Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 95:4

Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος. Διδάξτε, λέει, τα έθνη· διότι, αφού υπακούσουν, θα γνωρίσουν τη θεότητα και τη μεγαλοσύνη Εκείνου που κηρύσσεται, και αφού Τον γνωρίσουν, θα Τον υμνήσουν. Είναι φοβερός πάνω από όλους τους θεούς. Αυτό προπάντων προτρέπει τα έθνη στον φόβο του Κυρίου, βλέποντας τον εμπρησμό εναντίον εκείνων που παλαιότερα ονομάζονταν θεοί τους. Διότι κατάλαβαν ότι όλοι εκείνοι δεν ήταν θεοί, αλλά δαιμόνια.

Και λίγο παρακάτω: Το δε «ημέραν εξ ημέρας», σημαίνει «κάθε ημέρα»· αυτό ακριβώς που κατόρθωσαν οι μακάριοι μαθητές· διότι δεν άφησαν να περάσει κανένας χρόνος κατά τον οποίο να μην περιέλθουν κάθε χώρα και πόλη, ευαγγελιζόμενοι τον Χριστό και ιερουργώντας το θείο κήρυγμα. —Διακήρυξαν δε στους λαούς παντού τα ένδοξα έργα του, τα θαυμάσιά του, δηλαδή τα μεγαλοπρεπή του μεγαλουργήματα, αυτά που τελέστηκαν με τρόπο παράδοξο. [<Διότι μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός.> (B f. 388 b, H f. 430, Cord. Ανωνύμου.) Μέγας είναι όντως ο Κύριός μας, και διαθέτει θεοπρεπέστατη την υπεροχή έναντι πάντων· και ίσος και ομοούσιος με αυτόν δεν είναι απολύτως κανείς. Διότι ένας είναι ο κατά φύσιν αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός, ο οποίος στεφανώνεται με τα αξιώματα Εκείνου που τον γέννησε, σφόδρα αινετός, δηλαδή δοξολογούμενος τόσο από τα άνω πνεύματα που βρίσκονται στους ουρανούς, όσο και από αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Το καινό άσμα, λοιπόν, εκτός από όσα έχουν ειπωθεί, διδάσκει ότι ο Κύριος του καινού άσματος είναι μέγας και σφόδρα αινετός, και επιπροσθέτως φοβερός πάνω από όλους τους θεούς· μέγας αφενός ως Λόγος του Θεού και Δημιουργός των πάντων· αινετός δε ως ευεργέτης και Σωτήρας των πάντων· φοβερός όμως όχι για όλους, αλλά για τους παλαιότερα νομιζόμενους θεούς, δηλαδή για τους πονηρούς δαίμονες, τους οποίους καθαίρεσε, απομακρύνοντάς τους από την επιβουλή τους εναντίον των ανθρώπων.

Γι' αυτό, για να μην υποθέσεις ότι λέγεται φοβερός εναντίον των αγίων, οι οποίοι βεβαίως ονομάστηκαν θεοί, αναγκαία πρόσθεσε: «Διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια.» Ο δε Κύριος είναι μέγας και αξιοΰμνητος σφόδρα.] [<Οι Θεοί των εθνών είναι δαιμόνια.> (B f. 388 b, H f. 430. Cord. Alterius.) Δηλαδή πονηρά και ακάθαρτα πνεύματα, που αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα του Θεού, και σαν κάποια σκόνη απλώνουν την ομίχλη της αμάθειας στις διάνοιες των ανθρώπων, για να μην σηκώσουν το βλέμμα τους και δουν τον Δημιουργό και Κύριο των όλων. Αλλά για να υποδεικνύουμε εμείς οι πεφωτισμένοι, που αποκτήσαμε τον πλούτο της γνώσης της αλήθειας, σε αυτούς Εκείνον που αγνοούσαν, λέγοντας: «Ο δε Κύριος δημιούργησε τους ουρανούς.» Διότι από το μεγαλείο των έργων και από την ομορφιά των κτισμάτων αναλόγως κατανοείται ο δημιουργός τους.

«Διότι μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αξιύμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς»· στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Αποδώστε στον Κύριο δόξα στο όνομά του. Προσκομίστε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του. Προσκυνήστε τον Κύριο στην αγία αυλή του». Με αυτά τα λόγια το κείμενο, αφού προανήγγειλε την ευαγγελική χάρη η οποία εκχύθηκε σε όλα τα έθνη όλης της οικουμένης, και αφού έκανε μνεία του καινού άσματος, δηλαδή της Καινής Διαθήκης, προστάζει στη συνέχεια να προσκομίσουν στον Κύριο δόξα και τιμή, και τα λοιπά. Και παραγγέλλει να τα προσκομίσουν αυτά όχι στους Ιουδαίους, αλλά στις πατριές των εθνών, ή σύμφωνα με τους λοιπούς ερμηνευτές και σύμφωνα με την εβραϊκή ακρίβεια, στις συγγένειες των λαών. Αυτά λοιπόν σαφώς θεσπίζονταν στον ενενηκοστό πέμπτο ψαλμό για τα έθνη· στο προκείμενο όμως κείμενο, ο λόγος παραγγέλλει στους υιούς των κριών να προσφέρουν τα ίδια στον Κύριο· οι οποίοι θεωρώ ότι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τις πατριές των εθνών ή τις συγγένειες των λαών. Διότι δεν προστάζονται οι ίδιοι οι κριοί να προσφέρουν τα όσα παραγγέλθηκαν, αλλά οι υιοί των κριών. Και τα λέω αυτά σύμφωνα με τη μνεία των Εβραίων, κατά την οποία δεν αναγράφεται το: «Αποδώστε στον Κύριο, υιοί Θεού». Γι' αυτό και έχει οβελιστεί στο κείμενο των Εβδομήκοντα, ως μη υπάρχον ούτε στο εβραϊκό πρωτότυπο ούτε στους λοιπούς ερμηνευτές.

Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».

«Όταν οικοδομούνταν ο οίκος...» Αναφέρεται αφενός στην οικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα· αναφέρεται (σημαίνει) αφετέρου στην Εκκλησία και στην κλήση των εθνών και στην παρουσία του Χριστού και στη χάρη του νέου άσματος, δηλαδή των μυστικών. «Ψάλατε» Νέα κτίση, σύμφωνα με τον απόστολο· τα αρχαία παρήλθαν. Είναι ανάγκη λοιπόν στο εξής να ψάλλεται το νέο άσμα, το μυστικό (το μυστήριο). «Ψάλατε στον Κύριο» Κάθε άνθρωπος· διότι ο άνθρωπος είναι [νοητή] γη. Ψάλατε, λέει, τον ύμνο της χάριτος. «Ψάλατε στον Κύριο» Ψάλατε και υμνήστε τον Χριστό <τον Κύριο>. Διότι ανακαίνισε όλη την κτίση, εμφανιζόμενος σε αυτήν με σάρκα. «Ευαγγελίζεσθε» Στους προφήτες απευθύνεται το Άγιο Πνεύμα· ευαγγελίζεσθε, δηλαδή κηρύξτε τον Χριστό ως σωτήρα του κόσμου. «Αναγγείλατε» Τώρα ο λόγος αφορά τους αποστόλους· διότι μέσω αυτών φωτίστηκαν τα έθνη. «Σε όλους» Διδάξτε, λέει, όλους τους λαούς τα μυστικά· πώς το σώμα του Χριστού τρώγεται ως άρτος και το αίμα Του πίνεται ως οίνος. «Διότι είναι μέγας» Διότι είναι πολλή η μεγαλοσύνη Του και η αίνεσή Του, επειδή έδωσε τον εαυτό Του ως τροφή στους ανθρώπους. «Φοβερός» Αναφέρεται αφενός σε αυτούς που ονομάζονται θεοί (στους θεούς, δηλαδή σε όσους αγωνίστηκαν καλά), αλλά υπάρχουν και οι άρχοντες (αναφέρεται και στους άρχοντες) της γης· πάνω σε όλους όμως ο Θεός είναι φοβερός. «Διότι πάντες» Και οι άρχοντές τους και τα είδωλά τους είναι και τα δύο μαζί δαιμόνια.

Διότι μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός, φοβερός πάνω από όλους τους θεούς. Το πόσο μέγας βέβαια είναι ο Θεός, είναι περιττό να το λέμε· διότι αυτό ομολογείται στη συνείδηση όλων. Τον ονομάζει δε σφόδρα αινετό για τον εξής λόγο: επειδή, αν και είναι πάρα πολύ μέγας, συγκαταβαίνει στους ταπεινούς, και, ενώ είναι δίκαιος, επιδεικνύει ανοχή για τη σωτηρία των αμαρτωλών.

«Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια, σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις. Και τώρα, βασιλιάδες, συνετιστείτε· διδαχθείτε, όλοι εσείς που κρίνετε τη γη. Δουλέψτε στον Κύριο με φόβο, και να αγαλλιάσθε ενώπιόν Του με τρόμο. Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό, όταν ανάψει γρήγορα ο θυμός Του. Μακάριοι είναι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν.» Και πάλι, προαναγγέλλοντας το προφητικό πνεύμα μέσω άλλης προφητείας, διά του ίδιου του Δαβίδ, ότι ο Χριστός θα βασιλεύσει μετά τη σταύρωσή Του, είπε τα εξής: «Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη, και αναγγέλλετε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του», «διότι μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αξιοΰμνητος, φοβερός πάνω από όλους τους θεούς, διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι είδωλα δαιμονίων, ενώ ο Θεός εποίησε τους ουρανούς. Δόξα και αίνος υπάρχει ενώπιόν Του, και ισχύς και καύχημα στον τόπο του αγιάσματός Του. Αποδώστε στον Κύριο, τον Πατέρα των αιώνων, δόξα.» «Λάβετε χάρη, και εισέλθετε ενώπιόν Του, και προσκυνήστε στις άγιες αυλές Του. Ας φοβηθεί από το πρόσωπό Του όλη η γη, και ας ορθωθεί και ας μη σαλευτεί. Ας ευφρανθούν ανάμεσα στα έθνη· ο Κύριος εβασίλευσε» «από το ξύλο.»

Και από τον ενενηκοστό πέμπτο ψαλμό, από τα λόγια που ειπώθηκαν μέσω του Δαβίδ, αφαίρεσαν αυτές τις λίγες λέξεις: «από το ξύλο». Διότι, ενώ ο λόγος έλεγε: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο», αυτοί άφησαν το: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε». Όμως, ποτέ δεν ελέχθη στα έθνη από τους ανθρώπους του γένους σας για κανέναν ότι εβασίλευσε ως Θεός και Κύριος, παρά μόνο για αυτόν τον σταυρωθέντα. Για αυτόν, το Άγιο Πνεύμα λέει στον ίδιο ψαλμό ότι σώθηκε, αφού αναστήθηκε, φανερώνοντας ότι δεν είναι όμοιος με τους θεούς των εθνών. Διότι εκείνα είναι είδωλα δαιμονίων. Αλλά για να κατανοήσετε αυτό που λέγεται, θα σας απαγγείλω ολόκληρο τον ψαλμό. Είναι δε ο εξής: Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο και ευλογήστε το όνομά του. Αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του. Αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και πολύ αινετός, φοβερός είναι υπέρ πάντας τους θεούς. Διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, ο δε Κύριος τους ουρανούς εποίησε. Εξομολόγηση και ωραιότητα είναι ενώπιόν του, αγιοσύνη και μεγαλοπρέπεια στο αγίασμά του. Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, προσφέρετε στον Κύριο δόξα στο όνομά του. Πάρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του.

Ψαλμός 95. Αίνος ωδής του Δαβίδ, όταν οικοδομούνταν ο οίκος μετά την αιχμαλωσία. Στους Εβραίους είναι ανεπίγραφος. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούριο, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη». Διότι αυτά και τα επόμενα του ψαλμού είναι χαρμόσυνα και γεμάτα από θεία δοξολογία, επειδή μετά την αιχμαλωσία και την επάνοδο του λαού και την οικοδόμηση του οίκου του Κυρίου, έψαλλαν αυτά: και «ότι μέγας είναι ο Κύριος», «οι δε θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, ο δε Κύριος εποίησε τους ουρανούς», δηλαδή και όλα τα δημιουργήματα.