα αναγγείλει τη δόξα του Θεού στα έθνη εκείνος στον οποίο δεν επιτρέπεται ούτε να διαβάζει τον νόμο έξω από τα δικά του σύνορα; Διότι γι' αυτό ακριβώς τους κατέκρινε ο προφήτης Αμώς: «Και διάβασαν τον νόμο έξω, και επικαλέστηκαν ομολογίες. Αναγγείλατε, διότι οι γιοι του Ισραήλ αγάπησαν όλα αυτά, λέει ο Κύριος ο Θεός». Και ποια είναι η τιμωρία; «Εγώ θα σας προκαλέσω μούδιασμα δοντιών σε όλες τις πόλεις σας». Ώστε ο Δαβίδ σαφώς δέχθηκε την ευαγγελική διαθήκη, πρώτον μεν λέγοντας: «Ευαγγελιστείτε», έπειτα, δίνοντας την εντολή: «Στα έθνη και σε όλους τους λαούς αναγγείλατε τα θαυμάσια του Θεού».

Και από τον ενενηκοστό πέμπτο ψαλμό, από τα λόγια που ειπώθηκαν μέσω του Δαβίδ, αφαίρεσαν αυτές τις λίγες λέξεις: «από το ξύλο». Διότι, ενώ ο λόγος έλεγε: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο», αυτοί άφησαν το: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε». Όμως, ποτέ δεν ελέχθη στα έθνη από τους ανθρώπους του γένους σας για κανέναν ότι εβασίλευσε ως Θεός και Κύριος, παρά μόνο για αυτόν τον σταυρωθέντα. Για αυτόν, το Άγιο Πνεύμα λέει στον ίδιο ψαλμό ότι σώθηκε, αφού αναστήθηκε, φανερώνοντας ότι δεν είναι όμοιος με τους θεούς των εθνών. Διότι εκείνα είναι είδωλα δαιμονίων. Αλλά για να κατανοήσετε αυτό που λέγεται, θα σας απαγγείλω ολόκληρο τον ψαλμό. Είναι δε ο εξής: Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο και ευλογήστε το όνομά του. Αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του. Αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και πολύ αινετός, φοβερός είναι υπέρ πάντας τους θεούς. Διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, ο δε Κύριος τους ουρανούς εποίησε. Εξομολόγηση και ωραιότητα είναι ενώπιόν του, αγιοσύνη και μεγαλοπρέπεια στο αγίασμά του. Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, προσφέρετε στον Κύριο δόξα στο όνομά του. Πάρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του.

Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούριο, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο και ευλογήστε το όνομά του· κηρύττετε καθημερινά τη σωτηρία του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Προτρέπει εκείνους που από όλη τη γη γνώρισαν αυτό το σωτήριο μυστήριο, δηλαδή το πάθος του Χριστού, διά του οποίου τους έσωσε, να ζουν υμνώντας και ψάλλοντας στον Θεό και Πατέρα των όλων, αναγνωρίζοντας ότι είναι αξιΰμνητος και φοβερός και δημιουργός τόσο του ουρανού όσο και της γης αυτός που επιτέλεσε αυτό το σωτήριο έργο υπέρ του ανθρώπινου γένους, τον οποίο και μετά τη σταύρωση και τον θάνατό του αξίωσε να βασιλεύει σε όλη τη γη, όπως και διά... ...της γης, στην οποία αυτός εισέρχεται, και θα με εγκαταλείψουν, και θα αθετήσουν τη διαθήκη μου, την οποία συνήψα με αυτούς εκείνη την ημέρα. Και θα τους εγκαταλείψω και θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από αυτούς· και θα γίνουν βορά, και θα τους βρουν πολλά κακά και θλίψεις. Και θα πουν εκείνη την ημέρα: επειδή δεν είναι ο Κύριος ο Θεός μου ανάμεσά μας, με βρήκαν αυτά τα κακά. Εγώ όμως με οργή θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από αυτούς εκείνη την ημέρα, εξαιτίας όλων των κακιών που έπραξαν, διότι στράφηκαν προς ξένους θεούς.