Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 96:11

«Φως ανέτειλε στον δίκαιο». Δηλαδή το ευαγγελικό. Ως δίκαιο δε, εννοεί αυτόν τον λαό που είναι δίκαιος διά της πίστεως. «Και στους ευθείς κατά την καρδίαν ευφροσύνη»· στη φράση «στους ευθείς», πρέπει να τεθεί κόμμα, ώστε σε εκείνους που γίνονται ευθείς στην καρδιά να ανατείλει η ευφροσύνη. Το δε ρήμα «ανατελεί» πρέπει να εκληφθεί από κοινού.

Διότι, όπως ακριβώς αυτό το αισθητό φως δεν ανατέλλει σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά σε εκείνους που έχουν οφθαλμούς, που βρίσκονται σε εγρήγορση και που μπορούν χωρίς κανένα εμπόδιο να απολαύσουν την έλευση του ήλιου· έτσι και ο ήλιος της δικαιοσύνης, το αληθινό φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ο οποίος έρχεται στον κόσμο, δεν χαρίζει τη λαμπρότητά του σε όλους, παρά μόνο σε εκείνους που πολιτεύονται επάξιά του. Διότι «φως», λέει η Γραφή, «ανέτειλε», όχι για τον αμαρτωλό, αλλά για τον δίκαιο. Όπως, δηλαδή, ο ήλιος ανέτειλε μεν, αλλά όχι για τις νυχτερίδες ούτε για τα άλλα νυκτόβια ζώα· έτσι και το φως από τη φύση του είναι λαμπρό και φωτιστικό, όμως δεν μετέχουν όλοι στη λαμπρότητά του. Έτσι και «κάθε άνθρωπος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μη φανερωθούν τα έργα του». «Προσέλθετε, λοιπόν, προς Αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν». Μακάριος είναι εκείνος που, κατά την ημέρα της δικαιοκρισίας του Θεού – όταν θα έλθει ο Κύριος να φωτίσει τα κρυφά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών – θα τολμήσει να βρεθεί κάτω από εκείνο το ελεγκτικό φως, και θα αποχωρήσει ακαταίσχυντος, επειδή διατήρησε τη συνείδησή του αμόλυντη από πονηρά έργα. Διότι όσοι έπραξαν τα φαύλα θα αναστηθούν για ονειδισμό και αισχύνη, βλέποντας στον ίδιο τους τον εαυτό το αίσχος και τα αποτυπώματα των αμαρτημάτων τους.

Σφραγίστηκε δε μέσα μας, αποδεικνύοντάς μας σύμμορφους με τον εαυτό του, και χαράσσοντας τον φωτισμό μέσω του δικού του Πνεύματος ως θεία εικόνα σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, ώστε και αυτοί να ονομάζονται πλέον σύμφωνα με αυτόν θεοί και υιοί Θεού. Αλλά εάν το αληθινό φως ήταν κάτι από τα δημιουργήματα, πώς σφραγίστηκε μέσα μας; «Διότι το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει», σύμφωνα με την αψευδή φωνή του πνευματοφόρου. Διότι πώς θα μπορούσε το φως να γίνει ολοφάνερο μέσα στο φως; Άλλο. Ο ψαλμωδός λέει: «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο». Αν μεν ανέτειλε σε κάποιον που το έχει και δεν το έχει ανάγκη, είναι περιττό· αν δε το φως ανατέλλει σε κάποιον ως μη έχοντα, άρα φως είναι μόνο ο Μονογενής, ενώ η κτίση είναι μέτοχος του φωτός, και γι' αυτό είναι άλλης φύσεως. Άλλο. Ο ψαλμωδός λέει: «Διότι δεν κληρονόμησαν τη γη με τη ρομφαία τους, και ο βραχίονάς τους δεν τους έσωσε, αλλά η δεξιά σου και ο βραχίονάς σου και ο φωτισμός του προσώπου σου». Ως φωτισμό του προσώπου του Θεού και Πατρός ονομάζει πάλι εδώ την από τον Υιό μέσω του Πνεύματος αποκάλυψη, και την καθοδήγηση στο καθένα από τα όντα, πράγμα που άλλωστε και μόνο διέσωσε τον Ισραήλ και τον απάλλαξε από την καταδυνάστευση των Αιγυπτίων. Εάν λοιπόν δεν είναι μόνο ο Μονογενής το αληθινό φως, αλλά ενυπάρχει και στα δημιουργήματα το ίδιο αξίωμα, γιατί δεν διασώζονταν με το δικό τους φως αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αλλά φαίνονται να εφοδιάζονται με προσθήκες, σαν από ξένο και όχι αναγκαίο φως;

{"chunk_id": "", "translation": "Επιπλέον, ίδιον των αγγέλων είναι το να προσκυνούν και όχι το να προσκυνούνται. Επομένως, οι δαίμονες, έχοντας εκπέσει και από αυτήν την αξία των αγγέλων, θα μπορούν να προσκυνούνται, αλλά μέσω της εξαπάτησης εκείνων που τους προσκυνούν.] [<Άκουσε, και ευφράνθηκε η Σιών.> (B f. 392, H f. 440 b, Cord. Anonymi.) Φαίνεται λοιπόν από αυτά ότι ο λόγος θέλει να καταδείξει την πρώτη κλήση των Ιουδαίων, την οποία βεβαίως έκανε πρώτη ο Χριστός. Αυτό και παλαιότερα μέσω της φωνής του Δαβίδ είπε λέγοντας: «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο όρος Σιών, το άγιό του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου.» Δηλαδή, θα καταστήσει φανερό το αγαθό θέλημα του Θεού και Πατρός.] [<Φως ανέτειλε για τον δίκαιο.> (B f. 393 H f. 442. Cord. Anonymi.) Το ανέτειλε, λέει, αντί του ανατέλλει. Διότι σε καθέναν που είναι αγαθός και δίκαιος, σε αυτόν οπωσδήποτε ανατέλλει στον νου και στην καρδιά το νοητό και θείο φως. Διότι δεν θα μείνουν άμοιροι των ιερών χαρισμάτων όσοι επιμελούνται τα άριστα έργα. Επομένως, σε αυτόν που κατόρθωσε την πρακτική αρετή, η οποία ονομάζεται δικαιοσύνη, ανέτειλε το φως της γνώσης, το οποίο δεν τυγχάνει να είναι άλλο από το αληθινό φως, για το οποίο ο Πατέρας είπε: «Για όσους όμως φοβούνται το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης.»] <Σε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά.> (B f. 393 b, H f. 442 b.) Και τι σημαίνει το να έχει κανείς ευθεία καρδιά; Το να είναι, τρόπον τινά, ορθή και αδιάστροφη. [Ευφρανθείτε, δίκαιοι, εν Κυρίω.> (B f. 393 b. H f. 442 b."}

Ο ίδιος. Και τώρα, οίκε του Ιακώβ, ελάτε να πορευθούμε στο φως του Κυρίου. Διότι εγκατέλειψε τον λαό του, τον οίκο του Ισραήλ. Ο ίδιος. Ιδού, σε έδωσα ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών. Ο Ψαλμωδός. Φως ανέτειλε για τον δίκαιο.

ΛΣΤ΄. Πάλι θα σου υπενθυμίσω τους φωτισμούς, σταχυολογώντας τους πολλές φορές από τα θεία λόγια. Διότι και εγώ ο ίδιος θα αισθανθώ μεγαλύτερη χαρά με την ανάμνησή τους (άλλωστε, τι είναι πιο γλυκό από το φως, για εκείνους που έχουν γευθεί το φως;) και εσένα θα σε καταυγάσω με όσα θα λεχθούν. «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο», και η σύντροφός του, η ευφροσύνη· και «στους δικαίους υπάρχει φως παντοτινά». «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη», λέγεται προς τον Θεό· εννοώντας, νομίζω, τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες συνεργάζονται μαζί μας για τα ανώτερα. «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;» Άκουσες τον Δαβίδ να τα λέει αυτά· και άλλοτε μεν να ζητά να του αποσταλεί το φως και η αλήθεια, άλλοτε δε να ευχαριστεί, επειδή έχει μετάσχει και σε αυτό, με το να σημειωθεί πάνω του το φως του Θεού, δηλαδή με το να αποτυπωθούν και να γίνουν γνωστά τα σημεία της έλλαμψης που του δόθηκε. Ένα μόνο φως ας αποφεύγουμε: το γέννημα του πικρού πυρός. Ας μην πορευθούμε «στο φως της δικής μας φωτιάς, και στη φλόγα που εμείς ανάψαμε».

Διότι, λέγει, νεφέλη και γνόφος βρίσκεται γύρω του. Και αφού υπέδειξε τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής του δύναμης, μέσω των οποίων λέει ότι «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», αποκαλύπτει τον ευαγγελικό φωτισμό, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι ακτινοβολούν σε όλη την οικουμένη. Διότι «Φώτισαν», λέγει, «οι αστραπές του την οικουμένη». Και αφού υπέδειξε το ύψος των ευαγγελικών μυστηρίων στη συνέχεια με το να πει ότι «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του»· και αφού προανήγγειλε τόσο την καθαίρεση των ειδώλων όσο και τον αφανισμό αυτής της πλάνης, με όσα λέει: «Ας καταισχυνθούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους», επισυνάπτει τη σφραγίδα των αγαθών, δηλαδή την ένσαρκη εμφάνιση του Κυρίου στους ανθρώπους, λέγοντας: «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο και ευφροσύνη για τους ευθείς στην καρδιά».

Όντας δε Ήλιος της δικαιοσύνης και της αλήθειας, δεν ανέχεται να φέγγει και να αναγνωρίζεται επακριβώς από όσους ενστερνίζονται το ψεύδος και λαλούν αδικία με έπαρση ή την επιδεικνύουν με τα έργα τους· αλλά εμφανίζεται και αναγνωρίζεται μέσω της πίστης από τους εργάτες της δικαιοσύνης και τους εραστές της αλήθειας, και αυτούς τους ευφραίνει με τις λάμψεις του. Και αυτό είναι που λέει η Γραφή: «φως ανέτειλε για τον δίκαιο και η συνοδός του η ευφροσύνη». Γι' αυτό και ο ψαλμωδός προφήτης ψάλλει προς τον Θεό: «Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», προδιαγράφοντας την ευφροσύνη που προέκυψε αργότερα στο όρος από εκείνη την έλλαμψη σε όσους την είδαν. Ο δε Ησαΐας λέει: «λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών, κάθε άδικο συμβόλαιο σκίσε το». Έπειτα τι; «Τότε θα ανατείλει σαν την αυγή το φως σου και τα ιάματά σου γρήγορα θα ανατείλουν και θα πορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει»· και πάλι: «εάν αφαιρέσεις από πάνω σου τα δεσμά και την κατάκριση και τα λόγια γογγυσμού, και δώσεις με την ψυχή σου άρτο στον πεινασμένο και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι». Διότι κάνει και τους ίδιους άλλους ήλιους, εκείνους στους οποίους αυτός ο ήλιος θα επιλάμψει φανερά· «διότι θα λάμψουν και οι δίκαιοι σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους».

Διότι η λέξη Ιουδαία ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Ένεκεν: Διότι, όταν άκουσαν οι εκκλησίες ότι οι κρίσεις του Θεού είναι αληθινές, αγαλλίασαν [και κρίσεις του Θεού είναι ο νόμος και οι εντολές]. Ότι συ ει: Διότι αυτός είναι ο Κύριος όλης της γης, εφόσον την δημιούργησε και ευρίσκεται υπεράνω αυτής. Σφόδρα: Τους λεγόμενους θεούς, οι οποίοι όμως δεν είναι θεοί· διότι αυτός είναι Κύριος όλων ως αληθινός Θεός. Οι αγαπώντες: Εσείς που πιστέψατε (που πιστεύετε) στην παρουσία του Χριστού, να μισείτε τα είδωλα ως πονηρά. Φυλάσσει: Των αποστόλων και όλων των πιστών· διότι πολλοί από τους απίστους άπλωσαν πάνω τους τα χέρια τους. Εκ χειρός: Τους αποστόλους και όλους όσους πίστεψαν μέσω αυτών τους ελευθέρωσε ο Κύριος από το χέρι του διαβόλου· διότι ο διάβολος είναι πραγματικά αμαρτωλός. Φως ανέτειλεν: Στον Χριστό, που είναι περιβεβλημένος το φως, και στους αποστόλους και σε όλους τους δικαίους, ο Χριστός αποτελεί την αληθινή ευφροσύνη των πιστών. Ευφράνθητε: Τότε, όταν θα αποδώσει στον καθένα την αμοιβή του, όταν οι δίκαιοι θα ευφραίνονται με χαρά. Και εξομολογείσθε: Διότι τότε είναι μακάριος ο άνθρωπος, όταν διατηρεί διαπαντός τη μνήμη του Θεού μέσα του. Και να εξομολογείσθε μέσα σας στον Θεό.

Λέγοντας δε τη λέξη γη, ονόμασε την κτίση από το υλικό της μέρος. Αλλά όμως υπερυψώθηκε διά του σταυρού πάνω από όλους τους θεούς, δηλαδή τους ψευδώνυμους· επειδή, αφού νικήθηκαν από τον σταυρό, έμαθαν από εμπειρία πόσο υψηλός είναι ο Θεός, ο Οποίος, μέσω της νομιζόμενης αδυναμίας Του, κατατρόπωσε εκείνους που θεωρούνταν δυνατοί. «Όσοι αγαπάτε τον Κύριο, να μισείτε τα πονηρά». Ώστε, βρίσκοντας την αγάπη καθαρή, να δεχθεί όσους Τον αγαπούν ως αληθινούς και γνήσιους· διότι όποιος λέει ότι αγαπά τον Θεό, αλλά προσκολλάται στην όποια πονηρία ή αγαπά οτιδήποτε από τα πράγματα αυτής της ζωής, εξαπατά τον εαυτό του. Διότι η φιλία αυτού του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό, όπως λέει ο Ιάκωβος. «Φυλάσσει ο Κύριος τις ψυχές των οσίων Του, από το χέρι του αμαρτωλού θα τις λυτρώσει». Ιδού πόσο μεγάλα αγαθά απολαμβάνουμε από την καθαρή αγάπη προς τον Θεό. Διότι γινόμαστε όσιοι και έχουμε τον Θεό ως φύλακα του μεγαλύτερου αποκτήματός μας, της ψυχής μας, ώστε να μην πέσουμε στα χέρια του εχθρού. αν όμως τυχόν και πέσουμε, δεν μας εγκαταλείπει, αλλά μας λυτρώνει εμποδίζοντας τον κατεξοχήν αμαρτωλό και ρίζα της αμαρτίας, τον διάβολο, ενώ σε εμάς δίνει το χέρι Του για να ξεφύγουμε από αυτόν που αδίκως μας επιτέθηκε. Φως ανέτειλε για τον δίκαιο, και ευφροσύνη για τους ευθείς στην καρδιά.

Ο νόμος του Θεού έχει καταστεί λύχνος και φως για τους δικαίους. Γι' αυτό κάπου αλλού λέει ο Δαβίδ: Λύχνος για τα πόδια μου είναι ο νόμος σου, και φως στα μονοπάτια μου. Ο ίδιος νόμος είναι και για τους ευθείς στην καρδιά, δηλαδή για όσους βαδίζουν ορθά, ευφροσύνη. Διότι τους δείχνει την οδό την οποία επιθυμούν, και τους προαλείφει προς τις αρετές, τις οποίες από μόνοι τους επιδιώκουν. Εσύ όμως ως φως που ανέτειλε να εννοήσεις τον Μονογενή, για τον οποίο ο Ιωάννης ο Θεολόγος έγραψε: Τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει. Εν αυτώ υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Εξού και ο Μαλαχίας τον ονόμασε ήλιο, και εξέθεσε, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ, ότι ανατέλλει για τους δικαίους. Διότι λέει:

ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤ΄. — Περί των δικαίων, των καλών και των αγαθών ανδρών. «Ο Θεός αναγνώρισε τους δικούς του, και τους αγίους τους προσέλαβε κοντά του.» «Ο αγαπημένος του Κυρίου θα κατασκηνώσει με ασφάλεια, και ο Θεός θα τον επισκιάζει όλες τις ημέρες.» «Είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Σήκω, χρίσε τον Δαβίδ, διότι είναι αγαθός.» «Ήμουν νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη. Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο, και είναι ο υπερασπιστής τους.» «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, σαν τον κέδρο στον Λίβανο.» «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο, και χαρά για τους ευθείς στην καρδιά.» «Η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί. Δόξα και πλούτος.

Διότι, αν και έγινε άνθρωπος, έγινε για τους ανθρώπους· γι' αυτό «προσκυνήστε τον», ως Θεό, «όλοι οι άγγελοί του. Άκουσε και ευφράνθηκε η Σιών και αγαλλίασαν οι θυγατέρες της Ιουδαίας». Πολλές φορές οι απόστολοι, επιστρέφοντας στη Σιών από τις χώρες, αναγγέλλοντας όσα μέσω αυτών έκανε ο Θεός και την επιστροφή των εθνών, πρόσφεραν όχι τυχαία ευφροσύνη στους πιστούς στην Ιουδαία, σε άνδρες και θυγατέρες. «Ένεκα των κριμάτων σου, Κύριε», δηλαδή εξαιτίας των οικονομιών και των θαυμασίων σου, Κύριε, διότι «Εσύ είσαι Κύριος Ύψιστος σε όλη τη γη»· και αν ακόμη σαρκώθηκες, όμως «υπερυψώθηκες σφόδρα πάνω από όλους τους θεούς» και σε τίποτα δεν βλάφτηκε η θεότητά σου από τη σάρκα. «Όσοι αγαπάτε τον Κύριο, να μισείτε τα πονηρά». Ιδού το σημάδι της αγάπης προς τον Θεό: το να μισεί κανείς τις πονηρές πράξεις, όσες μισεί και ο ίδιος ο Κύριος. «Φυλάσσει ο Κύριος τις ψυχές των οσίων του», δηλαδή εκείνων που μισούν τα πονηρά, και «θα τους γλιτώσει από το χέρι του αμαρτωλού. Φως ανέτειλε για τον δίκαιο και για τους ευθείς στην καρδιά ευφροσύνη». Διότι όπου υπάρχει νοερό φως και ένθεη ευφροσύνη, εκεί η άνοια και το πονηρό μίσος δεν θα βρουν τόπο. Γι' αυτό και προσθέτει: «Ευφρανθείτε, δίκαιοι, εν Κυρίω και δοξολογείτε τη μνήμη της αγιωσύνης του», δηλαδή, ευφραινόμενοι ένθεα και φωτιζόμενοι, οφείλετε να τον ευχαριστείτε, να φέρετε πάντοτε στη μνήμη σας την αγιωσύνη του και να απέχετε από τα χαμερπή.