Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 95:7

«Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών». Πατριές ονομάζει τους ηγέτες των Εκκλησιών, εννοώ τους ιερείς και τους προέδρους. Και πρέπει μέσα από τα αγαθά έργα να δοξάζουν τον Θεό, αλλά και να τον τιμούν από τους δίκαιους κόπους τους, και επιπλέον να του προσφέρουν νοητές θυσίες· να τις προσφέρουν δε μέσα στις θείες αυλές του, δηλαδή στις εκκλησίες. «Ας σαλευθεί από το πρόσωπό του όλη η γη». Διότι επρόκειτο το κήρυγμα να γίνει ξακουστό σε όλη την οικουμένη, και τρόπον τινά να σαλεύσει τη γη από την προηγούμενη κατάστασή της.

Φέρτε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, φέρτε στον Κύριο δόξα και τιμή, φέρτε στον Κύριο τη δόξα που ανήκει στο όνομά του. Όχι άσκοπα έδωσε την εντολή να ψάλλουν νέο άσμα στα προοίμια της ψαλμωδίας, αλλά επειδή είναι καινούρια η κλήση του παρόντος ψαλμού, καινούριο και το κήρυγμα. Διότι, όπως βλέπεις, εκείνοι που καλούνται είναι τα έθνη, όχι για να προσφέρουν μοσχάρια ούτε αρνιά, ούτε κάποια εξωτερική εισφορά από τα ατελή πράγματα (διότι κάθε άλογο ζώο είναι ελλιπές), αλλά απαιτείται να θυσιάζουν τον ίδιο τους τον εαυτό, παίρνοντας την προσταγή να προσφέρουν δόξα και τιμή, όπως αρμόζει στον Θεό. Επειδή όμως πρέπει όχι μόνο να θεολογούν γι' αυτόν με λόγια και ορθά δόγματα, αλλά και να προσφέρουν θυσίες, προσθέτει: Πάρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του, προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του. Ας σειστεί από το πρόσωπό του όλη η γη· πείτε ανάμεσα στα έθνη: ο Κύριος εβασίλευσε, και τα εξής· ονομάζοντας βέβαια θυσίες τις λογικές και πνευματικές, τις οποίες βλέπουμε να προσφέρονται αδιαλείπτως υπέρ των ευσεβών και να ιερουργούνται από τους ιερείς (τέτοιου είδους άλλωστε είναι και οι αρετές)· και αυλές [ονομάζει] τις εκκλησίες, μέσα στις οποίες προσφέρονται οι θυσίες της Καινής Διαθήκης, οι πνευματικές λατρείες, οι καρποφορίες μέσω των έργων, οι ευχαριστήριες αναφορές.

«οι άρχοντες των λαών συνάχθηκαν με τον Θεό του Αβραάμ». Και αυτά είναι σαφή και δεν έχουν ανάγκη ερμηνείας. Ζ΄. 〈Εκ του 85ου Ψαλμού〉. «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα όμοια με τα δικά σου· όλα τα έθνη που εποίησες θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε. Και θα δοξάσουν το όνομά σου, διότι είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια, εσύ είσαι ο μόνος Θεός». Ομοίως και αυτά είναι σαφή. Η΄. 〈Εκ του 95ου Ψαλμού〉. «Ψάλατε στον Κύριο νέο άσμα, ψάλατε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλατε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του, αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του· αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι ο Κύριος είναι μέγας και αξιοΰμνητος σφόδρα, είναι φοβερός πάνω από όλους τους θεούς». Και προσθέτει: «Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα στο όνομά του». Και στη συνέχεια: «Πείτε στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Και αυτά είναι σαφή. Θ΄. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Και θα συμβεί, όσοι εναπομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα αναβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Βασιλέα, τον Κύριο Παντοκράτορα, και για να εορτάζουν την εορτή της Σκηνοπηγίας».

Διότι, είτε ισχυρίζονται ότι μόνοι αυτοί είναι κοινωνοί της ευλογίας του θεοφιλούς Αβραάμ επειδή κατάγουν το γένος τους από αυτόν, εντούτοις ο Θεός έχει υποσχεθεί ότι θα μεταδώσει και στα έθνη την ίδια ευλογία, όχι μόνο του Αβραάμ, αλλά και του Ισαάκ και του Ιακώβ, προλέγοντας ρητώς ότι θα ευλογηθούν ομοίως με αυτούς όλα τα έθνη, και προσκαλώντας σε μία και την αυτή ευφροσύνη με τους μακαρίους και θεοφιλείς και τα υπόλοιπα έθνη, σύμφωνα με το «ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό του» και «άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ»· είτε υπερηφανεύονται για τη βασιλεία του Θεού, ότι δηλαδή έχουν γίνει κληρονομία Του, εντούτοις προφητεύεται ότι ο Θεός θα βασιλεύσει και σε όλα τα υπόλοιπα έθνη, διότι λέει «πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», και πάλι «εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη»· είτε ισχυρίζονται ότι εκλέχθηκαν για να ιερουργούν και να λατρεύουν τον Θεό, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο Λόγος έχει υποσχεθεί να μεταδώσει και στα έθνη την ίδια λατρεία, λέγοντας: «προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, φέρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του».

Αφού προανήγγειλε ότι ο «Θεός των θεών» θα γίνει ορατός, εύχεται η επιφάνειά Του να έλθει το ταχύτερο δυνατό, διδάσκοντας τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί μέσα από τη φράση «επίβλεψον επί το πρόσωπον του χριστού σου» (ρίξε το βλέμμα σου στο πρόσωπο του χρισμένου σου), σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: εμφανίσου δια του προσώπου του Χριστού σου. Διότι, επειδή αυτός που έχει δει τον Υιό έχει δει και τον Πατέρα που Τον έστειλε, εύλογα αναγγέλλει ότι δια του προσώπου του Χριστού θα εμφανιστεί ο «Θεός των θεών» που κατοικεί μέσα στον Χριστό. 〈Από τον Ψαλμό 95〉. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά Του, διακηρύξτε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα Του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά Του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και εξαιρετικά αξιοΰμνητος, φοβερός είναι πάνω από όλους τους θεούς», και πάλι: «Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών», και πάλι: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε», και σε όλα αυτά προσθέτει: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη· θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με την αλήθειά Του».

Έτσι και ο ενενηκοστός πέμπτος ψαλμός, ο οποίος ακολουθεί τους προηγούμενους, στους Εβραίους αναφέρεται ως ανεπίγραφος· σε εμάς όμως είναι μια ωδή που ψάλθηκε στον Θεό μετά την επάνοδο από την αιχμαλωσία, όταν ανοικοδομήθηκε η διαλυμένη σύσταση της φύσης μας. Διότι έτσι έχει η διατύπωση της επιγραφής: «Αίνος ωδής, όταν ανοικοδομήθηκε ο οίκος μετά την αιχμαλωσία, ανεπίγραφος στους Εβραίους». Αμέσως δε από το προοίμιο, η ψαλμωδία ευαγγελίζεται το μυστήριο της Καινής Διαθήκης λέγοντας: «Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό». Και εύλογα η επιγραφή αυτού του ψαλμού έχει αποσιωπηθεί από τους Εβραίους, διότι μετά τις ευαγγελικές φωνές που έχει διατυπώσει στο προοίμιο της ψαλμωδίας, η προφητεία απευθύνει τον λόγο προς εκείνους που προέρχονται από τα έθνη λέγοντας: «Φέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, φέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, και προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του, λάβετε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του». Και όλος ο επόμενος λόγος είναι τέτοιος, προαγγέλλοντας τη μετάθεση της ευλογίας προς τα έθνη. Διότι λέει: «Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε· και ανόρθωσε την οικουμένη που είχε διαλυθεί από την κακία, ώστε να παραμείνει ασάλευτη στο διηνεκές»· για τα οποία «Ευφραίνονται οι ουρανοί και αγάλλεται όλη η γη», ενώ σαλεύονται τα ύδατα της θάλασσας μαζί με όλο το πλήρωμά τους.

Ο δε Κύριος: Διότι στον Θεό αρμόζει ο ουρανός και η γη· ως ουρανούς δε να εννοείς τους αγίους, και μάλιστα τους αποστόλους, τους οποίους ο ίδιος εξέλεξε. Εξομολόγηση: Διότι εκείνοι που εξομολογούνται στον Θεό με όλη τους την καρδιά, αυτοί είναι ωραίοι ενώπιον του Θεού· και είναι όλοι οι άγιοι, οι οποίοι κατέστησαν ωραίοι για τον Θεό. Αγιοσύνη: Στη δεσποτική σάρκα· διότι αυτή είναι αγίασμα στον Θεό ως αναμάρτητη, και μεγαλοπρεπής καθώς υπερέχει της ανθρώπινης φύσης. Προσφέρετε: Κάθε γένος των εθνών προσφέρετε, δηλαδή ελάτε και προσφέρετε τους εαυτούς σας στον Θεό· διότι ήλθε στη γη Εκείνος που σας λυτρώνει. Προσφέρετε: Δοξάστε Αυτόν που μας επανέφερε, λέει προς τα έθνη. Προσφέρετε: Δοξάστε το όνομα, με το οποίο σφραγιστήκατε. Λάβετε θυσίες: Τις απαρχές και τις προσφορές, λέει, εορτάζοντας τα αισθητά και τα νοητά, να πορεύεστε στις εκκλησίες· διότι αυτές είναι πραγματικά οι αυλές του Θεού. Προσκυνήστε: Στην εκκλησία· διότι μέσα σε αυτήν προσκυνείται ο Θεός. Ας σαλευθεί: Ας μεταβληθεί η γήινη πολιτεία σε ουράνιο φρόνημα. Πείτε: Κηρύξτε, λέει, στα έθνη, ότι πλησίασε η βασιλεία του Θεού· μετανοείτε, λέει, και σπεύσατε. Διότι την στερέωσε: Διότι την εστήριξε από τον σάλο των δαιμόνων δια του σταυρού. Θα κρίνει: Ως απροσωπόληπτος Θεός με αλήθεια και ευθύτητα πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη.

Διότι τίποτα δεν είναι πιο μεγαλόπρεπο από τον άγιο, ούτε προφήτης, ούτε ιερέας, ούτε βασιλιάς, επειδή ο Θεός, όντας άγιος, αναπαύεται στους αγίους. Γι' αυτό και δεν τους έχει ενώπιόν του όπως αυτούς που εξομολογούνται, αλλά τους προσέλαβε στο δικό του αγιαστήριο και τους έκανε ομόσκηνους και κοινωνούς της δικής του δόξας και βασιλείας. Να κατανοήσεις ότι προς αυτούς έχουν ειπωθεί τα επόμενα: Φέρτε στον Κύριο οι πατριές των εθνών, φέρτε στον Κύριο δόξα και τιμή, φέρτε στον Κύριο δόξα για το όνομά του. Όχι άδικα έδωσε εντολή να ψάλλουν καινούργιο άσμα στα προοίμια της ψαλμωδίας· αλλά επειδή είναι καινούργια η κλήση του παρόντος ψαλμού, καινούργιο είναι και το κήρυγμα σε αυτόν. Διότι καθώς βλέπεις αυτά τα έθνη να καλούνται, απαιτούμε λογική προσφορά, όχι μοσχάρια, ή κριάρια, ή κάποιες άλλες τέτοιες θυσίες, αλλά δόξα και τιμή, δόξα ως προς Θεό. Διότι σε αυτόν ανήκει το να δοξάζεται. Γι' αυτό και τα Χερουβίμ τέτοια υμνωδία του προσφέρουν: Ευλογημένη η δόξα του Κυρίου από τον τόπο της. Τιμή δε ως προς Πατέρα. Διότι «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου», έχει οριστεί από τον νόμο.

Αλλά τα έθνη απέκτησαν τον Θεό ως Πατέρα μέσω της υιοθεσίας του Πνεύματος. Γι' αυτό και διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα να απευθυνόμαστε σε αυτόν λέγοντας: Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς. Επειδή δε, αφού αναφέρθηκε σε δόξα και τιμή, μνημόνευσε πάλι μια άλλη δόξα· διότι λέει, Προσφέρετε στον Κύριο δόξα στο όνομά του, άρα μέσω της δεύτερης δόξας υπονοεί τον σταυρό, τον οποίο θέλει να προσφέρεται στον Χριστό, εφόσον τυγχάνει να είναι δική του δόξα. Γι' αυτό και οι υπόλοιποι ερμηνευτές το έχουν αποδώσει ως, Δόξα του ονόματος αυτού.

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

«Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια, σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις. Και τώρα, βασιλιάδες, συνετιστείτε· διδαχθείτε, όλοι εσείς που κρίνετε τη γη. Δουλέψτε στον Κύριο με φόβο, και να αγαλλιάσθε ενώπιόν Του με τρόμο. Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό, όταν ανάψει γρήγορα ο θυμός Του. Μακάριοι είναι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν.» Και πάλι, προαναγγέλλοντας το προφητικό πνεύμα μέσω άλλης προφητείας, διά του ίδιου του Δαβίδ, ότι ο Χριστός θα βασιλεύσει μετά τη σταύρωσή Του, είπε τα εξής: «Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη, και αναγγέλλετε από μέρα σε μέρα τη σωτηρία Του», «διότι μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αξιοΰμνητος, φοβερός πάνω από όλους τους θεούς, διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι είδωλα δαιμονίων, ενώ ο Θεός εποίησε τους ουρανούς. Δόξα και αίνος υπάρχει ενώπιόν Του, και ισχύς και καύχημα στον τόπο του αγιάσματός Του. Αποδώστε στον Κύριο, τον Πατέρα των αιώνων, δόξα.» «Λάβετε χάρη, και εισέλθετε ενώπιόν Του, και προσκυνήστε στις άγιες αυλές Του. Ας φοβηθεί από το πρόσωπό Του όλη η γη, και ας ορθωθεί και ας μη σαλευτεί. Ας ευφρανθούν ανάμεσα στα έθνη· ο Κύριος εβασίλευσε» «από το ξύλο.»

Και από τον ενενηκοστό πέμπτο ψαλμό, από τα λόγια που ειπώθηκαν μέσω του Δαβίδ, αφαίρεσαν αυτές τις λίγες λέξεις: «από το ξύλο». Διότι, ενώ ο λόγος έλεγε: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο», αυτοί άφησαν το: «Πείτε στα έθνη: Ο Κύριος εβασίλευσε». Όμως, ποτέ δεν ελέχθη στα έθνη από τους ανθρώπους του γένους σας για κανέναν ότι εβασίλευσε ως Θεός και Κύριος, παρά μόνο για αυτόν τον σταυρωθέντα. Για αυτόν, το Άγιο Πνεύμα λέει στον ίδιο ψαλμό ότι σώθηκε, αφού αναστήθηκε, φανερώνοντας ότι δεν είναι όμοιος με τους θεούς των εθνών. Διότι εκείνα είναι είδωλα δαιμονίων. Αλλά για να κατανοήσετε αυτό που λέγεται, θα σας απαγγείλω ολόκληρο τον ψαλμό. Είναι δε ο εξής: Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο και ευλογήστε το όνομά του. Αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του. Αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι μέγας είναι ο Κύριος και πολύ αινετός, φοβερός είναι υπέρ πάντας τους θεούς. Διότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια, ο δε Κύριος τους ουρανούς εποίησε. Εξομολόγηση και ωραιότητα είναι ενώπιόν του, αγιοσύνη και μεγαλοπρέπεια στο αγίασμά του. Προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, προσφέρετε στον Κύριο δόξα στο όνομά του. Πάρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του.

Αναγγέλλει δε τον πρώτο σεισμό ο θεσπέσιος Δαβίδ με τούτα τα λόγια: «Από το πρόσωπο του Κυρίου σαλεύτηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ»· διότι προσθέτει: «Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών». Και τον δεύτερο τον αναγγέλλει λέγοντας: «Προσφέρετε στον Κύριο οι πατριές των εθνών, και εισέλθετε στις αυλές του», αλλά όχι στην ιουδαϊκή και μοναδική αυλή· διότι αμέσως συνάπτει: «Ας σαλευτεί από το πρόσωπό του όλη η γη· πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε». Και πάλι: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλά νησιά». Έπειτα: «Έλαμψαν οι αστραπές σου στην οικουμένη· είδε και σαλεύτηκε η γη». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία σε αυτόν. Και ο Ησαΐας λέει: «Όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Ο δε θεσπέσιος Παύλος καταγράφει ταυτόχρονα και τον δεύτερο και τον τρίτο σεισμό, όταν αναφωνεί τα λόγια του προφήτη Αγγαίου: «Του οποίου η φωνή σάλευσε τότε τη γη· τώρα όμως "ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό"». Τα ίδια παρουσιάζει να γράφει και ο θεολόγος Γρηγόριος.